×
Xhosa
Hierdie artikel handel oor die Xhosataal. Vir die etniese groep van Suid-Afrika, sien Xhosas.

Xhosa (isiXhosa, [isikǁʰɔ́ːsa],(hulp·inligting) in Xhosa) is die taal van die Xhosas en is een van die elf amptelike landstale van Suid-Afrika. Dit word deur sowat 8,2 miljoen mense as moedertaal gepraat (2011-sensus). Dit maak dit die taal met die tweede meeste moerdertaalsprekers in Suid-Afrika ná Zoeloe. Omtrent 11 miljoen mense gebruik Xhosa as tweede taal, en dit is die tweede mees verspreide taal in Suid-Afrika. Die taal is ook nou verwant aan Zoeloe en is deel van die Nguni-taalfamilie: Xhosa en Zoeloe is onderling verstaanbaar en kan byna as dialekte van dieselfde taal gesien word. Xhosa is een van die amptelike tale van Zimbabwe.

Xhosa
isiXhosa
Uitspraak: [isikǁʰɔ́ːsa]
Gepraat in: Lesotho
Suid-Afrika
Gebied: Oos-Kaap, Wes-Kaap
Totale sprekers: 8,2 miljoen (moedertaal, 2011)
11 miljoen (tweede taal in Suid-Afrika, 2002)
Rang: 90
Taalfamilie: Niger-Kongo
Atlanties-Kongo
Volta-Kongo
Benue-Kongo
Bantoïed
Suidelike Bantoïed
Bantoetale
Suidelike Bantoetale
Nguni
Xhosa
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Amptelike status
Amptelike taal in: Suid-Afrika
Zimbabwe
Gereguleer deur: Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad
Taalkodes
ISO 639-1: xh
ISO 639-2: xho
ISO 639-3:
Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat.
Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Xhosataliges in 2011:

0–20%

20–40%

40–60%

60–80%

80–100%

Geografiese verspreiding van Xhosa in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011:

<1/km²

1–3/km²

3–10/km²

10–30/km²

30–100/km²

100–300/km²

300–1000/km²

1000–3000/km²

>3000/km²

Die taal was oorspronklik slegs 'n spreektaal gewees (soos baie ander inheemse tale van Afrika). Eers sedert persone van Europese afkoms, soos die Engelsman Henry Hare Dugmore, die taal bestudeer en 'n grammatika ontwikkel het vir 'n geskrewe taal, kon mense ook in Xhosa skryf. Alle oorvertellings was dus mondelings, of in 'n ander taal wat neergeskryf kon word. Daarom is dit ook moeilik om geskrewe geskiedenis te vind.

Inhoud

Algemene woorde en frases:

Afrikaans Xhosa
Welkom Ulwamkelo (naamwoord) / Amkela (werkwoord)
Dankie Enkosi
Baie dankie Enkosi kakuhle
Goeiedag / Hallo Molo (enkelvoud) / Molweni (meervoud)
Totsiens Sala kakuhle (bly wel) / Hamba kakuhle (gaan wel)
Rook verbode Akutshaywa
Geen ingang Akungenwa
Pasop vir die trap Lumkela isinyuko
Pasop! Lumka!
Skink; drink (vloeistof) Galela; sela
Veels geluk met jou verjaarsdag Min'emnandi yokuzalwa
Seisoengroete Imibuliso Yelixesha Lonyaka
Geseënde Kersfees Krisimesi emnandi
Geseënde Kersfees en voorspoedige Nuwejaar Krisimesi emnandi nonyaka omtsha onamathamsanqa
Hoe gaan dit? Unjani?
Drietalige regeringsgebou-teken in Afrikaans, Engels en Xhosa in Stellenbosch
Henry Hare Dugmore, 'n Engelsman wat vlot in Xhosa geword het en die eerste vertaling van die Bybel in Xhosa in 1859 gepubliseer het
Drietalige teken in Engels, Afrikaans en Xhosa by 'n rookvrye gebou in Langa
Drietalige waarskuwing in Engels, Afrikaans en Xhosa tydens die Kaapstadse waterkrisis
Xhosa-alfabet en uitspraak

Net soos by ander Bantoetale speel in Xhosa se grammatika die voorvoegsels wat die selfstandige naamwoord se klas aangee of daarna verwys 'n baie belangrike rol. In Xhosa is daar nog 13 klasse wat onderskei kan word. In proto-Bantoe was dit 25 gewees en in Xhosagrammatika word gewoonlik die nummering van proto-Bantoe behou. Xhosa het die klasse 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,14 en 15. Klasse 12, 13 en 16-25 kom nie meer voor nie.

Selfstandige naamwoorde

Naamvalle

Daar is drie naamvalle wat onderskei kan word, die nominatief, die vokatief en die lokatief. Daar bestaan 'n vierde vorm, die predikatiefvorm wat nie regtig 'n naamval genoem kan word nie.

Nominatief

Alle selfstandige naamwoorde het in die nominatief 'n voorvoegsel wat gewoonlik uit twee dele opgebou is, hoewel soms die tweede deel weggelaat word. Byvoorbeeld:

Klasse 1
umntu – (die) mens; die stam is -ntu en die voorvoegsel um- bestaan uit die voorklinker u- en die element -m-.
uJoni – John; die stam is Joni en in hierdie geval word net die voorklinker u- gebruik
Klasse 5
iliso – (die) oog; die stam is -so; die voorklinker is i- en die tweede element -li-
ihashe – (die) perd; die stam is -hashe; daar is net 'n voorklinker i-. Die tweede element (-li-) word weggelaat.
Vokatief

Die voorklinker word weggelaat, indien die woord as a vokatief gebruik word of indien die sin 'n negatiewe betekenis het. Dit kan beteken dat die tweede deel weer terugkeer:

Andiboni mntu -- ek sien geen mens (Die voorklinker u- word weggelaat)
Andiboni lihashe -- ek sien geen perd (Die voorklinker i- word weggelaat, maar die weggelate element -li- keer terug).
Oomama – die moeders (Die voorvoegsel 'abo' het 'oo' geword)
Bomama! - Moeders (Die tweede deel bo- keer terug in die vokatief)
Lokatief

In die lokatiefnaamval verander die voorklinker

iRhawutini -- die stad Johannesburg
eRhawutini -- in Johannesburg

Sommige lokatiewe kry ook 'n agtervoegsel -ini wat palatalisasie kan veroorsaak

umzi – emzini --(in die) nedersetting
umlambo – emlanjeni -- (in die) rivier

Die lokatief dui meestal 'n plek aan, maar daar is ander betekenisse:

inkosi -- hoof, baas
Nkosi! -- Here!
enkosi! -- dankie!
Predikatief

Die predikatiefvorm kry nóg 'n voorvoegsel. Dit is ng- vir klasse 1 en l- vir klasse 5. Dit word gebruik waar Afrikaans die koppelwerkwoord "wees" gebruik:

uJoni ungumntu -- John is 'n mens

Dit word egter ook in passiewe sinne gebruik, waar Afrikaans die agens met "deur" aangee:

uJoni uyabonwa lihashe -- John word deur die perd gesien.

Ooreenkomende voorvoegsels

Die voorvoegsel gee aan tot watter klasse die selfstandige naamwoord behoort. Vir umntu is dit klasse 1, vir ihashe klasse 5. Ander woorde in die sin wat na dié woord verwys kry 'n ooreenkomende voorvoegsel om na hierdie klasse aan te dui. Byvoorbeeld vir 'n werkwoord soos -hamba wat loop beteken:

umntu uyahamba
ihashe liyahamba.
Klasse 1 en 2

Hierdie twee klasses bevat veral mense, persone of organisasie. Klasse 2 is gewoonlik die meervoud van klasse 1

Daar is twee subklasses. Die een het 'n volledige voorvoegsel, die ander 'n gereduseerde.

Die volledige voorvoegsels is um- (klasse 1) en aba- (klasse 2)

umfundi -- abafundi (student -studente)

Vir persoonsname word die gereduseerde voorvoegsels u- en oo- gebruik

uThemba -- ooThemba (Themba -- Themba hulle)

Die voorvoegsel vir die werkwoord is u- en aba-

umfundi uyahleka -- abafundi bayahleka (die student(e) lag)
Klasse 3 en 4

Dit is veral bome, riviere en ander goeters wat in die natuur gevind word. Klasse 4 is gewoonlik die meervoud van klasse 3

Die voorvoegsels is um- (3) en imi- (4)

Klas 5

Die voorvoegsel is i(li)- Die volledige voorvoegsel word net vir stamme met een lettergreep gebruik. Langer woord kry i-, maar die -li- element keer terug in die vokatief en die negatief.

Sommige woorde in hierdie klas gee goeters weer dat in pare voorkom soos 'n oog.

Die meervoude is gewoonlik in klas 6

Die werkwoord kry li-

Klas 6

Hierdie klas kan meervoude van klas 5 wees, maar dit kan ook woorde met 'n kollektiewe betekenis wees, soos volke of stowwe.

amanzi – water
amandla – mag
amaBhulu – Afrikaners, Boere

Die voorvoegsel is ama-

Die werkwoord kry a-

Klasse 7 en 8

Die voorvoegsel is isi- en izi-. Die werkwoord kry si- en zi-.

Hierdie klasse bevat alle tale; ook gewoontes en kulturele gebruike.

umXhosa -- 'n Xhosa (persoon)
isiXhosa -- die Xhosataal

Ook leenwoorde wat met s- begin kan in hierdie klas kom:

isikolo -- izikolo (skool – skole)
Klasse 9 en 10

Dit is 'n groot klasse wat die meeste leenwoorde bevat. Xhosa kan maklik 'n vreemde woord in die hele voorvoegselstelsel inlyf. Sit 'n i- daarvoor en dit is 'n nuwe Xhosawoord!

Die voorvoegsel kan i- of in- wees (9). Voor die meervoude is dit voluit izin- of izi-, maar dit word dikwels gereduseer tot iin- of ii-

Die werkwoord ky i- en zi-

Klas 11

Die voorvoegsel is u(lu)- en die werkwoord kry lu-

Indien daar 'n meervoud is, is dit in klas 10

Klas 14

Die voorvoegsel is ubu- en die werkwoord kry bu-

Daar is gewoonlik geen meervoud en die vertaling in Afrikaans is dikwels 'n woord met 'n agtervoegsel soos -heid of -skap.

Klas 15

Die voorvoegsel is uku- en die werkwoord kry ku-

Hierdie klas bevat die infinitiewe van die werkwoord wat ook as selfstandige naamwoord gebruik kan word

ukutya -- om te eet (ww); kos (s.nw).

Meerklassige woorde

Eintlik is die idee dat 'n selfstandige naamwoord in 'n enkel- en 'n meervoud (dat wil sê net in twee klasses) sal/kan/moet voorkom 'n vooroordeel vanuit die Indo-Europese tale. In der waarheid kan 'n Xhosawoord in verskeie klasse voorkom. Byvoorbeeld die woorde umntu, abantu, isintu, uluntu, ubuntu is eintlik vyf vorme van dieselfde woord -ntu, wat in klasse 1, 2, 7, 11 en 13 kan voorkom. Dit geld ook vir umXhosa (1), amaXhosa (6), isiXhosa(7) en ubuXhosa(14).

Werkwoorde

Imperatief

Die gebiedende wys is eenvoudig die stam van die werkwoord. In die meervoud word -ni tegevoeg.

Jonga! -- Kyk!
Jongani! -- Kyk (julle)!

Infinitief

Die infinitief van die werkwoord is 'n selfstandige naamwoord van klas 15 en begin met die voorvoegsel uku- of indien die stam met 'n klinker begin: ukw- of uk-.

Daar is party agtervoegsels wat die betekenis van die werkwoord subtiel kan verander. Byvoorbeeld, werkwoorde het eie vorme vir die passief op -wa

ukubona – sien
ukubonwa – gesien word.

Die agtervoegsel -la betrek die werkwoord op 'n voorwerp, soos "be-" of "na" in Afrikaans

ukubonela – bekyk

Daar is dikwels ook 'n kausatiefvorm op -isa:

ukubonisa – toon

Soms is daar 'n resiproke vorm op -na

ukubonana – mekaar sien

Die negatief kry gewoonlik 'n dubbel ontkenning:

ukungaboni – nie sien nie

Indikatief

Persoon /klasse Enkelvoud Meervoud
Onderwerp Voorwerp Onderwerp Voorwerp
1ste persoon ndi- -ndi- si- -si
2de persoon u- -ku- ni- -ni-
3e p./klasse 1+2 u- -m- ba- -ba-
3e p./klasse 3+4 u- -wu- yi- -yi-
3e p./klasse 5+6 li- -li- a- -wa-
3e p./klasse 7+8 si- -si- zi- -zi-
3e p./klasse 9+10 i- -yi- zi- -zi-
3e p./klasse 11 lu- -lu- - -
3e p./klasse 14 bu- -bu- - -
3e p./klasse 15 ku- -ku- - -

Die onderwerpe en voorwerpe het hulle eie voorvoegsels wat afhang van persoon en klasse, sien tabel.

Die teenwoordige tyd (continuous tense) het -ya- tussen die onderwerp se voorvoegsel en die stam:

ndiyabona -- ek sien

Met 'n lydende voorwerp word dit:

ndiyakubona -- ek sien jou
ndiyalubona -- ek sien dit; waarby die "dit" verwys na 'n naamwoord uit klas 11.

Die negatief het 'n dubbele ontkenning:

andiboni – ek sien nie
andikuboni – ek sien jou nie
andiluboni – ek sien dit (11) nie
  1. (in Engels). Ethnologue. vanaf die oorspronklike op 10 Junie 2020. Besoek op17 Januarie 2019.
  2. (en) Webb, Vic. 2002. "Language in South Africa: the role of language in national transformation, reconstruction and development." Impact: Studies in language and society, 14:78
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Xhosa

Taalhulpmiddels

Sagteware in Xhosa

  • 3 Oktober 2006 op Wayback Machine – webblaaier
  • 3 Oktober 2006 op Wayback Machine – e-posprogram
  • 3 Oktober 2006 op Wayback Machine – kantoorsuite
  • 28 Junie 2007 op Wayback Machine – 'n Projek om vrye en oopbronsagteware in Xhosa en ander Suid-Afrikaanse tale te vertaal
  • [dooie skakel] – aanlyn vertaling van Xhosa oopbronsagteware

Publikasie datum: Augustus 30, 2021

xhosa, hierdie, artikel, handel, taal, etniese, groep, suid, afrika, sien, isikǁʰɔ, ːsa, luister, hulp, inligting, taal, amptelike, landstale, suid, afrika, word, deur, sowat, miljoen, mense, moedertaal, gepraat, 2011, sensus, maak, taal, tweede, meeste, moerd. Hierdie artikel handel oor die Xhosataal Vir die etniese groep van Suid Afrika sien Xhosas Xhosa isiXhosa isikǁʰɔ ːsa luister hulp inligting in Xhosa is die taal van die Xhosas en is een van die elf amptelike landstale van Suid Afrika Dit word deur sowat 8 2 miljoen mense as moedertaal gepraat 2011 sensus Dit maak dit die taal met die tweede meeste moerdertaalsprekers in Suid Afrika na Zoeloe Omtrent 11 miljoen mense gebruik Xhosa as tweede taal en dit is die tweede mees verspreide taal in Suid Afrika Die taal is ook nou verwant aan Zoeloe en is deel van die Nguni taalfamilie Xhosa en Zoeloe is onderling verstaanbaar en kan byna as dialekte van dieselfde taal gesien word Xhosa is een van die amptelike tale van Zimbabwe Xhosa isiXhosa Uitspraak isikǁʰɔ ːsa Gepraat in Lesotho Suid Afrika Gebied Oos Kaap Wes KaapTotale sprekers 8 2 miljoen moedertaal 2011 1 11 miljoen tweede taal in Suid Afrika 2002 2 Rang 90Taalfamilie Niger Kongo Atlanties Kongo Volta Kongo Benue Kongo Bantoied Suidelike Bantoied Bantoetale Suidelike Bantoetale Nguni Xhosa Skrifstelsel Latynse alfabet Amptelike statusAmptelike taal in Suid Afrika ZimbabweGereguleer deur Pan Suid Afrikaanse TaalraadTaalkodesISO 639 1 xhISO 639 2 xhoISO 639 3 xhoNota Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat Suid Afrikaanse distrikte met n meerderheid van Xhosataliges in 2011 0 20 20 40 40 60 60 80 80 100 Geografiese verspreiding van Xhosa in Suid Afrika na bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2011 lt 1 km 1 3 km 3 10 km 10 30 km 30 100 km 100 300 km 300 1000 km 1000 3000 km gt 3000 km Die taal was oorspronklik slegs n spreektaal gewees soos baie ander inheemse tale van Afrika Eers sedert persone van Europese afkoms soos die Engelsman Henry Hare Dugmore die taal bestudeer en n grammatika ontwikkel het vir n geskrewe taal kon mense ook in Xhosa skryf Alle oorvertellings was dus mondelings of in n ander taal wat neergeskryf kon word Daarom is dit ook moeilik om geskrewe geskiedenis te vind Inhoud 1 Woorde 2 Grammatika 2 1 Selfstandige naamwoorde 2 1 1 Naamvalle 2 1 1 1 Nominatief 2 1 1 2 Vokatief 2 1 1 3 Lokatief 2 1 1 4 Predikatief 2 1 2 Ooreenkomende voorvoegsels 2 1 2 1 Klasse 1 en 2 2 1 2 2 Klasse 3 en 4 2 1 2 3 Klas 5 2 1 2 4 Klas 6 2 1 2 5 Klasse 7 en 8 2 1 2 6 Klasse 9 en 10 2 1 2 7 Klas 11 2 1 2 8 Klas 14 2 1 2 9 Klas 15 2 1 3 Meerklassige woorde 2 2 Werkwoorde 2 2 1 Imperatief 2 2 2 Infinitief 2 2 3 Indikatief 3 Sien ook 4 Verwysings 5 Eksterne skakels 5 1 Taalhulpmiddels 5 2 Sagteware in XhosaWoorde WysigAlgemene woorde en frases Afrikaans XhosaWelkom Ulwamkelo naamwoord Amkela werkwoord Dankie EnkosiBaie dankie Enkosi kakuhleGoeiedag Hallo Molo enkelvoud Molweni meervoud Totsiens Sala kakuhle bly wel Hamba kakuhle gaan wel Rook verbode AkutshaywaGeen ingang AkungenwaPasop vir die trap Lumkela isinyukoPasop Lumka Skink drink vloeistof Galela selaVeels geluk met jou verjaarsdag Min emnandi yokuzalwaSeisoengroete Imibuliso Yelixesha LonyakaGeseende Kersfees Krisimesi emnandiGeseende Kersfees en voorspoedige Nuwejaar Krisimesi emnandi nonyaka omtsha onamathamsanqaHoe gaan dit Unjani Grammatika Wysig Drietalige regeringsgebou teken in Afrikaans Engels en Xhosa in Stellenbosch Henry Hare Dugmore n Engelsman wat vlot in Xhosa geword het en die eerste vertaling van die Bybel in Xhosa in 1859 gepubliseer het Drietalige teken in Engels Afrikaans en Xhosa by n rookvrye gebou in Langa Drietalige waarskuwing in Engels Afrikaans en Xhosa tydens die Kaapstadse waterkrisis Xhosa alfabet en uitspraak Net soos by ander Bantoetale speel in Xhosa se grammatika die voorvoegsels wat die selfstandige naamwoord se klas aangee of daarna verwys n baie belangrike rol In Xhosa is daar nog 13 klasse wat onderskei kan word In proto Bantoe was dit 25 gewees en in Xhosagrammatika word gewoonlik die nummering van proto Bantoe behou Xhosa het die klasse 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 14 en 15 Klasse 12 13 en 16 25 kom nie meer voor nie Selfstandige naamwoorde Wysig Naamvalle Wysig Daar is drie naamvalle wat onderskei kan word die nominatief die vokatief en die lokatief Daar bestaan n vierde vorm die predikatiefvorm wat nie regtig n naamval genoem kan word nie Nominatief Wysig Alle selfstandige naamwoorde het in die nominatief n voorvoegsel wat gewoonlik uit twee dele opgebou is hoewel soms die tweede deel weggelaat word Byvoorbeeld Klasse 1 umntu die mens die stam is ntu en die voorvoegsel um bestaan uit die voorklinker u en die element m uJoni John die stam is Joni en in hierdie geval word net die voorklinker u gebruik Klasse 5 iliso die oog die stam is so die voorklinker is i en die tweede element li ihashe die perd die stam is hashe daar is net n voorklinker i Die tweede element li word weggelaat Vokatief Wysig Die voorklinker word weggelaat indien die woord as a vokatief gebruik word of indien die sin n negatiewe betekenis het Dit kan beteken dat die tweede deel weer terugkeer Andiboni mntu ek sien geen mens Die voorklinker u word weggelaat Andiboni lihashe ek sien geen perd Die voorklinker i word weggelaat maar die weggelate element li keer terug Oomama die moeders Die voorvoegsel abo het oo geword Bomama Moeders Die tweede deel bo keer terug in die vokatief Lokatief Wysig In die lokatiefnaamval verander die voorklinker iRhawutini die stad Johannesburg eRhawutini in Johannesburg Sommige lokatiewe kry ook n agtervoegsel ini wat palatalisasie kan veroorsaak umzi emzini in die nedersetting umlambo emlanjeni in die rivier Die lokatief dui meestal n plek aan maar daar is ander betekenisse inkosi hoof baas Nkosi Here enkosi dankie Predikatief Wysig Die predikatiefvorm kry nog n voorvoegsel Dit is ng vir klasse 1 en l vir klasse 5 Dit word gebruik waar Afrikaans die koppelwerkwoord wees gebruik uJoni ungumntu John is n mens Dit word egter ook in passiewe sinne gebruik waar Afrikaans die agens met deur aangee uJoni uyabonwa lihashe John word deur die perd gesien Ooreenkomende voorvoegsels Wysig Die voorvoegsel gee aan tot watter klasse die selfstandige naamwoord behoort Vir umntu is dit klasse 1 vir ihashe klasse 5 Ander woorde in die sin wat na die woord verwys kry n ooreenkomende voorvoegsel om na hierdie klasse aan te dui Byvoorbeeld vir n werkwoord soos hamba wat loop beteken umntu uyahamba ihashe liyahamba Klasse 1 en 2 Wysig Hierdie twee klasses bevat veral mense persone of organisasie Klasse 2 is gewoonlik die meervoud van klasse 1 Daar is twee subklasses Die een het n volledige voorvoegsel die ander n gereduseerde Die volledige voorvoegsels is um klasse 1 en aba klasse 2 umfundi abafundi student studente Vir persoonsname word die gereduseerde voorvoegsels u en oo gebruik uThemba ooThemba Themba Themba hulle Die voorvoegsel vir die werkwoord is u en aba umfundi uyahleka abafundi bayahleka die student e lag Klasse 3 en 4 Wysig Dit is veral bome riviere en ander goeters wat in die natuur gevind word Klasse 4 is gewoonlik die meervoud van klasse 3 Die voorvoegsels is um 3 en imi 4 Klas 5 Wysig Die voorvoegsel is i li Die volledige voorvoegsel word net vir stamme met een lettergreep gebruik Langer woord kry i maar die li element keer terug in die vokatief en die negatief Sommige woorde in hierdie klas gee goeters weer dat in pare voorkom soos n oog Die meervoude is gewoonlik in klas 6 Die werkwoord kry li Klas 6 Wysig Hierdie klas kan meervoude van klas 5 wees maar dit kan ook woorde met n kollektiewe betekenis wees soos volke of stowwe amanzi water amandla mag amaBhulu Afrikaners Boere Die voorvoegsel is ama Die werkwoord kry a Klasse 7 en 8 Wysig Die voorvoegsel is isi en izi Die werkwoord kry si en zi Hierdie klasse bevat alle tale ook gewoontes en kulturele gebruike umXhosa n Xhosa persoon isiXhosa die Xhosataal Ook leenwoorde wat met s begin kan in hierdie klas kom isikolo izikolo skool skole Klasse 9 en 10 Wysig Dit is n groot klasse wat die meeste leenwoorde bevat Xhosa kan maklik n vreemde woord in die hele voorvoegselstelsel inlyf Sit n i daarvoor en dit is n nuwe Xhosawoord Die voorvoegsel kan i of in wees 9 Voor die meervoude is dit voluit izin of izi maar dit word dikwels gereduseer tot iin of ii Die werkwoord ky i en zi Klas 11 Wysig Die voorvoegsel is u lu en die werkwoord kry lu Indien daar n meervoud is is dit in klas 10 Klas 14 Wysig Die voorvoegsel is ubu en die werkwoord kry bu Daar is gewoonlik geen meervoud en die vertaling in Afrikaans is dikwels n woord met n agtervoegsel soos heid of skap Klas 15 Wysig Die voorvoegsel is uku en die werkwoord kry ku Hierdie klas bevat die infinitiewe van die werkwoord wat ook as selfstandige naamwoord gebruik kan word ukutya om te eet ww kos s nw Meerklassige woorde Wysig Eintlik is die idee dat n selfstandige naamwoord in n enkel en n meervoud dat wil se net in twee klasses sal kan moet voorkom n vooroordeel vanuit die Indo Europese tale In der waarheid kan n Xhosawoord in verskeie klasse voorkom Byvoorbeeld die woorde umntu abantu isintu uluntu ubuntu is eintlik vyf vorme van dieselfde woord ntu wat in klasse 1 2 7 11 en 13 kan voorkom Dit geld ook vir umXhosa 1 amaXhosa 6 isiXhosa 7 en ubuXhosa 14 Werkwoorde Wysig Imperatief Wysig Die gebiedende wys is eenvoudig die stam van die werkwoord In die meervoud word ni tegevoeg Jonga Kyk Jongani Kyk julle Infinitief Wysig Die infinitief van die werkwoord is n selfstandige naamwoord van klas 15 en begin met die voorvoegsel uku of indien die stam met n klinker begin ukw of uk Daar is party agtervoegsels wat die betekenis van die werkwoord subtiel kan verander Byvoorbeeld werkwoorde het eie vorme vir die passief op wa ukubona sien ukubonwa gesien word Die agtervoegsel la betrek die werkwoord op n voorwerp soos be of na in Afrikaans ukubonela bekyk Daar is dikwels ook n kausatiefvorm op isa ukubonisa toon Soms is daar n resiproke vorm op na ukubonana mekaar sien Die negatief kry gewoonlik n dubbel ontkenning ukungaboni nie sien nieIndikatief Wysig Persoon klasse Enkelvoud MeervoudOnderwerp Voorwerp Onderwerp Voorwerp1ste persoon ndi ndi si si2de persoon u ku ni ni 3e p klasse 1 2 u m ba ba 3e p klasse 3 4 u wu yi yi 3e p klasse 5 6 li li a wa 3e p klasse 7 8 si si zi zi 3e p klasse 9 10 i yi zi zi 3e p klasse 11 lu lu 3e p klasse 14 bu bu 3e p klasse 15 ku ku Die onderwerpe en voorwerpe het hulle eie voorvoegsels wat afhang van persoon en klasse sien tabel Die teenwoordige tyd continuous tense het ya tussen die onderwerp se voorvoegsel en die stam ndiyabona ek sien Met n lydende voorwerp word dit ndiyakubona ek sien jou ndiyalubona ek sien dit waarby die dit verwys na n naamwoord uit klas 11 Die negatief het n dubbele ontkenning andiboni ek sien nie andikuboni ek sien jou nie andiluboni ek sien dit 11 nieSien ook WysigLys van gedrukte Afrikaans vreemdtalige woordeboeke Tale in Suid Afrika Xhosa WikipediaVerwysings Wysig Ethnologue Languages of the World Seventeenth edition Xhosa in Engels Ethnologue Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Junie 2020 Besoek op 17 Januarie 2019 en Webb Vic 2002 Language in South Africa the role of language in national transformation reconstruction and development Impact Studies in language and society 14 78Eksterne skakels Wysig Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Xhosa Wikimedia Commons bevat media in verband met Xhosa Sien Xhosa in Wiktionary die vrye woordeboek Taalhulpmiddels Wysig Xhosa speltoetser Geargiveer 2 Januarie 2006 op Wayback Machine Vry en gratis Xhosa speltoetser vir OpenOffice Mozilla Firefox en Mozilla Thunderbird Geargiveer 9 Februarie 2007 op Wayback MachineSagteware in Xhosa Wysig Mozilla Firefox Geargiveer 3 Oktober 2006 op Wayback Machine webblaaier Mozilla Thunderbird Geargiveer 3 Oktober 2006 op Wayback Machine e posprogram OpenOffice org Geargiveer 3 Oktober 2006 op Wayback Machine kantoorsuite Translate org za Geargiveer 28 Junie 2007 op Wayback Machine n Projek om vrye en oopbronsagteware in Xhosa en ander Suid Afrikaanse tale te vertaal Pootle dooie skakel aanlyn vertaling van Xhosa oopbronsagtewareOntsluit van https af wikipedia org w index php title Xhosa amp ol,