×
Unie van Suid-Afrika
Union of South Africa
Unie van Suid-Afrika
Unie van Zuid-Afrika




1910–1961
Leuse: Ex Unitate Vires
Volkslied: Die Stem van Suid-Afrika
Ligging van die Unie van Suid-Afrika. Suidwes-Afrika (die huidige Namibië) was 'n omstrede gebied en deur Suid-Afrika as vyfde provinsie geëis.
Hoofstad Kaapstad (wetgewend)
Pretoria (administratief)
Bloemfontein (geregtelik)
Pietermaritzburg (argief)
33°55′S18°27′O /33.917°S 18.450°O /-33.917; 18.450Koördinate:33°55′S18°27′O /33.917°S 18.450°O /-33.917; 18.450
Taal/Tale Nederlands (destyds Hollands genoem), Engels, Afrikaans (vanaf 1925)
Godsdiens Oorwegend Christelike kerke, ook Islam, Hindoeïsme, Judaïsme, tradisionele gelowe
Regering Grondwetlike monargie
Monarg
- 1910–1936 George V
- 1936–1937 Edward VIII
- 1937–1952 George VI
- 1952–1961 Elizabeth II
Goewerneur-Generaal van Suid-Afrika
- 1910–1914 Herbert John Gladstone
- 1914–1920 Sydney Charles Buxton
- 1920–1924 Prins Arthur van Connaught
- 1924–1930 Alexander Cambridge
- 1931–1937 Graaf van Clarendon
- 1937–1943 Patrick Duncan
- 1943–1946 Nicolaas de Wet
- 1946–1951 Gideon Brand van Zyl
- 1951–1959 E.G. Jansen
- 1959–1961 Charles Robberts Swart
Wetgewer Unie-Volksraad
Geskiedenis
- Suid-Afrika-wet 31 Mei 1910
- Statuut van Westminster 11 Desember 1931
- Stigting van die Republiek van Suid-Afrika 31 Mei 1961
Oppervlakte
- 1961 2 045 320 km2
789 702 sq mi
Bevolking
- 1961 skatting 18 216 000
Digtheid 8,9 /km²
23,1 /sq mi
Geldeenheid Pond

Die Unie van Suid-Afrika (Engels: Union of South Africa, Nederlands: Unie van Zuid-Afrika) het op 31 Mei 1910 in Suider-Afrika tot stand gekom toe die vier selfregerende Britse kolonies Kaap de Goede Hoop, Natal, Transvaal en Oranjerivierkolonie verenig is. Die naam Unie het tot 31 Mei 1961 voortbestaan, toe die land 'n republiek geword het en met 'n nuwe grondwet tot die Republiek van Suid-Afrika hernoem is.

Aanvanklik was die Unie 'n dominium binne die Britse Ryk. Dit beteken dat die Unie selfregerend met volle verantwoordelike bestuur was. Kortweg beteken verantwoordelike bestuur dat die regering die vertroue van wetgewende gesag van die land moes geniet. Mettertyd is die Unie se status binne die Ryk verhoog en eindelik het Suid-Afrika 'n vrygewes binne die Britse Statebond geword.

Die voormalige kolonies het provinsies geword en is Kaap de Goede Hoop, Natal, Transvaal en Oranje-Vrystaat genoem.

Inhoud

Gedagte

Die gedagte om kolonies van Brittanje te verenig was nie ’n nuwe een nie. In 1867 het die Verenigde Koninkryk se parlement die British North America Act goedgekeur. Ingevolge hierdie wet is die kolonies Kanada, Nieu-Brunswyk en Nova Scotia saamgevoeg om die federale dominium Kanada te stig. In ’n federasie word die owerheidsgesag tussen die onderskeie state en ’n sentrale owerheid verdeel. Tipies word verdediging en buitelandse sake deur die sentrale gesag beheer, terwyl alle ander gesag aan die onderskeie state (oftewel bondstate) toegeken word. Australië het in 1901 gefedereer.

In Suid-Afrika het sir George Grey reeds in die 1850's aan vereniging gedink, maar die "colonial office" was daarteen gekant. Gedurende die 1870's het laasgenoemde aan konfederasie in Suider-Afrika gedink, maar die ingesetenes was daarteen gekant. Na die tweede Anglo-Boereoorlog was die hele Suider-Afrika onder een vlag en sodoende is een van die struikelblokke uit die weg geruim. Toe Transvaal en die Oranjerivierkolonie ook selfregerend word, is nog ’n stap vorentoe geneem. Die Witwatersrand het weereens die gebied se ekonomiese kernpunt geword en die ou geskilpunte oor vervoertariewe en doeane-belasting het kop uitgesteek. ’n Konferensie is byeen geroep om laasgenoemde probleme aan te spreek. Hulle het toe in Mei 1908 besluit om in Oktober 1908 in Durban ’n Nasionale Konvensie byeen te roep om die vereniging van die vier selfregerende kolonies te bespreek. Daar sou dertig deelnemers wees: 12 van die Kaap, 8 van Transvaal en 5 elk van Natal en Vrystaat.

Nasionale konvensie

Aanvanklik was Natal ten gunste van ʼn federasie, terwyl die res van die kolonies ʼn unitêre staat verkies het. ʼn Kompromie is aangegaan ingevolge waarvan ʼn unitêre staat geskep sou word, maar met provinsies wat meer uitgebreide magte sou hê. Die geskil oor ʼn hoofstad is opgelos deur Kaapstad die setel van die wetgewende gesag te maak en Pretoria dié van die uitvoerende gesag. Die appèlhof sou in Bloemfontein wees. Die Kapenaars was nie tevrede met ʼn gewone wetsbepaling dat elke provinsie sy eie stemreg kon bepaal nie. Hul aandrang dat hul stemreg verskans word, is nagekom.

Die taalkwessie was laaste netel wat uit die vuur gekrap moes word. Generaal Hertzog was ʼn groot voorstander van die Hollandse taal. Sy eie politieke party, Orangia Unie, het reeds in 1908 besluit "dat de goeie samenleving en samenwerking der Hollandsch en Engelsch sprekende bevolking dezer Kolonie gebiedend vergt dat de rechten van de Engelsch, zoowel als van de Hollandsch taal, gelykelijk erkend en ge-eerbiegd word ..." Die gevolg was dat die bepaling oor tweetaligheid ook verskans sou word.

Die konvensie het weer in Kaapstad en Bloemfontein vergadering en in Mei 1909 ʼn wetsontwerp goedgekeur. ʼn Referendum in Natal en die drie parlemente in die ander kolonies het dit ook onderskryf. Gewapen met die wetsontwerp het ʼn afvaardiging na Engeland vertrek.

Wetgewing

Die "House of Commons" en die "House of Lords" het die wetsontwerp onveranderd goedgekeur en die koning het dit op 20 September 1909 onderteken. Op 2 Desember 1909 het koning Edward VII ʼn proklamasie uitgereik dat die Unie van Suid-Afrika op 31 Mei 1910 tot stand sou kom. Mens moet in gedagte hou dat die Unieparlement ondergeskik sou wees aan die Britse parlement, grotendeels weens die bepalings van die "Colonial Laws Validity Act" van 1865.

Wetgewende gesag

DIE EERSTE KABINET VAN DIE UNIE VAN SUID-AFRIKA.
Agter: J.B.M. Hertzog, Henry Burton, F.R. Moor, C. O'Grady Gubbins, Jan Smuts, H.C. Hull, F.S. Malan, David Graaff
Voor: J.W. Sauer, Louis Botha, Abraham Fischer

Zuid-Afrika Wet, Deel IV, artikels 19-67

Wetgewende bevoegdheid beteken die bevoegdheid om reg te skep, hetsy deur die bestaande reg te verander of nuwe regsreëls tot stand te bring. Die wetgewende gesag het by die Parlement berus. Die parlement het bestaan uit die Koning, 'n Senaat en 'n Volksraad. Die wet het bepaal dat die Parlement die bevoegdheid gehad het om wette te maak vir die vrede, orde en goeie regering van die land. Dit sluit ook die bevoegdheid in om belasting te hef en te bepaal hoe die belasting bestee moet word. Die Volksraad en die Senaat was in Kaapstad gesetel.

Aanvanklik was die land in 121 kiesafdelings verdeel. Elkeen kon een Volksraadlid Parlement toe gestuur. Die Kaap het 51 kiesafdelings gehad, Transvaal 36, Natal en Vrystaat 17 elk. Plattelandse kiesafdelings is altyd bevoordeel deur minder kiesers te hoef bevat. Aanvanklik was daar 40 senatore. Elke provinsies kon 8 senatore verkies. Hierdie senatore is verkies deur ʼn kieskollege bestaande uit al die lede van die Volksraad en die Provinsiale Raad van daardie provinsie. Daarbenewens kon die goewerneur-generaal-in-rade ook 8 senatore aanstel.

Uitvoerende gesag

Sien Zuid-Afrika Wet, deel III, artikels 8-18.

Die uitvoerende gesag van die Unie was gevestig in die koning (en sy opvolgers). Dit kon deur hom persoonlik of deur ʼn goewerneur-generaal as sy verteenwoordiger uitgevoer word. Die koning het gewoonlik die magte wat hy aan die Goewerneur-generaal afgewentel het, in ʼn ope brief bekend gemaak. Die magte wat hy behou het, is prerogatiewe genoem.

Die Zuid-Afrika Wet het ook ʼn Uitvoerende Raad in die lewe geroep om die Goewerneur-generaal van raad te bedien oor die regering van die land. Die lede was deur hom benoem en opgeroep. Die Goewerneur-generaal kon ook tot 10 mense aanstel om die staatsdepartemente te administreer. Hierdie ministers was dan ook die lede van die Uitvoerende Raad. Hulle moes lid van die Senaat of die Volksraad wees. In die praktyk het dit alles beteken dat die Goewerneur-generaal die leier van die sterkste party in die Volksraad versoek het om ʼn kabinet van tot 10 lede voor te stel. Hulle is dan aangestel as ministers en het die land regeer. Die regering moes die vertroue van die Volksraad geniet. Wanneer die goewerneur-generaal iets doen op advies van die kabinet, is gesê die Goewerneur-generaal-in-rade dit gedoen het.

Die regering was gesetel in Pretoria.

Regsprekende gesag

Sien Zuid-Afrika Wet, Deel VI, artikels 95-116

Artikel 95 het ʼn Hooggeregshof van Suid-Afrika geskep met ʼn Hoofregter in bevel daarvan. Die koloniale hooggeregshowe het provinsiale afdelings daarvan geword. Die howe in Johannesburg, Kimberley en Grahamstad het plaaslike afdelings geword. Die appèlafdeling sou in Bloemfontein gesetel wees. Partye kon, met verlof, van die provinsiale en plaaslike afdelings na die appèlafdeling appelleer. Daarvandaan kon hulle, met verlof, na die Geheime Raad appelleer.

Provinsies

Die vier provinsies van die Unie

Sien Zuid-Afrika Wet, Deel V, artikels 68-94

Die Goewerneur-generaal-in-rade het die Administrateur, die hoof uitvoerende beampte van ʼn Provinsie, aangestel. Elke Provinsie het ook ʼn verkose Provinsiale Raad gehad. Die Provinsiale Raad het dieselfde aantal lede gehad as wat die provinsie as Volksraadslede verkies het. Rade het 4 lede van ʼn Uitvoerende Komitee verkies om die administrateur by te staan in die uitvoering van sy pligte.

Met uniewording het die koloniale hoofstede die provinsies se hoofstede geword.

Provinsiale Rade kon Ordonnansies maak oor: Direkte belasting, onderwys (maar nie hoër onderwys nie), hospitale, munisipaliteite, paaie en wildbewaring. Ordonnansies moes deur die Goewerneur-generaal-in-rade goedgekeur word.

Provinsie Vorige kolonie Hoofstad Oppervlakte Bevolking (1904) Bevolking (1960)
Kaapprovinsie (1910–1994) Kaapkolonie (1795–1910) Kaapstad 721 224 km² 2 409 804 5 362 853
Natal (1910–1994) Natalkolonie (1843–1910) Pietermaritzburg 91 385 km² 1 108 754 2 980 262
Oranje-Vrystaat (1910–1994) Oranjerivierkolonie (1902–1910) Bloemfontein 129 586 km² 387 315 1 386 547
Transvaal (1910–1994) Transvaalkolonie (1902–1910) Pretoria 288 066 km² 1 269 951 6 273 477
Mandaat Vorige kolonie Hoofstad Oppervlakte Bevolking (1913) Bevolking (1979)
Suidwes-Afrika (1915–1990) Duits-Suidwes-Afrika (1884–1915) Windhoek 823 000 km² 200 000 1 000 000

Artikel 152 het bepaal dat die Parlement, met twee voorbehoude, selfs die Zuid-Afrika Wet op die normale manier kon wysig met goedkeuring deur ʼn gewone meerderheidstem in die Volksraad, die Senaat en ondertekening deur die Koning. Die uitsonderings was artikels 35 (Kaapse stemreg) en 137 (taal). Om hierdie artikels te wysig moes die wetsontwerp voorgelê word aan gesamentlike sittings van beide kamers van die Parlement en met die derde lesing daarvan, goedgekeur word deur ʼn twee-derde meerderheid van stemme.

Taal

Artikel 137 het soos volg gelui: "De Engelse alsmede de Hollandse talen zijn officiële talen van de Unie, en worden op een voet van gelykheid behandeld en bezitten en genieten dezelfde vrijheid, rechten en voorrechten; Alle akten, verslagen en verrichtingen van 't Parlement worden in beide talen gehouden en alle wetsontwerpen, wetten en kennisgeving en van algemeen publiek gewicht of belang door de Regering van de Unie uitgegeven, worden gesteld in beide talen". In 1925 het die Parlement eenparig besluit dat die woord "Hollandse" in artikel 137 ook Afrikaans insluit. Selfs na Republiekwording in 1961 was Hollands steeds een van die land se amptelike tale. Engels en Afrikaans was die amptelike tale en Afrikaans is omskryf as insluitend Hollands. Hollands is eindelik gelos in die 1983-grondwet, artikel 89.

Kaapse stemreg

In die Kaapprovinsie het alle volwasse mans, ongeag hul ras of kleur, die stemreg gehad, solank hulle sekere vaste eiendom besit of betrek het of ʼn sekere inkomste verdien het. Deur die Naturelleverteenwoordigingswet, No. 12 van 1936 is alle swart kiesers in die Kaap op 'n aparte kieserslys geplaas. Hulle kon toe 3 blanke verteenwoordigers kies in die 3 kiesafdelings waarin die Kaap verdeel is. Die Wet op Afsonderlike Verteenwoordiging van Kiesers, No. 46 van 1951, het ook bepaal dat kleurlingkiesers in die Kaap op 'n aparte kieserslys geplaas word. Na 'n lang regstryd en Wet 9 van 1956 is die kleurlinge op 'n aparte kieserslys geplaas.

In 1919 is die mandaat oor Duits-Suidwes-Afrika aan Suid-Afrika toegeken. Daarna is dit feitlik as nog ʼn provinsie bestuur.

Die Rykskonferensie van 1926 het verklaar dat Groot-Brittanje en die dominiums selfstandige gemeenskappe was en dat almal gelyk was. Hulle was saamgebind deur hulle gemeenskaplike getrouheid aan die Kroon. In 1931 het die Britse Parlement eindelik ʼn wet goedgekeur ingevolge waarvan die onafhanklikheid van die dominiums erken is. Hierdie wet is algemeen bekend as die Statuut van Westminster. Dit het weggedoen met Suid-Afrika se onderhorigheid aan die Britse Parlement. Dit is bevestig deur Suid-Afrika se eie Statuswet, No. 69 van 1934.

Blanke vrouens landswyd het die stemreg in 1930 verwerf. Artikel 13 van Wet No. 46 van 1951 het bepaal dat geen nuwe nie-blankes in Natal as kiesers kon registreer nie. Die wet het in werking getree op 1 Maart 1956 deur Wet No. 9 van 1956. In 1948 is die stemouderdom verminder tot 18 jaar. In 1949 is die stemreg uitgebrei na Suidwes-Afrika ingevolge Wet 23 van 1949.

Wet 16 van 1950 die reg op appèl na die Britse Geheime Raad ook afgeskaf.

In 1961 het die Unie 'n republiek geword nadat die Grondwet Wet, No. 32 van 1961 goedgekeur is. Met republiekwording het Suid-Afrika ook die Britse Statebond verlaat.

Vlag

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Vlag van Suid-Afrika.
Eerste vlag van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1910 tot 1912
Eerste wapen van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1910 tot 1930
Tweede vlag van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1912 tot 1928
Tweede wapen van die Unie van Suid-Afrika vanaf 1930 tot 1932

Tot 1927 was die "Union Jack" Suid-Afrika se vlag. In daardie jaar het Parlement die Unie Nasionaliteit en Vlae Wet (No. 40 van 1927) goedgekeur. Die nuwe vlag was die oranje, blanje en blou van die Prinsevlag met die drie klein vlaggies in die middel. In 1957 het dit die land se enigste vlag geword.

Volkslied

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Nasionale lied van Suid-Afrika.

Met Uniewording het "God Save the King" ook die land se volkslied geword, sonder dat daar enige wetgewing daaroor was. In 1918 het C.J. Langenhoven die gedig "Die Stem van Suid-Afrika" geskryf. Gedurende die volgende dekade het dominee M.L. de Villiers dit getoonset. Met verloop van tyd is dit meer en meer as volkslied gebruik. In 1938 is dit die eerste keer tydens ʼn staatsgeleentheid gespeel. In 1957 het dit deur wetgewing die land se enigste volkslied geword.

Wapen

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Wapen van Suid-Afrika.

Suid-Afrika se wapen is reeds in 1910 deur die koning toegeken. Dit is weer in 1930 en 1932 in onbenullige opsigte verander.

Goewerneurs-generaal

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Goewerneur-generaal van Suid-Afrika.

Eerste ministers

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Eerste Minister van Suid-Afrika.

Hoofregters

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Hoofregter van Suid-Afrika.
  1. Verloren van Themaat, Staatsreg, Butterworths, Durban, 1967, p. 44. Trewhella Cameron (red.), An Illustrated History of South Africa, Jonathan Ball, Johannesburg, 1986, p. 225.
  2. Cameron, supra, p. 225.
  3. Hahlo & Kahn, The Union of South Africa, Juta & company, Ltd, 1960, p. 119
  4. Cameron, supra, p. 226
  5. J.D. Naude, Genl. J.M.B. Hertzog en die ontstaan van die Nasionale Party, Voortrekkerpers, Johannesburg, 1970, p. 30.
  6. Cameron, supra, p. 227
  7. South Africa Act, 1909, 9 Edward VII, Chapter 9. Dit kan ook gevind word by s:en:South Africa Act, 1909
  8. Verloren van Themaat, supra, p. 484
  9. W.K.Hancock, Smuts, The Sanguine Years, 1870-1919,Cambridge University Press, 1962, p. 219
  10. S.H.Steinberg (red.), The Statesman's Year-Book, Macmillan, 104de uitgawe, p. 1405
  11. Pears Cyclopaedia 90th Edition 1981-82. London: Book Club Associates 1981, bl. K31
  12. Pears Cyclopaedia (1981), bl. K108
  13. Pears Cyclopaedia (1981), bl. K118
  14. Pears Cyclopaedia (1981), bl. K164
  15. Naude, supra, p. 38.
  16. Artikel 1 van Wet 8 van 1925.
  17. Wet 32 van 1961, artikels 108 en 118(1).
  18. Hahlo & Kahn,supra p. 129
  19. 22 Geo V, c.4
  20. Die Vrouestemregwet, No. 18 van 1930.
  21. Hahlo & Kahn, p. 166 verwys na Wet 46 van 1946, soos gewysig deur Wet 30 van 1958.
  22. Peter Joyce, The South African Family Encyclopaedia, Struik, 1989, p. 124
  23. C.F.J. Muller (red.), Vyfhonder Jaar Suid-Afrikaanse Geskiedenis, Academica, 1980, p.449.
  24. Muller,supra, p. 518.
  • (en) Mackenzie, W. Douglas, and Alfred Stead, South Africa: Its History, Heroes, and Wars, Four Books in One Volume, Toronto, Ont.: W. Briggs, cop. 1899, pref. 1900. N.B.: Mentioned also on t.p.: "Superbly illustrated, with original drawings and photographs, under the direction of George Spiel."
  • (en) C.J. Muller (ed.), 500 Years History of South Africa, H&R Academica 1969.
  • (en) L. Thompson, A History of South Africa, Johnathan Ball Publishers 2006. ISBN 1-86842-236-4
  • (en) L. Thompson, The Unification of South Africa 1902–1910, Oxford University Press 1960.

Publikasie datum: September 26, 2021

unie, suid, afrika, union, south, africa, unie, zuid, afrika, 1910, 1961, vlag, wapenleuse, unitate, viresvolkslied, stem, suid, afrikaligging, suidwes, afrika, huidige, namibië, omstrede, gebied, deur, suid, afrika, vyfde, provinsie, geëis, hoofstad, kaapstad. Union of South Africa Unie van Suid Afrika Unie van Zuid Afrika 1910 1961 Vlag WapenLeuse Ex Unitate ViresVolkslied Die Stem van Suid AfrikaLigging van die Unie van Suid Afrika Suidwes Afrika die huidige Namibie was n omstrede gebied en deur Suid Afrika as vyfde provinsie geeis Hoofstad Kaapstad wetgewend Pretoria administratief Bloemfontein geregtelik Pietermaritzburg argief 33 55 S 18 27 O 33 917 S 18 450 O 33 917 18 450 Koordinate 33 55 S 18 27 O 33 917 S 18 450 O 33 917 18 450Taal Tale Nederlands destyds Hollands genoem Engels Afrikaans vanaf 1925 Godsdiens Oorwegend Christelike kerke ook Islam Hindoeisme Judaisme tradisionele geloweRegering Grondwetlike monargieMonarg 1910 1936 George V 1936 1937 Edward VIII 1937 1952 George VI 1952 1961 Elizabeth IIGoewerneur Generaal van Suid Afrika 1910 1914 Herbert John Gladstone 1914 1920 Sydney Charles Buxton 1920 1924 Prins Arthur van Connaught 1924 1930 Alexander Cambridge 1931 1937 Graaf van Clarendon 1937 1943 Patrick Duncan 1943 1946 Nicolaas de Wet 1946 1951 Gideon Brand van Zyl 1951 1959 E G Jansen 1959 1961 Charles Robberts SwartWetgewer Unie VolksraadGeskiedenis Suid Afrika wet 31 Mei 1910 Statuut van Westminster 11 Desember 1931 Stigting van die Republiek van Suid Afrika 31 Mei 1961Oppervlakte 1961 2 045 320 km2 789 702 sq miBevolking 1961 skatting 18 216 000 Digtheid 8 9 km 23 1 sq miGeldeenheid Pond Die Unie van Suid Afrika Engels Union of South Africa Nederlands Unie van Zuid Afrika het op 31 Mei 1910 in Suider Afrika tot stand gekom toe die vier selfregerende Britse kolonies Kaap de Goede Hoop Natal Transvaal en Oranjerivierkolonie verenig is Die naam Unie het tot 31 Mei 1961 voortbestaan toe die land n republiek geword het en met n nuwe grondwet tot die Republiek van Suid Afrika hernoem is Aanvanklik was die Unie n dominium binne die Britse Ryk Dit beteken dat die Unie selfregerend met volle verantwoordelike bestuur was Kortweg beteken verantwoordelike bestuur dat die regering die vertroue van wetgewende gesag van die land moes geniet Mettertyd is die Unie se status binne die Ryk verhoog en eindelik het Suid Afrika n vrygewes binne die Britse Statebond geword Die voormalige kolonies het provinsies geword en is Kaap de Goede Hoop Natal Transvaal en Oranje Vrystaat genoem Inhoud 1 Ontstaan 1 1 Gedagte 1 2 Nasionale konvensie 1 3 Wetgewing 2 Struktuur 2 1 Wetgewende gesag 2 2 Uitvoerende gesag 2 3 Regsprekende gesag 2 4 Provinsies 3 Verskanste bepalings 3 1 Taal 3 2 Kaapse stemreg 4 Grondwetlike ontwikkeling 5 Nasionale simbole 5 1 Vlag 5 2 Volkslied 5 3 Wapen 6 Ampsdraers van die Unie 6 1 Goewerneurs generaal 6 2 Eerste ministers 6 3 Hoofregters 7 Verwysings 8 Verdere leesstofOntstaan WysigGedagte Wysig Die gedagte om kolonies van Brittanje te verenig was nie n nuwe een nie In 1867 het die Verenigde Koninkryk se parlement die British North America Act goedgekeur Ingevolge hierdie wet is die kolonies Kanada Nieu Brunswyk en Nova Scotia saamgevoeg om die federale dominium Kanada te stig In n federasie word die owerheidsgesag tussen die onderskeie state en n sentrale owerheid verdeel Tipies word verdediging en buitelandse sake deur die sentrale gesag beheer terwyl alle ander gesag aan die onderskeie state oftewel bondstate toegeken word Australie het in 1901 gefedereer 1 In Suid Afrika het sir George Grey reeds in die 1850 s aan vereniging gedink maar die colonial office was daarteen gekant Gedurende die 1870 s het laasgenoemde aan konfederasie in Suider Afrika gedink maar die ingesetenes was daarteen gekant Na die tweede Anglo Boereoorlog was die hele Suider Afrika onder een vlag en sodoende is een van die struikelblokke uit die weg geruim Toe Transvaal en die Oranjerivierkolonie ook selfregerend word is nog n stap vorentoe geneem Die Witwatersrand het weereens die gebied se ekonomiese kernpunt geword en die ou geskilpunte oor vervoertariewe en doeane belasting het kop uitgesteek 2 n Konferensie is byeen geroep om laasgenoemde probleme aan te spreek Hulle het toe in Mei 1908 besluit om in Oktober 1908 in Durban n Nasionale Konvensie byeen te roep om die vereniging van die vier selfregerende kolonies te bespreek Daar sou dertig deelnemers wees 12 van die Kaap 8 van Transvaal en 5 elk van Natal en Vrystaat 3 Nasionale konvensie Wysig Aanvanklik was Natal ten gunste van ʼn federasie terwyl die res van die kolonies ʼn unitere staat verkies het ʼn Kompromie is aangegaan ingevolge waarvan ʼn unitere staat geskep sou word maar met provinsies wat meer uitgebreide magte sou he Die geskil oor ʼn hoofstad is opgelos deur Kaapstad die setel van die wetgewende gesag te maak en Pretoria die van die uitvoerende gesag Die appelhof sou in Bloemfontein wees Die Kapenaars was nie tevrede met ʼn gewone wetsbepaling dat elke provinsie sy eie stemreg kon bepaal nie Hul aandrang dat hul stemreg verskans word is nagekom 4 Die taalkwessie was laaste netel wat uit die vuur gekrap moes word Generaal Hertzog was ʼn groot voorstander van die Hollandse taal Sy eie politieke party Orangia Unie het reeds in 1908 besluit dat de goeie samenleving en samenwerking der Hollandsch en Engelsch sprekende bevolking dezer Kolonie gebiedend vergt dat de rechten van de Engelsch zoowel als van de Hollandsch taal gelykelijk erkend en ge eerbiegd word 5 Die gevolg was dat die bepaling oor tweetaligheid ook verskans sou word Die konvensie het weer in Kaapstad en Bloemfontein vergadering en in Mei 1909 ʼn wetsontwerp goedgekeur ʼn Referendum in Natal en die drie parlemente in die ander kolonies het dit ook onderskryf Gewapen met die wetsontwerp het ʼn afvaardiging na Engeland vertrek 6 Wetgewing Wysig Die House of Commons en die House of Lords het die wetsontwerp onveranderd goedgekeur en die koning het dit op 20 September 1909 onderteken 7 Op 2 Desember 1909 het koning Edward VII ʼn proklamasie uitgereik dat die Unie van Suid Afrika op 31 Mei 1910 tot stand sou kom Mens moet in gedagte hou dat die Unieparlement ondergeskik sou wees aan die Britse parlement grotendeels weens die bepalings van die Colonial Laws Validity Act van 1865 8 Struktuur WysigWetgewende gesag Wysig DIE EERSTE KABINET VAN DIE UNIE VAN SUID AFRIKA Agter J B M Hertzog Henry Burton F R Moor C O Grady Gubbins Jan Smuts H C Hull F S Malan David Graaff Voor J W Sauer Louis Botha Abraham Fischer Zuid Afrika Wet Deel IV artikels 19 67 Wetgewende bevoegdheid beteken die bevoegdheid om reg te skep hetsy deur die bestaande reg te verander of nuwe regsreels tot stand te bring Die wetgewende gesag het by die Parlement berus Die parlement het bestaan uit die Koning n Senaat en n Volksraad Die wet het bepaal dat die Parlement die bevoegdheid gehad het om wette te maak vir die vrede orde en goeie regering van die land Dit sluit ook die bevoegdheid in om belasting te hef en te bepaal hoe die belasting bestee moet word Die Volksraad en die Senaat was in Kaapstad gesetel Aanvanklik was die land in 121 kiesafdelings verdeel Elkeen kon een Volksraadlid Parlement toe gestuur Die Kaap het 51 kiesafdelings gehad Transvaal 36 Natal en Vrystaat 17 elk Plattelandse kiesafdelings is altyd bevoordeel deur minder kiesers te hoef bevat Aanvanklik was daar 40 senatore Elke provinsies kon 8 senatore verkies Hierdie senatore is verkies deur ʼn kieskollege bestaande uit al die lede van die Volksraad en die Provinsiale Raad van daardie provinsie Daarbenewens kon die goewerneur generaal in rade ook 8 senatore aanstel Uitvoerende gesag Wysig Sien Zuid Afrika Wet deel III artikels 8 18 Die uitvoerende gesag van die Unie was gevestig in die koning en sy opvolgers Dit kon deur hom persoonlik of deur ʼn goewerneur generaal as sy verteenwoordiger uitgevoer word Die koning het gewoonlik die magte wat hy aan die Goewerneur generaal afgewentel het in ʼn ope brief bekend gemaak Die magte wat hy behou het is prerogatiewe genoem Die Zuid Afrika Wet het ook ʼn Uitvoerende Raad in die lewe geroep om die Goewerneur generaal van raad te bedien oor die regering van die land Die lede was deur hom benoem en opgeroep Die Goewerneur generaal kon ook tot 10 mense aanstel om die staatsdepartemente te administreer Hierdie ministers was dan ook die lede van die Uitvoerende Raad Hulle moes lid van die Senaat of die Volksraad wees In die praktyk het dit alles beteken dat die Goewerneur generaal die leier van die sterkste party in die Volksraad versoek het om ʼn kabinet van tot 10 lede voor te stel Hulle is dan aangestel as ministers en het die land regeer Die regering moes die vertroue van die Volksraad geniet Wanneer die goewerneur generaal iets doen op advies van die kabinet is gese die Goewerneur generaal in rade dit gedoen het Die regering was gesetel in Pretoria Regsprekende gesag Wysig Sien Zuid Afrika Wet Deel VI artikels 95 116 Artikel 95 het ʼn Hooggeregshof van Suid Afrika geskep met ʼn Hoofregter in bevel daarvan Die koloniale hooggeregshowe het provinsiale afdelings daarvan geword Die howe in Johannesburg Kimberley en Grahamstad het plaaslike afdelings geword Die appelafdeling sou in Bloemfontein gesetel wees Partye kon met verlof van die provinsiale en plaaslike afdelings na die appelafdeling appelleer Daarvandaan kon hulle met verlof na die Geheime Raad appelleer Provinsies Wysig Die vier provinsies van die Unie Sien Zuid Afrika Wet Deel V artikels 68 94 Die Goewerneur generaal in rade het die Administrateur die hoof uitvoerende beampte van ʼn Provinsie aangestel Elke Provinsie het ook ʼn verkose Provinsiale Raad gehad Die Provinsiale Raad het dieselfde aantal lede gehad as wat die provinsie as Volksraadslede verkies het Rade het 4 lede van ʼn Uitvoerende Komitee verkies om die administrateur by te staan in die uitvoering van sy pligte Met uniewording het die koloniale hoofstede die provinsies se hoofstede geword Provinsiale Rade kon Ordonnansies maak oor Direkte belasting onderwys maar nie hoer onderwys nie hospitale munisipaliteite paaie en wildbewaring Ordonnansies moes deur die Goewerneur generaal in rade goedgekeur word Provinsie Vorige kolonie Hoofstad Oppervlakte Bevolking 1904 9 Bevolking 1960 10 Kaapprovinsie 1910 1994 Kaapkolonie 1795 1910 Kaapstad 721 224 km 11 2 409 804 5 362 853Natal 1910 1994 Natalkolonie 1843 1910 Pietermaritzburg 91 385 km 12 1 108 754 2 980 262Oranje Vrystaat 1910 1994 Oranjerivierkolonie 1902 1910 Bloemfontein 129 586 km 13 387 315 1 386 547Transvaal 1910 1994 Transvaalkolonie 1902 1910 Pretoria 288 066 km 14 1 269 951 6 273 477Mandaat Vorige kolonie Hoofstad Oppervlakte Bevolking 1913 Bevolking 1979 Suidwes Afrika 1915 1990 Duits Suidwes Afrika 1884 1915 Windhoek 823 000 km 200 000 1 000 000Verskanste bepalings WysigArtikel 152 het bepaal dat die Parlement met twee voorbehoude selfs die Zuid Afrika Wet op die normale manier kon wysig met goedkeuring deur ʼn gewone meerderheidstem in die Volksraad die Senaat en ondertekening deur die Koning Die uitsonderings was artikels 35 Kaapse stemreg en 137 taal Om hierdie artikels te wysig moes die wetsontwerp voorgele word aan gesamentlike sittings van beide kamers van die Parlement en met die derde lesing daarvan goedgekeur word deur ʼn twee derde meerderheid van stemme Taal Wysig Artikel 137 het soos volg gelui De Engelse alsmede de Hollandse talen zijn officiele talen van de Unie en worden op een voet van gelykheid behandeld en bezitten en genieten dezelfde vrijheid rechten en voorrechten Alle akten verslagen en verrichtingen van t Parlement worden in beide talen gehouden en alle wetsontwerpen wetten en kennisgeving en van algemeen publiek gewicht of belang door de Regering van de Unie uitgegeven worden gesteld in beide talen 15 In 1925 het die Parlement eenparig besluit dat die woord Hollandse in artikel 137 ook Afrikaans insluit 16 Selfs na Republiekwording in 1961 was Hollands steeds een van die land se amptelike tale Engels en Afrikaans was die amptelike tale en Afrikaans is omskryf as insluitend Hollands 17 Hollands is eindelik gelos in die 1983 grondwet artikel 89 Kaapse stemreg Wysig In die Kaapprovinsie het alle volwasse mans ongeag hul ras of kleur die stemreg gehad solank hulle sekere vaste eiendom besit of betrek het of ʼn sekere inkomste verdien het Deur die Naturelleverteenwoordigingswet No 12 van 1936 is alle swart kiesers in die Kaap op n aparte kieserslys geplaas Hulle kon toe 3 blanke verteenwoordigers kies in die 3 kiesafdelings waarin die Kaap verdeel is Die Wet op Afsonderlike Verteenwoordiging van Kiesers No 46 van 1951 het ook bepaal dat kleurlingkiesers in die Kaap op n aparte kieserslys geplaas word Na n lang regstryd en Wet 9 van 1956 is die kleurlinge op n aparte kieserslys geplaas Grondwetlike ontwikkeling WysigIn 1919 is die mandaat oor Duits Suidwes Afrika aan Suid Afrika toegeken Daarna is dit feitlik as nog ʼn provinsie bestuur 18 Die Rykskonferensie van 1926 het verklaar dat Groot Brittanje en die dominiums selfstandige gemeenskappe was en dat almal gelyk was Hulle was saamgebind deur hulle gemeenskaplike getrouheid aan die Kroon In 1931 het die Britse Parlement eindelik ʼn wet goedgekeur ingevolge waarvan die onafhanklikheid van die dominiums erken is Hierdie wet is algemeen bekend as die Statuut van Westminster 19 Dit het weggedoen met Suid Afrika se onderhorigheid aan die Britse Parlement Dit is bevestig deur Suid Afrika se eie Statuswet No 69 van 1934 Blanke vrouens landswyd het die stemreg in 1930 verwerf 20 Artikel 13 van Wet No 46 van 1951 het bepaal dat geen nuwe nie blankes in Natal as kiesers kon registreer nie Die wet het in werking getree op 1 Maart 1956 deur Wet No 9 van 1956 In 1948 is die stemouderdom verminder tot 18 jaar 21 In 1949 is die stemreg uitgebrei na Suidwes Afrika ingevolge Wet 23 van 1949 Wet 16 van 1950 die reg op appel na die Britse Geheime Raad ook afgeskaf In 1961 het die Unie n republiek geword nadat die Grondwet Wet No 32 van 1961 goedgekeur is Met republiekwording het Suid Afrika ook die Britse Statebond verlaat Nasionale simbole WysigVlag Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Vlag van Suid Afrika Eerste vlag van die Unie van Suid Afrika vanaf 1910 tot 1912 Eerste wapen van die Unie van Suid Afrika vanaf 1910 tot 1930 Tweede vlag van die Unie van Suid Afrika vanaf 1912 tot 1928 Tweede wapen van die Unie van Suid Afrika vanaf 1930 tot 1932 Tot 1927 was die Union Jack Suid Afrika se vlag In daardie jaar het Parlement die Unie Nasionaliteit en Vlae Wet No 40 van 1927 goedgekeur Die nuwe vlag was die oranje blanje en blou van die Prinsevlag met die drie klein vlaggies in die middel In 1957 het dit die land se enigste vlag geword Volkslied Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Nasionale lied van Suid Afrika Met Uniewording het God Save the King ook die land se volkslied geword sonder dat daar enige wetgewing daaroor was In 1918 het C J Langenhoven die gedig Die Stem van Suid Afrika geskryf Gedurende die volgende dekade het dominee M L de Villiers dit getoonset 22 Met verloop van tyd is dit meer en meer as volkslied gebruik In 1938 is dit die eerste keer tydens ʼn staatsgeleentheid gespeel 23 In 1957 het dit deur wetgewing die land se enigste volkslied geword 24 Wapen Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Wapen van Suid Afrika Suid Afrika se wapen is reeds in 1910 deur die koning toegeken Dit is weer in 1930 en 1932 in onbenullige opsigte verander Ampsdraers van die Unie WysigGoewerneurs generaal Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Goewerneur generaal van Suid Afrika Eerste ministers Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Eerste Minister van Suid Afrika Hoofregters Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Hoofregter van Suid Afrika Verwysings Wysig Verloren van Themaat Staatsreg Butterworths Durban 1967 p 44 Trewhella Cameron red An Illustrated History of South Africa Jonathan Ball Johannesburg 1986 p 225 Cameron supra p 225 Hahlo amp Kahn The Union of South Africa Juta amp company Ltd 1960 p 119 Cameron supra p 226 J D Naude Genl J M B Hertzog en die ontstaan van die Nasionale Party Voortrekkerpers Johannesburg 1970 p 30 Cameron supra p 227 South Africa Act 1909 9 Edward VII Chapter 9 Dit kan ook gevind word by s en South Africa Act 1909 Verloren van Themaat supra p 484 W K Hancock Smuts The Sanguine Years 1870 1919 Cambridge University Press 1962 p 219 S H Steinberg red The Statesman s Year Book Macmillan 104de uitgawe p 1405 Pears Cyclopaedia 90th Edition 1981 82 London Book Club Associates 1981 bl K31 Pears Cyclopaedia 1981 bl K108 Pears Cyclopaedia 1981 bl K118 Pears Cyclopaedia 1981 bl K164 Naude supra p 38 Artikel 1 van Wet 8 van 1925 Wet 32 van 1961 artikels 108 en 118 1 Hahlo amp Kahn supra p 129 22 Geo V c 4 Die Vrouestemregwet No 18 van 1930 Hahlo amp Kahn p 166 verwys na Wet 46 van 1946 soos gewysig deur Wet 30 van 1958 Peter Joyce The South African Family Encyclopaedia Struik 1989 p 124 C F J Muller red Vyfhonder Jaar Suid Afrikaanse Geskiedenis Academica 1980 p 449 Muller supra p 518 Verdere leesstof WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Unie van Suid Afrika en Mackenzie W Douglas and Alfred Stead South Africa Its History Heroes and Wars Four Books in One Volume Toronto Ont W Briggs cop 1899 pref 1900 N B Mentioned also on t p Superbly illustrated with original drawings and photographs under the direction of George Spiel en C J Muller ed 500 Years History of South Africa H amp R Academica 1969 en L Thompson A History of South Africa Johnathan Ball Publishers 2006 ISBN 1 86842 236 4 en L Thompson The Unification of South Africa 1902 1910 Oxford University Press 1960 Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Unie van Suid Afrika amp ol,