×
Tweede Vryheidsoorlog

Die Tweede Vryheidsoorlog of Anglo-Boereoorlog was 'n oorlog tussen die Boererepublieke van die Oranje-Vrystaat en die Zuid-Afrikaansche Republiek aan die een kant en die Britse Ryk aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in Suider-Afrika, Swaziland ingesluit, gewoed het. Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die Engelse Oorlog en die Driejarige Oorlog

Tweede Vryheidsoorlog
Deel van die Anglo-Boereoorloë

Boerekrygers gedurende die Slag van Spioenkop.
Datum 11 Oktober 189931 Mei 1902
Ligging Suid-Afrika en Swaziland (nou eSwatini)
Resultaat Britse oorwinning
Gebieds-
veranderinge
Britse soewereiniteit oor die Oranje-Vrystaat en Transvaal in ooreenstemming met die Verdrag van Vereeniging
Strydende partye
Britse Ryk Oranje-Vrystaat
Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal)
Buitelandse vrywilligers:

Groter kragte

Kleiner kragte

Aanvoerders
Lord Salisbury
Lord Milner
Lord Roberts
Sir Redvers Buller
Lord Kitchener
Wilfrid Laurier
Frederick Borden
Cecil John Rhodes
Paul Kruger
Louis Botha
Schalk W. Burger
Koos de la Rey
Marthinus Steyn
Christiaan de Wet
Piet Cronje
Piet Joubert
Sterkte
Britse regulêre: 347 000

Koloniale kragte: 103 000–153 000

88 000 (25 000 Transvaal- en 15 000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)
Ongevalle en verliese
Militêre ongevalle
7 894 gesneuweldes
13 250 dood deur siekte
934 vermis
22 828 gewondes
44 906 totaal ongevalle
Militêre ongevalle
9 098 gesneuweldes (4 000 in bestry)
(24 000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)
Burgerlike ongevalle: 27 927 Boere burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus 'n onbekende aantal swart-Afrikaners (107 000 was geïnterneer).

Inhoud

'n Britse blokhuis in Suid-Afrika

Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf Oktober 1899 tot Mei 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die Zuid-Afrikaansche Republiek (ou Transvaal) en die Republiek van die Oranje-Vrystaat, te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van Suid-Afrika.

Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit Brittanje nagenoeg 200 miljoen pond, 448 435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20 000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester.

Aan die kant van die Boererepublieke was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die Verskroeideaardebeleid wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die Vrede van Vereeniging hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 5 000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26 000 Vrouens en kinders en 12 000 Afrikane het hul lewe in konsentrasiekampe verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk.

Suid-Afrika in 1885

Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die diamant- en goudvelde van die Vrystaat en Transvaal te bekom.

Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos Cecil John Rhodes en lord Alfred Milner, wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na Indië.

Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die Witwatersrand werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President Paul Kruger van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President Marthinus Steyn van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf.

Voorbereiding

'n Skets toon die arrestasie van Jameson ná die mislukte inval in 1896.

Ondanks die verslegtende verhouding tussen Kaapstad en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die Slag van Majuba in die Eerste Vryheidsoorlog ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3 000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30 000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord Wolseley, het geglo (en die Britse oorlogsminister, lord Lansdowne, het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20 000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf.

In 1895, ná die Jameson-inval, was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos Jan Christian Smuts aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in Europa te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "Long Tom"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese tsaar het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei.

Eerste fase

Britse ongevalle lê op die slagveld ná die Slag van Spioenkop, 24 Januarie 1900.

Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160 km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die Tugelarivier gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by Magersfontein naby Kimberley. Op 15 Desember by Colenso het 4 000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16 000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die Swart Week genoem. In hierdie tydperk het hulle 7 000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie.

Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van lord Roberts, wat generaal Kitchener as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4 000 man onder generaal Piet Cronje by Paardeberg gevange geneem en Bloemfontein op 13 Maart 1900, Johannesburg op 5 Mei en Pretoria op 6 Junie ingeneem.

Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van Delagoabaai, vandag Maputo in Mosambiek, na Europa vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in Switserland gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20 000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun.

Guerillategniek van die bittereinders

Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.

Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die ZAR ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit.

Na die val van Pretoria was Machadodorp van 5 Junie tot 27 Agustus 1900 die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na Waterval-Onder en toe later na Nelspruit geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder.

In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die bittereinders het guerillataktiek gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug.

In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5 000 Boere teen April 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop".

Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies blokhuise en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie.

Die tweede taktiek wat gebruik was, die Verskroeideaardebeleid, het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in konsentrasiekampe. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn.

Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde

Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.

Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai.

Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van buiktifus en masels. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe Emily Hobhouse in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die Port Elizabeth-konsentrasiekamp. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het.

Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4 177 Boerevroue en 22 074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig.

Die einde van die oorlog

Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10 000 Transvalers, 6 000 Vrystaters en 3 000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n Zoeloemag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is.

In Mei 1902 het 60 Boereleiers in Vereeniging vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en Nederlands sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar.

Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand - koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490).

Vir hoofartikel, sien Boerekrygsgevangenes

’n Oorplasingskamp vir Boerekrygsgevangenes in Groenpunt, Kaapstad, tydens die oorlog. Die gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na interneringskampe in ander dele van die Verenigde Koninkryk.

Die eerste noemenswaardige groep Boerekrygsgevangenes wat deur die Engelse gevange geneem is, was dié wat tydens die Slag van Elandslaagte op 21 Oktober 1899 gevang is. Brittanje het besluit om hulle nie plaaslik gevange te hou nie. Die gevangeneming van 400 krygsgevangenes in Februarie 1900 was 'n belangrike gebeurtenis. Die Engelse het gevrees dat hulle deur simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om hulle oorsee te stuur.

Die eerste oorsese kampe buite Afrika, is op Sint Helena geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na Ceylon gestuur. Ander is na Bermuda en Indië gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos Australië, Kanada of Nieu-Seeland gestuur is nie.

  1. (en)
  2. (en) Keppel-Jones, Arthur (1983). Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902. Montreal, Quebec and Kingston, Ontario: McGill-Queen's University Press. pp. 590–599. ISBN 978-0-7735-0534-6.
  3. (en) . Britannica.com (31 Mei 1902). Besoek op 25 Mei 2014.
  4. (en) "Caring for the soldiers health". . Eveleigh Nash. 1914. p. 309. Besoek op22 Augustus 2009.
  5. (en) "The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court". . Doubleday, Page & Company. 1914. pp. 183 (n198). Besoek op22 Augustus 2009.
  6. (en) Davenport & Saunders 2000, p. 228
  7. (en)
  8. Sien byvoorbeeld MA Gronum, Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899-1900 en Die Engelse oorlog, 1899-1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is.
  9. Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 - Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe - oorspronklik in Nederlands geskryf - getiteld De Strijd Tusschen Boer en Brit.
  10. (en)
  • (en) Douglas Porch: Wars of Empire. London: Cassell & Co., 2000 ISBN 0-304-35271-3
  • (en) Cartwright, A.P (1964). The Dynamite Company. Cape Town: Purnell & Sons.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  • (en) Davenport; Saunders (2000). South Africa: A Modern History. ISBN 0-8020-2261-8.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  • (en) Pakenham, Thomas (1979). . New York: Random House. ISBN 0-394-42742-4.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  • (en) Wessels, André (2000). "Afrikaners at War". In Gooch, John (red.). The Boer War. London: Cass.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  • (en) Steele, David (2000). "Salisbury and the Soldiers". In Gooch, John (red.). The Boer War: Direction, Experience and Image. London: Cass.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  • Kennis, 1980, vol 4, bl. 672-675, ISBN 0 7981 0826 6
  • Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers.
  • (af)
  • (nl) 18 Julie 2010 op Wayback Machine
  • (nl) [dooie skakel]
  • (en) , deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die .

Publikasie datum: September 09, 2021

tweede, vryheidsoorlog, anglo, boereoorlog, oorlog, tussen, boererepublieke, oranje, vrystaat, zuid, afrikaansche, republiek, kant, britse, ander, kant, tussen, oktober, 1899, 1902, suider, afrika, swaziland, ingesluit, gewoed, minder, algemene, name, omgang, . Die Tweede Vryheidsoorlog of Anglo Boereoorlog was n oorlog tussen die Boererepublieke van die Oranje Vrystaat en die Zuid Afrikaansche Republiek aan die een kant en die Britse Ryk aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in Suider Afrika Swaziland ingesluit gewoed het 7 Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die Engelse Oorlog 8 en die Driejarige Oorlog 9 Tweede VryheidsoorlogDeel van die Anglo BoereoorloeBoerekrygers gedurende die Slag van Spioenkop Datum 11 Oktober 1899 31 Mei 1902Ligging Suid Afrika en Swaziland nou eSwatini 1 Resultaat Britse oorwinningGebieds veranderinge Britse soewereiniteit oor die Oranje Vrystaat en Transvaal in ooreenstemming met die Verdrag van VereenigingStrydende partyeBritse Ryk Verenigde Koninkryk Kaapkolonie Natalkolonie Suid Rhodesie 2 Brits Indie Australie Voor Federasie Nieu Suid Wallis Queensland Suid Australie Tasmanie Victoria Wes Australie Kanada Nieu Seeland Sri Lanka Oranje Vrystaat Zuid Afrikaansche Republiek Transvaal Buitelandse vrywilligers Groter kragte Nederland Duitse Keiserryk Swede Noorwee Kleiner kragte Belgie Frankryk Verenigde State Italie Rusland Russies Pole DenemarkeAanvoerdersLord Salisbury Lord Milner Lord Roberts Sir Redvers Buller Lord Kitchener Wilfrid Laurier Frederick Borden Cecil John Rhodes Paul Kruger Louis Botha Schalk W Burger Koos de la Rey Marthinus Steyn Christiaan de Wet Piet Cronje Piet JoubertSterkteBritse regulere 347 000 Koloniale kragte 103 000 153 000 3 88 000 25 000 Transvaal en 15 000 Vrystaat Boere aan die begin van die oorlog insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere 3 Ongevalle en verlieseMilitere ongevalle 7 894 gesneuweldes 13 250 dood deur siekte 934 vermis 22 828 gewondes 4 5 44 906 totaal ongevalle Militere ongevalle 9 098 gesneuweldes 4 000 in bestry 24 000 Boere gevangenes oorsee gestuur 3 Burgerlike ongevalle 27 927 Boere burgerlikes wat in konsentrasiekampe gesterf het plus n onbekende aantal swart Afrikaners 107 000 was geinterneer 6 Inhoud 1 Oorsig 2 Oorsaak van die oorlog 3 Die verloop van die oorlog 3 1 Voorbereiding 3 2 Eerste fase 3 3 Guerillategniek van die bittereinders 3 4 Konsentrasiekampe epidemies en n verskroeide aarde 3 5 Die einde van die oorlog 4 Internasionale reaksie 5 Krygsgevangenes oorsee gestuur 6 Sien ook 7 Verwysings 8 Bronne 9 Eksterne skakelsOorsig Wysig n Britse blokhuis in Suid Afrika Die Tweede Vryheidsoorlog ook bekend as die Suid Afrikaanse Oorlog oftewel die Anglo Boereoorlog het vanaf Oktober 1899 tot Mei 1902 geduur In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke die Zuid Afrikaansche Republiek ou Transvaal en die Republiek van die Oranje Vrystaat te staan gekom teen die Britse Ryk Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van Suid Afrika Oor die sowat twee en n half jaar wat die oorlog geduur het het dit Brittanje nagenoeg 200 miljoen pond 448 435 Britse en Rykssoldate en sowat 20 000 Britse lewens gekos om n Boererebellie te bemeester Aan die kant van die Boererepublieke was die koste van die oorlog baie hoog Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die Verskroeideaardebeleid wat deur die Britse generaals toegepas is Toe die Boere by die Vrede van Vereeniging hul wapens neerle het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer Ongeveer 5 000 Boere het in die oorlog gesneuwel en minstens 26 000 Vrouens en kinders en 12 000 Afrikane het hul lewe in konsentrasiekampe verloor meestal kinders onder 16 jaar hoofsaaklik as gevolg van die swak kos voorsiening n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militere bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie maar aan siekte beswyk Oorsaak van die oorlog Wysig Suid Afrika in 1885 Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede Aan die Britse kant was dit n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het Anti imperialiste asook Marxiste het die oorlog as n produk van n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om deur middel van brute krag die diamant en goudvelde van die Vrystaat en Transvaal te bekom Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos Cecil John Rhodes en lord Alfred Milner wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van n Britse Suid Afrika sou ontspoor Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na Indie Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane wat op die goudmyne in die Witwatersrand werk stemreg moes kry Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het President Paul Kruger van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het Hulle wil nie stemreg he nie hulle wil ons land he President Marthinus Steyn van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf Die verloop van die oorlog WysigVoorbereiding Wysig n Skets toon die arrestasie van Jameson na die mislukte inval in 1896 Ondanks die verslegtende verhouding tussen Kaapstad en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die Slag van Majuba in die Eerste Vryheidsoorlog ten spyt is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie Britse militere intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3 000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30 000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend Die Britse opperbevelhebber lord Wolseley het geglo en die Britse oorlogsminister lord Lansdowne het saamgestem dat n garnisoen van 20 000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf In 1895 na die Jameson inval was Pres Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was Hy het n klein staande leer op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap jong Afrikaners soos Jan Christian Smuts aan te stel Daar is probeer om steun vir die Boere in Europa te werf maar geen tasbare steun is verleen nie Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wereld gestaan Toe Pres Kruger gevra is hoekom hy teen so n oormag veg was sy antwoord n Man sal nie n leeu aanval met n mes in sy hand nie maar net n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot Long Tom langafstandkanonne te bekom Die Russiese tsaar het n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei Eerste fase Wysig Britse ongevalle le op die slagveld na die Slag van Spioenkop 24 Januarie 1900 Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het Die Boere het tot die aanval oorgegaan en n strook van 160 km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die Tugelarivier gevorder het Mafeking en Kimberley het Britse eilande in n Boergedomineerde veld geword terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleer is Die Britse leer het in verskeie veldslae tweede gekom Op 11 Desember is n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by Magersfontein naby Kimberley Op 15 Desember by Colenso het 4 000 Boere ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela n aanval van 16 000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die Swart Week genoem In hierdie tydperk het hulle 7 000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie Smuts sou egter later melding maak van die konserwatiewe kortsigtigheid van die ouer geslag van generaals wat die gulde geleentheid van oorwinning laat wegglip het Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom Onder die opperbevel van lord Roberts wat generaal Kitchener as stafhoof gehad het het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleerde dorpe ontset Hulle het 4 000 man onder generaal Piet Cronje by Paardeberg gevange geneem en Bloemfontein op 13 Maart 1900 Johannesburg op 5 Mei en Pretoria op 6 Junie ingeneem Op 21 Oktober 1900 het president Kruger van Delagoabaai vandag Maputo in Mosambiek na Europa vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf Hy het meer as drie jaar later as banneling in Switserland gesterf President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword Die Boere behaal baie groot sukses maar die Engelse word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland Ook het Joiners deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het die Republieke groot skade berokken Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem Britse magte het al die infrastruktuur in Suid Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20 000 vegtende Boere wat oorgebly het was feitelik heeltemal sonder steun Guerillategniek van die bittereinders Wysig Smuts in die middel op n rots saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het Net na die val van Pretoria het die Transvaalse militere leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in n rampspoedige oorlog betrek het Wil die ZAR nou n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik Wat die ZAR ook al doen die Vrystaters sal tot die bitter einde veg Die geveg is toe deur almal voortgesit Na die val van Pretoria was Machadodorp van 5 Junie tot 27 Agustus 1900 die setel van die Transvaalse regering Daarna het die regering na Waterval Onder en toe later na Nelspruit geskuif waar besluit is dat pres Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was kommersiele boere en professionele aambagslui Hulle het net om een rede geveg hul onafhanklikheid Die bittereinders het guerillataktiek gevolg en in klein beweeglike kommando s geveg Hulle het treinspore gesaboteer die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug In hierdie tydperk was daar ook die joiners Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog Daar is geskat dat 5 000 Boere teen April 1902 Britse oorheersing gunstig was Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te hensop Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg Eerstens is linies blokhuise en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit om hulle sodoende saam te hok om gevang te word Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie Die tweede taktiek wat gebruik was die Verskroeideaardebeleid het berus op eerstens die vernietiging van die Boere se plase en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in konsentrasiekampe Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn Konsentrasiekampe epidemies en n verskroeide aarde Wysig Boerevroue en kinders in n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog ongeveer 1900 Die Britte het nie n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref alhoewel daar uitsonderings is Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet behalwe waar daar hensoppers was opstalle afgebrand en vee uitgewis Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer Swart mense wat ook gevange geneem was is in aparte kampe geplaas Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende dikwels vergiftigde voeding gekry Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter Baie het gesterf veral van buiktifus en masels Die Britse publiek plaaslik en in Brittanje het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe Emily Hobhouse in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die Port Elizabeth konsentrasiekamp Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie Teen die einde van 1901 het n kommissie van Engelse vroue wat oorlogsondersteuners was ook besoeke by die kampe afgele Hulle was net so geskok soos Hobhouse Hulle het n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het Die mans Britte en Boere was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee Daar het 4 177 Boerevroue en 22 074 Boerekinders in die kampe gesterf Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig Die einde van die oorlog Wysig Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10 000 Transvalers 6 000 Vrystaters en 3 000 Kaapse rebelle In Suidoos Transvaal het n Zoeloemag n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos skoene en in party gevalle klere gestroop is In Mei 1902 het 60 Boereleiers in Vereeniging vergader om oor vrede te besluit Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede maar die swak gesondheid van Pres Steyn het hul saak baie skade aangedoen Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser Boere kon hul besittings insluitend gewere vir verdediging behou en Nederlands sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar Internasionale reaksie WysigMeer as 2 5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere leer geveg insluitend die Nederlanders 650 mense Duitsers 550 mense Franse 400 mense Amerikaners 300 mense Russe 225 mense Italianers 200 mense Noorweers en Swede 150 mense Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieel die samelewing se simpatie met die Boere Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand koue en selfsugtige Engeland Deur ons diepe geloof in God is die Boere ons broers 16 Oktober 1899 no 8490 Krygsgevangenes oorsee gestuur WysigVir hoofartikel sien Boerekrygsgevangenes n Oorplasingskamp vir Boerekrygsgevangenes in Groenpunt Kaapstad tydens die oorlog Die gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na interneringskampe in ander dele van die Verenigde Koninkryk Die eerste noemenswaardige groep Boerekrygsgevangenes wat deur die Engelse gevange geneem is was die wat tydens die Slag van Elandslaagte op 21 Oktober 1899 gevang is Brittanje het besluit om hulle nie plaaslik gevange te hou nie Die gevangeneming van 400 krygsgevangenes in Februarie 1900 was n belangrike gebeurtenis Die Engelse het gevrees dat hulle deur simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie Brittanje het dus besluit om hulle oorsee te stuur Die eerste oorsese kampe buite Afrika is op Sint Helena geopen wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na Ceylon gestuur Ander is na Bermuda en Indie gestuur Geen bewyse bestaan dat Boere krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos Australie Kanada of Nieu Seeland gestuur is nie 10 Sien ook WysigAnglo Zoeloeoorlog Eerste Vryheidsoorlog Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog blokhuisVerwysings Wysig en Military History Journal Vol 11 No 3 4 Oktober 1999 Huw M Jones Neutrality compromised Swaziland and the Anglo Boer War 1899 1902 en Keppel Jones Arthur 1983 Rhodes and Rhodesia The White Conquest of Zimbabwe 1884 1902 Montreal Quebec and Kingston Ontario McGill Queen s University Press pp 590 599 ISBN 978 0 7735 0534 6 3 0 3 1 3 2 en South African War British South African history Encyclopedia Britannica Britannica com 31 Mei 1902 Besoek op 25 Mei 2014 en Caring for the soldiers health Nash s war manual Eveleigh Nash 1914 p 309 Besoek op 22 Augustus 2009 en The Commissariat The Red Cross The Hague Court Europe at war Doubleday Page amp Company 1914 pp 183 n198 Besoek op 22 Augustus 2009 en Davenport amp Saunders 2000 p 228 en Military History Journal Vol 11 No 3 4 Oktober 1999 Huw M Jones Neutrality compromised Swaziland and the Anglo Boer War 1899 1902 Sien byvoorbeeld MA Gronum Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899 1900 en Die Engelse oorlog 1899 1902 die gevegsmetodes waarmee die Boere republieke verower is Christiaan De Wet Three Years War 1st American Edition Charles Scribner s Sons New York 1902 Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe oorspronklik in Nederlands geskryf getiteld De Strijd Tusschen Boer en Brit en Die Anglo Boereoorlog Filatelie Gemeenskap VersamelingsbelangeBronne Wysig en Douglas Porch Wars of Empire London Cassell amp Co 2000 ISBN 0 304 35271 3 en Cartwright A P 1964 The Dynamite Company Cape Town Purnell amp Sons AS1 onderhoud ref harv link en Davenport Saunders 2000 South Africa A Modern History ISBN 0 8020 2261 8 AS1 onderhoud ref harv link en Pakenham Thomas 1979 The Boer War New York Random House ISBN 0 394 42742 4 AS1 onderhoud ref harv link en Wessels Andre 2000 Afrikaners at War In Gooch John red The Boer War London Cass AS1 onderhoud ref harv link en Steele David 2000 Salisbury and the Soldiers In Gooch John red The Boer War Direction Experience and Image London Cass AS1 onderhoud ref harv link Kennis 1980 vol 4 bl 672 675 ISBN 0 7981 0826 6 Die stryd tussen Boer en Brit Genl CR de Wet 1959 Tafelberg Uitgewers Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Tweede Vryheidsoorlog af Anglo Boereoorlog museum in Bloemfontein Anglo Boereoorlog Museum nl Boerenoorlog op Hemelbestormer nl Geargiveer 18 Julie 2010 op Wayback Machine nl Vlaanderen en de Anglo Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans be dooie skakel en With the Boer Forces deur Howard C Hillegas n Boek geskryf deur n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het Beskikbaar gestel deur die Gutenberg projek Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Tweede Vryheidsoorlog amp ol,