×
Sonnestelsel

Die Sonnestelsel bestaan uit die Son en die ander hemelliggame wat deur swaartekrag daaraan gebind is en daarom wentel. Die hemelliggame in ons sonnestelsel bestaan uit die agt planete, hulle 166 bekende mane, vyf dwergplanete en biljoene ander klein liggame. Hierdie klein liggame, of klein sonnestelselvoorwerpe (KSV's), sluit asteroïdes, ysige Kuiper-gordelvoorwerpe, komete, meteoroïdes en interplanetêre stof in. Die Aarde is die derde planeet van die Sonnestelsel.

Die planete en dwergplanete van die Sonnestelsel. Die groottes is volgens skaal, maar nie die relatiewe afstand van die Son af nie.

Die gekarteerde streke van die Sonnestelsel is die Son, vier aardse binnenste planete, die asteroïdegordel, vier buitenste planete (die reuseplanete), die Kuiper-gordel en die verstrooide skyf. Die teoretiese Oort-wolk bestaan moontlik op 'n afstand ongeveer duisend maal verder as die gekarteerde streke.

Die vloei van plasma vanaf die Son (deur die sonwind) deurdring die Sonnestelsel. Dit skep 'n stellêre windbel in die interstellêre medium, genaamd die helio- of sonsfeer, wat tot in die middel van die verstrooide skyf strek.

Die planete in die Sonnestelsel (in volgorde van hulle afstand van die Son) is:

  1. Mercurius
  2. Venus
  3. Aarde
  4. Mars
  5. Jupiter
  6. Saturnus
  7. Uranus
  8. Neptunus

Met die ingang van 2009 is vyf kleiner voorwerpe as dwergplanete geklassifiseer. Ceres is in die asteroïdegordel en vier ander wentel om die Son agter Neptunus: Pluto (voorheen as die negende planeet geklassifiseer), Haumea, Makemake en Eris.

Ses van die planete en drie van die dwergplanete word deur natuurlike satelliete omwentel. Daar word gewoonlik na hierdie satelliete as "mane" verwys, soos die Aarde se eie maan. Al die buitenste planete word deur planetêre ringe van stof en ander partikels omring. Sedert 2016 is daar aanwysings dat daar moontlik nog 'n Planeet Nege bestaan in 'n baie groot wentelbaan.

Inhoud

Vir duisende jare het die mensdom (met 'n paar merkwaardige uitsonderings) nie die bestaan van die Sonnestelsel erken nie. Hulle het geglo dat die Aarde 'n stilstaande voorwerp in die middel van die heelal is en dat ons planeet heeltemal anders is as die goddelike of hemelse voorwerpe wat deur die lug beweeg. Alhoewel beide die Indiese wiskundige en sterrekundige Arjabhata (476 – 550) en die Griekse filosoof Aristargos van Samos (310 v.C. – ongeveer 230 v.C.) gespekuleer het dat die Són moontlik die middelpunt vorm, was Nicolaas Copernicus die eerste persoon wat 'n wiskundige stelselmodel met die Son as middelpunt ontwerp het en ook sterrekundige voorspellings gebaseer op die model kon maak. Sy 17de-eeuse opvolgers, Galileo Galilei, Johannes Kepler en Isaac Newton, het 'n begrip van fisika ontwikkel wat gelei het tot die aanvaarding dat die Aarde om die Son wentel en dat die planete deur dieselfde fisiese wette as die Aarde geheers word. Meer onlangs het dit gelei tot die ondersoek van aardrykskundige verskynsels soos berge en kraters en ander seisoenale meteorologiese verskynsels soos wolke, stofstorms en yskappe op ander planete.

Die relatiewe massas van die planete in die Sonnestelsel. Jupiter en Saturnus domineer die stelsel met 71% en 21% van die totaal, respektiewelik. Mars en Mercurius het saam minder as 0,1% en is nie sigbaar op hierdie skaal nie.
Die wentelbane van die liggame in die Sonnestelsel, volgens skaal (kloksgewys van bo links).

Die hoofkomponent van die Sonnestelsel is die Son, 'n hoofreeksster wat 99,86% van die stelsel se bekende massa besit en dit met sy swaartekrag domineer. Jupiter en Saturnus, die twee grootste liggame wat om die Son wentel, besit saam meer as 90% van die res van die stelsel se massa.

Die meeste groot voorwerpe wat om die Son wentel, lê naby die Aarde se wentelvlak (bekend as die sonnebaan). Die planete is baie naby aan die sonnebaan, terwyl komete en Kuiper-gordelvoorwerpe meer afwyk en gewoonlik nie in dieselfde vlak beweeg nie.

Al die planete en meeste ander voorwerpe wentel ook saam met die Son se wenteling (anti-kloksgewys, soos gesien van bo die Son se noordpool). Daar is wel uitsonderings, soos Halley se Komeet.

Kepler se wette van planetêre beweging beskryf die wentelbane van voorwerpe wat om die Son wentel. Volgens Kepler se wette beweeg elke voorwerp langs 'n ellips, met die Son by een van die brandpunte. Voorwerpe nader aan die Son het korter jare. Met 'n elliptiese wentelbaan wissel die afstand tussen die voorwerp en die Son gedurende die loop van die jaar. Die naaste verbygangspunt aan die Son word die perihelium of sonsafstand genoem, terwyl die verste verbygangspunt die aphelium genoem word. Elke liggaam beweeg op sy vinnigste tydens sy perihelium en op sy stadigste tydens sy aphelium. Die wentelbane van die planete is ellipties, dog byna sirkelvormig. In teenstelling hiermee is baie komete, asteroïdes en die Kuiper-gordelvoorwerpe se wentelbane hoogs ellipties.

Siende dat daar sulke uitgestrekte afstande tussen die hemelliggame in ons sonnestelsel is, word hulle dikwels afgebeeld as of hulle almal dieselfde afstand van mekaar is. Die werklikheid is egter heeltemal anders (met 'n paar uitsonderings): hoe verder 'n voorwerp vanaf die Son is, hoe verder is hy ook vanaf die voorwerp voor hom. Byvoorbeeld: Venus is ongeveer 0,33 astronomiese eenhede (AE) verder weg as Mercurius, terwyl Saturnus 4,3 AE ver van Jupiter is en Neptunus 10,5 AE vanaf Uranus is. Daar is al pogings aangewend om die verband tussen hierdie wentelafstande te bepaal (sien die Wet van Titius-Bode), maar geen van die gestelde teorieë is al aanvaar nie.

Meeste van die planete in die Sonnestelsel besit hulle eie sekondêre stelsels. Baie van hulle word ook weer deur planetêre voorwerpe omwentel: natuurlike satelliete (of mane). Sommige van hierdie natuurlike satelliete is groter as planete (maar nie groter as die planeet waarom dit wentel nie). Die meeste van die grootste natuurlike satelliete het 'n sinchroniese rotasie, waar een kant van die satelliet permanent na die planeet gedraai is (soos ook die geval met die Aarde se maan is). Die vier grootste planete besit ook planetêre ringe: dun ringe, saamgestel uit klein partikels wat in ooreenstemming om die planete wentel.

Terminologie

Die Sonnestelsel word soms in verskeie streke gedeel. Die binnenste Sonnestelsel sluit die vier aardse planete en die hoof asteroïdegordel in. Die buitenste Sonnestelsel begin na die asteroïdes en sluit die vier reuseplanete in. Met die ontdekking van die Kuiper-gordel word die vêrste dele van die Sonnestelsel as 'n aparte streek beskou, wat bestaan uit die voorwerpe ná Neptunus.

Die voorwerpe wat om die Son wentel word in drie klasse geklassifiseer: planete, dwergplanete en klein sonnestelselvoorwerpe (KSV's). 'n Planeet is enige liggaam wat om die Son wentel wat genoeg massa het om homself deur middel van sy eie swaartekrag in 'n sferiese vorm te vorm en alle kleiner voorwerpe in die onmiddelike ruimte om hom opgesweep of weggeruim het. Volgens hierdie definisie het die Sonnestelsel agt planete: Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Voor Pluto sy status as planeet verloor het, is kinders die volgorde van die planete geleer met die eselsbruggie "Meneer Van As, My Jas Sal U Nie Pas. Pluto het sy status as planeet verloor siende dat hy nie die Kuiper-gordelvoorwerpe in sy wentelbaan uit die weg geruim het nie. 'n Dwergplaneet is 'n hemelliggaam wat om die Son wentel, massief genoeg is om deur sy eie swaartekrag 'n sferiese vorm aan te neem, nie die klein voorwerpe in sy omliggende area weggeruim het nie en ook nie 'n satelliet is nie. Volgens hierdie definisie het die Sonnestelsel vyf dwergplanete: Ceres, Pluto, Haumea, Makemake en Eris. Ander voorwerpe wat in die toekoms as dwergplanete geklassifiseer mag word is Sedna, Orcus en Quaoar. Dwergplanete wat verder as Neptunus om die Son wentel staan bekend as plutoïedes. Die oorblywende voorwerpe wat om die Son wentel word klein sonnestelselliggame genoem.

Die streke of sones van die Sonnestelsel: die binnenste Sonneselsel, die asteroïdegordel, die reuseplanete en die Kuipergordel. Die groottes en wentelbane is nie volgens skaal nie.

Planetêre wetenskaplikes gebruik die terms "gas", "ys" en "rots" of "steen" om die verskillende klasse stowwe wat in die Sonnestelsel gevind word te klassifiseer. "Rots" beskryf verbindings met 'n hoë smeltpunt (meer as rofweg 500 K), soos silikaat. Rotsagtige stowwe is algemeen in die binnenste Sonnestelsel: die aardse planete en asteroïdes bestaan uit rotsagtige stowwe. Gasse is stowwe met 'n lae smeltpunt, soos atomiese waterstof, helium en edelgasse: hulle domineer die middelste streek en beide Jupiter en Saturnus bestaan hoofsaaklik uit sulke gasse. Ys, soos die ys van water, metaan, ammoniak en koolstofdioksied, het smeltpunte van tot 'n paar honderd Kelvin. Die meerderheid satelliete van die reuseplanete bestaan uit ysige stowwe, sowel as die talle klein voorwerpe wat agter Neptunus se wentelbaan lê en die oorgrote meerderheid van Uranus en Neptunus se samestellings (daar word ook soms na hulle verwys as die "ysreuse").

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Son.
Die son, soos gesien in die x-straalstreek van die elektromagnetiese spektrum.
Die Hertzsprung-Russell-diagram meet die helderheid van 'n ster teen sy kleurindeks. Die hoofreeks is hier sigbaar as 'n prominente diagonale band wat van die hoek bo links tot in die hoek onder regs strek.

Die Son is die Sonnestelsel se ster en verreweg die stelsel se belangrikste komponent. Die Son se groot massa verskaf aan hom 'n binnenste digtheid wat hoog genoeg is om kernfusie te verduur; dit stel enorme hoeveelhede energie vry, wat meestal na die buitenste ruim gestraal word as elektromagnetiese straling, soos sigbare lig.

Die Son word geklassifiseer as 'n taamlik groot geeldwerg, maar die naam is misleidend: in vergelyking met die ander sterre in ons sterrestelsel is die Son groter en helder. Sterre word volgens die Hertzsprung-Russell-diagram geklassifiseer, 'n grafiek wat die helderheid van sterre teen hulle oppervlaktemperatuur karteer. Warmer sterre is oor die algemeen helderder. Sterre wat hierdie patroon volg word beskryf as "hoofreeks"-sterre: ons son lê in die middel van hierdie hoofreeks. Dit is egter skaars dat sterre warmer en helder as die Son is, terwyl dowwer en koeler sterre algemeen is.

Daar word geglo dat die Son se posisie in die hoofreeks beteken dat dit in "die bloei van sy lewe" is, siende dat dit nog nie sy waterstofvoorraad vir kernfusie opgebruik het nie. Die Son word algaande helderder; vroeër in sy geskiedenis was hy 75% so helder as vandag.

Die Son is 'n derde generasie of populasie I-ster; dit beteken dat dit in die latere stadiums van die heelal se evolusie gebore is en 'n groter "metaal"inhoud as populasie II en die teoretiese populasie III-sterre het. Die term "metaal" verwys hier na elemente wat swaarder is as waterstof en helium. Elemente wat swaarder as waterstof en helium is, is vervoer in die kerns van antieke, ontploffende sterre, so die eerste generasie sterre moes sterf voor die heelal met hierdie atome verryk kon word. Die oudste sterre bevat min metale, terwyl nuwer sterre altyd meer bevat. Daar word gereken dat die hoë metaalinhoud beslissend was in die ontwikkeling van 'n planetêre stelsel saam met die Son, siende dat planete gevorm word uit die aanwas van metale.

Interplanetêre materie

Die heliosferiese neutrale vlak.

Die Son straal nie slegs lig uit nie, maar ook 'n aaneenhoudende stroom gelaaide deeltjies (plasma), bekend as die sonwind. Hierdie deeltjiestroom is besig om uit te sprei teen 'n spoed van rofweg 1,5 miljoen kilometer per uur en dit skep 'n fyn atmosfeer (die heliosfeer) wat die Sonnestelsel tot ongeveer 100 AE deurdring (sien heliopouse). Dit vorm die hoofbestanddeel van die interplanetêre materie of interplanetêre stof (die materie wat ons sonnestelsel vul en waardeur al die groter hemelliggame deur moet beweeg). Geomagnetiese storms op die Son se oppervlak, soos sonvlamme en koronale massa-uitwerpings, versteur die heliosfeer en skep ruimteweer. Die Son se omwentelende magnetiese veld werk op die interplanetêre materie in om die heliosferiese neutrale vlak te skep. Die heliosferiese neutrale vlak is die grootste struktuur in die Sonnestelsel en is die vlak in die Sonnestelsel waar die polariteit van die Son se magnetiese veld van noord na suid verander.

Poolligte vanuit die ruimte waargeneem.

Die Aarde se magnetiese veld beskerm die atmosfeer teen wisselwerking met die sonwind. Venus en Mars het nie magnetiese velde nie, wat beteken dat die sonwind besig is om hulle atmosfere te erodeer: die atmosfere is besig om te verbrokkel en die ruimte in te waai. Die wisselwerking tussen die sonwind en die Aarde se magnetiese veld veroorsaak die auroras of poolligte, wat naby magnetiese pole waargeneem kan word.

Kosmiese strale ontstaan buite die Sonnestelsel. Die heliosfeer beskerm die Sonnestelsel gedeeltelik en die planetêre magnetiese velde (vir die planete wat een besit) bied ook beskerming. Die digtheid van kosmiese strale in die interstellêre materie en die sterkte van die Son se magnetiese veld verander oor baie lang tye, dus varieer die hoeveelheid kosmiese straling, alhoewel dit nie bekend is hoeveel dit varieer nie.

Die interplanetêre materie is die tuiste van ten minste twee skyfagtige streke wat uit kosmiese stof bestaan. Die eerste, die interplanetêre stofwolk, lê in die binnenste Sonnestelsel. Dit is waarskynlik gevorm deur botsings binne-in die asteroïdegordel, veroorsaak deur interaksies met die planete. Die tweede strek van ongeveer 10 AE tot ongeveer 40 AE en is waarskynlik gevorm deur soortgelyke botsings binne-in die Kuiper-gordel.

Die binnenste Sonnestelsel verwys na die streek wat die aardse planete en asteroïdes bevat. Die voorwerpe in die binnenste Sonnestelsel bestaan hoofsaaklik uit silikate en metale en drom baie naby aan die Son saam. Die radius van hierdie hele streek is korter as die afstand tussen Jupiter en Saturnus.

Binnenste planete

Die binnenste planete. Van links na regs: Mercurius, Venus, Aarde, Mars (groottes volgens skaal)

Die vier binnenste (of aardse) planete het digte, rotsagtige samestellings, min of geen mane en geen ringstelsels nie. Hulle is hoofsaaklik saamgestel deur minerale met hoë smeltpunte, soos die silikate wat hulle kors en mantel vorm, en metale soos yster en nikkel, wat hulle kerns vorm. Drie van die vier binnenste planete (Venus, Mars en die Aarde) het substansiële atmosfere; almal het impakkraters en tektoniese oppervlakeienskappe soos skeurdale en vulkane.

Mercurius

Mercurius (0,4 AE) is die planeet wat die naaste aan die Son is en dit is ook die kleinste planeet (0.055 Aardmassas). Mercurius het geen natuurlike satelliete nie en die enigste geologiese eienskappe (sover bekend) behalwe impakkraters is gelobde bulte of "rupes" ("afgrond" in Latyn), waarskynlik veroorsaak deur 'n periode van ineentrekking vroeg in die planeet se geskiedenis. Mercurius se geringe atmosfeer bestaan uit atome wat deur die sonwind van sy oppervlak af geblaas word. Die planeet se relatief groot ysterkern en dun mantel is nog nie geheel en al verklaar nie. Sommige teorieë beweer dat die planeet se buitenste lae deur 'n reuse impak weggestroop is en dat dit deur die jong Son se straling gekeer is om ten volle aan te was.

Venus

Venus (0,7 AE) se grootte is vergelykbaar met die Aarde (0.815 Aardmassas) en het ook, soos die Aarde, 'n dik silikaatmantel om 'n ysterkern, 'n substansiële atmosfeer en bewyse van interne geologiese aktiwiteit. Dit is egter baie droër as die Aarde en sy atmosfeer is negentig keer digter. Venus het geen natuurlike satelliete nie. Dit is die warmste planeet, met oppervlaktemperature van meer as 400 °C, hoogs waarskynlik te danke aan die groot aantal kweekhuisgasse in die atmosfeer. Geen definitiewe bewyse van huidige geologiese aktiwiteit is op Venus bespeur nie, maar dit het nie 'n magnetiese veld wat die verdunning van sy substansiële atmosfeer sal voorkom nie; dít stel voor dat sy atmosfeer dikwels deur vulkaniese uitbarstings aangevul word.

Aarde

Die Aarde (1 AE) is die grootste en digste van die binnenste planete en die enigste planeet wat (sover bekend) tans geologiese aktiwiteit het. Dit is ook die enigste bekende planeet wat lewe bevat. Die planeet so vloeibare hidrosfeer (wateromhulsel) is uniek onder die aardse planete en dit is ook die enigste planeet waar plaattektonika waargeneem is. Die Aarde se atmosfeer verskil drasties van dié van die ander planete: die aanwesigheid van lewe het dit so gewysig dat dit 21% vrye suurstof (O2) bevat. Die Aarde het slegs een natuurlike satelliet, die Maan, die enigste groot satelliet van 'n aardse planeet in die Sonnestelsel.

Mars

Mars (1,5 AE) is kleiner as die Aarde en Venus (0.107 Aardmassas). Dit besit 'n tengerige atmosfeer wat hoofsaaklik uit koolstofdioksied bestaan. Die planeet se oppervlak is besaai met groot vulkane soos Olympus Mons en skeurdale soos Valles Marineris; die oppervlak toon ook dat geologiese aktiwiteit moontlik tot baie onlangs daar plaasgevind het. Mars se kenmerkende rooi kleur is as gevolg van roes: die grond op die rooi planeet is ryk aan yster. Mars het twee uiters klein natuurlike satelliete, Phobos en Deimos. Daar word geglo dat dié twee gevange asteroïdes is.

Asteroïdegordel

'n Beeld van die hoofasteroïdegordel en die Trojaanse asteroïdes.

Asteroïdes is meesal klein hemelliggame wat hoofsaaklik uit rotsagtige en metallieke nievlugtige minerale saamgestel is.

Die hoofasteroïdegordel beslaan die wentelbaan tussen Mars en Jupiter, tussen 2,3 en 3,3 AE. Daar word geglo dat dit oorblyfsels van die Sonnestelsel se vorming is, wat nie daarin geslaag het om te aan te was nie, as gevolg van die swaartekragstorings deur Jupiter. Asteroïde se groottes wissel van mikroskopies tot honderde kilometers wyd en hulle word as KSV's geklassifiseer, alhoewel sommiges, soos 4 Vesta en 10 Hygieia as dwergplanete herklassifiseer mag word indien daar bewys word dat hulle hidrostatiese of waterstandsewewig bereik het.

Die asteroïdegordel bevat duisende der duisende, moontlik selfs miljoene voorwerpe wat 'n deursnit van meer as een kilometer het. Ten spyte hiervan is die totale massa waarskynlik minder as 'n duisendste van die Aarde s'n. Die hoofgordel bevat uitgestrekte ruimtes waarin geen voorwerpe voorkom nie: ruimtetuie beweeg dikwels met gemak deur hierdie gebied. Asteroïdes met 'n deursnit tussen 10 en 10−4 m staan bekend as meteorïdes.

Ceres

Ceres

Ceres (2,77 AE) is die grootste liggaam in die asteroïdegordel en is geklassifiseer as 'n dwergplaneet. Dit het 'n deursneë van net onder 1000 km, groot genoeg vir die dwergplaneet se swaartekrag om dit in 'n sferiese vorm te trek. Met die ontdekking van Ceres in die 19de eeu is dit as 'n planeet beskou, maar in die 1850's is dit as 'n asteroïde herklassifiseer, ná verdere ondersoek die teenwoordigheid van meer asteroïdes bevestig het. Ceres is in 2006 opnuut as 'n dwergplaneet geklassifiseer.

Asteroïdegroepe

Asteroïdes in die hoofgordel word verdeel in asteroïdegroepe en asteroïdefamilies. Asteroïdemane is asteroïdes wat om groter asteroïdes wentel. Hulle word nie so duidelik as planetêre mane onderskei nie en is soms selfs so groot as die voorwerpe waarom hulle wentel. Die asteroïdegordel bevat ook hoofgordelkomete, wat moontlik die bron van die Aarde se water was.

Trojaanse asteroïdes word in een van Jupiter se vierde en vyfde Lagrange-punte (punte van stabiele swaartekrag) aangetref; "Trojaan" word ook gebruik vir klein liggame in enige ander planetêre of satelliet-Langrange-punt. Hilda-asteroïdes volg 'n 2:3 omwentelingsresonansie met Jupiter: dit beteken dat hulle drie keer om die Son wentel vir elke twee keer wat Jupiter om die Son wentel.

Die binnenste Sonnestelsel bevat ook Aardskrammers, waarvan baie die wentelbane van die binnenste planete kruis.

Die buitenste streek van die Sonnestelsel is die tuiste van die reuseplanete en hulle planeetgrootte satelliete. Baie kortstondige komete, waaronder ook die kentaurs, se wentelbane strek tot in hierdie streek. Die soliede voorwerpe in hierdie streek is uit 'n hoër proporsie vlugtige stowwe saamgestel, soos water, ammoniak en metaan (daar word in planetêre wetenskap dikwels na hierdie vlugtige stowwe as "ysse" verwys). Hierdie samestelling is in kontras met die rotsagtige samestelling van die binnenste planete.

Buitenste planete

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Reuseplaneet.
Van bo na onder: Neptunus, Uranus, Saturnus en Jupiter (nie volgens skaal nie).

Die vier buitenste planete, of reuseplanete, beslaan saam 99% van die massa wat om die Son wentel. Jupiter en Saturnus bestaan hoofsaaklik uit waterstof en helium, terwyl Uranus en Neptunus 'n groter proporsie ysse in hulle samestelling het. Sommige sterrekundiges het voorgestel dat hulle in hulle eie kategorie geplaas moet word, naamlik "ysreuse". Al vier die reuseplanete het 'n planetêre ringstelsel, alhoewel slegs Saturnus s'n maklik vanaf die Aarde waargeneem kan word.

Jupiter

Jupiter (5.2 AE) se massa is gelyk aan dié van 318 Aardes, of 2,5 keer die massa van al die ander planete saam. Hierdie gasreus bestaan hoofsaaklik uit waterstof en helium. Sy sterk interne hitte is verantwoordelik vir 'n aantal semi-permanente eienskappe in die planeet se atmosfeer, soos wolkegordels en die Groot Rooi Kol. Jupiter het 63 natuurlike satelliete (sover bekend). Die vier grootstes, Ganimedes, Kallisto, Io en Europa, toon ooreenkomste met aardse planete, soos vulkanisme en interne verwarming. Ganimedes is die grootste satelliet in die Sonnestelsel en is selfs groter as Mercurius.

Saturnus

Saturnus (9,5 AE) is bekend vir sy merkwaardige ringstelsel. Die planeet deel eienskappe met Jupiter, byvoorbeeld die samestelling van sy atmosfeer. Hy is egter minder massief, met 'n massa gelyk aan dié van 95 Aardes. Saturnus het sestig satelliete (sover bekend), asook nog drie onbevestigde satelliete. Twee van sy satelliete, Titaan en Enkelados, toon tekens van geologiese aktiwiteit, alhoewel hulle hoofsaaklik uit ys bestaan. Titan is groter as die planeet Mercurius en is die enigste satelliet in die Sonnestelsel met 'n substansiële atmosfeer.

Uranus

Uranus (19.6 AE) het 'n massa gelyk aan 14 Aardes en is die ligste van die buitenste planete. Die planeet is uniek siende dat dit op sy sy om die Son wentel: die skuinste van Uranus se as is meer as 90 grade tot die eklipties. Hy het 'n baie kouer kern as die ander reuseplanete en straal bitter min hitte na die ruimte uit. Uranus het (sover bekend) 27 natuurlike satelliete, waarvan Titiana, Oberon, Umbriel, Ariel en Miranda die grootste is.

Neptunus

Neptunus (30 AE) is ietwat kleiner as Uranus, maar het steeds 'n groter massa (gelyk aan 17 Aardes) en is dus digter. Hy straal ook meer interne hitte uit, maar nie soveel as Jupiter of Saturnus nie. Neptunus het 13 satelliete (sover bekend). Die grootste, Triton, is geologies aktief, met geisers van vloeibare stikstof. Triton is die enigste groot satelliet met 'n terugwaartse wentelbaan. Neptunus word deur 'n aantal planetoïdes in sy wentelbaan vergesel: hulle staan as Neptunus-Trojane bekend en is in 'n 1:1 wentelresonansie met die planeet, wat beteken dat hulle mekaar in dieselfde wentelbaan volg

Komete

Die komeet Hale-Bopp.

Komete is klein sonnestelselliggame, gewoonlik slegs 'n paar kilometer wyd, wat hoofsaaklik uit vlugtige ysse saamgestel is. Hulle het hoogs eksentriese wentelbane: gewoonlik 'n perihelium binne-in die wentelbane van die binnenste planete en 'n aphelium ver agter Pluto. Wanneer 'n komeet die Sonnestelsel binnekom, veroorsaak die son se nabyheid dat die ysige oppervlak van die komeet verdamp en ioniseer, wat 'n koma veroorsaak: 'n lang, waasagtige stert van gas en stof wat dikwels aan die blote oog sigbaar is.

Kortstondige komete het wentelbane wat minder as tweehonderd jaar duur. Langdurige komete het wentelbane wat duisende jare kan neem. Daar word geglo dat kortstondige komete in die Kuiper-gordel ontstaan het, terwyl langdurige komete, soos Hale-Bopp, van die Oort-wolk afkomstig is. Baie komeetgroepe, soos die Kreutz-groep, het gevorm uit die uiteenskeuring van 'n enkele ouerkomeet. Sommige komete met hiperboliese wentelbane het moontlik buite die Sonnestelsel ontstaan, alhoewel dit moeilik is om hulle presiese wentelbaan te bepaal. Ou komete waarvan die meeste vlugtige stowwe deur sonverwarming uitgedryf is, word dikwels as asteroïdes gekategoriseer.

Kentaurs

Kentaurplanetoïedes is ysige, komeetagtige liggame, met 'n semi-belangrike as wat groter as Jupiter is (5,5 AE) en kleiner as Neptunus is (30 AE). Die grootste bekende kentaur is 10199 Chariklo, met 'n deursneë van ongeveer 250 km. Die eerste kentaur wat ontdek is, is 2060 Chiron en word ook as 'n komeet geklassifiseer (95P), siende dat dit net soos ander komete 'n koma ontwikkel wanneer dit naby die Son kom.

Die gebied verby Neptunus, soms verwys na as die "trans-neptuniese streek", is steeds hoofsaaklik onbekend. Dit blyk uit veral klein liggame te bestaan: die grootste liggaam het 'n deursnit gelykstaande aan 'n vyfde van die van die Aarde en 'n massa kleiner as die Maan. Hierdie liggame bestaan hoofsaaklik uit klip en ys.

Kuiper-gordel

Uitstipping van al die bekende voorwerpe in die Kuiper-gordel, saam met die vier buitenste planete.

Die Kuiper-gordel is 'n groot ring wat uit brokstukke bestaan, soortgelyk aan die asteroïdegordel, alhoewel die voorwerpe in die Kuiper-gordel hoofsaaklik uit ys bestaan. Dit strek van 30 tot 5050 AE vanaf die Son. Dit bestaan hoofsaaklik uit KSV's, maar baie van die groter voorwerpe, soos 50000 Quaoar, 20000 Varuna en 90482 Orcus mag moontlik in die toekoms as dwergplanete herklassifiseer word. Volgens beraming is daar meer as 100 000 Kuiper-gordelvoorwerpe met 'n deursnit van meer as 50 km, maar daar word geglo dat die gesamentlike massa van die Kuiper-gordel slegs 'n tiende, of moontlik selfs 'n honderdste van die Aarde se massa het. Baie Kuiper-gordelvoorwerpe het verskeie satelliete en die meeste het wentelbane wat hulle buite die ekliptiese vlak neem.

Hierdie diagram toon die verdeling van die Kuiper-gordel in 'n klassieke en resonante gordel.

Die Kuiper-gordel kan rofweg in twee gedeel word: die "klassieke" gordel en die "resonansie"-gordel. Resonante voorwerpe beweeg in baanresonansie met Neptunus: hulle wenteltyd om die Son is presies 3/2 keer so groot as Neptunus se wenteltyd.

Die klassieke gordel bestaan uit voorwerpe wat geen resonansie met Neptunus het nie en strek van ongeveer 39,4 tot 47,7 AU.

Pluto en Charon

Pluto (ongeveer 39 AE) is 'n dwergplaneet en die grootste bekende voorwerp in die Kuiper-gordel. Met Pluto se ontdekking in 1930 was dit as die negende planeet beskou, maar hierdie klassifikasie is in 1996 verander met die aanneming van 'n amptelike definisie van 'n planeet. Pluto het 'n relatief eksentriese wentelbaan, met 'n inklinasie van 17 grade tot die ekliptiese vlak wat strek van 29,7 AE tydens perihelium (steeds binne die wentelbaan van Neptunus) tot 49,5 AE tydens aphelium.
Pluto en sy drie bekende mane
Dit is nie duidelik of Charon, Pluto se grootste maan, in die toekoms as 'n dwergplaneet geklassifiseer sal word en of dit sy huidige klassifikasie sal behou nie. Beide Pluto en Charon wentel om 'n barisentrum van swaartekrag bo hulle oppervlakke, wat beteken dat Pluto-Charon 'n binêre stelsel is. ('n Barisentrum is die punt tussen twee voorwerpe waar hulle aantrekkingskragte balanseer.) Pluto se twee kleiner mane, Nix en Hidra, wentel om Pluto en Charon.
Pluto is in die resonante gordel geleë en het 'n 3:2 baanresonansie met Neptunus, wat beteken dat Pluto twee keer om die Son wentel vir elke drie omwentelings deur Neptunus. Kuiper-gordelvoorwerpe wat in hierdie resonansie deel, word "plutino's" genoem.

Haumea en Makemake

Haumea (ongeveer 43.34 AE) en Makemake (gemiddeld 45.79 AE) is (sover bekend) die grootste voorwerpe in die klassieke Kuiper-gordel. Haumea is eiervorming en het twee mane. Makemake is die tweede helderste voorwerp in die Kuiper-gordel (na Pluto). Alhoewel daar na Haumea en Makemake eers as 2003 EL61 en 2005 FY9 verwys is (respektiewelik), is hulle in 2008 tot dwergplanete bevorder en name gegee. Hulle wentelbane is teen 'n skuinser as as Pluto s'n (28° and 29°) en word ander as Pluto geensins deur Neptunus beïnvloed nie (hulle vorm dus deel van die klassieke Kuiper-gordel).

Verstrooide skyf

Hierdie diagram toon die verdeling van die Kuiper-gordel in 'n klassieke (blou) en resonante gordel (groen), met die verstrooide skyf in swart.

Die verstrooide skyf oorvleuel die Kuipergordel, maar strek verder na buite. Daar word geglo dat hierdie streek moontlik die bron van kortstondige komete is en dat voorwerpe in die verstrooide skyf moontlik in 'n onreëlmatige wentelbaan uitgewerp is deur die swaartekraginvloed toe Neptunus vroeg in sy lewe na buite (weg van die Aarde af) beweeg het. Meeste voorwerpe in die verstrooide skyf het 'n perihelium in die Kuiper-gordel, maar 'n aphelium tot 150 AE van die Son af. Hierdie voorwerpe se wentelbane is ook teen 'n uiters skuins hoek met die sonnebaan en dikwels byna loodreg. Sommige sterrekundiges beskou die verstrooide skyf as net nog 'n deel van die Kuiper-gordel en beskryf die voorwerpe daarin as "verstrooide Kuiper-gordelvoorwerpe".

Eris en sy maan, Disnomia.

Eris

Eris (68 AE gemiddeld) is die grootste bekende verstrooide skyfvoorwerp en het 'n debat begin oor presies wat planeet is: Eris is naamlik 5% groter as Pluto met 'n beraamde deursnit van 2400 km. Dit is die grootste dwergplaneet en het een maan, Disnomia. Eris het (soos Pluto) 'n hoogs eksentriese wentelbaan, met 'n perihelium van 38,2 AU (rofweg dieselfde afstand as wat Pluto van die Son af is) en 'n aphelium van 97,6 AU. Eris se wentelbaan is teen 'n hoek van 44° tot die sonnebaan.

Dit is nie 100% duidelik waar die Sonnestelsel eindig en interstellêre ruimte begin nie, aangesien die Sonnestelsel se grense deur twee kragte gevorm word: die sonwind en die Son se swaartekrag. Die buitenste grens van die sonwind se invloed is rofweg vier keer die afstand tussen Pluto en die Son; hierdie heliopouse word as die begin van die interstellêre materie beskou. Daar word egter geglo dat die Son se Hill-sfeer, dit wil sê, die effektiewe bereik van die Son se swaartekraginvloed, tot 'n duisend keer verder strek.

Heliopouse

Die Voyager-tuie tree die sonskede binne.

Die helio- of sonsfeer word in twee aparte streke gedeel. Die sonwind reis teen omtrent 40 000 km/s tot dit teen die plasmagolwe in die interstellêre materie bots. Dit botsing vind in die gebied bekend as "grensskok" plaas, omtrent 80–100 AE windop vanaf die Son en omtrent 200 AE windaf vanaf die Son. Hier word die wind baie stadiger, digter en word dit meer stormagtig; dit vorm 'n groot ovaalstruktuur wat as die "sonskede" bekend staan. Die sonskede lyk baie soos 'n komeet se stert en tree ook soos een op: dit strek 40 AE buitentoe windop vanaf die Son, maar het 'n "stert" wat baie maal dié afstand in die teenoorgestelde rigting strek. Beide Voyager 1 en Voyager 2 het deur die grensskok gereis en die sonskede ingegaan, teen 94 and 84 AE vanaf die Son (respektiewelik). Die buitenste grens van die sonskede, die heliopouse, is die punt waar die sonwind eindig en is die begin van interstellêre ruimte.

Die vorm van die buitenste rand van die sonskede is waarskynlik beïnvloed deur die vloeistofdinamika met wisselwerkings met die interstellêre wind en magneetvelde van die Son na die suide. Die noordelike halfrond strek ongeveer 9 AE verder as die suidelike halfrond. Verby die heliopouse, by ongeveer 230 AE, lê die "boogskok", 'n plasmaspoor wat deur die Son gelaat word soos dit deur die Melkweg reis.

Geen ruimtetuig het tot dusver deur die heliopouse gereis nie, dus is die onmoontlik om presies te weet wat se kondisies in die plaaslike interstellêre ruimte heers. Daar word verwag dat NASA se Voyager-ruimtetuig in die volgende dekade deur die heliopouse sal reis en kosbare data rakende stralingsvlakke en die sonwind na die Aarde sal stuur. Dit is nie duidelik tot watter mate die sonskede die Sonnestelsel teen kosmiese strale beskerm nie. 'n Span wat deur NASA gefinansier word het 'n konsep ontwikkel van 'n Vision Mission ("visie missie") wat daaraan toegewy is om 'n sonde na die sonskede te stuur.

Oort-wolk

'n Kunstenaarsvoorstelling van die Kuiper-gordel en die Oort-wolk.

Die teoretiese Oort-wolk is 'n groot massa van tot 'n triljoen ysige voorwerpe. Daar word geglo dat dit die Sonnestelsel by ongeveer 50 000 AE (omtrent 1 ligjaar) omring en moontlik sover strek as 100 000 AE (1,87 ligjaar). Dit word ook geglo dat die Oort-wolk die bron vir alle langdurige komete is, aangesien die Oort-wolk self bestaan uit komete wat deur die swaartekragwisselwerkings van die buitenste planete uit die binnenste Sonnestelsel gestoot is. Voorwerpe in die Oort-wolk beweeg baie stadig en kan gestoor word deur ongereelde gebeurtenisse soos botsings, die swaartekrag van 'n verbygaande ster, die gety van die sterrestelsel en die gety van die Melkweg.

Teleskopiese beeld van Sedna.

Sedna

90377 Sedna (ongeveer 525,86 AE) is 'n groot, rooierige Pluto-agtige voorwerp met 'n reusagtige, hoogs elliptiese wentelbaan met 'n perihelium van ongeveer 76 AE en 'n aphelium van 928 AE. Dit neem Sedna 12 050 jaar om sy reuse wentelbaan te voltooi. Dit is in 2003 deur Mike Brown ontdek, wat volhou dat dit nie deel van die verstrooide skyf of die Kuiper-gordel kan wees nie, aangesien sy perihelium te ver is om deur Neptunus se migrasie geaffekteer te wees. Hy is deel van 'n groep sterrekundiges wat glo dat Sedna 'n geheel en al nuwe soort bevolking verteenwoordig. Die voorwerp 2000 CR105 sal dan ook moontlik deel van hierdie nuwe groep vorm: dit het 'n perihelium van 45 AE, 'n aphelium van 415 AE en 'n wentelbaan wat 3420 jaar neem om te voltooi. Brown verwys na hierdie voorwerpe as deel van die "Binnenste Oort-wolk", siende dat hulle moontlik deur 'n soortgelyke proses gevorm is as die voorwerpe in die Oort-wolk. Sedna is waarskynlik 'n dwergplaneet, alhoewel sy vorm nog nie met sekerheid bepaal is nie.

Grense

Daar is steeds groot dele van ons Sonnestelsel wat onbekend is. Daar word beraam dat die Son se swaartekragveld omliggende sterre so ver weg as twee ligjare (125 000 AE) domineer. In kontras plaas lae beramings vir die radius van die Oort-wolk dit nie verder as 50 000 AE nie. Ten spyte van ontdekkings soos Sedna, is die streek tussen die Kuiper-gordel en die Oort-wolk, 'n gebied met 'n radius van tienduisende AE, basies steeds ongekarteer. Daar is ook steeds studies wat op die gebied tussen Mercurius en die Son fokus. Dis waarskynlik dat daar in die toekoms nuwe voorwerpe in hierdie ongekarteerde gebiede ontdek sal word.

Die Melkweg (voorstelling)
Die ligging van die Sonnestelsel in die Melkweg

Die Sonnestelsel is in die Melkweg geleë, 'n sterrestelsel met 'n deursneë van 100 000 ligjare wat ongeveer 200 miljard sterre bevat. Die Son is in een van die Melkweg se buitenste spiraalarms, bekend as die Orion-Cygnus-arm. Hy lê tussen 25 000 en 28 000 van die Melkweg se kern en beweeg teen ongeveer 220 km/s. Teen hierdie spoed neem dit die Son 225 tot 250 miljoen jaar om een omwenteling om die Melkweg se kern te voltooi. Hierdie omwenteling staan as 'n galaktiese jaar bekend.

Dit is waarskynlik dat die Sonnestelsel se ligging in die Melkweg 'n rol in die evolusie van lewe op Aarde gespeel het. Die Sonnestelsel het 'n byna sirkelvormige wentelbaan en wentel teen ongeveer dieselfde spoed as die Melkweg se spiraalarms, wat beteken dat dit nie sommer deur hierdie arms beweeg nie. Die spiraalarms is naamlik die tuiste van groter konsentrasies moontlik gevaarlike supernovae en die feit dat die Aarde nie dikwels in die buurt van hierdie supernovae kom nie, het aan ons planeet lang tye van interstellêre stabiliteit gegee, waartydens lewe kon ontwikkel. Die Sonnestelsel lê ook ver buite die sterbeknopte middel. Naby die Melkweg se middel sou die swaartekrag van nabye sterre die liggame in die Oort-wolk steur en baie komete na die binnenste Sonnestelsel stuur, wat moontlik tot katastrofiese botsings met die Aarde kon lei. Die kragtige straling vanuit die Melkweg se kern sou ook met die evolusie van komplekse leefvorms kon inmeng. Sommige wetenskaplikes het voorgestel dat die Sonnestelsel tog deur onlangse supernovae geraak is, selfs al is hy so ver van die kern geleë. Volgens hulle teorieë sou die supernovae die lewe op Aarde reeds die laaste 35 000 jaar negatief beïnvloed het, deur brokstukke in die vorm van radio-aktiewe stof en groter, komeetagtige liggame na die Son te slinger.

Omgewing

Kunstenaarsvoorstelling van die lokale borrel.

Die onmiddelike galaktiese omgewing om die Sonnestelsel staan as die lokale interstellêre wind bekend: 'n area van digte "wolke" in die andersins leë gebied wat as die lokale borrel bekend staan. Die lokale borrel is 'n warm, meestal leë ruimte wat ongeveer 300 ligjare in deursnit is. Die ruimte is deurdring met hoë-temperatuur plasma, wat voorstel dat dit die produk van verskeie onlangse supernovae is. Die rigting van die pad wat die Son deur die ruimte volg kom in die buurt van die Herkules-sterrebeeld, in die rigting van die huidige ligging van die helder ster Vega.

Daar is relatief min sterre binne-in die eerste tien ligjare vanaf die Son. Die naaste is die trippelsterstelsel Alfa Centauri, wat ongeveer 4,4 ligjaar weg is. Alfa Centauri A en Alfa Centauri B is 'n paar sterre soortgelyk aan die Son, terwyl die klein rooidwerg Alfa Centauri C (ook bekend as Proxima Centauri) die paartjie teen 'n afstand van 0,2 ligjaar omwentel. Die volgende sterre wat die naaste aan die Son is, is drie rooidwerge: die Ster van Barnard (5,9 ligjaar), Wolf 359 (7,8 ligjaar) en Lalande 21185 (8,3 ligjaar). Die grootste ster in die eerste 10 ligjaar is Sirius, 'n helder hoofreeksster wat ongeveer twee keer so groot as die Son is en deur 'n witdwerg, Sirius B, omwentel word. Sirius lê ongeveer 8,6 ligjaar van die Son af. Die ander stelsels binne-in die eerste 10 ligjaar is die binêre rooidwerg-stelsel Luyten 726-8 (8,7 ligjaar) en die enkele rooidwerg Ross 154 (9,7 ligjaar). Die naaste ster wat soortgelyk aan die Son is en ook in 'n enkelstelsel geleë is, is Tau Ceti, wat 11,9 ligjaar hiervandaan is. Tau Ceti het ongeveer 80% van die Son se massa, maar slegs 60% van sy helderheid.. Die naaste eksoplaneet wentel om die ster Epsilon Eridani, 'n ster wat ietwat dowwer en rooier as die Son is en 10,5 ligjaar hiervandaan is. Die ster se een bevestigde planeet, Epsilon Eridani b, besit rofweg 1,5 keer die massa van Jupiter en neem 6,9 jaar om sy ster te omwentel.

Die Sonnestelsel se
volopste isotope
Isotoop Nukleï per
miljoen
Waterstof-1 705 700
Helium-4 275 200
Suurstof-16 5 920
Koolstof-12 3 032
Neon-20 1 548
Yster-56 1 169
Stikstof-14 1 105
Silikon-28 653
Magnesium-24 513
Swawel-32 396
Neon-22 208
Magnesium-26 79
Argon-36 77
Yster-54 72
Magnesium-25 69
Kalsium-40 60
Aluminum-27 58
Nikkel-58 49
Koolstof-13 37
Helium-3 35
Silikon-29 34
Natrium-23 33
Yster-57 28
Waterstof-2 23
Silikon-30 23

Die Sonnestelsel is gevorm deur die swaartekragineenstorting van 'n molekulêre wolk, ongeveer 4,6 miljard jaar gelede. Hierdie wolk was waarskynlik 'n aantal ligjare in deursnee en het moontlik geboorte aan verskeie sterre gegee.

Die streek wat later die Sonnestelsel sou word het ineengestort en, as gevolg van die behoud van hoekmomentum, vinniger omwentelings begin maak. Die middel, waar die meeste massa opeengehoop het, het toenemend warmer as die omliggende skyf geword. Soos die ineenkrimpende nebula omwentel het, het dit afgeplat en begin om 'n wentelende sogenaamde "protoplanetêre skyf" met 'n deursnit van ongeveer 200 AE te vorm, met 'n warm, digte protoster in die middel. Die planete is deur die aanwas van hierdie skyf gevorm.

'n Kunstenaarsvoorstelling van die toekomstige ontwikkel van die Son. Links: hoofreeks; middel: rooi reus; regs, witdwerg.

Binne 50 miljoen jaar het die druk en digtheid van waterstof in die middel van die protoster só gestyg dat kernfusie begin plaasvind het. Die temperatuur, reaksietempo, druk en digtheid het toegeneem tot 'n hidrostatiese ewewig bereik is, waar die warmte-energie die teenwig van die krag van die swaartekragineenstorting vorm. Op hierdie stadium het die Son 'n hoofreeksster geword.

Die huidige Sonnestelsel sal voortduur tot die Son begin om van die Hertzsprung-Russell-diagram af te wyk. Die Son het 'n beperkte hoeveelheid waterstof wat voortdurend opgebrand word. Namate die waterstof opraak, sal die energie-opbrengs wat die kern ondersteun afneem, wat sal veroorsaak dat die Son ineen sal krimp. Die toename in druk verhit die kern, wat veroorsaak dat die waterstof vinniger brand. Dit veroorsaak dat die Son elke 1,1 miljard jaar ongeveer 10% helderder brand.

In ongeveer 5,4 miljard jaar, sal die waterstof in die Son se kern geheel en al in helium omgesit wees, wat die einde van die hoofreeksfase sal aandui. Teen hierdie tyd sal die buitenste lae van die Son uitsit tot ongeveer 260 sy huidige deursnit: die Son sal 'n rooi reus word. Aangesien die Son se oppervlak aansienlik groter sal wees, sal dit juis koeler wees as wat tans die geval is (tot 'n minimum van 2600 K).

Hierdie buitenste lae sal mettertyd wegval en 'n witdwerg agterlaat: 'n voorwerp wat uiters dig sal wees, slegs die helfte van die oorspronklike massa van die Son sal oorhou en die grootte van die Aarde sal wees. Die lae wat wegval sal 'n planetêre nebula vorm, waartydens sommige van die materiaal wat die Son gevorm het na die interstellêre medium sal terugkeer.

Hierdie artikel (of dele daarvan) is 'n vertaling van die Engelse Wikipedia-artikel "Solar System"
  1. Scott S. Sheppard. . Carnegie Institution for Science, Department of Terrestrial Magnetism (in Engels). Geargiveer vanaf op 6 April 2009. Besoek op2 April 2008.
  2. M Woolfson (2000). "The origin and evolution of the solar system". Astronomy & Geophysics. 41: 1.12. doi:.
  3. Sterrekundinges meet afstande in die Sonnestelsel gewoonlik in astronomiese eenhede (AE). Een AE is ongeveer gelyk aan die gemiddelde afstand tussen die Aarde en die Son, of 149 598 000 km. Pluto is rofweg 38 AE vanaf die son, terwyl Jupiter op ongeveer 5,2 AE geleë is. Een ligjaar is gelyk aan 63 240 AE.
  4. nineplanets.org. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 17 Oktober 2000. Besoek op15 Februarie 2007.
  5. Amir Alexander (2006). . The Planetary Society (in Engels). Geargiveer vanaf op 20 Februarie 2012. Besoek op8 November 2006.
  6. (in Engels). IAU. 24 Augustus 2006. Geargiveer vanaf op 7 Januarie 2009. Besoek op2 Maart 2007.
  7. . Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) (in Engels). U.S. Geological Survey. 7 November 2008. Geargiveer vanaf op 25 Augustus 2009. Besoek op13 Julie 2008.
  8. (in Engels). International Astronomical Union (News Release – IAU0804). 11 Junie 2008. Geargiveer vanaf op 24 Junie 2009. Besoek op11 Junie 2008.
  9. Feaga, L (2007). "Asymmetries in the distribution of H2O and CO2 in the inner coma of Comet 9P/Tempel 1 as observed by Deep Impact". Icarus. 190: 345. Bibcode:. doi:.
  10. Michael Zellik (2002). Astronomy: The Evolving Universe (9th ed. uitg.). Cambridge University Press. p. 240. ISBN 0-521-80090-0.AS1-onderhoud: ekstra teks (link)
  11. Smart, R. L.; Carollo, D.; Lattanzi, M. G.; McLean, B.; Spagna, A. (2001). . Perkins Observatory (in Engels). vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op26 Desember 2006.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  12. Kasting, J.F. (1986). "Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earth's Early Atmosphere". Science. 234: 1383–1385. doi:. PMID .Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  13. T. S. van Albada, Norman Baker (1973). "On the Two Oosterhoff Groups of Globular Clusters". Astrophysical Journal. 185: 477–498. doi:.
  14. Charles H. Lineweaver (9 Maart 2001). . University of New South Wales (in Engels). vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op23 Julie 2006.
  15. . Marshall Space Flight Center (in Engels). 16 Julie 2006. vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020. Besoek op3 Oktober 2006.
  16. Phillips, Tony (15 Februarie 2001). . Science@NASA (in Engels). Geargiveer vanaf op 29 Maart 2010. Besoek op4 Februarie 2007.
  17. . Wilcox Solar Observatory (in Engels). Geargiveer vanaf op 1 September 2006. Besoek op22 Junie 2006.
  18. Lundin, Richard (2001-03-09). "Erosion by the Solar Wind". Science 291 (5510): 1909. DOI: .
  19. Langner, U. W. (2005). . Advances in Space Research. 35 (12): 2084–2090. doi:. Besoek op2007-02-11.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  20. . 1998. Besoek op2007-02-03.
  21. . ESA Science and Technology (in Engels). 2003. vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2013. Besoek op3 Februarie 2007.
  22. Landgraf, M. (2002). . The Astronomical Journal. 123 (5): 2857–2861. doi:. Besoek op2007-02-09.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help);Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)
  23. Schenk P., Melosh H.J. (1994), Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury's Lithosphere, Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference, 1994LPI....25.1203S
  24. Bill Arnett (2006). . The Nine Planets (in Engels). vanaf die oorspronklike op 5 Desember 2003. Besoek op14 September 2006.
  25. Benz, W., Slattery, W. L., Cameron, A. G. W. (1988), Collisional stripping of Mercury's mantle, Icarus, v. 74, p. 516–528.
  26. Cameron, A. G. W. (1985), The partial volatilization of Mercury, Icarus, v. 64, p. 285–294.
  27. Mark Alan Bullock. "" (PDF). Southwest Research Institute. Besoek op 2006-12-26.
  28. Paul Rincon (1999). (PDF). Johnson Space Center Houston, TX, Institute of Meteoritics, University of New Mexico, Albuquerque, NM. Besoek op2006-11-19.
  29. Anne E. Egger, M.A./M.S. . VisionLearning.com. Besoek op2006-12-26.
  30. Daar word in die sterrekunde ook soms na die Maan as "Luna" verwys, om verwarring met ander planete se mane te voorkom
  31. David Noever (2004). . NASA Astrobiology Magazine (in Engels). vanaf die oorspronklike op 13 Maart 2010. Besoek op23 Julie 2006.
  32. Scott S. Sheppard, David Jewitt, and Jan Kleyna (2004). . The Astronomical Journal. Besoek op2006-12-26.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  33. . ESA. 2002. Besoek op2006-06-23.
  34. Krasinsky, G. A. (2002). . Icarus. 158 (1): 98–105. doi:.Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help);Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  35. Beech, M. (1995). . Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society. 36 (3): 281–284. Besoek op2006-08-31.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help);Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)
  36. (DOC). NASA (in Engels). vanaf die oorspronklike op 14 Februarie 2017. Besoek op29 Augustus 2006.
  37. Phil Berardelli (2006). . SpaceDaily (in Engels). vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020. Besoek op23 Junie 2006.
  38. Jack J. Lissauer, David J. Stevenson (2006). (PDF). NASA Ames Research Center; California Institute of Technology. Besoek op2006-01-16.
  39. Pappalardo, R T (1999). . Brown University (in Engels). Geargiveer vanaf op 10 November 2000. Besoek op16 Januarie 2006.
  40. J. S. Kargel (1994). . U.S. Geological Survey. Besoek op2006-01-16.
  41. Hawksett, David; Longstaff, Alan; Cooper, Keith; Clark, Stuart (2005). . Astronomy Now (in Engels). vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op16 Januarie 2006.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  42. Podolak, M.; Reynolds, R. T.; Young, R. (1990). . NASA, Ames Research Center (in Engels). vanaf die oorspronklike op 7 Junie 2019. Besoek op16 Januarie 2006.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  43. Duxbury, N.S., Brown, R.H. (1995). . Beacon eSpace. Besoek op2006-01-16.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  44. Sekanina, Zdenek (2001). "Kreutz sungrazers: the ultimate case of cometary fragmentation and disintegration?". Publications of the Astronomical Institute of the Academy of Sciences of the Czech Republic. 89 p.78–93.
  45. Królikowska, M. (2001). . Astronomy & Astrophysics. 376 (1): 316–324. doi:. Besoek op2007-01-02.
  46. Fred L. Whipple (1992-04-01). . Besoek op2006-12-26.
  47. John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot (2007). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2020. Besoek op21 September 2008.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  48. Patrick Vanouplines (1995). . Vrije Universitiet Brussel. Besoek op2006-06-23.
  49. Audrey Delsanti and David Jewitt (2006). (PDF). Institute for Astronomy, University of Hawaii. Geargiveer vanaf (PDF) op 2006-05-25. Besoek op2007-01-03.
  50. M. W. Buie, R. L. Millis, L. H. Wasserman, J. L. Elliot, S. D. Kern, K. B. Clancy, E. I. Chiang, A. B. Jordan, K. J. Meech, R. M. Wagner, D. E. Trilling (2005). . Lowell Observatory, University of Pennsylvania, Large Binocular Telescope Observatory, Massachusetts Institute of Technology, University of Hawaii, University of California at Berkeley. Besoek op2006-09-07.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  51. Fajans, J., L. Frièdland (October 2001). "Autoresonant (nonstationary) excitation of pendulums, Plutinos, plasmas, and other nonlinear oscillators". American Journal of Physics 69 (10): 1096–1102. DOI: .
  52. Marc W. Buie (5 April 2008). (in Engels). SwRI (Space Science Department). vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2020. Besoek op13 Julie 2008.
  53. David Jewitt (2005). . University of Hawaii (in Engels). Geargiveer vanaf op 3 Junie 2009. Besoek op16 Julie 2006.
  54. Mike Brown (2005). . CalTech (in Engels). vanaf die oorspronklike op 10 September 2014. Besoek op15 September 2006.
  55. . NASA (in Engels). vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020. Besoek op2 April 2007.
  56. Fahr, H. J.; Kausch, T.; Scherer, H. (2000). (PDF). Astronomy & Astrophysics. 357: 268. Bibcode:.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link) See Figures 1 and 2.
  57. Stone, E. C.; Cummings, A. C.; Mcdonald, F. B.; Heikkila, B. C.; Lal, N.; Webber, W. R. (2005). "Voyager 1 explores the termination shock region and the heliosheath beyond". Science (New York, N.Y.). 309 (5743): 2017–20. doi:. ISSN . PMID .Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  58. Stone, E. C.; Cummings, A. C.; Mcdonald, F. B.; Heikkila, B. C.; Lal, N.; Webber, W. R. (2008). "An asymmetric solar wind termination shock". Nature. 454 (7200): 71–4. doi:. ISSN . PMID .Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  59. P. C. Frisch (University of Chicago) (24 Junie 2002). . en:Astronomy Picture of the Day (in Engels). vanaf die oorspronklike op 2 Augustus 2010. Besoek op23 Junie 2006.
  60. . NASA Jet Propulsion Laboratory (in Engels). 2007. vanaf die oorspronklike op 2 Februarie 2004. Besoek op8 Mei 2008.
  61. R. L. McNutt, Jr. et al. (2006). "". Physics of the Inner Heliosheath: Voyager Observations, Theory, and Future Prospects 858: 341–347, AIP Conference Proceedings. doi:.
  62. Anderson, Mark (2007-01-05). . New Scientist. Besoek op2007-02-05.CS1 maint: date and year (link)
  63. Stern SA, Weissman PR. (2001). . Space Studies Department, Southwest Research Institute, Boulder, Colorado (in Engels). vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2007. Besoek op19 November 2006.
  64. Bill Arnett (2006). . nineplanets.org (in Engels). vanaf die oorspronklike op 7 Augustus 2019. Besoek op23 Junie 2006.
  65. David Jewitt (2004). . University of Hawaii (in Engels). Geargiveer vanaf op 2 Junie 2009. Besoek op23 Junie 2006.
  66. Mike Brown. . CalTech (in Engels). vanaf die oorspronklike op 4 Desember 2004. Besoek op2 Mei 2007.
  67. T. Encrenaz, J.P. Bibring, M. Blanc, MA. Barucci, F. Roques, PH. Zarka (2004). The Solar System: Third edition. Springer. p. 1.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  68. Durda D.D.; Stern S.A.; Colwell W.B.; Parker J.W.; Levison H.F.; Hassler D.M. (2004). . Besoek op2006-07-23.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  69. A.D. Dolgov (2003). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op23 Julie 2006.
  70. R. Drimmel, D. N. Spergel (2001). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2020. Besoek op23 Julie 2006.
  71. Leong, Stacy (2002). . The Physics Factbook (in Engels). vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2020. Besoek op2 April 2007.
  72. Leslie Mullen (2001). . Astrobiology Magazine (in Engels). vanaf die oorspronklike op 13 Maart 2010. Besoek op23 Junie 2006.
  73. . Physorg.com. 2005. Besoek op2007-02-02.
  74. . NASA (in Engels). Geargiveer vanaf op 13 Maart 2010. Besoek op23 Julie 2006.
  75. C. Barbieri (2003). . IdealStars.com. Besoek op2007-02-12.
  76. . SolStation (in Engels). vanaf die oorspronklike op 25 November 2019. Besoek op2 April 2007.
  77. . SolStation (in Engels). vanaf die oorspronklike op 24 Mei 2020. Besoek op2 April 2007.
  78. . Hubblesite (in Engels). 2006. vanaf die oorspronklike op 9 Julie 2016. Besoek op13 Januarie 2008.
  79. Arnett, David (1996). Supernovae and Nucleosynthesis (First edition uitg.). Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 0-691-01147-8. OCLC .AS1-onderhoud: ekstra teks (link)
  80. . University of Arizona. Besoek op2006-12-27.
  81. Greaves, Jane S. (2005-01-07). "Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems". Science 307 (5706): 68–71. DOI: .
  82. . National Academy of Sciences. 2000-04-05. Besoek op2007-01-19.
  83. Boss, A. P. (2005). "Chondrule-forming Shock Fronts in the Solar Nebula: A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation". The Astrophysical Journal. 621: L137. doi:.
  84. Sukyoung Yi; Pierre Demarque; Yong-Cheol Kim; Young-Wook Lee; Chang H. Ree; Thibault Lejeune; Sydney Barnes (2001). . Astrophysical Journal Supplement. 136: 417. doi:. arΧiv:astro-ph/0104292.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  85. A. Chrysostomou, P. W. Lucas (2005). . Contemporary Physics. 46: 29. doi:.
  86. Jeff Hecht (1994). . NewScientist (in Engels). vanaf die oorspronklike op 1 Junie 2015. Besoek op29 Oktober 2007.
  87. K. P. Schroder, Robert Cannon Smith (2008). . Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 386: 155–163. doi:.
  • Anthony Fairall (2008). Sterkennis – 'n Inleidende gids tot die Heelal
  • J.E. van Zyl (2002). Ontsluier die heelal
  • Caroline Bingham (2005). Ruimte (vir jonger lesers)
  • (PDF): vierdelig, met "Die Sonnestelsel" as deel 1.
  • by NASA se

Publikasie datum: Augustus 08, 2021

sonnestelsel, bestaan, ander, hemelliggame, deur, swaartekrag, daaraan, gebind, daarom, wentel, hemelliggame, sonnestelsel, bestaan, planete, hulle, bekende, mane, dwergplanete, biljoene, ander, klein, liggame, hierdie, klein, liggame, klein, sonnestelselvoorw. Die Sonnestelsel bestaan uit die Son en die ander hemelliggame wat deur swaartekrag daaraan gebind is en daarom wentel Die hemelliggame in ons sonnestelsel bestaan uit die agt planete hulle 166 bekende mane 1 vyf dwergplanete en biljoene ander klein liggame Hierdie klein liggame of klein sonnestelselvoorwerpe KSV s sluit asteroides ysige Kuiper gordelvoorwerpe komete meteoroides en interplanetere stof in Die Aarde is die derde planeet van die Sonnestelsel Die planete en dwergplanete van die Sonnestelsel Die groottes is volgens skaal maar nie die relatiewe afstand van die Son af nie Die gekarteerde streke van die Sonnestelsel is die Son vier aardse binnenste planete die asteroidegordel vier buitenste planete die reuseplanete die Kuiper gordel en die verstrooide skyf Die teoretiese Oort wolk bestaan moontlik op n afstand ongeveer duisend maal verder as die gekarteerde streke Die vloei van plasma vanaf die Son deur die sonwind deurdring die Sonnestelsel Dit skep n stellere windbel in die interstellere medium genaamd die helio of sonsfeer wat tot in die middel van die verstrooide skyf strek Die planete in die Sonnestelsel in volgorde van hulle afstand van die Son is Mercurius Venus Aarde Mars Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Met die ingang van 2009 is vyf kleiner voorwerpe as dwergplanete geklassifiseer Ceres is in die asteroidegordel en vier ander wentel om die Son agter Neptunus Pluto voorheen as die negende planeet geklassifiseer Haumea Makemake en Eris Ses van die planete en drie van die dwergplanete word deur natuurlike satelliete omwentel Daar word gewoonlik na hierdie satelliete as mane verwys soos die Aarde se eie maan Al die buitenste planete word deur planetere ringe van stof en ander partikels omring Sedert 2016 is daar aanwysings dat daar moontlik nog n Planeet Nege bestaan in n baie groot wentelbaan Inhoud 1 Ontdekking en verkenning 2 Struktuur 2 1 Terminologie 3 Die Son 3 1 Interplanetere materie 4 Binnenste Sonnestelsel 4 1 Binnenste planete 4 1 1 Mercurius 4 1 2 Venus 4 1 3 Aarde 4 1 4 Mars 4 2 Asteroidegordel 4 2 1 Ceres 4 2 2 Asteroidegroepe 5 Buitenste Sonnestelsel 5 1 Buitenste planete 5 1 1 Jupiter 5 1 2 Saturnus 5 1 3 Uranus 5 1 4 Neptunus 5 2 Komete 5 2 1 Kentaurs 6 Trans neptuniese streek 6 1 Kuiper gordel 6 1 1 Pluto en Charon 6 1 2 Haumea en Makemake 6 2 Verstrooide skyf 6 2 1 Eris 7 Verste streke 7 1 Heliopouse 7 2 Oort wolk 7 2 1 Sedna 7 3 Grense 8 Die Sonnestelsel in ons sterrestelsel 8 1 Omgewing 9 Vorming en ontwikkeling 10 Aantekeninge en verwysings 11 Verdere leesstof 12 Eksterne skakelsOntdekking en verkenning WysigVir duisende jare het die mensdom met n paar merkwaardige uitsonderings nie die bestaan van die Sonnestelsel erken nie Hulle het geglo dat die Aarde n stilstaande voorwerp in die middel van die heelal is en dat ons planeet heeltemal anders is as die goddelike of hemelse voorwerpe wat deur die lug beweeg Alhoewel beide die Indiese wiskundige en sterrekundige Arjabhata 476 550 en die Griekse filosoof Aristargos van Samos 310 v C ongeveer 230 v C gespekuleer het dat die Son moontlik die middelpunt vorm was Nicolaas Copernicus die eerste persoon wat n wiskundige stelselmodel met die Son as middelpunt ontwerp het en ook sterrekundige voorspellings gebaseer op die model kon maak Sy 17de eeuse opvolgers Galileo Galilei Johannes Kepler en Isaac Newton het n begrip van fisika ontwikkel wat gelei het tot die aanvaarding dat die Aarde om die Son wentel en dat die planete deur dieselfde fisiese wette as die Aarde geheers word Meer onlangs het dit gelei tot die ondersoek van aardrykskundige verskynsels soos berge en kraters en ander seisoenale meteorologiese verskynsels soos wolke stofstorms en yskappe op ander planete Struktuur Wysig Die relatiewe massas van die planete in die Sonnestelsel Jupiter en Saturnus domineer die stelsel met 71 en 21 van die totaal respektiewelik Mars en Mercurius het saam minder as 0 1 en is nie sigbaar op hierdie skaal nie Die wentelbane van die liggame in die Sonnestelsel volgens skaal kloksgewys van bo links Die hoofkomponent van die Sonnestelsel is die Son n hoofreeksster wat 99 86 van die stelsel se bekende massa besit en dit met sy swaartekrag domineer 2 Jupiter en Saturnus die twee grootste liggame wat om die Son wentel besit saam meer as 90 van die res van die stelsel se massa Die meeste groot voorwerpe wat om die Son wentel le naby die Aarde se wentelvlak bekend as die sonnebaan Die planete is baie naby aan die sonnebaan terwyl komete en Kuiper gordelvoorwerpe meer afwyk en gewoonlik nie in dieselfde vlak beweeg nie Al die planete en meeste ander voorwerpe wentel ook saam met die Son se wenteling anti kloksgewys soos gesien van bo die Son se noordpool Daar is wel uitsonderings soos Halley se Komeet Kepler se wette van planetere beweging beskryf die wentelbane van voorwerpe wat om die Son wentel Volgens Kepler se wette beweeg elke voorwerp langs n ellips met die Son by een van die brandpunte Voorwerpe nader aan die Son het korter jare Met n elliptiese wentelbaan wissel die afstand tussen die voorwerp en die Son gedurende die loop van die jaar Die naaste verbygangspunt aan die Son word die perihelium of sonsafstand genoem terwyl die verste verbygangspunt die aphelium genoem word Elke liggaam beweeg op sy vinnigste tydens sy perihelium en op sy stadigste tydens sy aphelium Die wentelbane van die planete is ellipties dog byna sirkelvormig In teenstelling hiermee is baie komete asteroides en die Kuiper gordelvoorwerpe se wentelbane hoogs ellipties Siende dat daar sulke uitgestrekte afstande tussen die hemelliggame in ons sonnestelsel is word hulle dikwels afgebeeld as of hulle almal dieselfde afstand van mekaar is Die werklikheid is egter heeltemal anders met n paar uitsonderings hoe verder n voorwerp vanaf die Son is hoe verder is hy ook vanaf die voorwerp voor hom Byvoorbeeld Venus is ongeveer 0 33 astronomiese eenhede AE 3 verder weg as Mercurius terwyl Saturnus 4 3 AE ver van Jupiter is en Neptunus 10 5 AE vanaf Uranus is Daar is al pogings aangewend om die verband tussen hierdie wentelafstande te bepaal sien die Wet van Titius Bode maar geen van die gestelde teoriee is al aanvaar nie Meeste van die planete in die Sonnestelsel besit hulle eie sekondere stelsels Baie van hulle word ook weer deur planetere voorwerpe omwentel natuurlike satelliete of mane Sommige van hierdie natuurlike satelliete is groter as planete maar nie groter as die planeet waarom dit wentel nie Die meeste van die grootste natuurlike satelliete het n sinchroniese rotasie waar een kant van die satelliet permanent na die planeet gedraai is soos ook die geval met die Aarde se maan is Die vier grootste planete besit ook planetere ringe dun ringe saamgestel uit klein partikels wat in ooreenstemming om die planete wentel Terminologie Wysig Die Sonnestelsel word soms in verskeie streke gedeel Die binnenste Sonnestelsel sluit die vier aardse planete en die hoof asteroidegordel in Die buitenste Sonnestelsel begin na die asteroides en sluit die vier reuseplanete in 4 Met die ontdekking van die Kuiper gordel word die verste dele van die Sonnestelsel as n aparte streek beskou wat bestaan uit die voorwerpe na Neptunus 5 Die voorwerpe wat om die Son wentel word in drie klasse geklassifiseer planete dwergplanete en klein sonnestelselvoorwerpe KSV s n Planeet is enige liggaam wat om die Son wentel wat genoeg massa het om homself deur middel van sy eie swaartekrag in n sferiese vorm te vorm en alle kleiner voorwerpe in die onmiddelike ruimte om hom opgesweep of weggeruim het Volgens hierdie definisie het die Sonnestelsel agt planete Mercurius Venus Aarde Mars Jupiter Saturnus Uranus en Neptunus Voor Pluto sy status as planeet verloor het is kinders die volgorde van die planete geleer met die eselsbruggie Meneer Van As My Jas Sal U Nie Pas Pluto het sy status as planeet verloor siende dat hy nie die Kuiper gordelvoorwerpe in sy wentelbaan uit die weg geruim het nie 6 n Dwergplaneet is n hemelliggaam wat om die Son wentel massief genoeg is om deur sy eie swaartekrag n sferiese vorm aan te neem nie die klein voorwerpe in sy omliggende area weggeruim het nie en ook nie n satelliet is nie 6 Volgens hierdie definisie het die Sonnestelsel vyf dwergplanete Ceres Pluto Haumea Makemake en Eris 7 Ander voorwerpe wat in die toekoms as dwergplanete geklassifiseer mag word is Sedna Orcus en Quaoar Dwergplanete wat verder as Neptunus om die Son wentel staan bekend as plutoiedes 8 Die oorblywende voorwerpe wat om die Son wentel word klein sonnestelselliggame genoem 6 Die streke of sones van die Sonnestelsel die binnenste Sonneselsel die asteroidegordel die reuseplanete en die Kuipergordel Die groottes en wentelbane is nie volgens skaal nie Planetere wetenskaplikes gebruik die terms gas ys en rots of steen om die verskillende klasse stowwe wat in die Sonnestelsel gevind word te klassifiseer Rots beskryf verbindings met n hoe smeltpunt meer as rofweg 500 K soos silikaat Rotsagtige stowwe is algemeen in die binnenste Sonnestelsel die aardse planete en asteroides bestaan uit rotsagtige stowwe Gasse is stowwe met n lae smeltpunt soos atomiese waterstof helium en edelgasse hulle domineer die middelste streek en beide Jupiter en Saturnus bestaan hoofsaaklik uit sulke gasse Ys soos die ys van water metaan ammoniak en koolstofdioksied 9 het smeltpunte van tot n paar honderd Kelvin Die meerderheid satelliete van die reuseplanete bestaan uit ysige stowwe sowel as die talle klein voorwerpe wat agter Neptunus se wentelbaan le en die oorgrote meerderheid van Uranus en Neptunus se samestellings daar word ook soms na hulle verwys as die ysreuse 10 Die Son WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Son Die son soos gesien in die x straalstreek van die elektromagnetiese spektrum Die Hertzsprung Russell diagram meet die helderheid van n ster teen sy kleurindeks Die hoofreeks is hier sigbaar as n prominente diagonale band wat van die hoek bo links tot in die hoek onder regs strek Die Son is die Sonnestelsel se ster en verreweg die stelsel se belangrikste komponent Die Son se groot massa verskaf aan hom n binnenste digtheid wat hoog genoeg is om kernfusie te verduur dit stel enorme hoeveelhede energie vry wat meestal na die buitenste ruim gestraal word as elektromagnetiese straling soos sigbare lig Die Son word geklassifiseer as n taamlik groot geeldwerg maar die naam is misleidend in vergelyking met die ander sterre in ons sterrestelsel is die Son groter en helder Sterre word volgens die Hertzsprung Russell diagram geklassifiseer n grafiek wat die helderheid van sterre teen hulle oppervlaktemperatuur karteer Warmer sterre is oor die algemeen helderder Sterre wat hierdie patroon volg word beskryf as hoofreeks sterre ons son le in die middel van hierdie hoofreeks Dit is egter skaars dat sterre warmer en helder as die Son is terwyl dowwer en koeler sterre algemeen is 11 Daar word geglo dat die Son se posisie in die hoofreeks beteken dat dit in die bloei van sy lewe is siende dat dit nog nie sy waterstofvoorraad vir kernfusie opgebruik het nie Die Son word algaande helderder vroeer in sy geskiedenis was hy 75 so helder as vandag 12 Die Son is n derde generasie of populasie I ster dit beteken dat dit in die latere stadiums van die heelal se evolusie gebore is en n groter metaal inhoud as populasie II en die teoretiese populasie III sterre het 13 Die term metaal verwys hier na elemente wat swaarder is as waterstof en helium Elemente wat swaarder as waterstof en helium is is vervoer in die kerns van antieke ontploffende sterre so die eerste generasie sterre moes sterf voor die heelal met hierdie atome verryk kon word Die oudste sterre bevat min metale terwyl nuwer sterre altyd meer bevat Daar word gereken dat die hoe metaalinhoud beslissend was in die ontwikkeling van n planetere stelsel saam met die Son siende dat planete gevorm word uit die aanwas van metale 14 Interplanetere materie Wysig Die heliosferiese neutrale vlak Die Son straal nie slegs lig uit nie maar ook n aaneenhoudende stroom gelaaide deeltjies plasma bekend as die sonwind Hierdie deeltjiestroom is besig om uit te sprei teen n spoed van rofweg 1 5 miljoen kilometer per uur 15 en dit skep n fyn atmosfeer die heliosfeer wat die Sonnestelsel tot ongeveer 100 AE deurdring sien heliopouse Dit vorm die hoofbestanddeel van die interplanetere materie of interplanetere stof die materie wat ons sonnestelsel vul en waardeur al die groter hemelliggame deur moet beweeg Geomagnetiese storms op die Son se oppervlak soos sonvlamme en koronale massa uitwerpings versteur die heliosfeer en skep ruimteweer 16 Die Son se omwentelende magnetiese veld werk op die interplanetere materie in om die heliosferiese neutrale vlak te skep Die heliosferiese neutrale vlak is die grootste struktuur in die Sonnestelsel 17 en is die vlak in die Sonnestelsel waar die polariteit van die Son se magnetiese veld van noord na suid verander Poolligte vanuit die ruimte waargeneem Die Aarde se magnetiese veld beskerm die atmosfeer teen wisselwerking met die sonwind Venus en Mars het nie magnetiese velde nie wat beteken dat die sonwind besig is om hulle atmosfere te erodeer die atmosfere is besig om te verbrokkel en die ruimte in te waai 18 Die wisselwerking tussen die sonwind en die Aarde se magnetiese veld veroorsaak die auroras of poolligte wat naby magnetiese pole waargeneem kan word Kosmiese strale ontstaan buite die Sonnestelsel Die heliosfeer beskerm die Sonnestelsel gedeeltelik en die planetere magnetiese velde vir die planete wat een besit bied ook beskerming Die digtheid van kosmiese strale in die interstellere materie en die sterkte van die Son se magnetiese veld verander oor baie lang tye dus varieer die hoeveelheid kosmiese straling alhoewel dit nie bekend is hoeveel dit varieer nie 19 Die interplanetere materie is die tuiste van ten minste twee skyfagtige streke wat uit kosmiese stof bestaan Die eerste die interplanetere stofwolk le in die binnenste Sonnestelsel Dit is waarskynlik gevorm deur botsings binne in die asteroidegordel veroorsaak deur interaksies met die planete 20 Die tweede strek van ongeveer 10 AE tot ongeveer 40 AE en is waarskynlik gevorm deur soortgelyke botsings binne in die Kuiper gordel 21 22 Binnenste Sonnestelsel WysigDie binnenste Sonnestelsel verwys na die streek wat die aardse planete en asteroides bevat Die voorwerpe in die binnenste Sonnestelsel bestaan hoofsaaklik uit silikate en metale en drom baie naby aan die Son saam Die radius van hierdie hele streek is korter as die afstand tussen Jupiter en Saturnus Binnenste planete Wysig Die binnenste planete Van links na regs Mercurius Venus Aarde Mars groottes volgens skaal Die vier binnenste of aardse planete het digte rotsagtige samestellings min of geen mane en geen ringstelsels nie Hulle is hoofsaaklik saamgestel deur minerale met hoe smeltpunte soos die silikate wat hulle kors en mantel vorm en metale soos yster en nikkel wat hulle kerns vorm Drie van die vier binnenste planete Venus Mars en die Aarde het substansiele atmosfere almal het impakkraters en tektoniese oppervlakeienskappe soos skeurdale en vulkane Mercurius Wysig Mercurius 0 4 AE is die planeet wat die naaste aan die Son is en dit is ook die kleinste planeet 0 055 Aardmassas Mercurius het geen natuurlike satelliete nie en die enigste geologiese eienskappe sover bekend behalwe impakkraters is gelobde bulte of rupes afgrond in Latyn waarskynlik veroorsaak deur n periode van ineentrekking vroeg in die planeet se geskiedenis 23 Mercurius se geringe atmosfeer bestaan uit atome wat deur die sonwind van sy oppervlak af geblaas word 24 Die planeet se relatief groot ysterkern en dun mantel is nog nie geheel en al verklaar nie Sommige teoriee beweer dat die planeet se buitenste lae deur n reuse impak weggestroop is en dat dit deur die jong Son se straling gekeer is om ten volle aan te was 25 26 Venus Wysig Venus 0 7 AE se grootte is vergelykbaar met die Aarde 0 815 Aardmassas en het ook soos die Aarde n dik silikaatmantel om n ysterkern n substansiele atmosfeer en bewyse van interne geologiese aktiwiteit Dit is egter baie droer as die Aarde en sy atmosfeer is negentig keer digter Venus het geen natuurlike satelliete nie Dit is die warmste planeet met oppervlaktemperature van meer as 400 C hoogs waarskynlik te danke aan die groot aantal kweekhuisgasse in die atmosfeer 27 Geen definitiewe bewyse van huidige geologiese aktiwiteit is op Venus bespeur nie maar dit het nie n magnetiese veld wat die verdunning van sy substansiele atmosfeer sal voorkom nie dit stel voor dat sy atmosfeer dikwels deur vulkaniese uitbarstings aangevul word 28 Aarde Wysig Die Aarde 1 AE is die grootste en digste van die binnenste planete en die enigste planeet wat sover bekend tans geologiese aktiwiteit het Dit is ook die enigste bekende planeet wat lewe bevat Die planeet so vloeibare hidrosfeer wateromhulsel is uniek onder die aardse planete en dit is ook die enigste planeet waar plaattektonika waargeneem is Die Aarde se atmosfeer verskil drasties van die van die ander planete die aanwesigheid van lewe het dit so gewysig dat dit 21 vrye suurstof O2 bevat 29 Die Aarde het slegs een natuurlike satelliet die Maan 30 die enigste groot satelliet van n aardse planeet in die Sonnestelsel Mars Wysig Mars 1 5 AE is kleiner as die Aarde en Venus 0 107 Aardmassas Dit besit n tengerige atmosfeer wat hoofsaaklik uit koolstofdioksied bestaan Die planeet se oppervlak is besaai met groot vulkane soos Olympus Mons en skeurdale soos Valles Marineris die oppervlak toon ook dat geologiese aktiwiteit moontlik tot baie onlangs daar plaasgevind het Mars se kenmerkende rooi kleur is as gevolg van roes die grond op die rooi planeet is ryk aan yster 31 Mars het twee uiters klein natuurlike satelliete Phobos en Deimos Daar word geglo dat die twee gevange asteroides is 32 Asteroidegordel Wysig n Beeld van die hoofasteroidegordel en die Trojaanse asteroides Asteroides is meesal klein hemelliggame wat hoofsaaklik uit rotsagtige en metallieke nievlugtige minerale saamgestel is Die hoofasteroidegordel beslaan die wentelbaan tussen Mars en Jupiter tussen 2 3 en 3 3 AE Daar word geglo dat dit oorblyfsels van die Sonnestelsel se vorming is wat nie daarin geslaag het om te aan te was nie as gevolg van die swaartekragstorings deur Jupiter Asteroide se groottes wissel van mikroskopies tot honderde kilometers wyd en hulle word as KSV s geklassifiseer alhoewel sommiges soos 4 Vesta en 10 Hygieia as dwergplanete herklassifiseer mag word indien daar bewys word dat hulle hidrostatiese of waterstandsewewig bereik het Die asteroidegordel bevat duisende der duisende moontlik selfs miljoene voorwerpe wat n deursnit van meer as een kilometer het 33 Ten spyte hiervan is die totale massa waarskynlik minder as n duisendste van die Aarde s n 34 Die hoofgordel bevat uitgestrekte ruimtes waarin geen voorwerpe voorkom nie ruimtetuie beweeg dikwels met gemak deur hierdie gebied Asteroides met n deursnit tussen 10 en 10 4 m staan bekend as meteorides 35 Ceres Ceres Wysig Ceres 2 77 AE is die grootste liggaam in die asteroidegordel en is geklassifiseer as n dwergplaneet Dit het n deursnee van net onder 1000 km groot genoeg vir die dwergplaneet se swaartekrag om dit in n sferiese vorm te trek Met die ontdekking van Ceres in die 19de eeu is dit as n planeet beskou maar in die 1850 s is dit as n asteroide herklassifiseer na verdere ondersoek die teenwoordigheid van meer asteroides bevestig het 36 Ceres is in 2006 opnuut as n dwergplaneet geklassifiseer Asteroidegroepe Wysig Asteroides in die hoofgordel word verdeel in asteroidegroepe en asteroidefamilies Asteroidemane is asteroides wat om groter asteroides wentel Hulle word nie so duidelik as planetere mane onderskei nie en is soms selfs so groot as die voorwerpe waarom hulle wentel Die asteroidegordel bevat ook hoofgordelkomete wat moontlik die bron van die Aarde se water was 37 Trojaanse asteroides word in een van Jupiter se vierde en vyfde Lagrange punte punte van stabiele swaartekrag aangetref Trojaan word ook gebruik vir klein liggame in enige ander planetere of satelliet Langrange punt Hilda asteroides volg n 2 3 omwentelingsresonansie met Jupiter dit beteken dat hulle drie keer om die Son wentel vir elke twee keer wat Jupiter om die Son wentel Die binnenste Sonnestelsel bevat ook Aardskrammers waarvan baie die wentelbane van die binnenste planete kruis Buitenste Sonnestelsel WysigDie buitenste streek van die Sonnestelsel is die tuiste van die reuseplanete en hulle planeetgrootte satelliete Baie kortstondige komete waaronder ook die kentaurs se wentelbane strek tot in hierdie streek Die soliede voorwerpe in hierdie streek is uit n hoer proporsie vlugtige stowwe saamgestel soos water ammoniak en metaan daar word in planetere wetenskap dikwels na hierdie vlugtige stowwe as ysse verwys Hierdie samestelling is in kontras met die rotsagtige samestelling van die binnenste planete Buitenste planete Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Reuseplaneet Van bo na onder Neptunus Uranus Saturnus en Jupiter nie volgens skaal nie Die vier buitenste planete of reuseplanete beslaan saam 99 van die massa wat om die Son wentel Jupiter en Saturnus bestaan hoofsaaklik uit waterstof en helium terwyl Uranus en Neptunus n groter proporsie ysse in hulle samestelling het Sommige sterrekundiges het voorgestel dat hulle in hulle eie kategorie geplaas moet word naamlik ysreuse 38 Al vier die reuseplanete het n planetere ringstelsel alhoewel slegs Saturnus s n maklik vanaf die Aarde waargeneem kan word Jupiter Wysig Jupiter 5 2 AE se massa is gelyk aan die van 318 Aardes of 2 5 keer die massa van al die ander planete saam Hierdie gasreus bestaan hoofsaaklik uit waterstof en helium Sy sterk interne hitte is verantwoordelik vir n aantal semi permanente eienskappe in die planeet se atmosfeer soos wolkegordels en die Groot Rooi Kol Jupiter het 63 natuurlike satelliete sover bekend Die vier grootstes Ganimedes Kallisto Io en Europa toon ooreenkomste met aardse planete soos vulkanisme en interne verwarming 39 Ganimedes is die grootste satelliet in die Sonnestelsel en is selfs groter as Mercurius Saturnus Wysig Saturnus 9 5 AE is bekend vir sy merkwaardige ringstelsel Die planeet deel eienskappe met Jupiter byvoorbeeld die samestelling van sy atmosfeer Hy is egter minder massief met n massa gelyk aan die van 95 Aardes Saturnus het sestig satelliete sover bekend asook nog drie onbevestigde satelliete Twee van sy satelliete Titaan en Enkelados toon tekens van geologiese aktiwiteit alhoewel hulle hoofsaaklik uit ys bestaan 40 Titan is groter as die planeet Mercurius en is die enigste satelliet in die Sonnestelsel met n substansiele atmosfeer Uranus Wysig Uranus 19 6 AE het n massa gelyk aan 14 Aardes en is die ligste van die buitenste planete Die planeet is uniek siende dat dit op sy sy om die Son wentel die skuinste van Uranus se as is meer as 90 grade tot die eklipties Hy het n baie kouer kern as die ander reuseplanete en straal bitter min hitte na die ruimte uit 41 Uranus het sover bekend 27 natuurlike satelliete waarvan Titiana Oberon Umbriel Ariel en Miranda die grootste is Neptunus Wysig Neptunus 30 AE is ietwat kleiner as Uranus maar het steeds n groter massa gelyk aan 17 Aardes en is dus digter Hy straal ook meer interne hitte uit maar nie soveel as Jupiter of Saturnus nie 42 Neptunus het 13 satelliete sover bekend Die grootste Triton is geologies aktief met geisers van vloeibare stikstof 43 Triton is die enigste groot satelliet met n terugwaartse wentelbaan Neptunus word deur n aantal planetoides in sy wentelbaan vergesel hulle staan as Neptunus Trojane bekend en is in n 1 1 wentelresonansie met die planeet wat beteken dat hulle mekaar in dieselfde wentelbaan volgKomete Wysig Die komeet Hale Bopp Komete is klein sonnestelselliggame gewoonlik slegs n paar kilometer wyd wat hoofsaaklik uit vlugtige ysse saamgestel is Hulle het hoogs eksentriese wentelbane gewoonlik n perihelium binne in die wentelbane van die binnenste planete en n aphelium ver agter Pluto Wanneer n komeet die Sonnestelsel binnekom veroorsaak die son se nabyheid dat die ysige oppervlak van die komeet verdamp en ioniseer wat n koma veroorsaak n lang waasagtige stert van gas en stof wat dikwels aan die blote oog sigbaar is Kortstondige komete het wentelbane wat minder as tweehonderd jaar duur Langdurige komete het wentelbane wat duisende jare kan neem Daar word geglo dat kortstondige komete in die Kuiper gordel ontstaan het terwyl langdurige komete soos Hale Bopp van die Oort wolk afkomstig is Baie komeetgroepe soos die Kreutz groep het gevorm uit die uiteenskeuring van n enkele ouerkomeet 44 Sommige komete met hiperboliese wentelbane het moontlik buite die Sonnestelsel ontstaan alhoewel dit moeilik is om hulle presiese wentelbaan te bepaal 45 Ou komete waarvan die meeste vlugtige stowwe deur sonverwarming uitgedryf is word dikwels as asteroides gekategoriseer 46 Kentaurs Wysig Kentaurplanetoiedes is ysige komeetagtige liggame met n semi belangrike as wat groter as Jupiter is 5 5 AE en kleiner as Neptunus is 30 AE Die grootste bekende kentaur is 10199 Chariklo met n deursnee van ongeveer 250 km 47 Die eerste kentaur wat ontdek is is 2060 Chiron en word ook as n komeet geklassifiseer 95P siende dat dit net soos ander komete n koma ontwikkel wanneer dit naby die Son kom 48 Trans neptuniese streek WysigDie gebied verby Neptunus soms verwys na as die trans neptuniese streek is steeds hoofsaaklik onbekend Dit blyk uit veral klein liggame te bestaan die grootste liggaam het n deursnit gelykstaande aan n vyfde van die van die Aarde en n massa kleiner as die Maan Hierdie liggame bestaan hoofsaaklik uit klip en ys Kuiper gordel Wysig Uitstipping van al die bekende voorwerpe in die Kuiper gordel saam met die vier buitenste planete Die Kuiper gordel is n groot ring wat uit brokstukke bestaan soortgelyk aan die asteroidegordel alhoewel die voorwerpe in die Kuiper gordel hoofsaaklik uit ys bestaan Dit strek van 30 tot 5050 AE vanaf die Son Dit bestaan hoofsaaklik uit KSV s maar baie van die groter voorwerpe soos 50000 Quaoar 20000 Varuna en 90482 Orcus mag moontlik in die toekoms as dwergplanete herklassifiseer word Volgens beraming is daar meer as 100 000 Kuiper gordelvoorwerpe met n deursnit van meer as 50 km maar daar word geglo dat die gesamentlike massa van die Kuiper gordel slegs n tiende of moontlik selfs n honderdste van die Aarde se massa het 49 Baie Kuiper gordelvoorwerpe het verskeie satelliete en die meeste het wentelbane wat hulle buite die ekliptiese vlak neem Hierdie diagram toon die verdeling van die Kuiper gordel in n klassieke en resonante gordel Die Kuiper gordel kan rofweg in twee gedeel word die klassieke gordel en die resonansie gordel Resonante voorwerpe beweeg in baanresonansie met Neptunus hulle wenteltyd om die Son is presies 3 2 keer so groot as Neptunus se wenteltyd Die klassieke gordel bestaan uit voorwerpe wat geen resonansie met Neptunus het nie en strek van ongeveer 39 4 tot 47 7 AU 50 Pluto en Charon Wysig Pluto ongeveer 39 AE is n dwergplaneet en die grootste bekende voorwerp in die Kuiper gordel Met Pluto se ontdekking in 1930 was dit as die negende planeet beskou maar hierdie klassifikasie is in 1996 verander met die aanneming van n amptelike definisie van n planeet Pluto het n relatief eksentriese wentelbaan met n inklinasie van 17 grade tot die ekliptiese vlak wat strek van 29 7 AE tydens perihelium steeds binne die wentelbaan van Neptunus tot 49 5 AE tydens aphelium Pluto en sy drie bekende mane Dit is nie duidelik of Charon Pluto se grootste maan in die toekoms as n dwergplaneet geklassifiseer sal word en of dit sy huidige klassifikasie sal behou nie Beide Pluto en Charon wentel om n barisentrum van swaartekrag bo hulle oppervlakke wat beteken dat Pluto Charon n binere stelsel is n Barisentrum is die punt tussen twee voorwerpe waar hulle aantrekkingskragte balanseer Pluto se twee kleiner mane Nix en Hidra wentel om Pluto en Charon Pluto is in die resonante gordel gelee en het n 3 2 baanresonansie met Neptunus wat beteken dat Pluto twee keer om die Son wentel vir elke drie omwentelings deur Neptunus Kuiper gordelvoorwerpe wat in hierdie resonansie deel word plutino s genoem 51 Haumea en Makemake Wysig Haumea ongeveer 43 34 AE en Makemake gemiddeld 45 79 AE is sover bekend die grootste voorwerpe in die klassieke Kuiper gordel Haumea is eiervorming en het twee mane Makemake is die tweede helderste voorwerp in die Kuiper gordel na Pluto Alhoewel daar na Haumea en Makemake eers as 2003 EL61 en 2005 FY9 verwys is respektiewelik is hulle in 2008 tot dwergplanete bevorder en name gegee 7 Hulle wentelbane is teen n skuinser as as Pluto s n 28 and 29 52 en word ander as Pluto geensins deur Neptunus beinvloed nie hulle vorm dus deel van die klassieke Kuiper gordel Verstrooide skyf Wysig Hierdie diagram toon die verdeling van die Kuiper gordel in n klassieke blou en resonante gordel groen met die verstrooide skyf in swart Die verstrooide skyf oorvleuel die Kuipergordel maar strek verder na buite Daar word geglo dat hierdie streek moontlik die bron van kortstondige komete is en dat voorwerpe in die verstrooide skyf moontlik in n onreelmatige wentelbaan uitgewerp is deur die swaartekraginvloed toe Neptunus vroeg in sy lewe na buite weg van die Aarde af beweeg het Meeste voorwerpe in die verstrooide skyf het n perihelium in die Kuiper gordel maar n aphelium tot 150 AE van die Son af Hierdie voorwerpe se wentelbane is ook teen n uiters skuins hoek met die sonnebaan en dikwels byna loodreg Sommige sterrekundiges beskou die verstrooide skyf as net nog n deel van die Kuiper gordel en beskryf die voorwerpe daarin as verstrooide Kuiper gordelvoorwerpe 53 Eris en sy maan Disnomia Eris Wysig Eris 68 AE gemiddeld is die grootste bekende verstrooide skyfvoorwerp en het n debat begin oor presies wat planeet is Eris is naamlik 5 groter as Pluto met n beraamde deursnit van 2400 km Dit is die grootste dwergplaneet 54 en het een maan Disnomia Eris het soos Pluto n hoogs eksentriese wentelbaan met n perihelium van 38 2 AU rofweg dieselfde afstand as wat Pluto van die Son af is en n aphelium van 97 6 AU Eris se wentelbaan is teen n hoek van 44 tot die sonnebaan Verste streke WysigDit is nie 100 duidelik waar die Sonnestelsel eindig en interstellere ruimte begin nie aangesien die Sonnestelsel se grense deur twee kragte gevorm word die sonwind en die Son se swaartekrag Die buitenste grens van die sonwind se invloed is rofweg vier keer die afstand tussen Pluto en die Son hierdie heliopouse word as die begin van die interstellere materie beskou 55 Daar word egter geglo dat die Son se Hill sfeer dit wil se die effektiewe bereik van die Son se swaartekraginvloed tot n duisend keer verder strek Heliopouse Wysig Die Voyager tuie tree die sonskede binne Die helio of sonsfeer word in twee aparte streke gedeel Die sonwind reis teen omtrent 40 000 km s tot dit teen die plasmagolwe in die interstellere materie bots Dit botsing vind in die gebied bekend as grensskok plaas omtrent 80 100 AE windop vanaf die Son en omtrent 200 AE windaf vanaf die Son 56 Hier word die wind baie stadiger digter en word dit meer stormagtig 56 dit vorm n groot ovaalstruktuur wat as die sonskede bekend staan Die sonskede lyk baie soos n komeet se stert en tree ook soos een op dit strek 40 AE buitentoe windop vanaf die Son maar het n stert wat baie maal die afstand in die teenoorgestelde rigting strek Beide Voyager 1 en Voyager 2 het deur die grensskok gereis en die sonskede ingegaan teen 94 and 84 AE vanaf die Son respektiewelik 57 58 Die buitenste grens van die sonskede die heliopouse is die punt waar die sonwind eindig en is die begin van interstellere ruimte 55 Die vorm van die buitenste rand van die sonskede is waarskynlik beinvloed deur die vloeistofdinamika met wisselwerkings met die interstellere wind 56 en magneetvelde van die Son na die suide Die noordelike halfrond strek ongeveer 9 AE verder as die suidelike halfrond Verby die heliopouse by ongeveer 230 AE le die boogskok n plasmaspoor wat deur die Son gelaat word soos dit deur die Melkweg reis 59 Geen ruimtetuig het tot dusver deur die heliopouse gereis nie dus is die onmoontlik om presies te weet wat se kondisies in die plaaslike interstellere ruimte heers Daar word verwag dat NASA se Voyager ruimtetuig in die volgende dekade deur die heliopouse sal reis en kosbare data rakende stralingsvlakke en die sonwind na die Aarde sal stuur 60 Dit is nie duidelik tot watter mate die sonskede die Sonnestelsel teen kosmiese strale beskerm nie n Span wat deur NASA gefinansier word het n konsep ontwikkel van n Vision Mission visie missie wat daaraan toegewy is om n sonde na die sonskede te stuur 61 62 Oort wolk Wysig n Kunstenaarsvoorstelling van die Kuiper gordel en die Oort wolk Die teoretiese Oort wolk is n groot massa van tot n triljoen ysige voorwerpe Daar word geglo dat dit die Sonnestelsel by ongeveer 50 000 AE omtrent 1 ligjaar omring en moontlik sover strek as 100 000 AE 1 87 ligjaar Dit word ook geglo dat die Oort wolk die bron vir alle langdurige komete is aangesien die Oort wolk self bestaan uit komete wat deur die swaartekragwisselwerkings van die buitenste planete uit die binnenste Sonnestelsel gestoot is Voorwerpe in die Oort wolk beweeg baie stadig en kan gestoor word deur ongereelde gebeurtenisse soos botsings die swaartekrag van n verbygaande ster die gety van die sterrestelsel en die gety van die Melkweg 63 64 Teleskopiese beeld van Sedna Sedna Wysig 90377 Sedna ongeveer 525 86 AE is n groot rooierige Pluto agtige voorwerp met n reusagtige hoogs elliptiese wentelbaan met n perihelium van ongeveer 76 AE en n aphelium van 928 AE Dit neem Sedna 12 050 jaar om sy reuse wentelbaan te voltooi Dit is in 2003 deur Mike Brown ontdek wat volhou dat dit nie deel van die verstrooide skyf of die Kuiper gordel kan wees nie aangesien sy perihelium te ver is om deur Neptunus se migrasie geaffekteer te wees Hy is deel van n groep sterrekundiges wat glo dat Sedna n geheel en al nuwe soort bevolking verteenwoordig Die voorwerp 2000 CR105 sal dan ook moontlik deel van hierdie nuwe groep vorm dit het n perihelium van 45 AE n aphelium van 415 AE en n wentelbaan wat 3420 jaar neem om te voltooi 65 Brown verwys na hierdie voorwerpe as deel van die Binnenste Oort wolk siende dat hulle moontlik deur n soortgelyke proses gevorm is as die voorwerpe in die Oort wolk 66 Sedna is waarskynlik n dwergplaneet alhoewel sy vorm nog nie met sekerheid bepaal is nie Grense Wysig Daar is steeds groot dele van ons Sonnestelsel wat onbekend is Daar word beraam dat die Son se swaartekragveld omliggende sterre so ver weg as twee ligjare 125 000 AE domineer In kontras plaas lae beramings vir die radius van die Oort wolk dit nie verder as 50 000 AE nie 67 Ten spyte van ontdekkings soos Sedna is die streek tussen die Kuiper gordel en die Oort wolk n gebied met n radius van tienduisende AE basies steeds ongekarteer Daar is ook steeds studies wat op die gebied tussen Mercurius en die Son fokus 68 Dis waarskynlik dat daar in die toekoms nuwe voorwerpe in hierdie ongekarteerde gebiede ontdek sal word Die Sonnestelsel in ons sterrestelsel Wysig Die Melkweg voorstelling Die ligging van die Sonnestelsel in die Melkweg Die Sonnestelsel is in die Melkweg gelee n sterrestelsel met n deursnee van 100 000 ligjare wat ongeveer 200 miljard sterre bevat 69 Die Son is in een van die Melkweg se buitenste spiraalarms bekend as die Orion Cygnus arm 70 Hy le tussen 25 000 en 28 000 van die Melkweg se kern en beweeg teen ongeveer 220 km s Teen hierdie spoed neem dit die Son 225 tot 250 miljoen jaar om een omwenteling om die Melkweg se kern te voltooi Hierdie omwenteling staan as n galaktiese jaar bekend 71 Dit is waarskynlik dat die Sonnestelsel se ligging in die Melkweg n rol in die evolusie van lewe op Aarde gespeel het Die Sonnestelsel het n byna sirkelvormige wentelbaan en wentel teen ongeveer dieselfde spoed as die Melkweg se spiraalarms wat beteken dat dit nie sommer deur hierdie arms beweeg nie Die spiraalarms is naamlik die tuiste van groter konsentrasies moontlik gevaarlike supernovae en die feit dat die Aarde nie dikwels in die buurt van hierdie supernovae kom nie het aan ons planeet lang tye van interstellere stabiliteit gegee waartydens lewe kon ontwikkel 72 Die Sonnestelsel le ook ver buite die sterbeknopte middel Naby die Melkweg se middel sou die swaartekrag van nabye sterre die liggame in die Oort wolk steur en baie komete na die binnenste Sonnestelsel stuur wat moontlik tot katastrofiese botsings met die Aarde kon lei Die kragtige straling vanuit die Melkweg se kern sou ook met die evolusie van komplekse leefvorms kon inmeng 72 Sommige wetenskaplikes het voorgestel dat die Sonnestelsel tog deur onlangse supernovae geraak is selfs al is hy so ver van die kern gelee Volgens hulle teoriee sou die supernovae die lewe op Aarde reeds die laaste 35 000 jaar negatief beinvloed het deur brokstukke in die vorm van radio aktiewe stof en groter komeetagtige liggame na die Son te slinger 73 Omgewing Wysig Kunstenaarsvoorstelling van die lokale borrel Die onmiddelike galaktiese omgewing om die Sonnestelsel staan as die lokale interstellere wind bekend n area van digte wolke in die andersins lee gebied wat as die lokale borrel bekend staan Die lokale borrel is n warm meestal lee ruimte wat ongeveer 300 ligjare in deursnit is Die ruimte is deurdring met hoe temperatuur plasma wat voorstel dat dit die produk van verskeie onlangse supernovae is 74 Die rigting van die pad wat die Son deur die ruimte volg kom in die buurt van die Herkules sterrebeeld in die rigting van die huidige ligging van die helder ster Vega 75 Daar is relatief min sterre binne in die eerste tien ligjare vanaf die Son Die naaste is die trippelsterstelsel Alfa Centauri wat ongeveer 4 4 ligjaar weg is Alfa Centauri A en Alfa Centauri B is n paar sterre soortgelyk aan die Son terwyl die klein rooidwerg Alfa Centauri C ook bekend as Proxima Centauri die paartjie teen n afstand van 0 2 ligjaar omwentel Die volgende sterre wat die naaste aan die Son is is drie rooidwerge die Ster van Barnard 5 9 ligjaar Wolf 359 7 8 ligjaar en Lalande 21185 8 3 ligjaar Die grootste ster in die eerste 10 ligjaar is Sirius n helder hoofreeksster wat ongeveer twee keer so groot as die Son is en deur n witdwerg Sirius B omwentel word Sirius le ongeveer 8 6 ligjaar van die Son af Die ander stelsels binne in die eerste 10 ligjaar is die binere rooidwerg stelsel Luyten 726 8 8 7 ligjaar en die enkele rooidwerg Ross 154 9 7 ligjaar 76 Die naaste ster wat soortgelyk aan die Son is en ook in n enkelstelsel gelee is is Tau Ceti wat 11 9 ligjaar hiervandaan is Tau Ceti het ongeveer 80 van die Son se massa maar slegs 60 van sy helderheid 77 Die naaste eksoplaneet wentel om die ster Epsilon Eridani n ster wat ietwat dowwer en rooier as die Son is en 10 5 ligjaar hiervandaan is Die ster se een bevestigde planeet Epsilon Eridani b besit rofweg 1 5 keer die massa van Jupiter en neem 6 9 jaar om sy ster te omwentel 78 Vorming en ontwikkeling WysigDie Sonnestelsel se volopste isotope 79 Isotoop Nuklei per miljoenWaterstof 1 705 700Helium 4 275 200Suurstof 16 5 920Koolstof 12 3 032Neon 20 1 548Yster 56 1 169Stikstof 14 1 105Silikon 28 653Magnesium 24 513Swawel 32 396Neon 22 208Magnesium 26 79Argon 36 77Yster 54 72Magnesium 25 69Kalsium 40 60Aluminum 27 58Nikkel 58 49Koolstof 13 37Helium 3 35Silikon 29 34Natrium 23 33Yster 57 28Waterstof 2 23Silikon 30 23 Die Sonnestelsel is gevorm deur die swaartekragineenstorting van n molekulere wolk ongeveer 4 6 miljard jaar gelede Hierdie wolk was waarskynlik n aantal ligjare in deursnee en het moontlik geboorte aan verskeie sterre gegee 80 Die streek wat later die Sonnestelsel sou word het ineengestort en as gevolg van die behoud van hoekmomentum vinniger omwentelings begin maak Die middel waar die meeste massa opeengehoop het het toenemend warmer as die omliggende skyf geword 80 Soos die ineenkrimpende nebula omwentel het het dit afgeplat en begin om n wentelende sogenaamde protoplanetere skyf met n deursnit van ongeveer 200 AE te vorm 80 met n warm digte protoster in die middel 81 82 Die planete is deur die aanwas van hierdie skyf gevorm 83 n Kunstenaarsvoorstelling van die toekomstige ontwikkel van die Son Links hoofreeks middel rooi reus regs witdwerg Binne 50 miljoen jaar het die druk en digtheid van waterstof in die middel van die protoster so gestyg dat kernfusie begin plaasvind het 84 Die temperatuur reaksietempo druk en digtheid het toegeneem tot n hidrostatiese ewewig bereik is waar die warmte energie die teenwig van die krag van die swaartekragineenstorting vorm Op hierdie stadium het die Son n hoofreeksster geword 85 Die huidige Sonnestelsel sal voortduur tot die Son begin om van die Hertzsprung Russell diagram af te wyk Die Son het n beperkte hoeveelheid waterstof wat voortdurend opgebrand word Namate die waterstof opraak sal die energie opbrengs wat die kern ondersteun afneem wat sal veroorsaak dat die Son ineen sal krimp Die toename in druk verhit die kern wat veroorsaak dat die waterstof vinniger brand Dit veroorsaak dat die Son elke 1 1 miljard jaar ongeveer 10 helderder brand 86 In ongeveer 5 4 miljard jaar sal die waterstof in die Son se kern geheel en al in helium omgesit wees wat die einde van die hoofreeksfase sal aandui Teen hierdie tyd sal die buitenste lae van die Son uitsit tot ongeveer 260 sy huidige deursnit die Son sal n rooi reus word Aangesien die Son se oppervlak aansienlik groter sal wees sal dit juis koeler wees as wat tans die geval is tot n minimum van 2600 K 87 Hierdie buitenste lae sal mettertyd wegval en n witdwerg agterlaat n voorwerp wat uiters dig sal wees slegs die helfte van die oorspronklike massa van die Son sal oorhou en die grootte van die Aarde sal wees Die lae wat wegval sal n planetere nebula vorm waartydens sommige van die materiaal wat die Son gevorm het na die interstellere medium sal terugkeer Aantekeninge en verwysings WysigHierdie artikel of dele daarvan is n vertaling van die Engelse Wikipedia artikel Solar System Scott S Sheppard The Jupiter Satellite Page Carnegie Institution for Science Department of Terrestrial Magnetism in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 April 2009 Besoek op 2 April 2008 M Woolfson 2000 The origin and evolution of the solar system Astronomy amp Geophysics 41 1 12 doi 10 1046 j 1468 4004 2000 00012 x Sterrekundinges meet afstande in die Sonnestelsel gewoonlik in astronomiese eenhede AE Een AE is ongeveer gelyk aan die gemiddelde afstand tussen die Aarde en die Son of 149 598 000 km Pluto is rofweg 38 AE vanaf die son terwyl Jupiter op ongeveer 5 2 AE gelee is Een ligjaar is gelyk aan 63 240 AE nineplanets org An Overview of the Solar System in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Oktober 2000 Besoek op 15 Februarie 2007 Amir Alexander 2006 New Horizons Set to Launch on 9 Year Voyage to Pluto and the Kuiper Belt The Planetary Society in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2012 Besoek op 8 November 2006 6 0 6 1 6 2 The Final IAU Resolution on the definition of planet ready for voting in Engels IAU 24 Augustus 2006 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Januarie 2009 Besoek op 2 Maart 2007 7 0 7 1 Dwarf Planets and their Systems Working Group for Planetary System Nomenclature WGPSN in Engels U S Geological Survey 7 November 2008 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Augustus 2009 Besoek op 13 Julie 2008 Plutoid chosen as name for Solar System objects like Pluto in Engels International Astronomical Union News Release IAU0804 11 Junie 2008 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Junie 2009 Besoek op 11 Junie 2008 Feaga L 2007 Asymmetries in the distribution of H2O and CO2 in the inner coma of Comet 9P Tempel 1 as observed by Deep Impact Icarus 190 345 Bibcode 2007Icar 190 345F doi 10 1016 j icarus 2007 04 009 Michael Zellik 2002 Astronomy The Evolving Universe 9th ed uitg Cambridge University Press p 240 ISBN 0 521 80090 0 AS1 onderhoud ekstra teks link Smart R L Carollo D Lattanzi M G McLean B Spagna A 2001 The Second Guide Star Catalogue and Cool Stars Perkins Observatory in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019 Besoek op 26 Desember 2006 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Kasting J F 1986 Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earth s Early Atmosphere Science 234 1383 1385 doi 10 1126 science 11539665 PMID 11539665 Onbekende parameter coauthors geignoreer help T S van Albada Norman Baker 1973 On the Two Oosterhoff Groups of Globular Clusters Astrophysical Journal 185 477 498 doi 10 1086 152434 Charles H Lineweaver 9 Maart 2001 An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe Quantifying Metallicity as a Selection Effect University of New South Wales in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 23 Julie 2006 Solar Physics The Solar Wind Marshall Space Flight Center in Engels 16 Julie 2006 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020 Besoek op 3 Oktober 2006 Phillips Tony 15 Februarie 2001 The Sun Does a Flip Science NASA in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Maart 2010 Besoek op 4 Februarie 2007 Artist s Conception of the Heliospheric Current Sheet Wilcox Solar Observatory in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 September 2006 Besoek op 22 Junie 2006 Lundin Richard 2001 03 09 Erosion by the Solar Wind Science 291 5510 1909 DOI 10 1126 science 1059763 abstract full text Langner U W 2005 Effects of the position of the solar wind termination shock and the heliopause on the heliospheric modulation of cosmic rays Advances in Space Research 35 12 2084 2090 doi 10 1016 j asr 2004 12 005 Besoek op 2007 02 11 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Long term Evolution of the Zodiacal Cloud 1998 Besoek op 2007 02 03 ESA scientist discovers a way to shortlist stars that might have planets ESA Science and Technology in Engels 2003 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2013 Besoek op 3 Februarie 2007 Landgraf M 2002 Origins of Solar System Dust beyond Jupiter The Astronomical Journal 123 5 2857 2861 doi 10 1086 339704 Besoek op 2007 02 09 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Onbekende parameter month geignoreer help Schenk P Melosh H J 1994 Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury s Lithosphere Abstracts of the 25th Lunar and Planetary Science Conference 1994LPI 25 1203S Bill Arnett 2006 Mercury The Nine Planets in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Desember 2003 Besoek op 14 September 2006 Benz W Slattery W L Cameron A G W 1988 Collisional stripping of Mercury s mantle Icarus v 74 p 516 528 Cameron A G W 1985 The partial volatilization of Mercury Icarus v 64 p 285 294 Mark Alan Bullock The Stability of Climate on Venus PDF Southwest Research Institute Besoek op 2006 12 26 Paul Rincon 1999 Climate Change as a Regulator of Tectonics on Venus PDF Johnson Space Center Houston TX Institute of Meteoritics University of New Mexico Albuquerque NM Besoek op 2006 11 19 Anne E Egger M A M S Earth s Atmosphere Composition and Structure VisionLearning com Besoek op 2006 12 26 Daar word in die sterrekunde ook soms na die Maan as Luna verwys om verwarring met ander planete se mane te voorkom David Noever 2004 Modern Martian Marvels Volcanoes NASA Astrobiology Magazine in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Maart 2010 Besoek op 23 Julie 2006 Scott S Sheppard David Jewitt and Jan Kleyna 2004 A Survey for Outer Satellites of Mars Limits to Completeness The Astronomical Journal Besoek op 2006 12 26 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link New study reveals twice as many asteroids as previously believed ESA 2002 Besoek op 2006 06 23 Krasinsky G A 2002 Hidden Mass in the Asteroid Belt Icarus 158 1 98 105 doi 10 1006 icar 2002 6837 Onbekende parameter month geignoreer help Onbekende parameter coauthors geignoreer help Beech M 1995 On the Definition of the Term Meteoroid Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society 36 3 281 284 Besoek op 2006 08 31 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Onbekende parameter month geignoreer help History and Discovery of Asteroids DOC NASA in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Februarie 2017 Besoek op 29 Augustus 2006 Phil Berardelli 2006 Main Belt Comets May Have Been Source Of Earths Water SpaceDaily in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020 Besoek op 23 Junie 2006 Jack J Lissauer David J Stevenson 2006 Formation of Giant Planets PDF NASA Ames Research Center California Institute of Technology Besoek op 2006 01 16 Pappalardo R T 1999 Geology of the Icy Galilean Satellites A Framework for Compositional Studies Brown University in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 November 2000 Besoek op 16 Januarie 2006 J S Kargel 1994 Cryovolcanism on the icy satellites U S Geological Survey Besoek op 2006 01 16 Hawksett David Longstaff Alan Cooper Keith Clark Stuart 2005 10 Mysteries of the Solar System Astronomy Now in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019 Besoek op 16 Januarie 2006 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Podolak M Reynolds R T Young R 1990 Post Voyager comparisons of the interiors of Uranus and Neptune NASA Ames Research Center in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Junie 2019 Besoek op 16 Januarie 2006 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Duxbury N S Brown R H 1995 The Plausibility of Boiling Geysers on Triton Beacon eSpace Besoek op 2006 01 16 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Sekanina Zdenek 2001 Kreutz sungrazers the ultimate case of cometary fragmentation and disintegration Publications of the Astronomical Institute of the Academy of Sciences of the Czech Republic 89 p 78 93 Krolikowska M 2001 A study of the original orbits of hyperbolic comets Astronomy amp Astrophysics 376 1 316 324 doi 10 1051 0004 6361 20010945 Besoek op 2007 01 02 Fred L Whipple 1992 04 01 The activities of comets related to their aging and origin Besoek op 2006 12 26 John Stansberry Will Grundy Mike Brown Dale Cruikshank John Spencer David Trilling Jean Luc Margot 2007 Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects Constraints from Spitzer Space Telescope in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2020 Besoek op 21 September 2008 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Patrick Vanouplines 1995 Chiron biography Vrije Universitiet Brussel Besoek op 2006 06 23 Audrey Delsanti and David Jewitt 2006 The Solar System Beyond The Planets PDF Institute for Astronomy University of Hawaii Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 2006 05 25 Besoek op 2007 01 03 M W Buie R L Millis L H Wasserman J L Elliot S D Kern K B Clancy E I Chiang A B Jordan K J Meech R M Wagner D E Trilling 2005 Procedures Resources and Selected Results of the Deep Ecliptic Survey Lowell Observatory University of Pennsylvania Large Binocular Telescope Observatory Massachusetts Institute of Technology University of Hawaii University of California at Berkeley Besoek op 2006 09 07 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Fajans J L Friedland October 2001 Autoresonant nonstationary excitation of pendulums Plutinos plasmas and other nonlinear oscillators American Journal of Physics 69 10 1096 1102 DOI 10 1119 1 1389278 abstract full text Marc W Buie 5 April 2008 Orbit Fit and Astrometric record for 136472 in Engels SwRI Space Science Department Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2020 Besoek op 13 Julie 2008 David Jewitt 2005 The 1000 km Scale KBOs University of Hawaii in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Junie 2009 Besoek op 16 Julie 2006 Mike Brown 2005 The discovery of 2003 UB313 Eris the 10th planet largest known dwarf planet CalTech in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 September 2014 Besoek op 15 September 2006 55 0 55 1 Voyager Enters Solar System s Final Frontier NASA in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020 Besoek op 2 April 2007 56 0 56 1 56 2 Fahr H J Kausch T Scherer H 2000 A 5 fluid hydrodynamic approach to model the Solar System interstellar medium interaction PDF Astronomy amp Astrophysics 357 268 Bibcode 2000A amp A 357 268F AS1 onderhoud meer as een naam authors list link See Figures 1 and 2 Stone E C Cummings A C Mcdonald F B Heikkila B C Lal N Webber W R 2005 Voyager 1 explores the termination shock region and the heliosheath beyond Science New York N Y 309 5743 2017 20 doi 10 1126 science 1117684 ISSN 0036 8075 PMID 16179468 Onbekende parameter month geignoreer help AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Stone E C Cummings A C Mcdonald F B Heikkila B C Lal N Webber W R 2008 An asymmetric solar wind termination shock Nature 454 7200 71 4 doi 10 1038 nature07022 ISSN 0028 0836 PMID 18596802 Onbekende parameter month geignoreer help AS1 onderhoud meer as een naam authors list link P C Frisch University of Chicago 24 Junie 2002 The Sun s Heliosphere amp Heliopause en Astronomy Picture of the Day in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Augustus 2010 Besoek op 23 Junie 2006 Voyager Interstellar Mission NASA Jet Propulsion Laboratory in Engels 2007 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Februarie 2004 Besoek op 8 Mei 2008 R L McNutt Jr et al 2006 Innovative Interstellar Explorer Physics of the Inner Heliosheath Voyager Observations Theory and Future Prospects 858 341 347 AIP Conference Proceedings doi 10 1063 1 2359348 Anderson Mark 2007 01 05 Interstellar space and step on it New Scientist Besoek op 2007 02 05 CS1 maint date and year link Stern SA Weissman PR 2001 Rapid collisional evolution of comets during the formation of the Oort cloud Space Studies Department Southwest Research Institute Boulder Colorado in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2007 Besoek op 19 November 2006 Bill Arnett 2006 The Kuiper Belt and the Oort Cloud nineplanets org in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Augustus 2019 Besoek op 23 Junie 2006 David Jewitt 2004 Sedna 2003 VB12 University of Hawaii in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Junie 2009 Besoek op 23 Junie 2006 Mike Brown Sedna CalTech in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Desember 2004 Besoek op 2 Mei 2007 T Encrenaz J P Bibring M Blanc MA Barucci F Roques PH Zarka 2004 The Solar System Third edition Springer p 1 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Durda D D Stern S A Colwell W B Parker J W Levison H F Hassler D M 2004 A New Observational Search for Vulcanoids in SOHO LASCO Coronagraph Images Besoek op 2006 07 23 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link A D Dolgov 2003 Magnetic fields in cosmology in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019 Besoek op 23 Julie 2006 R Drimmel D N Spergel 2001 Three Dimensional Structure of the Milky Way Disk in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2020 Besoek op 23 Julie 2006 Leong Stacy 2002 Period of the Sun s Orbit around the Galaxy Cosmic Year The Physics Factbook in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Mei 2020 Besoek op 2 April 2007 72 0 72 1 Leslie Mullen 2001 Galactic Habitable Zones Astrobiology Magazine in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Maart 2010 Besoek op 23 Junie 2006 Supernova Explosion May Have Caused Mammoth Extinction Physorg com 2005 Besoek op 2007 02 02 Near Earth Supernovas NASA in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Maart 2010 Besoek op 23 Julie 2006 C Barbieri 2003 Elementi di Astronomia e Astrofisica per il Corso di Ingegneria Aerospaziale V settimana IdealStars com Besoek op 2007 02 12 Stars within 10 light years SolStation in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 November 2019 Besoek op 2 April 2007 Tau Ceti SolStation in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Mei 2020 Besoek op 2 April 2007 HUBBLE ZEROES IN ON NEAREST KNOWN EXOPLANET Hubblesite in Engels 2006 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Julie 2016 Besoek op 13 Januarie 2008 Arnett David 1996 Supernovae and Nucleosynthesis First edition uitg Princeton New Jersey Princeton University Press ISBN 0 691 01147 8 OCLC 33162440 AS1 onderhoud ekstra teks link 80 0 80 1 80 2 Lecture 13 The Nebular Theory of the origin of the Solar System University of Arizona Besoek op 2006 12 27 Greaves Jane S 2005 01 07 Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems Science 307 5706 68 71 DOI 10 1126 science 1101979 abstract full text Present Understanding of the Origin of Planetary Systems National Academy of Sciences 2000 04 05 Besoek op 2007 01 19 Boss A P 2005 Chondrule forming Shock Fronts in the Solar Nebula A Possible Unified Scenario for Planet and Chondrite Formation The Astrophysical Journal 621 L137 doi 10 1086 429160 Sukyoung Yi Pierre Demarque Yong Cheol Kim Young Wook Lee Chang H Ree Thibault Lejeune Sydney Barnes 2001 Toward Better Age Estimates for Stellar Populations The Y 2 displaystyle Y 2 Isochrones for Solar Mixture Astrophysical Journal Supplement 136 417 doi 10 1086 321795 arXiv astro ph 0104292 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link A Chrysostomou P W Lucas 2005 The Formation of Stars Contemporary Physics 46 29 doi 10 1080 0010751042000275277 Jeff Hecht 1994 Science Fiery future for planet Earth NewScientist in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Junie 2015 Besoek op 29 Oktober 2007 K P Schroder Robert Cannon Smith 2008 Distant future of the Sun and Earth revisited Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386 155 163 doi 10 1111 j 1365 2966 2008 13022 x Verdere leesstof WysigAnthony Fairall 2008 Sterkennis n Inleidende gids tot die Heelal J E van Zyl 2002 Ontsluier die heelal Caroline Bingham 2005 Ruimte vir jonger lesers Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Solar System Sien sonnestelsel in Wiktionary die vrye woordeboek Sterrekunde inligtingstuk vir die nuuskierige PDF vierdelig met Die Sonnestelsel as deel 1 Die Sonnestelsel by NASA se Sonnestelselverkenningswebwerf Illustrasie van die afstand tussen die planete Illustrasie wat die grootte van die planete met mekaar die Son en ander sterre vergelyk Die Sonnestelsel Son Aardplanete Mercurius Venus Aarde Mars Gasreuse Jupiter Saturnus Ysreuse Uranus Neptunus Planete Reuseplanete Dwergplanete Pluto Ceres Haumea Makemake ErisMane Aarde Mars Kleinplanete Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Pluto Haumea Eris Ringe Jupiter Saturnus Uranus NeptunusKlein Sonnestelselliggame Kleinplanete Asteroides Naby aarde voorwerpe Sentoure Trans Neptunus voorwerpe Komete Gordels en wolke Asteroidegordel Kuipergordel Verstrooide skyf Hillswolk OortwolkDie Aarde se posisie in die heelal Aarde Sonnestelsel Gould gordel Orion arm Melkweg Plaaslike Groep Virgo SS Laniakea SS Heelal Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Sonnestelsel amp ol,