fbpx
Wikipedia

Roemenië

Roemenië (Roemeens: România, [romɨˈni.a], ) is 'n land in Sentraal- en Suidoos-Europa. Dit beslaan 'n oppervlakte van 238 397 km² en het 'n bevolking van 19 401 658 in 2019 gehad. Roemenië grens in die noordweste aan Hongarye, in die noordooste aan Moldowa, in die noorde aan Oekraïne, in die ooste aan die Swartsee, in die suide aan Bulgarye en in die suidweste aan Serwië. Die Romaanstalige Roemenië is omring deur Slawiestalige lande. Die hoofstad en grootste stad is Boekarest. Roemenië is ryk aan kultuur en natuurskoon. Die Donaurivier vloei in die Swartsee en vorm die Donaudelta, 'n Unesco-wêrelderfenisgebied weens sy biodiversiteit. Die Karpateberge oorheers die sentrum van die land.

România
Roemenië
Vlag Wapen
Volkslied: Deșteaptă-te, române!
(Roemeens vir: "Waak op, Roemeniërs!")
Hoofstad Boekarest

44°25′N 26°6′O / 44.417°N 26.100°O / 44.417; 26.100

Grootste stad Boekarest
Amptelike tale Roemeens
Regering Unitêre semi-presidensiële
grondwetlike republiek
Klaus Iohannis
Florin Cîțu
Onafhanklikheid
Vorming
• Prinsdom Wallachië
• Prinsdom Moldowa
• Prinsdom Transsilvanië
• Verenigde Prinsdome
• Onafhanklikheid van die
Ottomaanse Ryk
• Koninkryk Roemenië
• Groot Unie
• Volksrepubliek Roemenië
• Sosialistiese grondwet
• Roemeense Rewolusie
• Huidige grondwet


1330
1346
1570
24 Januarie 1859

1877 / 1878
14 Maart 1881
1 Desember 1918
30 Desember 1947
21 Augustus 1965
1627 Desember 1989
21 November 1991
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
238 397 km2  (81ste)
92 046 myl2
3
Bevolking
 - 2020-skatting
 - 2011-sensus
 - Digtheid
 
19 317 984[1] (61ste)
20 121 641[2]
84,4 / km2 (117de)
218,6 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2020-skatting

$584,852 miljard[3] (40ste)
$30 141[3] (54ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2020-skatting

$248,624 miljard[3] (46ste)
$12 813[3] (57ste)

MOI (2018) 0,816[4] (52ste)  –  baie hoog
Gini (2017) 36[5] –  medium
Geldeenheid Leu (RON)
Tydsone
 - Somertyd
OET (UTC+2)
OEST (UTC+3)
Internet-TLD .ro
Skakelkode +40
Nasa-Satellietbeeld van Roemenië in Desember 2001

Die amptelike taal is Roemeens, 'n Romaanse taal. Die etniese samestelling van Roemenië is soos volg: 89% is Roemeens, 7% Hongaars, 3,5% Roma en die res bestaan uit 'n klein aantal Duitsers, Russe, Turke en Jode. 81% van die bevolking behoort aan die Roemeens-Ortodokse Kerk.

Roemenië het op 29 Maart 2004 'n lidland van die NAVO en op 1 Januarie 2007 'n lidland van die Europese Unie geword.

Roemenië beklee die 52ste plek in die menslike-ontwikkelingsindeks, en is 'n ontwikkelende land met 'n hoë-inkomste-ekonomie. Dit het die 45ste grootste ekonomie ter wêreld volgens nominale BBP, met 'n jaarlikse ekonomiese groeikoers van 3,5% in 2020.

Geografie

 
Kaart van Roemenië
 
Klimaatsones in Roemenië volgens die Köppen-klimaatklassifikasie
 
Cheile Turzii in die Roemeense Wes-Karpate (Apuseni)

Roemenië is in die sentrale en suidoostelike deel van Europa geleë en beslaan ’n oppervlakte van 238 397 km². Die Roemeense grense word deur hoofsaaklik twee riviere gevorm: die Donau in die suide en die Proet in die ooste.

Roemenië word in die noorde begrens deur Oekraïne, in die ooste deur Moldowa, Oekraïne en die Swartsee, in die suide deur Bulgarye, terwyl Serwië en Hongarye in die weste lê. Roemenië beslaan dele van die historiese gebiede Banat, Dasië, Dobroedja, Moldawië, Transsilvanië en Walachye. Die noordelike en sentrale deel van dié land word gekenmerk deur die Karpateberge of Karpate.

Roemenië het 'n gematigde klimaat van koue winters en warm somers. Die gemiddelde jaartemperatuur wissel van noord na suid tussen 7 en 11 °C. Die neerslag wissel baie. Dit reën min langs die kus, terwyl dit in die Karpate gemiddeld tot 1 400 mm per jaar reën.

Die land het ook 'n kusstrook aan die Swartsee (245 km). Kenmerkend vir die Roemeense landskap is die groot boog wat die Karpate maak, 'n middelgebergte uit die Tersiêr, en die heuwels en plato's, met laagvlaktes langs die groot riviere.

Tipies van die Karpate is die baie bergmassiewe wat deur riviervalleie van mekaar geskei word met 14 bergreekse wat hoogtes van meer as 2 000 m bereik waarvan Moldoveanu-piek die hoogste is teen 2 544 m.

Natuurlike en semi-natuurlike ekosisteme beslaan ongeveer 47% van die land se oppervlakte. Daar is bykans 10 000 km² (ongeveer 5% van die totale oppervlakte) se beskermde gebiede in Roemenië wat bestaan uit 13 nasionale parke en drie biosfeerreservate.

Roemenië het een van die grootste dele van die ongerepte woud in Europa (byna 27% van sy grondgebied). Ongeveer 3 700 plantspesies is in die land geïdentifiseer (23 is as natuurlike monumente verklaar, 74 uitgesterf, 39 bedreig, 171 kwesbaar en 1 253 skaars).

Die fauna van Roemenië bestaan uit 33 792 diersoorte (33 085 ongewerweldes en 707 gewerweldes. Daar is byna 400 unieke soorte soogdiere, voëls, reptiele en amfibieë, insluitend ongeveer 50% van Europa se bruinbere (Rusland uitgesluit) en 20% van die wolwe.

Die Donaurivier vloei in die Swartsee en vorm die Donaudelta, wat die tweede grootste en bes bewaarde delta in Europa is, 'n biosfeerreservaat en wêrelderfenisgebied weens sy biodiversiteit. Die Donaudelta is die grootste aaneenlopende moerasland in Europa (5 800 km²), en ondersteun 1 688 verskillende plantspesies. Byna al die Roemeense riviere mond uiteindelik in die Donau uit, deels via die Tisza, waarin die Mures- en Somesriviere dreineer wat in die berge ontspring. Die riviere suid van die Transsilvaanse Alpe, die Jiu, Arges, Prahova en Ialomita mond direk in die Donau uit.

Die Oltetrivier ontspring in die middel van die Karpate en vloei deur die Transsilvaanse Alpe. Die Siret en Proet word uit die oostelike deel van die Karpate en uit die Moldawiese hoogvlakte gevoed. Daar is baie mere langs die Donau en lagunes langs die kuslyn. Dit is moeilik om die rivierstelsel se watervlak te beheer en oorstromings kom voor. 'n Ander natuurverskynsel wat Roemenië nou en dan teister is aardbewings.

Roemeense kuslyn

Daar is geen natuurlike hawens aan die Roemeense kuslyn nie. Die enigste hawe vir groot skepe is Constanța, na die Oekraïense hawe Odessa, die grootste hawe langs die Swartsee. Die Donaurivier se delta ondervind in die somer subtropiese klimaatstoestande terwyl die binneland van Roemenië 'n kontinentale klimaat het.

Gevolglik is die somers in die binneland uiters warm en die winters baie koud. Uiteenlopende soorte diere en voëls, onder meer pelikane, tropiese voëls, bere, wolwe, takbokke en rooikatte kom in die land voor. Daar is soms baie sterk winde in die berge; een van die kwaaiste winterwinde is die noordelike Crivat, wat dikwels groot skade aan oeste aanrig.

Geskiedenis

Dasiërs en Romeine

 
Sarmizegetusa was die hoofstad en die militêre, religieuse en politieke sentrum van Dacië.

In 513 v.C. is verskeie stamme van die Getes noord van die Donau verslaan deur die Persiese keiser Darius die Grote in sy veldtog teen die Skithiërs (Herodotus IV.93). Die Getes, net soos die Dasiërs wat in dieselfde omgewing gewoon het, was 'n Thrakiese volk. Sommige sien die Geto-Dasiërs as 'n enkellopende volk. Ná 'n halwe millennium is die Geto-Daciërs onder leiding van Decebalus verslaan deur die Romeinse Ryk onder leiding van keiser Trajanus. Hy het twee veldtogte tussen 101 en 106 n.C. nodig gehad om hulle te verslaan. Die gebied het die status gekry van 'n Romeinse provinsie met die naam Dacia (Dacia Traiana). Trajanus se Kolom op die forum in Rome is in herinnering aan hierdie oorwinning opgerig. Dacië het 'n hoogtepunt bereik tydens die regering van Boerebista omstreeks 80 v.C.

Die Romeine het 'n georganiseerde kolonisasiebeleid gevolg en die inwoners van die provinsie het 'n lang tydperk van vrede en voorspoed in die tweede eeu geniet. Geleerdes wat die Daco-Romeinse kontinuïteitsteorie aanvaar – een van die belangrikste teorieë oor die oorsprong van die Roemeniërs – sê dat die saamwoon van die inheemse Dasiërs en die Romeinse koloniste in Romeinse Dacia die eerste fase van die Roemene se etnogenese was. Die Gotiese en Karpatiese invalle tussen 238–269 (vanaf die begin van die Romeinse krisis van die derde eeu tot die Slag van Naissus) het die Romeinse Ryk uiteindelik gedwing om afstand te doen van Dacia.

Ná die Romeinse heerskappy

 
Kaart van die Roemene se etnogese

Tussen 271 en 275 verlaat die Romeine die voormalige Dacia, waar die Gote binnegeval het. Hulle het daar gewoon tot die vierde eeu saam met die plaaslike bevolking. Toe kom 'n nomadiese volk, die Hunne. Die Gepiede en die Aware het tot in die agtste eeu in Transsilvanië regeer, toe die Bulgare Dacia by hul ryk gevoeg het en dit tot 1018 regeer het.

Transsilvanië was Hongaars vanaf die stigting van die Hongaarse Koninkryk in die tiende of elfde eeu tot die sestiende eeu; toe word die prinsdom Transsilvanië gevorm. Maar weens die verwoesting en finansiële las is die plaaslike bevolking nie deur die migrante geraak in hul lewenswyse en hul kultuur nie. Die Pechenegs, Cumans en Uzen was ook op Roemeense terrein, soos dit blyk uit argeologiese opgrawings. Die Roemeense owerhede Walachye (deur Basarab I) en Moldawië (deur die Maramureșaan Dragoș) is tussen die dertiende en veertiende eeu gestig. In die Middeleeue het die Roemene in twee verskillende en onafhanklike Roemeense owerhede gewoon: Walachye (Roemeens: Țara Românească – Roemeense Land) en Moldawië (Roemeens: Moldova), maar ook in die Hongaarse Transsilvanië.

Laat Middeleeue

 
Die drie prinsdomme is deur die Karpate van mekaar geskei: Moldowa (rooi), Walachye (blou), Transsilvanië (geel)

In 1475 verslaan Stefan die Grote van Moldawië (Ștefan cel Mare) die Turke in die Slag van Vaslui. Ander heersers in die vyftiende eeu soos Vlad die Deurboorder (Vlad Țepeș, ook bekend as Vlad Dracula, heerser van Walachye) en Johannes Hunyadi (Iancu de Hunedoara, heerser van Transsilvanië) het ook teen die Turke geveg. Ondanks die oorwinnings in die vyftiende eeu het Walachye en Moldawië aan die einde van die vyftiende, vroeë sestiende eeu (1476 – Walachye, 1514 – Moldawië) onder die susereiniteit van die Ottomaanse Ryk gekom. Soos vasalstate, het hulle volledige interne outonomie en 'n sekere eksterne onafhanklikheid gehad, wat hulle aan die einde van die agtiende eeu heeltemal verloor het. In 1812 het die Russiese Ryk die oostelike helfte van Moldawië geannekseer (hoewel Moldawië dit gedeeltelik herwin het na die Verdrag van Parys in 1856). In 1775 het die Keiserryk Oostenryk die noordelike deel van Boekowina (Noord-Moldawië) geannekseer en die Ottomaanse Ryk het die suidoostelike deel van Moldawië, die Boedzjak (Roemeens: Bugeac), geannekseer.

Een van die grootste Hongaarse konings, Matthias Corvinus (in Roemeens bekend as Matei Corvin, heerser tussen 1458–1490 – sy vader was 'n Roemeen), is in Transsilvanië gebore en is volgens Roemeense bewerings 'n Roemeen vanweë sy Roemeense vader, Johannes Hunyadi (Roemeens: Iancu de Hunedoara), terwyl die Hongare beweer hy is 'n Hongaar vanweë sy Hongaarse moeder. Later in 1541 het Transsilvanië amptelik 'n multi-etniese vorstedom geword, onder toesig van die Ottomaanse Ryk na die Slag van Mohács.

Vroegmoderne Roemenië

Prins Michael die Dappere regeer oor die drie middeleeuse vorstedomme Walachye, Moldawië en Transsilvanië.

Michael die Dappere (Roemeens: Mihai Viteazul) (1558 – 9 Augustus 1601) was heerser van Walachye (1593–1601), van Transsilvanië (1599–1600) en van Moldawië (1600). Tydens sy regeringstydperk is sy drie vorstedomme, wat grotendeels deur Roemene bewoon is, vir die eerste keer deur een monarg bestuur. Hy word beskou as een van Roemenië se nasionale helde.

Aan die einde van die agtiende eeu verower die Keiserryk Oostenryk Transsilvanië. Tydens die Oostenryks-Hongaarse dubbele monargie (1867–1918) is die Roemeense in Transsilvanië onderdruk deur die beleid van die "magyarisering" van die Hongaarse regering.

Na eeue van Ottomaanse heerskappy in Moldawië en Walachye, het die Roemeense ook daar toenemend onderdruk begin voel. In 1848 het daar byvoorbeeld 'n nasionalistiese rewolusie in Walachye begin onder leiding van Tudor Vladimirescu, wat egter wreed verpletter is. Walachye het onder die Ottomaanse bewind gebly.

Van die Verenigde Prinsdom na die Koninkryk Roemenië

 
Ontwikkeling van Roemenië se grondgebied sedert 1859
 
Opening in Boekarest van die eerste Wetgewende Vergadering van die Verenigde Prinsdomme van Roemenië
 
Koning Carol I van Roemenië met sy neef koning Ferdinand I van Roemenië en groot-neef koning Carol II van Roemenië.
 
Koninkryk Roemenië na die Eerste Wêreldoorlog en in oranje die Moldawiese ASSR

Walachye en Moldawië het in 1859 hul onafhanklikheid van die Turke verklaar en verkies dieselfde monarg (Domnitor), Alexander Johan Cuza (Roemeens: Alexandru Ioan Cuza), maar is nie deur Frans Josef I van Oostenryk erken nie. Sultan Abdülaziz het hierdie staat op 23 Desember 1861 erken, waarna Moldawië en Walachye op 24 Januarie 1862 formeel een geword het as Verenigde Prinsdom Roemenië, ook Klein Roemenië genoem, met Boekarest as hoofstad.

Cuza se toenemende outoritarisme het gelei tot sy ondergang in 1866 deur 'n groot koalisie van konserwatiewe en liberale radikale.

Op 26 Maart 1866 word Karel van Hohenzollern-Sigmaringen deur die regering verkies as die nuwe monarg (Domnitor) van die land. Deur die verteenwoordiger van 'n erkende dinastie (Hohenzollern-Sigmaringen) aan die bewind te bring, het hulle gehoop om, soos die Grieke, die omliggende state wat tot dusver die gewoonte gehad het om die Roemeense gebied te oorheers, te balanseer. Rusland het al afsonderlike neigings in Moldawië luid en duidelik ondersteun deur demonstrasies in Iasi, die hoofstad van die destydse provinsie Moldawië, te reël. Op 10 Mei 1881 word Karl gekroon as die eerste koning ('rege') van Roemenië en Carol I.

Tydens die Russies-Turkse oorlog tussen 1877–1878 het Roemenië aan die Russiese kant geveg; in 1878 is die onafhanklike staat Roemenië amptelik deur die Groot Moondheid erken tydens die Kongres van Berlyn. In ruil vir die afstaan van die drie suidelike distrikte Bessarabië aan Rusland, wat ná die Krimoorlog in 1852 deur Moldawië herwin is, het Roemenië die Dobruja ontvang. In 1881 is die Prinsdom Roemenië ontbind en het 'n nuwe koninkryk sy plek ingeneem; Prins Carol I is gekroon as koning van Roemenië.

Tydens die Tweede Balkanoorlog in 1913 het Roemenië die suidelike Dobruja van Bulgarye verkry deur die Verdrag van Boekarest.

Na twee jaar van neutraliteit in die Eerste Wêreldoorlog het Roemenië oorlog teen die Sentrale Moondhede verklaar. Die Roemeense veldtog het in rampe vir Roemenië geëindig; die Sentraal Moondhede het 'n groot deel van die land beset en binne vier maande 'n groot deel van die Roemeense leër vernietig. Ná die oorlog het die Russiese Ryk en Oostenryk-Hongarye geval, waarna Bessarabia (1917), Bukovina en Transsilvanië (1918) tot die Roemeense koninkryk gevoeg is. Die Hongaarse-Roemeense oorlog is gevoer tussen Hongarye en Roemenië van 13 November 1918 tot 3 Augustus 1919. Die Roemeense leër het groot dele van Hongarye, waaronder Boedapest, beset tot 28 Maart 1920, toe die Entente-magte die Roemeense oortuig het om uiteindelik terug te trek na die afbakeningslyne. Die Verdrag van Trianon in 1920 het verseker dat die streke Banaat, Crișana en Maramureș ook by Roemenië gevoeg word. Die nuwe Roemenië sou grens aan Joego-Slawië, Hongarye, Tsjeggo-Slowakye, Pole (Stanisławów), die Sowjetunie en Bulgarye.

Op 15 Oktober 1922 word koning Ferdinand (die neef van Carol I, die koning van Roemenië sedert 1914) gekroon as die koning van die volledige Roemenië in Alba Iulia, in die hartjie van Transsilvanië.

Roemenië tydens die Tweede Wêreldoorlog

 
Kaart van Roemenië in 1941

Net voor die Tweede Wêreldoorlog in 1939 is Roemenië die grootste olieverskaffer van Nazi-Duitsland. In 1940 het Ion Antonescu met 'n staatsgreep aan die mag gekom. Antonescu het toe as 'n diktator opgetree en met die Ystergarde, 'n fascistiese groep, saamgewerk.

Noord-Transsilvanië is deur die Tweede Weense Toekenningsverdrag aan Hongarye oorhandig. In 1940 is die noorde van Boekowina, Bessarabië en die suide van die Dobruja deur Russiese en Bulgaarse troepe beset. Karel II het dieselfde jaar in paniek bedank en is opgevolg deur die jong Michael. Die regering het hulp gesoek en uiteindelik in lyn gekom met Nazi-Duitsland, Italië, Hongarye en Bulgarye, en Roemenië verklaar dus oorlog teen die Russe en die Geallieerdes. In die voetspore van die Duitsers het Roemenië ná Operasie Barbarossa, gelei deur generaal Ion Antonescu, Bessarabië en Noord-Boekowina van die Sowjetunie verower. Roemenië het die gebied Transnistrië, deel van wat tans Moldawië is, van Nazi-Duitsland ontvang.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die regime van Antonescu, wat met Nazi-Duitsland saamgewerk het, 'n rol in die Holocaust gespeel; die regime het baie Jode en in 'n mindere mate ook Roma onderdruk en vermoor. Volgens 'n vrye verslag van 'n kommissie uit 2004 wat namens die oudpresident Ion Iliescu uitgereik is, was die Roemeense outoriteite een van die belangrikste daders in die beplanning en uitvoering van die moord aan 280 000 tot 380 000 Jode, veral in die oostelike gebiede van Roemenië.

Aan die einde van die oorlog in 1944 het die Rooi Leër Roemenië binnegedring. Koning Michael het die diktatuur van Antonescu beëindig en oorlog aan Duitsland verklaard, maar die Konferensie van Parys van 1947 het geen bydra van Roemenië in die nederlaag van Nazi-Duitsland erken nie.

Ná die Tweede Wêreldoorlog

 
Roemenië het gedurende die Roemeense betogings in 2017/19 groot golwe van betogings teen regterlike hervormings beleef

Terwyl die Rooi Leër se troepe in die land gestasioneer was, is in 1946 verkiesings gehou. Die kommuniste het 80% van die stemme gekry, maar dit was die gevolg van stemmanipulasie. Koning Michael moes weens druk van die kommuniste (en die Rooi Leër) van sy troon afstand doen. Hy het die land verlaat, wat dadelik tot 'n volksrepubliek verklaar is. Die kommunis Gheorghe Gheorghiu-Dej het aan bewind gekom.

Roemenië was tot 1958 'n kommunistiese staat onder die direkte militêre en ekonomiese bewind van die Sowjetunie. Gedurende hierdie periode is die skaars hulpbronne wat Roemenië ná die Tweede Wêreldoorlog nog gehad het, deur die Russe geplunder, nadat 'n verdrag daaroor gesluit is. Die "SovRom", gemengde Sowjet-Roemeense maatskappye, moes vir die skade wat die Russe tydens die Tweede Wêreldoorlog gely het, vergoed, benewens die "ruim" vergoeding aan die Sowjetunie. Gedurende hierdie tydperk is meer as twee miljoen mense dikwels arbitrêr gevange geneem, dikwels om beweerde politieke, ekonomiese of ander redes. Daar was honderdduisende moorde, marteling en misbruik van politieke teenstanders en gewone burgers. Minstens 200 000 mense het tussen 1948 en 1964 hul lewens verloor as gevolg van kommunistiese uitbreiding in Roemenië.

Sedert 1960 het die Roemeense leiers hulle begin distansieer van die Sowjetunie en hul eie binnelandse en buitelandse beleid gehandhaaf. Roemenië bly egter binne die Sowjetse invloedsfeer. Die ekonomie groei gedurende die tydperk. In 1980 beleef die land 'n insinking en ly sommige Roemene honger.

In 1989 rebelleer die Roemene teen die diktator Nicolae Ceausescu en die kommunistiese regering. Sedert 1990 is Roemenië 'n demokrasie.

Bevolking

Religie

 
Die kerk Manastirea Putna

Roemenië is 'n sekulêre staat en het geen staatsgodsdiens nie. Die 2011-sensus toon dat 'n oorweldigende meerderheid van die bevolking hulself as Christene identifiseer: Ortodokse Christene (81%), Protestante (6,2%), Rooms-Katolieke (4,3%) en Griekse Katolieke (0,8%).

Tale

 
Verspreiding van etniese groepe in Roemenië volgens die 2011-sensus

Volgens die Roemeense grondwet is Roemeens (limba română) die ampstaal van Roemenië. Dit is die belangrikste taal in die land en word deur sowat 89,5 persent van die bevolking gepraat. Hongaars (6,6 persent) en Romanes (2,5 persent) is tans die belangrikste minderheidstale. Onder meer as gevolg van die emigrasie na Duitsland het die Duitse taal se aandeel tot sowat 0,3 persent gedaal. Daar is 'n klein Poolssprekende minderheid in die Boekowina, terwyl in die Banat en die noordweste van Transsilvanië ook Slowaaks gepraat word. Ander minderheidstale is Oekraïens (0,3 persent, in die Boekowina en Maramoeresj), Turks (0,2 persent, Dobroedsja, Russies (0,2 persent, veral in die Donaudelta), Tartaars (0,1 persent, Dobroedsja) en kleiner tale (0,3 persent).[6] Die aandeel Roemeenssprekendes neem geleidelik toe.

Ekonomie

In 2019 het Roemenië 'n BBP (PPP) van $ 547 miljard en 'n BBP per capita (PPP) van $ 28 189.[7] Volgens die Wêreldbank is Roemenië 'n ekonomie met 'n hoë inkomste. Volgens Eurostat was Roemenië se BBP per capita (PPS) 70% van die EU -gemiddelde (100%) in 2019.[8] Dit is 'n toename van 44% in 2007 (die jaar van Roemenië se toetreding tot die EU), wat Roemenië een van die ekonomies wat die vinnigste groei in die EU.[9] Volgens 'n verslag van die Wêreldbank van 2019 is Roemenië op die 52ste plek uit 190 ekonomieë in die gemak van sake doen, een plek hoër as die buurland Hongarye en een plek laer as Italië.[10]

Ná 1989 het die land 'n dekade van ekonomiese onstabiliteit en agteruitgang beleef. Dit is deels gelei deur 'n verouderde industriële basis en 'n gebrek aan strukturele hervorming. Vanaf 2000 is die Roemeense ekonomie egter omskep in 'n relatiewe makro -ekonomiese stabiliteit, gekenmerk deur hoë groei, lae werkloosheid en dalende inflasie. Volgens die Wêreldbank het die BBP per capita in koopkragpariteit gegroei van $ 13 687 in 2007 tot $ 28 206 in 2018.[11] Roemenië se gemiddelde maandelikse loon het tot 2020 gestyg tot € 1 212,[12] en 'n inflasiekoers van -1,1% in 2016.[13] Werkloosheid in Roemenië was in Augustus 2018 op 4,3%, wat laag is in vergelyking met ander EU -lande.

Kultuur

 
George Enescu, die bekendste Roemeense komponis van klassieke musiek.
 
Mihai Eminescu, die bekendste Roemeense digter.

Roemenië het 'n vooruitstrewende en diverse kultuur, wat onder meer in argitektuur en artefakte weerspieël word.

Roemene is baie trots op hul ontdekkings en uitvindings. Sommige uitvindings en ontdekkings van die Roemene is die Coandă-effek (Henri Coandă was die "vader" van die moderne vegvliegtuie met 'n straalenjin), insulien (deur Nicolae Paulescu) en die vulpen (deur Petrache Poenaru).

Roemeense literatuur het onlangs 'n bietjie bekendheid verwerf buite die grense van Roemenië (meestal deur vertalings in Duits, Frans en Engels). Sommige moderne Roemeense skrywers het baie gewild geword in Duitsland, Frankryk en Italië, waaronder Eugen Ionescu, Emil Cioran, Mircea Eliade, Mircea Cărtărescu en Linda Maria Baros.

Die ouer klassieke skrywers van die Roemeense literatuur en die Roemeense poësie het ook bekend geword buite Roemenië. Tradisioneel waardeer Roemene poësie meer as Roemeense prosa. Mihai Eminescu, 'n 19de-eeuse digter, is nog steeds baie gewild in Roemenië, en is ook die "beste Roemeense digter van alle tye" genoem. Die rewolusionêre jaar van 1848 het sy weerklank in die drie vorstedomme gehad, wat gelei het tot die opkoms van 'n nuwe elite in die middel van die negentiende eeu: Mihail Kogălniceanu (skrywer, politikus en die eerste premier van die verenigde Roemenië), Vasile Alecsandri (politikus, dramaturg en digter), Andrei Mureșanu (publisis en skrywer van die Roemeense volkslied) en Nicolae Bălcescu (historikus, skrywer en rewolusionêr).

Die komposisies van George Enescu is onder die Roemene bekend. Baie beskou Enescu as hul belangrikste musikant. Die simfonieorkes van Boekarest is genoem na Enescu.

Sport

 
Die Roemeense nasionale rugbyspan nadat hulle in 2016 die Pershing-trofee ingepalm het
 
Die Roemeense nasionale sokkerspan in 2014

Oină word as nasionale sport van Roemenië beskou[14] en is verwant aan bofbal/sagtebal en krieket. Sokker is die gewildste sportsoort in Roemenië en die Roemeense nasionale sokkerspan het tot dusver sewe keer aan die FIFA Sokker-Wêreldbeker deelgeneem. Hulle het hul beste prestasie tydens die 1990's opgelewer en tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994 die kwarteindrondte bereik.

Ander gewilde sportsoorte sluit in tennis, handbal, basketbal en rugby. Die Roemeense nasionale rugbyspan het tot dusver vir byna elke Rugbywêreldbeker gekwalifiseer, maar nog nie tot die uitklopfase deurgedring nie. Roemenië is, saam met België en Spanje, nadat hulle tydens die kwalifisering vir die Rugbywêreldbeker 2019 ongeskikte spelers ingespan het, vir elke wedstryd met hierdie spelers met puntaftrekking beboet.[15][16]

Vervolgens kon die drie spanne nie vir die 2019-toernooi kwalifiseer nie; vir Roemenië die enigste toernooi tot dusver wat hulle misgeloop het. Hulle behoort tot die sterkste Europese spanne buite die Sesnasies-toernooi en staan bekend as "die Eike" (Stejarii). Roemenië ding in die Europese Nasiesbeker met ander opkomende rugbyspanne mee. Sedert 2002 ding Georgië en Roemenië om die Antimbeker mee; dié beker is na die Metropolis van Moentenië en Dobroedja van die Roemeens-Ortodokse Kerk, die Georgiër Antim Iverianul, genoem. Sedert 2021 ding Rusland en Roemenië om die Kiseleffbeker mee; dié beker is genoem na die hertog Pawel Kiseleff, 'n Rus wat die eerste grondwette van beide Wallachië en Moldawië (hedendaagse Roemenië en Moldowa) beïnvloed het.[17]

Verwysings

  1. (ro) "Populaţia rezidentă la 1 Ianuarie 2020" (PDF). Insse.ro. Nasionale Instituut van Statistiek. Besoek op 27 Desember 2020.
  2. (ro) "Romanian 2011 census (final results)" (PDF). INSSE. (PDF) vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2020. Besoek op 27 Desember 2020.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "Romania". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2020. Besoek op 27 Desember 2020.
  4. (en) "2019 Human Development Index Ranking". United Nations Development Programme. 2019. vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020. Besoek op 27 Desember 2020.
  5. (en) "Gini Index". Wêreldbank. vanaf die oorspronklike op 3 Julie 2019. Besoek op 27 Desember 2020.
  6. (ro) Sensus 2002
  7. (en) "Report for Selected Countries and Subjects". vanaf die oorspronklike op 10 October 2017. Besoek op 21 April 2017., IMF World Economic Outlook Database, April 2017
  8. (en) "World Bank Country and Lending Groups". datahelpdesk.worldbank.org. World Bank. Besoek op 1 July 2020.
  9. (en) "GDP per capita in PPS". ec.europa.eu/eurostat. Eurostat. Besoek op 18 June 2020.
  10. "Explore Economies". World Bank.
  11. "GDP per capita, PPP (current international $) – Romania". data.worldbank.org. World Bank. Besoek op 23 January 2020.
  12. (en) "Monthly average salary in Romania" (PDF). insse.ro. Besoek op 2021-02-18.
  13. "Eurostat, HICP – monthly data (12-month average rate of change)". Eurostat. vanaf die oorspronklike op 5 March 2017. Besoek op 5 March 2017.
  14. (ro) "Oina – sportul naţional uitat". Adevărul Holding. 18 September 2010. vanaf die oorspronklike op 3 Maart 2016. Besoek op 21 November 2012.
  15. (en) "Independent Appeal Committee decision regarding Romania and Spain". Wêreldrugby. 6 Junie 2018. vanaf die oorspronklike op 7 April 2019. Besoek op 27 Desember 2020.
  16. (en) "Russia handed 2019 World Cup spot". ESPNscrum. 15 Mei 2018. vanaf die oorspronklike op 20 September 2019. Besoek op 27 Desember 2020.
  17. (ro) "CUPA KISELEFF, TROFEU CE VA FI PUS ÎN JOC LA MECIURILE DINTRE ROMÂNIA ȘI RUSIA". Federația Română de Rugby. 3 Maart 2021. Besoek op 20 Maart 2021.

Bronnelys

Eksterne skakels

  • (en) Toerisme-inligting oor Roemenië op Wikivoyage
  • (ro) Amptelike webwerf van die Roemeense president
  • (ro) Amptelike webwerf van die Roemeense parlement

Roemenië
roemenië, roemeens, românia, romɨˈni, luister, hulp, inligting, land, sentraal, suidoos, europa, beslaan, oppervlakte, bevolking, 2019, gehad, grens, noordweste, hongarye, noordooste, moldowa, noorde, oekraïne, ooste, swartsee, suide, bulgarye, suidweste, serw. Roemenie Roemeens Romania romɨˈni a luister hulp inligting is n land in Sentraal en Suidoos Europa Dit beslaan n oppervlakte van 238 397 km en het n bevolking van 19 401 658 in 2019 gehad Roemenie grens in die noordweste aan Hongarye in die noordooste aan Moldowa in die noorde aan Oekraine in die ooste aan die Swartsee in die suide aan Bulgarye en in die suidweste aan Serwie Die Romaanstalige Roemenie is omring deur Slawiestalige lande Die hoofstad en grootste stad is Boekarest Roemenie is ryk aan kultuur en natuurskoon Die Donaurivier vloei in die Swartsee en vorm die Donaudelta n Unesco werelderfenisgebied weens sy biodiversiteit Die Karpateberge oorheers die sentrum van die land RomaniaRoemenie Vlag WapenVolkslied Deșteaptă te romane Roemeens vir Waak op Roemeniers source source track track track track track track track track Hoofstad Boekarest 44 25 N 26 6 O 44 417 N 26 100 O 44 417 26 100Grootste stad BoekarestAmptelike tale RoemeensRegering President Eerste minister Unitere semi presidensielegrondwetlike republiekKlaus IohannisFlorin CițuOnafhanklikheid Vorming Prinsdom Wallachie Prinsdom Moldowa Prinsdom Transsilvanie Verenigde Prinsdome Onafhanklikheid van dieOttomaanse Ryk Koninkryk Roemenie Groot Unie Volksrepubliek Roemenie Sosialistiese grondwet Roemeense Rewolusie Huidige grondwet 13301346157024 Januarie 18591877 187814 Maart 18811 Desember 191830 Desember 194721 Augustus 196516 27 Desember 198921 November 1991Oppervlakte Totaal Water 238 397 km2 81ste 92 046 myl23Bevolking 2020 skatting 2011 sensus Digtheid 19 317 984 1 61ste 20 121 641 2 84 4 km2 117de 218 6 myl2BBP KKP Totaal Per capita 2020 skatting 584 852 miljard 3 40ste 30 141 3 54ste BBP nominaal Totaal Per capita 2020 skatting 248 624 miljard 3 46ste 12 813 3 57ste MOI 2018 0 816 4 52ste baie hoogGini 2017 36 5 mediumGeldeenheid Leu a href ISO 4217 html title ISO 4217 RON a Tydsone Somertyd OET UTC 2 OEST UTC 3 Internet TLD roSkakelkode 40 Nasa Satellietbeeld van Roemenie in Desember 2001 Die amptelike taal is Roemeens n Romaanse taal Die etniese samestelling van Roemenie is soos volg 89 is Roemeens 7 Hongaars 3 5 Roma en die res bestaan uit n klein aantal Duitsers Russe Turke en Jode 81 van die bevolking behoort aan die Roemeens Ortodokse Kerk Roemenie het op 29 Maart 2004 n lidland van die NAVO en op 1 Januarie 2007 n lidland van die Europese Unie geword Roemenie beklee die 52ste plek in die menslike ontwikkelingsindeks en is n ontwikkelende land met n hoe inkomste ekonomie Dit het die 45ste grootste ekonomie ter wereld volgens nominale BBP met n jaarlikse ekonomiese groeikoers van 3 5 in 2020 Inhoud 1 Geografie 1 1 Roemeense kuslyn 2 Geskiedenis 2 1 Dasiers en Romeine 2 2 Na die Romeinse heerskappy 2 3 Laat Middeleeue 2 4 Vroegmoderne Roemenie 2 5 Van die Verenigde Prinsdom na die Koninkryk Roemenie 2 6 Roemenie tydens die Tweede Wereldoorlog 2 7 Na die Tweede Wereldoorlog 3 Bevolking 3 1 Religie 3 2 Tale 4 Ekonomie 5 Kultuur 5 1 Sport 6 Verwysings 7 Bronnelys 8 Eksterne skakelsGeografie Wysig Kaart van Roemenie Klimaatsones in Roemenie volgens die Koppen klimaatklassifikasie Cheile Turzii in die Roemeense Wes Karpate Apuseni Roemenie is in die sentrale en suidoostelike deel van Europa gelee en beslaan n oppervlakte van 238 397 km Die Roemeense grense word deur hoofsaaklik twee riviere gevorm die Donau in die suide en die Proet in die ooste Roemenie word in die noorde begrens deur Oekraine in die ooste deur Moldowa Oekraine en die Swartsee in die suide deur Bulgarye terwyl Serwie en Hongarye in die weste le Roemenie beslaan dele van die historiese gebiede Banat Dasie Dobroedja Moldawie Transsilvanie en Walachye Die noordelike en sentrale deel van die land word gekenmerk deur die Karpateberge of Karpate Roemenie het n gematigde klimaat van koue winters en warm somers Die gemiddelde jaartemperatuur wissel van noord na suid tussen 7 en 11 C Die neerslag wissel baie Dit reen min langs die kus terwyl dit in die Karpate gemiddeld tot 1 400 mm per jaar reen Die land het ook n kusstrook aan die Swartsee 245 km Kenmerkend vir die Roemeense landskap is die groot boog wat die Karpate maak n middelgebergte uit die Tersier en die heuwels en plato s met laagvlaktes langs die groot riviere Tipies van die Karpate is die baie bergmassiewe wat deur riviervalleie van mekaar geskei word met 14 bergreekse wat hoogtes van meer as 2 000 m bereik waarvan Moldoveanu piek die hoogste is teen 2 544 m Natuurlike en semi natuurlike ekosisteme beslaan ongeveer 47 van die land se oppervlakte Daar is bykans 10 000 km ongeveer 5 van die totale oppervlakte se beskermde gebiede in Roemenie wat bestaan uit 13 nasionale parke en drie biosfeerreservate Roemenie het een van die grootste dele van die ongerepte woud in Europa byna 27 van sy grondgebied Ongeveer 3 700 plantspesies is in die land geidentifiseer 23 is as natuurlike monumente verklaar 74 uitgesterf 39 bedreig 171 kwesbaar en 1 253 skaars Die fauna van Roemenie bestaan uit 33 792 diersoorte 33 085 ongewerweldes en 707 gewerweldes Daar is byna 400 unieke soorte soogdiere voels reptiele en amfibiee insluitend ongeveer 50 van Europa se bruinbere Rusland uitgesluit en 20 van die wolwe Die Donaurivier vloei in die Swartsee en vorm die Donaudelta wat die tweede grootste en bes bewaarde delta in Europa is n biosfeerreservaat en werelderfenisgebied weens sy biodiversiteit Die Donaudelta is die grootste aaneenlopende moerasland in Europa 5 800 km en ondersteun 1 688 verskillende plantspesies Byna al die Roemeense riviere mond uiteindelik in die Donau uit deels via die Tisza waarin die Mures en Somesriviere dreineer wat in die berge ontspring Die riviere suid van die Transsilvaanse Alpe die Jiu Arges Prahova en Ialomita mond direk in die Donau uit Die Oltetrivier ontspring in die middel van die Karpate en vloei deur die Transsilvaanse Alpe Die Siret en Proet word uit die oostelike deel van die Karpate en uit die Moldawiese hoogvlakte gevoed Daar is baie mere langs die Donau en lagunes langs die kuslyn Dit is moeilik om die rivierstelsel se watervlak te beheer en oorstromings kom voor n Ander natuurverskynsel wat Roemenie nou en dan teister is aardbewings Roemeense kuslyn Wysig Daar is geen natuurlike hawens aan die Roemeense kuslyn nie Die enigste hawe vir groot skepe is Constanța na die Oekraiense hawe Odessa die grootste hawe langs die Swartsee Die Donaurivier se delta ondervind in die somer subtropiese klimaatstoestande terwyl die binneland van Roemenie n kontinentale klimaat het Gevolglik is die somers in die binneland uiters warm en die winters baie koud Uiteenlopende soorte diere en voels onder meer pelikane tropiese voels bere wolwe takbokke en rooikatte kom in die land voor Daar is soms baie sterk winde in die berge een van die kwaaiste winterwinde is die noordelike Crivat wat dikwels groot skade aan oeste aanrig Geskiedenis WysigDasiers en Romeine Wysig Sarmizegetusa was die hoofstad en die militere religieuse en politieke sentrum van Dacie In 513 v C is verskeie stamme van die Getes noord van die Donau verslaan deur die Persiese keiser Darius die Grote in sy veldtog teen die Skithiers Herodotus IV 93 Die Getes net soos die Dasiers wat in dieselfde omgewing gewoon het was n Thrakiese volk Sommige sien die Geto Dasiers as n enkellopende volk Na n halwe millennium is die Geto Daciers onder leiding van Decebalus verslaan deur die Romeinse Ryk onder leiding van keiser Trajanus Hy het twee veldtogte tussen 101 en 106 n C nodig gehad om hulle te verslaan Die gebied het die status gekry van n Romeinse provinsie met die naam Dacia Dacia Traiana Trajanus se Kolom op die forum in Rome is in herinnering aan hierdie oorwinning opgerig Dacie het n hoogtepunt bereik tydens die regering van Boerebista omstreeks 80 v C Die Romeine het n georganiseerde kolonisasiebeleid gevolg en die inwoners van die provinsie het n lang tydperk van vrede en voorspoed in die tweede eeu geniet Geleerdes wat die Daco Romeinse kontinuiteitsteorie aanvaar een van die belangrikste teoriee oor die oorsprong van die Roemeniers se dat die saamwoon van die inheemse Dasiers en die Romeinse koloniste in Romeinse Dacia die eerste fase van die Roemene se etnogenese was Die Gotiese en Karpatiese invalle tussen 238 269 vanaf die begin van die Romeinse krisis van die derde eeu tot die Slag van Naissus het die Romeinse Ryk uiteindelik gedwing om afstand te doen van Dacia Na die Romeinse heerskappy Wysig Kaart van die Roemene se etnogese Tussen 271 en 275 verlaat die Romeine die voormalige Dacia waar die Gote binnegeval het Hulle het daar gewoon tot die vierde eeu saam met die plaaslike bevolking Toe kom n nomadiese volk die Hunne Die Gepiede en die Aware het tot in die agtste eeu in Transsilvanie regeer toe die Bulgare Dacia by hul ryk gevoeg het en dit tot 1018 regeer het Transsilvanie was Hongaars vanaf die stigting van die Hongaarse Koninkryk in die tiende of elfde eeu tot die sestiende eeu toe word die prinsdom Transsilvanie gevorm Maar weens die verwoesting en finansiele las is die plaaslike bevolking nie deur die migrante geraak in hul lewenswyse en hul kultuur nie Die Pechenegs Cumans en Uzen was ook op Roemeense terrein soos dit blyk uit argeologiese opgrawings Die Roemeense owerhede Walachye deur Basarab I en Moldawie deur die Maramureșaan Dragoș is tussen die dertiende en veertiende eeu gestig In die Middeleeue het die Roemene in twee verskillende en onafhanklike Roemeense owerhede gewoon Walachye Roemeens Țara Romanească Roemeense Land en Moldawie Roemeens Moldova maar ook in die Hongaarse Transsilvanie Laat Middeleeue Wysig Die drie prinsdomme is deur die Karpate van mekaar geskei Moldowa rooi Walachye blou Transsilvanie geel In 1475 verslaan Stefan die Grote van Moldawie Ștefan cel Mare die Turke in die Slag van Vaslui Ander heersers in die vyftiende eeu soos Vlad die Deurboorder Vlad Țepeș ook bekend as Vlad Dracula heerser van Walachye en Johannes Hunyadi Iancu de Hunedoara heerser van Transsilvanie het ook teen die Turke geveg Ondanks die oorwinnings in die vyftiende eeu het Walachye en Moldawie aan die einde van die vyftiende vroee sestiende eeu 1476 Walachye 1514 Moldawie onder die susereiniteit van die Ottomaanse Ryk gekom Soos vasalstate het hulle volledige interne outonomie en n sekere eksterne onafhanklikheid gehad wat hulle aan die einde van die agtiende eeu heeltemal verloor het In 1812 het die Russiese Ryk die oostelike helfte van Moldawie geannekseer hoewel Moldawie dit gedeeltelik herwin het na die Verdrag van Parys in 1856 In 1775 het die Keiserryk Oostenryk die noordelike deel van Boekowina Noord Moldawie geannekseer en die Ottomaanse Ryk het die suidoostelike deel van Moldawie die Boedzjak Roemeens Bugeac geannekseer Een van die grootste Hongaarse konings Matthias Corvinus in Roemeens bekend as Matei Corvin heerser tussen 1458 1490 sy vader was n Roemeen is in Transsilvanie gebore en is volgens Roemeense bewerings n Roemeen vanwee sy Roemeense vader Johannes Hunyadi Roemeens Iancu de Hunedoara terwyl die Hongare beweer hy is n Hongaar vanwee sy Hongaarse moeder Later in 1541 het Transsilvanie amptelik n multi etniese vorstedom geword onder toesig van die Ottomaanse Ryk na die Slag van Mohacs Vroegmoderne Roemenie Wysig Prins Michael die Dappere regeer oor die drie middeleeuse vorstedomme Walachye Moldawie en Transsilvanie Michael die Dappere Roemeens Mihai Viteazul 1558 9 Augustus 1601 was heerser van Walachye 1593 1601 van Transsilvanie 1599 1600 en van Moldawie 1600 Tydens sy regeringstydperk is sy drie vorstedomme wat grotendeels deur Roemene bewoon is vir die eerste keer deur een monarg bestuur Hy word beskou as een van Roemenie se nasionale helde Aan die einde van die agtiende eeu verower die Keiserryk Oostenryk Transsilvanie Tydens die Oostenryks Hongaarse dubbele monargie 1867 1918 is die Roemeense in Transsilvanie onderdruk deur die beleid van die magyarisering van die Hongaarse regering Na eeue van Ottomaanse heerskappy in Moldawie en Walachye het die Roemeense ook daar toenemend onderdruk begin voel In 1848 het daar byvoorbeeld n nasionalistiese rewolusie in Walachye begin onder leiding van Tudor Vladimirescu wat egter wreed verpletter is Walachye het onder die Ottomaanse bewind gebly Van die Verenigde Prinsdom na die Koninkryk Roemenie Wysig Ontwikkeling van Roemenie se grondgebied sedert 1859 Opening in Boekarest van die eerste Wetgewende Vergadering van die Verenigde Prinsdomme van Roemenie Koning Carol I van Roemenie met sy neef koning Ferdinand I van Roemenie en groot neef koning Carol II van Roemenie Koninkryk Roemenie na die Eerste Wereldoorlog en in oranje die Moldawiese ASSR Walachye en Moldawie het in 1859 hul onafhanklikheid van die Turke verklaar en verkies dieselfde monarg Domnitor Alexander Johan Cuza Roemeens Alexandru Ioan Cuza maar is nie deur Frans Josef I van Oostenryk erken nie Sultan Abdulaziz het hierdie staat op 23 Desember 1861 erken waarna Moldawie en Walachye op 24 Januarie 1862 formeel een geword het as Verenigde Prinsdom Roemenie ook Klein Roemenie genoem met Boekarest as hoofstad Cuza se toenemende outoritarisme het gelei tot sy ondergang in 1866 deur n groot koalisie van konserwatiewe en liberale radikale Op 26 Maart 1866 word Karel van Hohenzollern Sigmaringen deur die regering verkies as die nuwe monarg Domnitor van die land Deur die verteenwoordiger van n erkende dinastie Hohenzollern Sigmaringen aan die bewind te bring het hulle gehoop om soos die Grieke die omliggende state wat tot dusver die gewoonte gehad het om die Roemeense gebied te oorheers te balanseer Rusland het al afsonderlike neigings in Moldawie luid en duidelik ondersteun deur demonstrasies in Iasi die hoofstad van die destydse provinsie Moldawie te reel Op 10 Mei 1881 word Karl gekroon as die eerste koning rege van Roemenie en Carol I Tydens die Russies Turkse oorlog tussen 1877 1878 het Roemenie aan die Russiese kant geveg in 1878 is die onafhanklike staat Roemenie amptelik deur die Groot Moondheid erken tydens die Kongres van Berlyn In ruil vir die afstaan van die drie suidelike distrikte Bessarabie aan Rusland wat na die Krimoorlog in 1852 deur Moldawie herwin is het Roemenie die Dobruja ontvang In 1881 is die Prinsdom Roemenie ontbind en het n nuwe koninkryk sy plek ingeneem Prins Carol I is gekroon as koning van Roemenie Tydens die Tweede Balkanoorlog in 1913 het Roemenie die suidelike Dobruja van Bulgarye verkry deur die Verdrag van Boekarest Na twee jaar van neutraliteit in die Eerste Wereldoorlog het Roemenie oorlog teen die Sentrale Moondhede verklaar Die Roemeense veldtog het in rampe vir Roemenie geeindig die Sentraal Moondhede het n groot deel van die land beset en binne vier maande n groot deel van die Roemeense leer vernietig Na die oorlog het die Russiese Ryk en Oostenryk Hongarye geval waarna Bessarabia 1917 Bukovina en Transsilvanie 1918 tot die Roemeense koninkryk gevoeg is Die Hongaarse Roemeense oorlog is gevoer tussen Hongarye en Roemenie van 13 November 1918 tot 3 Augustus 1919 Die Roemeense leer het groot dele van Hongarye waaronder Boedapest beset tot 28 Maart 1920 toe die Entente magte die Roemeense oortuig het om uiteindelik terug te trek na die afbakeningslyne Die Verdrag van Trianon in 1920 het verseker dat die streke Banaat Crișana en Maramureș ook by Roemenie gevoeg word Die nuwe Roemenie sou grens aan Joego Slawie Hongarye Tsjeggo Slowakye Pole Stanislawow die Sowjetunie en Bulgarye Op 15 Oktober 1922 word koning Ferdinand die neef van Carol I die koning van Roemenie sedert 1914 gekroon as die koning van die volledige Roemenie in Alba Iulia in die hartjie van Transsilvanie Roemenie tydens die Tweede Wereldoorlog Wysig Kaart van Roemenie in 1941 Net voor die Tweede Wereldoorlog in 1939 is Roemenie die grootste olieverskaffer van Nazi Duitsland In 1940 het Ion Antonescu met n staatsgreep aan die mag gekom Antonescu het toe as n diktator opgetree en met die Ystergarde n fascistiese groep saamgewerk Noord Transsilvanie is deur die Tweede Weense Toekenningsverdrag aan Hongarye oorhandig In 1940 is die noorde van Boekowina Bessarabie en die suide van die Dobruja deur Russiese en Bulgaarse troepe beset Karel II het dieselfde jaar in paniek bedank en is opgevolg deur die jong Michael Die regering het hulp gesoek en uiteindelik in lyn gekom met Nazi Duitsland Italie Hongarye en Bulgarye en Roemenie verklaar dus oorlog teen die Russe en die Geallieerdes In die voetspore van die Duitsers het Roemenie na Operasie Barbarossa gelei deur generaal Ion Antonescu Bessarabie en Noord Boekowina van die Sowjetunie verower Roemenie het die gebied Transnistrie deel van wat tans Moldawie is van Nazi Duitsland ontvang Tydens die Tweede Wereldoorlog het die regime van Antonescu wat met Nazi Duitsland saamgewerk het n rol in die Holocaust gespeel die regime het baie Jode en in n mindere mate ook Roma onderdruk en vermoor Volgens n vrye verslag van n kommissie uit 2004 wat namens die oudpresident Ion Iliescu uitgereik is was die Roemeense outoriteite een van die belangrikste daders in die beplanning en uitvoering van die moord aan 280 000 tot 380 000 Jode veral in die oostelike gebiede van Roemenie Aan die einde van die oorlog in 1944 het die Rooi Leer Roemenie binnegedring Koning Michael het die diktatuur van Antonescu beeindig en oorlog aan Duitsland verklaard maar die Konferensie van Parys van 1947 het geen bydra van Roemenie in die nederlaag van Nazi Duitsland erken nie Na die Tweede Wereldoorlog Wysig Roemenie het gedurende die Roemeense betogings in 2017 19 groot golwe van betogings teen regterlike hervormings beleef Terwyl die Rooi Leer se troepe in die land gestasioneer was is in 1946 verkiesings gehou Die kommuniste het 80 van die stemme gekry maar dit was die gevolg van stemmanipulasie Koning Michael moes weens druk van die kommuniste en die Rooi Leer van sy troon afstand doen Hy het die land verlaat wat dadelik tot n volksrepubliek verklaar is Die kommunis Gheorghe Gheorghiu Dej het aan bewind gekom Roemenie was tot 1958 n kommunistiese staat onder die direkte militere en ekonomiese bewind van die Sowjetunie Gedurende hierdie periode is die skaars hulpbronne wat Roemenie na die Tweede Wereldoorlog nog gehad het deur die Russe geplunder nadat n verdrag daaroor gesluit is Die SovRom gemengde Sowjet Roemeense maatskappye moes vir die skade wat die Russe tydens die Tweede Wereldoorlog gely het vergoed benewens die ruim vergoeding aan die Sowjetunie Gedurende hierdie tydperk is meer as twee miljoen mense dikwels arbitrer gevange geneem dikwels om beweerde politieke ekonomiese of ander redes Daar was honderdduisende moorde marteling en misbruik van politieke teenstanders en gewone burgers Minstens 200 000 mense het tussen 1948 en 1964 hul lewens verloor as gevolg van kommunistiese uitbreiding in Roemenie Sedert 1960 het die Roemeense leiers hulle begin distansieer van die Sowjetunie en hul eie binnelandse en buitelandse beleid gehandhaaf Roemenie bly egter binne die Sowjetse invloedsfeer Die ekonomie groei gedurende die tydperk In 1980 beleef die land n insinking en ly sommige Roemene honger In 1989 rebelleer die Roemene teen die diktator Nicolae Ceausescu en die kommunistiese regering Sedert 1990 is Roemenie n demokrasie Bevolking WysigReligie Wysig Die kerk Manastirea Putna Roemenie is n sekulere staat en het geen staatsgodsdiens nie Die 2011 sensus toon dat n oorweldigende meerderheid van die bevolking hulself as Christene identifiseer Ortodokse Christene 81 Protestante 6 2 Rooms Katolieke 4 3 en Griekse Katolieke 0 8 Tale Wysig Verspreiding van etniese groepe in Roemenie volgens die 2011 sensus Volgens die Roemeense grondwet is Roemeens limba romană die ampstaal van Roemenie Dit is die belangrikste taal in die land en word deur sowat 89 5 persent van die bevolking gepraat Hongaars 6 6 persent en Romanes 2 5 persent is tans die belangrikste minderheidstale Onder meer as gevolg van die emigrasie na Duitsland het die Duitse taal se aandeel tot sowat 0 3 persent gedaal Daar is n klein Poolssprekende minderheid in die Boekowina terwyl in die Banat en die noordweste van Transsilvanie ook Slowaaks gepraat word Ander minderheidstale is Oekraiens 0 3 persent in die Boekowina en Maramoeresj Turks 0 2 persent Dobroedsja Russies 0 2 persent veral in die Donaudelta Tartaars 0 1 persent Dobroedsja en kleiner tale 0 3 persent 6 Die aandeel Roemeenssprekendes neem geleidelik toe Ekonomie WysigIn 2019 het Roemenie n BBP PPP van 547 miljard en n BBP per capita PPP van 28 189 7 Volgens die Wereldbank is Roemenie n ekonomie met n hoe inkomste Volgens Eurostat was Roemenie se BBP per capita PPS 70 van die EU gemiddelde 100 in 2019 8 Dit is n toename van 44 in 2007 die jaar van Roemenie se toetreding tot die EU wat Roemenie een van die ekonomies wat die vinnigste groei in die EU 9 Volgens n verslag van die Wereldbank van 2019 is Roemenie op die 52ste plek uit 190 ekonomiee in die gemak van sake doen een plek hoer as die buurland Hongarye en een plek laer as Italie 10 Na 1989 het die land n dekade van ekonomiese onstabiliteit en agteruitgang beleef Dit is deels gelei deur n verouderde industriele basis en n gebrek aan strukturele hervorming Vanaf 2000 is die Roemeense ekonomie egter omskep in n relatiewe makro ekonomiese stabiliteit gekenmerk deur hoe groei lae werkloosheid en dalende inflasie Volgens die Wereldbank het die BBP per capita in koopkragpariteit gegroei van 13 687 in 2007 tot 28 206 in 2018 11 Roemenie se gemiddelde maandelikse loon het tot 2020 gestyg tot 1 212 12 en n inflasiekoers van 1 1 in 2016 13 Werkloosheid in Roemenie was in Augustus 2018 op 4 3 wat laag is in vergelyking met ander EU lande Kultuur Wysig George Enescu die bekendste Roemeense komponis van klassieke musiek Mihai Eminescu die bekendste Roemeense digter Roemenie het n vooruitstrewende en diverse kultuur wat onder meer in argitektuur en artefakte weerspieel word Roemene is baie trots op hul ontdekkings en uitvindings Sommige uitvindings en ontdekkings van die Roemene is die Coandă effek Henri Coandă was die vader van die moderne vegvliegtuie met n straalenjin insulien deur Nicolae Paulescu en die vulpen deur Petrache Poenaru Roemeense literatuur het onlangs n bietjie bekendheid verwerf buite die grense van Roemenie meestal deur vertalings in Duits Frans en Engels Sommige moderne Roemeense skrywers het baie gewild geword in Duitsland Frankryk en Italie waaronder Eugen Ionescu Emil Cioran Mircea Eliade Mircea Cărtărescu en Linda Maria Baros Die ouer klassieke skrywers van die Roemeense literatuur en die Roemeense poesie het ook bekend geword buite Roemenie Tradisioneel waardeer Roemene poesie meer as Roemeense prosa Mihai Eminescu n 19de eeuse digter is nog steeds baie gewild in Roemenie en is ook die beste Roemeense digter van alle tye genoem Die rewolusionere jaar van 1848 het sy weerklank in die drie vorstedomme gehad wat gelei het tot die opkoms van n nuwe elite in die middel van die negentiende eeu Mihail Kogălniceanu skrywer politikus en die eerste premier van die verenigde Roemenie Vasile Alecsandri politikus dramaturg en digter Andrei Mureșanu publisis en skrywer van die Roemeense volkslied en Nicolae Bălcescu historikus skrywer en rewolusioner Die komposisies van George Enescu is onder die Roemene bekend Baie beskou Enescu as hul belangrikste musikant Die simfonieorkes van Boekarest is genoem na Enescu Sport Wysig Die Roemeense nasionale rugbyspan nadat hulle in 2016 die Pershing trofee ingepalm het Die Roemeense nasionale sokkerspan in 2014 Oină word as nasionale sport van Roemenie beskou 14 en is verwant aan bofbal sagtebal en krieket Sokker is die gewildste sportsoort in Roemenie en die Roemeense nasionale sokkerspan het tot dusver sewe keer aan die FIFA Sokker Wereldbeker deelgeneem Hulle het hul beste prestasie tydens die 1990 s opgelewer en tydens die FIFA Sokker Wereldbekertoernooi in 1994 die kwarteindrondte bereik Ander gewilde sportsoorte sluit in tennis handbal basketbal en rugby Die Roemeense nasionale rugbyspan het tot dusver vir byna elke Rugbywereldbeker gekwalifiseer maar nog nie tot die uitklopfase deurgedring nie Roemenie is saam met Belgie en Spanje nadat hulle tydens die kwalifisering vir die Rugbywereldbeker 2019 ongeskikte spelers ingespan het vir elke wedstryd met hierdie spelers met puntaftrekking beboet 15 16 Vervolgens kon die drie spanne nie vir die 2019 toernooi kwalifiseer nie vir Roemenie die enigste toernooi tot dusver wat hulle misgeloop het Hulle behoort tot die sterkste Europese spanne buite die Sesnasies toernooi en staan bekend as die Eike Stejarii Roemenie ding in die Europese Nasiesbeker met ander opkomende rugbyspanne mee Sedert 2002 ding Georgie en Roemenie om die Antimbeker mee die beker is na die Metropolis van Moentenie en Dobroedja van die Roemeens Ortodokse Kerk die Georgier Antim Iverianul genoem Sedert 2021 ding Rusland en Roemenie om die Kiseleffbeker mee die beker is genoem na die hertog Pawel Kiseleff n Rus wat die eerste grondwette van beide Wallachie en Moldawie hedendaagse Roemenie en Moldowa beinvloed het 17 Verwysings Wysig ro Populaţia rezidentă la 1 Ianuarie 2020 PDF Insse ro Nasionale Instituut van Statistiek Besoek op 27 Desember 2020 ro Romanian 2011 census final results PDF INSSE Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2020 Besoek op 27 Desember 2020 3 0 3 1 3 2 3 3 en Romania Internasionale Monetere Fonds Oktober 2020 Besoek op 27 Desember 2020 en 2019 Human Development Index Ranking United Nations Development Programme 2019 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020 Besoek op 27 Desember 2020 en Gini Index Wereldbank Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Julie 2019 Besoek op 27 Desember 2020 ro Sensus 2002 en Report for Selected Countries and Subjects Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 October 2017 Besoek op 21 April 2017 IMF World Economic Outlook Database April 2017 en World Bank Country and Lending Groups datahelpdesk worldbank org World Bank Besoek op 1 July 2020 en GDP per capita in PPS ec europa eu eurostat Eurostat Besoek op 18 June 2020 Explore Economies World Bank GDP per capita PPP current international Romania data worldbank org World Bank Besoek op 23 January 2020 en Monthly average salary in Romania PDF insse ro Besoek op 2021 02 18 Eurostat HICP monthly data 12 month average rate of change Eurostat Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 March 2017 Besoek op 5 March 2017 ro Oina sportul naţional uitat Adevărul Holding 18 September 2010 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Maart 2016 Besoek op 21 November 2012 en Independent Appeal Committee decision regarding Romania and Spain Wereldrugby 6 Junie 2018 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 April 2019 Besoek op 27 Desember 2020 en Russia handed 2019 World Cup spot ESPNscrum 15 Mei 2018 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 September 2019 Besoek op 27 Desember 2020 ro CUPA KISELEFF TROFEU CE VA FI PUS IN JOC LA MECIURILE DINTRE ROMANIA ȘI RUSIA Federația Romană de Rugby 3 Maart 2021 Besoek op 20 Maart 2021 Bronnelys Wysig en Romania Encyclopaedia Britannica 11 Oktober 2016 Besoek op 27 Desember 2020 en Romania Central Intelligence Agency Besoek op 27 Desember 2020 af Kennis 1980 ISBN 0 7981 0826 6 volume 4 bl 661 af Wereldspektrum 1982 ISBN 0 908409 65 6 volume 24 bl 37Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Roemenie en Toerisme inligting oor Roemenie op Wikivoyage ro Amptelike webwerf van die Roemeense president ro Amptelike webwerf van die Roemeense parlementOntsluit van https af wikipedia org w index php title Roemenie amp oldid 2443536,