fbpx Pluto
Wikipedia

Pluto

Hierdie artikel handel oor die dwergplaneet Pluto. Vir ander betekenisse van die naam, sien Pluto (dubbelsinnig).

Pluto, ook bekend as 134340 Pluto, is die grootste bekende dwergplaneet in die Sonnestelsel en die een met die tweede grootste massa (naas Eris). Dit is die negende grootste liggaam wat direk om die Son wentel.

Pluto

Pluto in byna ware kleur, soos waargeneem deur die New Horizons-ruimtetuig op 'n afstand van 450 000 km.
Ontdekking
Ontdek deur Clyde W. Tombaugh
Datum 18 Februarie 1930
Kleinplaneet-benaming134340 Pluto
Kleinplaneet-kategorie Dwergplaneet
Trans-Neptunus-voorwerp
Kuiper-gordelvoorwerp
Etimologie Pluto
Wentelbaaneienskappe
Epog J2000
Afelium 7 311 000 000 km
48,871 AE
Perihelium 4 437 000 000 km
29,657 AE
Semihoofas 5 874 000 000 km
39,264 AE
Wentelperiode 90 613,305 dae
248,09 jaar
Sinodiese periode 366,73 dae
Gem. omwentelingspoed 4,666 km/s
Hellingshoek 17,141 75°
11,88° (tot die Son se ewenaar)
Lengteligging van stygende nodus 110,303 47°
Periheliumhoek 113,763 29°
Natuurlike satelliete 5
Fisiese eienskappe
Gem. radius 1 185 ± 10 km
(0,18 R)
1 161 km (solied)
Oppervlakte 1,7657 km2
(0,035 Aardes)
Volume 6,979 km3
0,0064 Aardes)
Massa (1,305 ± 0,007)22 kg
(0,00218 M)
(0,178 mane)
Gem. digtheid 1,87 g/cm3
Ontsnapping-
snelheid
1,212 km/s
Sideriese
rotasieperiode
−6,387 230 dae
6 d 9 h 17 m 36 s
Rotasiespoed
by ewenaar
47,18 km/h
Ashelling 119,591 ± 0,014° (tot wentelbaan)
Regte styging van noordpool 312,993°
Deklinasie 6,163°
0,49–0,66 (geometries, varieer by 35%)
Oppervlak-temp.
Kelvin
mingem.maks
33 K44 K55 K
Skynmagnitude 13,65 tot 16,3
(hoof is 15,1)
Absolute magnitude −0,7
Hoekgrootte 0,065" tot 0,115"
Atmosfeer
Oppervlakdruk 0,30 Pa (somer-maksimum)
Samestelling stikstof, metaan, koolstofmonoksied
Vergelyking in grootte met die Aarde.
Pluto en sy mane: Charon, die tweede helderste voorwerp, met Nix regs bo en Hidra regs onder (15 Februarie 2006, Hubble-ruimteteleskoop).
Een omwenteling van Charon om Pluto. Albei voorwerpe draai om die stelsel se massamiddelpunt.
Pluto se grootste maan, Charon, soos op 13 Julie 2015 afgeneem deur New Horizons.

Van die oomblik van sy ontdekking in 1930 tot in 2006 is Pluto as die Sonnestelsel se negende planeet beskou. In die laat 20ste en vroeë 21ste eeu is baie voorwerpe soortgelyk aan Pluto in die buitenste dele van die Sonnestelsel ontdek, waaronder die verstrooideskyfvoorwerp Eris. Op 24 Augustus 2006 het die Internasionale Sterrekundevereniging (IAU) die term "planeet" vir die eerste keer gedefinieer. Hierdie definisie het Pluto van sy titel as planeet ontneem en dit is in 'n nuwe kategorie, dwergplanete, geklassifiseer saam met Ceres, Haumea, Makemake en Eris. Ná die herklassifisering is Pluto ook op die lys kleinplanete gevoeg en is die nommer 134340 aan hom toegewys. Sommige sterrekundiges meen Pluto, asook van die ander dwergplanete, behoort as planete beskou te word.

Pluto kom in die Kuipergordel voor en soos ander lede van die gordel, bestaan dit hoofsaaklik uit rots en ys en is dit relatief klein: sy massa is ongeveer 'n vyfde van die Aarde se maan s'n en sy volume 'n derde. Sy deursnee is 2 370 km. Pluto is kleiner as sewe mane in die Sonnestelsel en het 'n eksentrieke wentelbaan met 'n hoë inklinasie wat wissel van 29 tot 49 AE (4,3–7,3 miljard km) van die Son af. Dit is soms nader aan die son as die planeet Neptunus.

Op 14 Julie 2015 was die ruimtetuig New Horizons die eerste tuig wat by Pluto verbygevlieg het. Dit het vir Nasa mates en foto's van Pluto en sy mane geneem. Daar is onder meer vasgestel Pluto is 50 km groter as wat aanvanklik bereken is, en dus groter as Eris.

Pluto en sy grootste natuurlike satelliet, Charon, word dikwels as 'n dubbelstelsel beskou omdat die twee liggame om hul massamiddelpunt wentel en nie om mekaar nie. Die IAU het egter nog nie 'n formele definisie vir tweeledige dwergplanete nie en tot dan bly Charon 'n maan van die dwergplaneet Pluto. Pluto het ook vier kleiner mane, onder meer Nix en Hidra, wat in 2005 ontdek is. Op 28 Junie 2011 het die Hubble-ruimteteleskoop Kerberos ontdek en op 11 Julie 2012 die laaste maan, Styx.

Inhoud

Ontdekking

In die 1840's het Urbain Le Verrier klassieke meganika gebruik om die posisie te voorspel van die toe nog onontdekte planeet Neptunus nadat hy versteurings in die wentelbaan van Uranus ontleed het. Daaropvolgende waarnemings van Neptunus in die laat 19de eeu het sterrekundiges laat glo Uranus se wentelbaan word deur nog ’n planeet benewens Neptunus beïnvloed.

Die sterrewag waar Pluto ontdek is.

In 1906 het Percival Lowell, ’n ryk Bostoniet wat die Lowell-sterrewag in 1894 in Flagstaff, Arizona gestig het, ’n duur projek begin op soek na ’n moontlike negende planeet, wat hy "Planeet X" genoem het. Teen 1909 het Lowell en die Amerikaanse sterrekundige William H. Pickering verskeie moontlike koördinate voorgestel vir so ’n planeet. Lowell en sy sterrewag het gesoek tot met sy dood in 1916, maar vergeefs. Sonder dat hy dit besef het, is twee dowwe beelde van Pluto op 19 Maart en 7 April 1915 op sy opnames vasgevang, maar daar is nie besef wat dit was nie.

Daar was 14 ander bekende "ontdekkings" van Pluto; die eerste was op 20 Augustus 1909 by die Yerkes-sterrewag.

Weens ’n regstryd van 10 jaar met Constance Lowell, Percival se weduwee wat die sterrewag se miljoen-dollar-deel van sy erfenis vir haarself wou hê, is die soektog na Planeet X eers in 1929 voortgesit toe die direkteur, Vesto Slipher, die taak om Planeet X op te spoor oorgelaat het aan Clyde Tombaugh, ’n 23-jarige man van Kansas wat pas by die Lowell-sterrewag aangesluit het, omdat Slipher beïndruk was deur ’n voorbeeld van sy sterrekundige tekeninge.

Tombaugh het die naglug sistematies in pare foto's vasgevang en elke paar ondersoek om te bepaal of enige voorwerpe van posisie verander het. Hy het vinnig heen en weer tussen die fotografiese plate beweeg om die illusie van beweging te skep van enige voorwerp wat van posisie verander het. Op 18 Februarie 1930, ná ’n soektog van byna twee jaar, het Tombaugh ’n moontlik bewegende voorwerp geïdentifiseer op plate wat op 23 en 29 Januarie van daardie jaar geneem is.

’n Foto van swakker gehalte wat op 21 Januarie geneem is, het gehelp om die beweging te bevestig. Nadat die sterrewag nog foto's gekry het wat die beweging bevestig, is die nuus van die bevindings op 13 Maart 1930 na die Harvardkollege-sterrewag gestuur.

Naam

Die ontdekking het wêreldwyd die hoofnuus gehaal. Die Lowell-sterrewag, wat vanweë die ontdekking die reg gehad het om die voorwerp ’n naam te gee, het meer as duisend voorstelle van oor die wêreld ontvang wat gewissel het van Atlas tot Zymal. Tombaugh het Slipher aangespoor om gou ’n naam te kies voordat iemand anders dit doen. Constance Lowell het die naam Zeus voorgestel, toe Percival en eindelik Constance. Dié voorstelle is verwerp.

Die naam Pluto, na aanleiding van die mitologiese god van die onderwêreld, is voorgestel deur Venetia Burney (1918–2009), toe ’n 11-jarige skoolmeisie van Oxford, Engeland, wat geïnteresseerd was in klassieke mitologie.

Die voorwerp het op 24 Maart 1930 amptelik ’n naam gekry. Elke lid van die Lowell-sterrewag is toegelaat om uit ’n kortlys van name te kies: Minerva (wat reeds die naam van ’n asteroïde was), Cronus (wat nie gewild was nie) en Pluto. Pluto het al die stemme gekry. Die naam is op 1 Mei 1930 aangekondig.

By die aankondiging het Venetia se oupa vir haar die ekwivalent van £5 (gelyk aan R5 563 in 2015) gegee as ’n beloning.

Die keuse van die naam is gedeeltelik geïnspireer deur die feit dat die eerste twee letters van Pluto die voorletters van Percival Lowell is. Pluto se sterrekundige simbool (, Unicode U+2647, ♇) is toe geskep as ’n monogram uit die letters "PL". Pluto se astrologiese simbool lyk soos dié van Neptunus (), maar het ’n sirkel in die middel in plaas van die middelste deel van die vurk ().

Die naam het gou byval gevind. In 1930 was Walt Disney oënskynlik daardeur geïnspireer toe hy Mickey Muis se hond, Pluto, geskep het, hoewel Disney se animeerder Ben Sharpsteen nie kon bevestig waar die naam vandaan kom nie. In 1941 het Glenn T. Seaborg ’n nuut ontdekte element plutonium genoem ter ere van Pluto nadat die element uraan na Uranus en neptunium na Neptunus genoem is.

Twyfel oor massa

Toe Pluto eers gevind is, het sy dofheid twyfel laat ontstaan oor of dit wel Lowell se Planeet X is. Ramings van Pluto se massa het deur die 20ste eeu al hoe kleiner geword.

Ramings van Pluto se massa
Jaar Massa Raming deur
1915 7 Aardes Lowell (voorspelling vir Planeet X)
1931 1 Aarde Seth Barnes Nicholson en Nicholas U. Mayall
1948 0,1 Aarde Kuiper
1976 0,01 Aarde Dale Cruikshank, Carl Pilcher & David Morrison
1978 0,002 Aarde James W. Christy & Robert Sutton Harrington
2006 0,00218 Aarde Marc W. Buie e.a.
2015 0,00220 Aarde New Horizons

Sterrekundiges het aanvanklik sy massa bereken volgens die veronderstelde invloed wat dit op Neptunus en Uranus gehad het. In 1931 is bereken Pluto het min of meer dieselfde massa as die Aarde, maar in 1948 is die raming afgebring na dié van Mars. In 1976 het Dale Cruikshank, Carl Pilcher en David Morrison van die Universiteit van Hawaii Pluto se albedo vir die eerste bereken en bevind dit stem ooreen met dié van metaanys; dit sou beteken Pluto is baie helder vir sy grootte en kon dus nie meer as een persent van die massa van die Aarde wees nie. (Pluto se albedo is1,3–2 keer so groot soos die Aarde s'n.)

In 1978 het die ontdekking van Pluto se maan Charon dit vir die eerste keer moontlik gemaak om Pluto se massa min of meer akkuraat te bereken: sowat 0,2% dié van die Aarde, en heeltemal te klein om die afwykings in Uranus se wentelbaan te verduidelik. Daaropvolgende soektogte na ’n alternatiewe Planeet X, veral deur Robert Sutton Harrington, het misluk. In 1992 het Myles Standish data van Voyager 2 se verbyvlug van Neptunus in 1989 gebruik om sy swaartekraginvloed op Uranus te herbereken. Met die nuwe syfers het die afwykings, en dus die soeke na Planeet X, nie meer sin gemaak nie. Vandag stem die meeste sterrekundiges saam dat Planeet X, soos Lowell dit gedefinieer het, nie bestaan nie. Lowell het in 1915 ’n wentelbaan en posisie vir Planeet X voorspel wat taamlik ooreenstem met dié van Pluto destyds, maar Ernest W. Brown het gou ná Pluto se ontdekking gemeen dit is toeval, en dié mening word vandag nog gehuldig.

Klassifikasie

Sedert 1992 is baie hemelliggame in dieselfde gebied as Pluto ontdek, wat gewys het Pluto is een van baie voorwerpe in die Kuiper-gordel. Dit het sy amptelike status as planeet omstrede gemaak, en baie mense het gewonder of Pluto beskou moet word as bloot een van die Kuiper-gordelvoorwerpe of nie. Die direkteurs van museums en planetariums het dikwels omstredenheid veroorsaak deur Pluto uit te laat uit planetêre modelle van die Sonnestelsel. Die Hayden-planetarium het in Februarie 2000 heropen ná opknappingswerk – met ’n model van net agt planete. Dit het ’n jaar later die hoofopskrifte gehaal.

Namate voorwerpe van min of meer Pluto se grootte in dieselfde omgewing ontdek is, het baie gemeen die planeet moet herklassifiseer word as ’n Kuiper-gordelvoorwerp, nes Ceres, Pallas, Juno en Vesta eindelik hul planeetstatus verloor het ná die ontdekking van baie ander asteroïdes. Op 29 Julie 2005 is die ontdekking van nog ’n trans-Neptunus-voorwerp, Eris, aangekondig. Daar is geglo dit is heelwat groter as Pluto. Sy ontdekkers en die media het dit aanvanklik die tiende planeet genoem, hoewel daar geen amptelike konsensus was dat dit wel ’n planeet is nie. Al hoe meer mense het begin glo Pluto moet herklassifiseer word.

IAU-klassifikasie

Die debat het op 24 Augustus 2006 ’n hoogtepunt bereik toe die Internasionale Sterrekundevereniging (IAU) ’n amptelike definisie vir die term "planeet" opstel. Daarvolgens moet ’n voorwerp aan drie hoofkriteria voldoen om ’n planeet genoem te kan word:

  1. Die voorwerp moet om die Son wentel.
  2. Dit moet groot genoeg wees sodat sy swaartekrag hom rond gedruk het (dit moet dus in hidrostatiese ewewig wees).
  3. Dit moes sy wentelbaan "skoongevee" het van ander voorwerpe.

Pluto voldoen nie aan die derde kriterium nie omdat sy massa net 0,07 keer so groot is as dié van die res van die voorwerpe in sy wentelbaan (die Aarde se massa is in vergelyking 1,7 miljoen keer so groot as die res van die voorwerpe in sy wentelbaan). Die IAU het verder besluit voorwerpe wat nie aan die derde kriterium voldoen nie, sou dwergplanete genoem word. Op 13 September 2006 het die IAU Pluto, Eris en Eris se maan Disnomia ook ingesluit in hul katalogus van kleinplanete; hulle het die kleinplaneetname "(134340) Pluto", "(136199) Eris" en "(136199) Eris I Disnomia" bygekry. As Pluto met sy ontdekking in 1930 in die katalogus ingesluit is, sou dit die syfer 1164 voor sy naam gekry het, ná 1163 Saga wat ’n maand tevore ontdek is.

Daar is redelike onmin in die sterrekundegemeenskap oor Pluto se herklassifikasie. Alan Stern, hoofondersoekbeampte van Nasa se New Horizons-sending na Pluto, is ’n groot teenstander van die IAU-besluit. Hy is van mening dat nie die Aarde, Mars, Jupiter of Neptunus hul wentelbane skoongevee het nie en het gesê: "Die New Horizons-projek […] sal nie die IAU se planeetdefinisie-besluit van 24 Augustus 2006 aanvaar nie." Volgens hom het minder as vyf persent van sterrekundiges vir die herklassifikasie gestem en dus is hul besluit nie verteenwoordigend van die hele sterrekundegemeenskap nie. Ook Marc W. Buie, destyds van die Lowell-sterrewag, het daarteen beswaar gemaak. Ander, soos Mike Brown, die sterrekundige wat Eris ontdek het, steun die IAU se besluit. Brown het gesê dit moes eindelik gebeur. "Die wetenskap korrigeer homself op die ou end, selfs wanneer sterk emosies betrokke is."

Die publiek se reaksie was uiteenlopend. Baie aanvaar die klassifikasie, terwyl petisies steeds opgestel word om die IAU te probeer oorreed om die besluit te herroep. Die huis van verteenwoordigers van Nieu-Mexiko het ’n resolusie ter ere van Clyde Tombaugh, die ontdekker, wat lank in dié deelstaat gewoon het, aanvaar wat verklaar dat Pluto altyd as ’n planeet beskou sal word terwyl dit in dié deelstaat se naglug is en dat 13 Maart 2007 die dag van Pluto die planeet is. Die senaat van Illinois het in 2009 ’n soortgelyke resolusie aanvaar; Tombaugh is in Illinois gebore. Volgens die resolusie is Pluto "onregverdig tot ’n dwergplaneet gedegradeer".

In 2006 het die American Dialect Society "plutoed" as sy woord van die jaar aanvaar. Om te "pluto" is "om iemand of iets te degradeer of devalueer".

Pluto (rooi boog) voltooi een omwenteling om die Son (middel) vir elke 247,68 omwentelings van die Aarde. Die donkerblou voorwerp is Neptunus.
Pluto se wentelbaan (rooi) met betrekking tot die Sonnebaan.
Dié skets wys Pluto se elliptiese wentelbaan (rooi) van bo af in verhouding met Neptunus se wentelbaan (blou). Pluto is soms nader aan die Son as Neptunus. Die donkerder dele van die bane wys waar hulle onder die vlak van die sonnebaan beweeg.

Pluto se wentelperiode is 248 aardjare. Sy wenteleienskappe verskil taamlik van die ander planete s’n – hulle volg feitlik sirkelvormige wentelbane om die Son op ’n plat vlak wat die sonnebaan genoem word. Pluto se wentelbaan, daarenteen, lê meer as 17° skuins met betrekking tot die sonnebaan en is eksentries (ellipties). Hierdie eksentrisiteit lei daartoe dat ’n klein deel van Pluto se wentelbaan binne dié van Neptunus lê. Die Pluto-Charon-stelsel se massamiddelpunt het op 5 September 1989 sy perihelium (naaste afstand aan die Son) bereik en was tussen 7 Februarie 1979 en 11 Februarie 1999 die laaste keer nader aan die Son as Neptunus.

Op lang termyn is Pluto se wentelbaan chaoties. Hoewel rekenaarsimulasies gebruik kan word om sy wentelbaan vir die volgende en die afgelope paar miljoen jaar te voorspel, word voorspellings ná meer as 10-20 miljoen jaar spekulatief: Pluto is sensitief vir onmeetbaar klein details van die Sonnestelsel; dit is faktore wat moeilik is om te voorspel en wat eindelik sy wentelbaan sal verander.

Verhouding met Neptunus

Al lyk dit of Pluto se wentelbaan dié van Neptunus kruis as ’n mens dit van bo af sien, lê die twee voorwerpe so dat hulle nooit sal bots of selfs naby mekaar sal kom nie. Daar is verskeie redes hiervoor.

Die eenvoudigste rede is dat die twee wentelbane mekaar nie werklik kruis nie. Wanneer Pluto die naaste aan die Son is, en dus die naaste aan Neptunus se wentelbaan soos van bo af gesien, is dit ook die verste bo Neptunus se pad. Pluto se wentelbaan loop sowat 8 astronomiese eenhede (AE) bo dié van Neptunus verby.

Dit alleen is nie genoeg om ’n botsing te voorkom nie, want steurings wat deur die planete (veral Neptunus) veroorsaak word, kan Pluto se wentelbaan (soos sy wentelpresessie) oor miljoene jare verander. Daar is egter ook ander faktore by betrokke. Die belangrikste hiervan is dat Pluto in ’n baanresonansie van 2:3 met Neptunus is: vir elke twee omwentelings van Pluto om die Son, voltooi Neptunus drie. Die twee voorwerpe keer dan terug na hul aanvanklike posisies en die siklus begin van voor af – elke siklus duur sowat 500 jaar. Hierdie patroon is sodanig dat die eerste keer wat Pluto, in ’n siklus van 500 jaar, naby perihelium is, Neptunus meer as 50° "agter" Pluto is. Teen Pluto se tweede perihelium het Neptunus nog een en ’n half omwentelings voltooi, en sal dit dus dieselfde afstand "voor" Pluto wees. Die naaste wat die twee voorwerpe aan mekaar kom, is 17 AE, wat verder is as Pluto se minimum afstand van Uranus af (11 AE).

Die resonansie van 2:3 is oor miljoene jare hoogs stabiel. Dit voorkom dat hulle naby mekaar kom; die siklus verloop altyd dieselfde en keer dat die twee wentelbane mekaar kruis. Al was Pluto se wentelbaan dus nie eksentriek nie, sou die twee liggame steeds nooit gebots het nie.

Rotasie

Pluto se rotasieperiode, dus die lengte van sy dag, is 6,39 dae op Aarde. Nes Uranus, roteer Pluto op sy "kant" op sy wentelvlak, met ’n aksiale helling van 120°. Sy seisoene is dus ekstreem; met sy sonstilstande het ’n kwart van sy oppervlak aaneenlopende daglig, terwyl ’n ander kwart aaneenlopend in donkerte gehul is. Daglig op Pluto is swak en stem ooreen met skemerte op Aarde; Nasa het ’n "Plutotydrekenaar" aanlyn beskikbaar gestel waar gesien kan word wanneer die lig op Aarde ooreenstem met helder daglig op Pluto. ’n Voorbeeld: op 13 Julie 2015, by die koördinate van die Applied Physics Laboratory, waar New Horizons gebou is, was Plutotyd 20:38, vier minute ná die sigbare sonsondergang om 20:34.

Kwasi-satelliet

Minstens een klein voorwerp,(15810) 1994 JR1, is ’n kwasi-satelliet van Pluto; dit is in ’n spesifieke soort wentelbaanverhouding met die dwergplaneet. Dit is al die afgelope 100 000 jaar ’n kwasi-satelliet en sal dit moontlik vir die volgende 250 000 jaar bly. Daar kan ook ander liggame wees wat Pluto se wentelbaan deel.

’n Kaart deur New Horizons van ’n deel van Pluto se oppervlak.
Die verspreiding van metaanys op Pluto (12 Julie 2015).
Die teoretiese struktuur van Pluto:
1. bevrore stikstof; 2. waterys; 3. rots

Vanweë Pluto se afstand van die Aarde af is ’n diepte-ondersoek van die dwergplaneet van hier af moeilik. Wanneer wetenskaplikes data van die tuig New Horizons aflaai ná sy verbyvlug van Pluto op 14 Julie 2015, sal dit meer inligting kan verskaf.

Oppervlak

Pluto se oppervlak bestaan uit meer as 98% stikstofys, met spore van metaan en koolstofmonoksied. Die deel van die dwergplaneet wat na sy maan Charon gedraai is, bevat meer metaanys en die teenoorgestelde kant meer stikstof- en koolstofmonoksiedys. Pluto se oppervlak wissel baie, en die kleur en helderheid verskil grootliks van plek tot plek. Dit is een van die mees kontrasterende liggame in die Sonnestelsel. Kleure wissel van steenkoolswart tot donkeroranje en wit. Sy kleur is baie soos dié van Io, met effens meer oranje, en baie minder rooi as Mars.

’n Eienskap wat uitstaan, is die ligte, hartvormige ligte gebied wat voorlopig "Tombaugh Regio" genoem word, na die ontdekker van Pluto. Die grootste deel daarvan lê in Pluto se noordelike halfrond. Daar word vermoed hierdie kraterlose gebied is minder as 100 miljoen jaar oud en moontlik nog besig om geologies te vorm. Stroke in dié gebied kon deur winde veroorsaak gewees het.

Interne struktuur

Pluto se digtheid is2,03±0,06 g/cm3. Omdat die verval van radio-aktiewe elemente die ys eindelik genoeg sou verhit om van die rots geskei te raak, verwag wetenskaplikes dat Pluto se rotsagtige materiaal ’n digte kern vorm wat deur ’n mantel van waterys bedek word. Die deursnee van die kern word op sowat1 700 km geraam; dit is 70% van Pluto se deursnee. Dit is moontlik dat dié verhitting steeds plaasvind en by die grens tussen die kern en die mantel ’n oseaanlaag van vloeibare water onder die oppervlak skep wat sowat100 tot 180 km dik is.

Ramings van Pluto se grootte
Jaar Radius (deursnee) Notas
1993 1 195 (2 390) km Millis e.a. (indien sonder newelagtigheid)
1993 1 180 (2 360) km Millis e.a. (oppervlak en newelagtigheid)
1994 1 164 (2 328) km Young & Binzel
2006 1 153 (2 306) km Buie e.a.
2007 1 161 (2 322) km Young, Young, & Buie
2011 1 180 (2 360) km Zalucha e.a.
2014 1 184 (2 368) km Lellouch e.a.
2015 1 185 (2 370) km New Horizons-meting

Pluto se massa is 1,31×1022 kg, minder as 0,24% van die Aarde s'n, en sy deursnee is 2 370 km. Sy oppervlakte is1,665×107 km2, of feitlik dieselfde as dié van Rusland. Sy oppervlakswaartekrag is 0,063g (in vergelyking met 1g vir die Aarde).

Die ontdekking van Pluto se maan Charon in 1978 het wetenskaplikes in staat gestel om die massa van die Pluto-Charon-stelsel te meet deur die toepassing van Newton se formulering van Kepler se derde wet. Dansky waarnemings van Pluto se verduistering deur Charon kon hulle Pluto se deursnee akkurater vasstel, terwyl die uitvinding van aanpassingsoptiek hulle toegelaat het om sy vorm beter vas te stel.

Die grootte van die Aarde, Maan en Pluto.

Met ’n massa van minder as 0,2 maanmassas, is Pluto se massa baie kleiner as dié van ons Sonnestelsel se rotsplanete en selfs dié van sewe mane: Ganimedes, Titan, Callisto, Io, die Maan, Europa en Triton. Die massa is baie kleiner as wat vermoed is voordat Charon ontdek is.

Pluto se deursnee is twee keer dié van die dwergplaneet Ceres, die grootste voorwerp in die asteroïdegordel. Sy massa is kleiner as dié van die dwergplaneet Eris, ’n trans-Neptunus-voorwerp wat in 2005 ontdek is, hoewel sy deursnee groter is (2 370 km teenoor Eris se 2 326 km).

Die bepaling van Pluto se grootte is bemoeilik deur sy atmosfeer en moontlike koolwaterstof-newels. In Maart 2014 het Lellouch, De Bergh e.a. bevindings gepubliseer oor metaanmengselverhoudings in Pluto as atmosfeer wat ooreenstem met ’n Plutoniese deursnee van meer as 2 360 km, met 2 368 km as ’n "beste raaiskoot". Op 13 Julie 2015 is met foto's en ander inligting van New Horizons vasgestel Pluto het ’n deursnee van 2 370 km.

Een van die laaste foto's van Pluto deur New Horizons wat die dwergplaneet se atmosfeer wys in nabye ware kleur, met die Son wat van agter af skyn. Verskeie lae blou waas dryf in Pluto se atmosfeer. Langs en naby die ledemate is berge en hul skaduwees sigbaar.

Pluto het ’n dun atmosfeer wat bestaan uit stikstof (N2), metaan (CH4) en koolstofmonoksied (CO) wat in ewewig met hul ys op Pluto se oppervlak is. Die oppervlakdruk wissel van 0,65 tot 2,4 Pa; dit is rofweg ’n miljoen tot 100 000 keer minder as die Aarde se atmosferiese druk. Die dwergplaneet se elliptiese wentelbaan het waarskynlik ’n groot invloed op sy atmosfeer: wanneer Pluto weg van die Son af beweeg, sal sy atmosfeer moontlik meer vries. Wanneer Pluto nader aan die Son is, sal die temperatuur van sy soliede oppervlak toeneem en dit sal veroorsaak dat die ys sublimeer. Nes sweet die liggaam afkoel terwyl dit van die vel af verdamp, sal hierdie sublimasie Pluto se oppervlak afkoel.

Die teenwoordigheid van metaan, ’n kragtige kweekhuisgas, in Pluto se atmosfeer skep ’n temperatuur-inversie (’n toename van temperatuur in hoogte), met gemiddelde temperature van 36 K hoër by 10 km bo die oppervlak. Die laer atmosfeer bevat ’n hoër konsentrasie metaan as die boonste atmosfeer.

Selfs al beweeg Pluto weg van die Son, was die atmosfeerdruk in 2002 (0,3 Pa) hoër as in 1988, omdat Pluto se noordpool in 1987 vir die eerste keer in 120 jaar uit die skadu beweeg het; dit het veroorsaak dat ekstra stikstof van dié poolgebied begin sublimeer het. Dit sal dekades neem vir hierdie stikstof om uit die atmosfeer te kondenseer terwyl dit vries op Pluto se nou voortdurend donker suidpool.

Hoofartikel: Pluto se natuurlike satelliete

Pluto het vyf bekende natuurlike satelliete: Charon, wat in 1978 eerste deur die sterrekundige James Christy geïdentifiseer is; Nix en Hidra, wat albei in 2005 ontdek is; Kerberos (2011); en Styx (2012). Die mane se wentelbane is sirkelvormig (eksentrisiteit < 0,006) en op dieselfde vlak as Pluto se ewenaar (inklinasie < 1°), en dus met ’n helling van sowat 120° relatief tot Pluto se wentelbaan.

Naam
Foto Deursnee
(km)
Massa
(×1019 kg)
Halfas
(km)
Wenteltyd
(dae)
Wenteltyd
t.o.v. Charon
Eksentrisiteit Inklinasie
(Pluto-ewenaar)
Skynbare
magnitude
Ontdekkings-
datum
Pluto
2 370 ± 20 1 305 ± 7 2 035 6,387230 1:1 0,0022 0,001° 15,1 1930
Pluto I Charon
1 208 158,7 ± 1,5 17 536 ± 3 6,387230 1:1 0,0022 0,001° 16,8 1978
Pluto V Styx
10–25 42 413 20,1617 1:3,16 0,00001 0,0° 27 2012
Pluto II Nix
c. 42 × 36 0,005 ± 0,004 48 690 24,8548 1:3,89 0,00000 0,0° 23,7 2005
Pluto IV Kerberos
13–34 0,002 ± 0,001 57 750 32,1679 1:5,04 0,00000 0,4° 26 2011
Pluto III Hidra
c. 55 × 40 0,005 ± 0,004 64 721 38,2021 1:5,98 0,00554 0,3° 23,3 2005
Pluto en sy mane op skaal, met die massamiddelpunt (barisentrum) aangedui.

Die Plutoniese stelsel is baie kompak: die vyf bekende mane wentel in die binneste 3% van die streek waar prograde wentelings (in dieselfde rigting as die dwergplaneet) stabiel sal wees. Charon is die naaste aan Pluto; dit is groot genoeg om in hidrostatiese ewewig te wees en die stelsel se massamiddelpunt buite Pluto te laat lê. Net verder as Charon is die kleiner mane, onderskeidelik Styx, Nix, Kerberos en Hidra.

Die wentelperiodes van al die mane is in resonansie of naby-resonansie. Wanneer apsidale presessie in ag geneem word, is die wentelperiodes van Styx, Nix en Hidra in ’n verhouding van presies 18:22:33. Daar is ook ’n nabyverhouding van 3:4:5:6 in die periodes van Styx, Nix, Kerberos en Hidra met dié van Charon.

Die Pluto-Charon-stelsel is een van net ’n paar stelsels in die Sonnestelsel waarvan die massamiddelpunt buite die hoofliggaam lê; 617 Patroclus is ’n kleiner voorbeeld en die Son en Jupiter die enigste groter een. Dit en Charon se grootte in verhouding met Pluto s’n het daartoe gelei dat sommige sterrekundiges dit as ’n dubbeldwergplaneet beskou. Die stelsel is ook ongewoon in die sin dat die twee voorwerpe se rotasie met mekaar s’n gesinchroniseer is (nes die Aarde en die Maan s'n); Charon en Pluto wys altyd dieselfde kant na mekaar. Dit beteken ook die rotasieperiode van elk is gelyk aan die tyd wat dit die hele stelsel neem om om die massamiddelpunt te roteer.

Pluto se mane het vermoedelik gevorm ná ’n botsing vroeg in die bestaan van die Sonnestelsel tussen Pluto en ’n liggaam van min of meer dieselfde grootte. Die materiaal wat in die botsing uitgeskiet is, het saamgepak en die mane gevorm wat vandag om Pluto voorkom. Kerberos het egter ’n veel laer albedo as die ander mane en dit is moeilik om te verduidelik aan die hand van ’n groot botsing.

LINKS: Die Plutoniese stelsel: Pluto, Charon Styx, Nix, Kerberos en Hidra (Hubble-ruimteteleskoop, Julie 2012). MIDDEL: Pluto en Charon (New Horizons, Julie 2015). REGS: ’n Vergelyking van vier van die vyf mane se helderheid (kunstenaarsvoorstelling; Styx nie op skaal nie).

Pluto se oorsprong en identiteit het sterrekundiges lank laat kopkrap. ’n Vroeë hipotese was dat dit een van Neptunus se mane is wat deur ’n ander maan, dalk Triton, uit sy wentelbaan gestamp is. Dié idee is eindelik verwerp toe dinamiese studies van die twee planete se wentelbane gewys het dit is onmoontlik.

Die posisie van die Kuiper-gordel in verhouding met die Sonnestelsel se vier groot planete.

Pluto se ware plek in die Sonnestelsel het eers in 1992 duidelik geword toe nog klein ysvoorwerpe verder as Neptunus ontdek is wat nie net met Pluto ooreengestem het wat wentelbane betref nie, maar ook grootte en samestelling. Hierdie trans-Neptunus-streek is vermoedelik die bron van baie kortperiodekomete. Sterrekundiges glo nou Pluto is die grootste voorwerp in die Kuiper-gordel, ’n stabiele gordel van voorwerpe tussen 30 en 50 AE van die son af. Teen 2011 was opnames van die Kuiper-gordel tot ’n magnitude van 21 feitlik voltooi – as daar enige ander voorwerpe so groot soos Pluto is, sal dit verder as 100 AE van die Son af wees. Nes ander Kuiper-gordelvoorwerpe (KGV's) deel Pluto baie eienskappe met komete; die sonwind blaas byvoorbeeld Pluto se atmosfeer geleidelik weg, soos met ’n komeet. Sommige wetenskaplikes dink as Pluto so na aan die Son as die Aarde was, sou dit ’n roei (stert) soos ’n komeet ontwikkel het. Almal stem egter nie daarmee saam nie.

Hoewel Pluto die groootste voorwerp in die Kuiper-gordel is wat nog ontdek is, stem Neptunus se maan Triton (wat effens groter is) baie met hom ooreen wat geologie en atmosfeer betref. Die maan is vermoedelik ’n KGV wat deur Neptunus aangetrek is. Eris is feitlik net so groot soos Pluto (met ’n veel groter massa), maar is streng gesproke nie ’n KGV nie. Dit word eerder beskou as lid van ’n aangrensende groep liggame in die verstrooide skyf.

Talle KGV's is, nes Pluto, in ’n baanresonansie van 2:3 met Neptunus. KGV's met so ’n resonansie word "plutino's" genoem, na Pluto.

Nes ander KGV's, is Pluto vermoedelik ’n planetesimaal wat ’n afvalproduk is van die oorspronklike protoplanetêre skyf om die Son wat nie ten volle tot ’n planeet ontwikkel het nie. Baie sterrekundiges glo Pluto se huidige posisie is veroorsaak deur ’n skielike migrasie van Neptunus vroeg in die Sonnestelsel se vorming. Terwyl Neptunus weg van die Son beweeg het, het dit die voorwerpe in die Kuiper-gordel beïnvloed; dit het Triton in ’n wentelbaan aangetrek, ander in resonansie laat gaan en nog ander in chaotiese wentelbane gestamp. Die voorwerpe in die verstrooide skyf, ’n dinamies onstabiele strook wat met die Kuiper-gordel oorvleuel, is moontlik in hul huidige posisies geplaas deur wisselwerkings met Neptunus se migrerende resonansies.

’n Rekenaarsimulasie in 2004 deur Alessandro Morbidelli van die Côte d'Azur-sterrewag in Nice dui daarop dat Neptunus se migrasie na die Kuiper-gordel moontlik veroorsaak is deur die vorming van ’n resonansie van 1:2 tussen Jupiter en Saturnus. Dit kon ’n swaartekragstuwing veroorsaak het wat beide Uranus en Neptunus na groter wentelbane gedryf het en hulle plekke laat omruil het; so is Neptunus se afstand van die Son af verdubbel. Die daaropvolgende uitskiet van voorwerpe uit die proto-Kuiper-gordel kan die Groot Bombardement van die rotsplanete deur asteroïdes verduidelik van 600 miljoen jaar ná die vorming van die Sonnestelsel, asook die ontstaan van die Jupiter-trojane. Dit is moontlik dat Pluto ’n sirkelvormige wentelbaan sowat 33 AE van die Son af kon gehad het voordat Neptunus se migrasie hom versteur het. Volgens die Nice-model moes daar sowat duisend Pluto-grootte-voorwerpe in die oorspronklike protoplanetêre skyf gewees het, onder meer Triton en Eris.

Waarneming

’n Simulasie van Pluto se rotasie, gebaseer op foto's deur Hubble in 2002–2003.

Pluto se skynbare magnitude is gemiddeld 15,1, en dit verhelder tot 13,65 met sy perihelium (hoe laer die magnitude, hoe helderder die voorwerp). ’n Teleskoop is nodig om dit te sien; dit moet verkieslik ’n lensopening van sowat 30 cm hê. Pluto lyk soos ’n ster deur selfs groot teleskope vanweë sy skynbare deursnee van net 0,11".

Die vroegste kaarte van Pluto, wat in die laat 1980's gemaak is, was helderheidskaarte wat geskep is met behulp van waarnemings van verduistering deur Pluto se grootste maan, Charon. Waarnemings is gemaak van die verandering in die algehele gemiddelde helderheid van die Pluto-Charon-stelsel tydens die verduisterings. As ’n ligte deel van Pluto verduister word, is daar byvoorbeeld ’n groter verandering in helderheid as wanneer ’n donker deel verduister word. Rekenaars kan gebruik word om met behulp van baie sulke verduisterings ’n helderheidskaart te maak. Met dié metode kan ook tred gehou word met helderheidsveranderings oor ’n lang tyd.

Beter kaarte is gemaak van foto's wat deur die Hubble-ruimteteleskoop geneem is. Dit het ’n groter resolusie gehad en baie meer detail gewys, en daarmee kon veranderings oor groot dele waargeneem word, onder meer poolstreke en groot helder kolle. Dit was die beste beelde van Pluto tot met die verbyvlug van die ruimtetuig New Horizons in Julie 2015, want Hubble se twee kameras wat vir die kaarte gebruik is, was nie meer in werking nie.

Verkenning

New Horizons word op 19 Januarie 2006 gelanseer.

Pluto hou groot uitdagings vir ’n waarnemingstuig in vanweë sy klein massa en groot afstand van die Aarde af. Voyager 1 kon Pluto besoek het, maar die tuig se beheerders het ’n nabye verbyvlug van Saturnus se maan Titan verkies, en dit kon nie met ’n verbyvlug van Pluto versoen word nie. Voyager 2 het nooit ’n baan gevolg wat verby Pluto loop nie.

Daar was geen ernstige poging om Pluto met ’n ruimtetuig te verken voor die laaste dekade van die 20ste eeu nie. In Augustus 1992 het die JPL-wetenskaplike Robert Staehle Pluto se ontdekker, Clyde Tombaugh, gebel en sy toestemming gevra om die planeet te besoek. Nasa het egter die Pluto Kuiper Express-sending gekanselleer en stygende koste en vertragings as rede aangevoer.

Ná ’n intense politieke stryd het ’n ander sending, wat New Horizons gedoop is, in 2003 befondsing van die Amerikaanse regering gekry. New Horizons is op 19 Januarie 2006 gelanseer. Die projekleier, Alan Stern, het bevestig dat die tuig van die as van Clyde Tombaugh, wat in 1997 oorlede is, aan boord het.

New Horizons het laat in September 2006 sy eerste waarneming van Pluto gedoen. Foto's is op ’n afstand van sowat 4,2 miljard kilometer geneem. Vroeg in 2007 het die tuig ’n kraghupstoot van Jupiter se swaartekrag gekry.

Die tuig het op 14 Julie 2015 sy naaste punt aan Pluto bereik – ná ’n reis van 3 462 dae deur die Sonnestelsel. Wetenskaplike waarnemings van Pluto het vyf maande voor dié tyd begin en sal nog lank daarna voortduur. Talle instrumente word gebruik om die geologie, vorm en samestelling van Pluto en Charon te bepaal, asook om Pluto se atmosfeer te ontleed. New Horizons het ook hoëresolusiefoto's van Pluto en Charon se oppervlakke geneem. Data sal nog tot laat in 2016 van die tuig afgelaai word.

  • Pluto soos op 11 Julie 2015 gesien deur New Horizons.

  • Pluto soos op 13 Julie 2015 gesien deur New Horizons.

  • Pluto in donkerder kleure om sy eienskappe duideliker te vertoon.

  • 'n Voorstelling van 'n uitsig oor Pluto se oppervlak met Charon (links) en die Son (regs bo) op die agtergrond.

  • Die vordering van New Horizons se baan tot in 2020.

  1. . JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group. Besoek op16 Januarie 2011.
  2. Young, Eliot F.; Young, L. A.; Buie, M.; Young; Buie (2007). "Pluto's Radius". American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society. 39: 541. Bibcode:.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  3. Calvin J. Hamilton (12 Februarie 2006). (in Engels). Views of the Solar System. vanaf die oorspronklike op 11 April 2001. Besoek op10 Januarie 2007.
  4. D. R. Williams (7 September 2006). (in Engels). NASA. vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020. Besoek op24 Maart 2007.
  5. . Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië. Besoek op27 Junie 2010.
  6. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op12 Junie 2008.
  7. . Physorg.com. 19 April 2011. Besoek op22 November 2011.
  8. A. Akwagyiram (2005). (in Engels). BBC News. vanaf die oorspronklike op 17 Augustus 2017. Besoek op5 Maart 2006.
  9. T. B. Spahr (2006). (in Engels). Minor Planet Center. vanaf die oorspronklike op 10 Oktober 2008. Besoek op7 September 2006.
  10. D. Shiga (2006). (in Engels). NewScientist. vanaf die oorspronklike op 6 Januarie 2009. Besoek op8 September 2006.
  11. Gorwyn, Adam; , EarthSky-onderhoud, 18 Februarie 2010
  12. (in Engels). News.discovery.com. 14 Mei 2010. vanaf die oorspronklike op 5 Mei 2012. Besoek op4 November 2011.
  13. . www.nasa.gov. 2015. vanaf die oorspronklike op 14 Maart 2020. Besoek op14 Julie 2015.
  14. Dunn, Marcia (14 Julie 2015). . AP News (in Engels). Geargiveer vanaf op 2 Oktober 2018. Besoek op14 Julie 2015.
  15. Chang, Kenneth (13 Julie 2015). . The New York Times (in Engels). vanaf die oorspronklike op 17 Februarie 2020. Besoek op13 Julie 2015.
  16. Overbye, Dennis (6 Julie 2015). . The New York Times (in Engels). vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020. Besoek op7 Julie 2015.
  17. Chang, Kenneth (18 Julie 2015). . New York Times (in Engels). vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op19 Julie 2015.
  18. . nasa.gov (in Shona). NASA. vanaf die oorspronklike op 24 Mei 2020. Besoek op3 Mei 2014.
  19. Chang, Kenneth (6 Julie 2015). . The New York Times (in Engels). vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op6 Julie 2015.
  20. Olkin, C.B.; Wasserman, L.H.; Franz, O.G. (2003). (PDF). Icarus. pp. 254–259. doi:. Besoek op13 Maart 2007.More than one of |work= en |journal= specified (help)
  21. O. Gingerich (2006). (PDF). Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics and IAU EC Planet Definition Committee chair. Besoek op13 Maart 2007.
  22. Sicardy, B.; Beisker, W. (2006). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 8 November 2017. Besoek op13 Maart 2007.
  23. (in Engels). NASA. 20 Julie 2011. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op12 Julie 2012.
  24. (in Engels). NASA. 11 Julie 2012. vanaf die oorspronklike op 9 Januarie 2020. Besoek op12 Julie 2012.
  25. Croswell, Ken (1997). Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems. New York: The Free Press. p. 43. ISBN 978-0-684-83252-4.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  26. Tombaugh, Clyde W. (1946). "The Search for the Ninth Planet, Pluto". Astronomical Society of the Pacific Leaflets. 5: 73–80. Bibcode:.
  27. Hoyt, William G. (1976). "W. H. Pickering's Planetary Predictions and the Discovery of Pluto". Isis. 67 (4): 551–564. doi:. JSTOR .
  28. Littman, Mark (1990). Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System. Wiley. p. 70. ISBN 0-471-51053-X.
  29. Buchwald, Greg; Dimario, Michael; Wild, Walter (2000). "Pluto is Discovered Back in Time". Amateur—Professional Partnerships in Astronomy. San Francisco: San Francisco: Astronomical Society of the Pacific. 220: 335. Bibcode:. ISBN 1-58381-052-8.
  30. Croswell 1997, p. 50.
  31. Croswell 1997, p. 52.
  32. Rao, Joe (11 Maart 2005). (in Engels). Space.com. vanaf die oorspronklike op 23 Augustus 2010. Besoek op8 September 2006.
  33. Mager, Brad. . Pluto: The Discovery of Planet X (in Engels). vanaf die oorspronklike op 4 Desember 2003. Besoek op29 November 2011.
  34. Rincon, Paul (13 Januarie 2006). . BBC News (in Engels). vanaf die oorspronklike op 4 Oktober 2018. Besoek op12 April 2007.
  35. "The Trans-Neptunian Body: Decision to call it Pluto". The Times. 27 Mei 1930. p. 15.
  36. . The New York Times (in Engels). Associated Press. 25 Mei 1930. p. 1. ISSN . vanaf die oorspronklike op 5 November 2013.
  37. Croswell 1997, pp. 54–55.
  38. . NASA. Geargiveer vanaf op 1 Oktober 2006. Besoek op29 November 2011.
  39. Heinrichs, Allison M. (2006). . Pittsburgh Tribune-Review (in Engels). Geargiveer vanaf op 2 September 2009. Besoek op26 Maart 2007.
  40. Clark, David L.; Hobart, David E. (2000). (PDF). Besoek op29 November 2011.
  41. Stern, Alan; Tholen, David James (1997). Pluto and Charon. University of Arizona Press. pp. 206–208. ISBN 978-0-8165-1840-1.
  42. Crommelin, Andrew Claude de la Cherois (1931). "The Discovery of Pluto". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 91: 380–385. Bibcode:. doi:.
  43. Nicholson, Seth B.; Mayall, Nicholas U. (Desember 1930). "The Probable Value of the Mass of Pluto". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 42 (250): 350. Bibcode:. doi:.
  44. Nicholson, Seth B.; Mayall, Nicholas U. (Januarie 1931). "Positions, Orbit, and Mass of Pluto". Astrophysical Journal. 73: 1. Bibcode:. doi:.
  45. Kuiper, Gerard P. (1950). "The Diameter of Pluto". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 62 (366): 133–137. Bibcode:. doi:.
  46. Croswell 1997, p. 57.
  47. Christy, James W.; Harrington, Robert Sutton (1978). "The Satellite of Pluto". Astronomical Journal. 83 (8): 1005–1008. Bibcode:. doi:.
  48. Buie, Marc W.; Grundy, William M.; Young, Eliot F.; et al. (2006). "Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2". Astronomical Journal. 132 (1): 290. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  49. . New Horizons – NASA's Mission to Pluto (in Engels). Geargiveer vanaf op 1 Oktober 2018. Besoek op15 Julie 2015.
  50. Seidelmann, P. Kenneth; Harrington, Robert Sutton (1988). . Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 43: 55–68. Bibcode:. doi:. Besoek op29 November 2011.[dooie skakel]
  51. Standish, E. Myles (1993). "Planet X—No dynamical evidence in the optical observations". Astronomical Journal. 105 (5): 200–2006. Bibcode:. doi:.
  52. Standage, Tom (2000). The Neptune File. Penguin. p. 168. ISBN 0-8027-1363-7.
  53. (in Engels). The Astronomical Society of the Pacific. 28 Junie 1994. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op29 November 2011.
  54. Tyson, Neil deGrasse (2 Februarie 2001). (in Engels). Space.com. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op30 November 2011.
  55. . NASA press releases (in Engels). 29 Julie 2005. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op22 Februarie 2007.
  56. Soter, Steven (2007). . The Astronomical Journal. Department of Astrophysics, American Museum of Natural History. 132 (6): 2513. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  57. (PDF). IAU. 24 Augustus 2006.
  58. (in Engels). International Astronomical Union (News Release – IAU0603). 24 Augustus 2006. vanaf die oorspronklike op 17 Mei 2020. Besoek op15 Junie 2008.
  59. Green, Daniel W. E. (13 September 2006). . IAU Circular. 8747. (PDF) vanaf die oorspronklike op 5 Februarie 2007. Besoek op1 Desember 2011.
  60. (in Engels). California Institute of Technology. vanaf die oorspronklike op 25 April 2020. Besoek op15 Julie 2015.
  61. Britt, Robert Roy (24 Augustus 2006). (in Engels). Space.com. vanaf die oorspronklike op 27 Desember 2010. Besoek op8 September 2006.
  62. Ruibal, Sal (6 Januarie 1999). "Astronomers question if Pluto is real planet". USA Today.
  63. Britt, Robert Roy (21 November 2006). (in Engels). Space.com. vanaf die oorspronklike op 24 Mei 2009. Besoek op1 Desember 2006.
  64. Rincon, Paul (25 Augustus 2006). . BBC News (in Engels). vanaf die oorspronklike op 8 November 2019. Besoek op3 September 2006.
  65. Stern, Alan (6 September 2006). . The PI's Perspective (in Engels). New Horizons Web Site. Geargiveer vanaf op 7 Desember 2013. Besoek op21 Desember 2006.
  66. Shiga, David (25 Augustus 2006). (in Engels). NewScientist.com. vanaf die oorspronklike op 30 Junie 2015. Besoek op8 September 2006.
  67. Buie, Marc W. (September 2006). (in Engels). Southwest Research Institute. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op1 Desember 2011.
  68. Overbye, Dennis (24 Augustus 2006). . The New York Times (in Engels). vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020. Besoek op1 Desember 2011.
  69. Holden, Constance (23 March 2007). "Rehabilitating Pluto". Science. 315 (5819): 1643. doi:.
  70. Gutierrez, Joni Marie (2007). (in Engels). Legislature of New Mexico. vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020. Besoek op5 September 2009.
  71. . ilga.gov. Illinois General Assembly. Besoek op16 Maart 2011.
  72. (in Engels). Associated Press. 8 Januarie 2007. vanaf die oorspronklike op 5 November 2012. Besoek op10 Januarie 2007.
  73. . JPL Horizons On-Line Ephemeris System. Besoek op11 Oktober 2012. Select "Ephemeris Type: Elements", "Target Body: Pluto Barycenter" and "Center: @Sun".
  74. (in Engels). JPL/NASA. 28 Januarie 1999. Geargiveer vanaf op 2 Februarie 2003. Besoek op16 Januarie 2011.
  75. Sussman, Gerald Jay; Wisdom, Jack (1988). "Numerical evidence that the motion of Pluto is chaotic". Science. 241 (4864): 433–437. Bibcode:. doi:. PMID .
  76. Wisdom, Jack; Holman, Matthew (1991). "Symplectic maps for the n-body problem". Astronomical Journal. 102: 1528–1538. Bibcode:. doi:.
  77. Wan, Xiao-Sheng; Huang, Tian-Yi; Innanen, Kim A. (2001). "The 1:1 Superresonance in Pluto's Motion". The Astronomical Journal. 121 (2): 1155–1162. Bibcode:. doi:.
  78. Hunter, Maxwell W. (2004). "Unmanned scientific exploration throughout the Solar System". Space Science Reviews. 6 (5): 501. Bibcode:. doi:.
  79. Malhotra, Renu (1997). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 31 Julie 2019. Besoek op26 Maart 2007.
  80. Alfvén, Hannes; Arrhenius, Gustaf (1976). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op28 Maart 2007.
  81. Faure, Gunter; Mensing, Teresa M. (2007). Pluto and Charon: The Odd Couple. Introduction to Planetary Science. Springer. pp. 401–408. doi:. ISBN 978-1-4020-5544-7.
  82. Schombert, Jim; ,
  83. (in Engels). NASA Solar System Exploration. vanaf die oorspronklike op 7 Maart 2016. Besoek op13 Julie 2015.
  84. . NASA. 5 Junie 2015. vanaf die oorspronklike op 6 Februarie 2019.
  85. (in Engels). NOAA Earth System Research Laboratory Global Monitoring Division. vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020. Besoek op13 Julie 2015.
  86. de la Fuente Marcos, Carlos; de la Fuente Marcos, Raúl (2012). "Plutino 15810 (1994 JR1), an accidental quasi-satellite of Pluto". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters. 427: L85. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  87. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2020. Besoek op24 September 2012.
  88. Owen, Tobias C.; Roush, Ted L.; Cruikshank, Dale P.; et al. (1993). "Surface Ices and the Atmospheric Composition of Pluto". Science. 261 (5122): 745–748. Bibcode:. doi:. PMID .
  89. Brown, Dwayne; Buckley, Michael; Stothoff, Maria (15 Januarie 2015). . Nasa (in Engels). vanaf die oorspronklike op 7 April 2020. Besoek op15 Januarie 2015.
  90. Boyle, Alan (11 Februarie 1999). (in Engels). MSNBC. vanaf die oorspronklike op 4 November 2012. Besoek op20 Maart 2007.
  91. Buie, Marc W.; Grundy, William M.; Young, Eliot F.; et al. (2010). . Astronomical Journal. 139 (3): 1117–1127. Bibcode:. doi:.
  92. Buie, Marc W. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020. Besoek op10 Februarie 2010.
  93. Villard, Ray; Buie, Marc W. (4 Februarie 2010). (in Engels). News Release Number: STScI-2010-06. vanaf die oorspronklike op 1 September 2016. Besoek op10 Februarie 2010.
  94. Buie, Marc W.; Grundy, William M.; Young, Eliot F.; et al. (2010). . Astronomical Journal. 139 (3): 1128–1143. Bibcode:. doi:.
  95. . NASA.gov. 14 Julie 2015. URL besoek op 15 Julie 2015.
  96. O'Kane, Sean (15 Julie 2015). . The Verge (in Engels). vanaf die oorspronklike op 1 September 2019. Besoek op15 Julie 2015.
  97. Coldewey, Devin (15 Julie 2015). . NBC News (in Engels). Comcast. vanaf die oorspronklike op 17 Augustus 2019. Besoek op15 Julie 2015.
  98. The New York Times (15 Julie 2015). . The New York Times (in Engels). vanaf die oorspronklike op 28 Junie 2019. Besoek op15 Julie 2015.
  99. Hussmann, Hauke; Sohl, Frank; Spohn, Tilman (November 2006). (PDF). Icarus. 185 (1): 258–273. Bibcode:. doi:.
  100. . pluto.jhuapl.edu – NASA New Horizons mission site (in Engels). Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory. 2007. Geargiveer vanaf op 5 Oktober 2018. Besoek op15 Februarie 2014.
  101. Millis, Robert L.; Wasserman, Lawrence H.; Franz, Otto G.; et al. (1993). "Pluto's radius and atmosphere – Results from the entire 9 June 1988 occultation data set". Icarus. 105 (2): 282. Bibcode:. doi:.
  102. Brown, Michael E. (22 November 2010). . Mike Brown's Planets. Besoek op9 Junie 2015.
  103. Young, Eliot F.; Binzel, Richard P. (1994). "A new determination of radii and limb parameters for Pluto and Charon from mutual event lightcurves". Icarus. 108 (2): 219–224. Bibcode:. doi:.
  104. Zalucha, Angela M.; Gulbis, Amanda A. S.; Zhu, Xun; et al. (2011). "An analysis of Pluto occultation light curves using an atmospheric radiative-conductive model". Icarus. 211 (1). Bibcode:. doi:.
  105. Lellouch, Emmanuel; de Bergh, Catherine; Sicardy, Bruno; et al. (13 Maart 2014). "Exploring the spatial, temporal, and vertical distribution of methane in Pluto's atmosphere". Icarus. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  106. . NASA. July 13, 2015. Besoek opJuly 13, 2015.
  107. Davies, John (2001). (PDF). Royal Observatory, Edinburgh. Besoek op26 Maart 2007.
  108. Close, Laird M.; Merline, William J.; Tholen, David J.; et al. (2000). "Adaptive optics imaging of Pluto–Charon and the discovery of a moon around the Asteroid 45 Eugenia: the potential of adaptive optics in planetary astronomy". Proceedings of the International Society for Optical Engineering. European Southern Observatory. 4007: 787–795. Bibcode:. doi:.
  109. Lakdawalla, Emily. (in Engels). The Planetary Society. vanaf die oorspronklike op 2 Maart 2020. Besoek op13 Julie 2015.
  110. Croswell, Ken (1992). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020. Besoek op27 April 2007.
  111. Lellouch, Emmanuel; Sicardy, Bruno; de Bergh, Catherine; et al. (2009). "Pluto's lower atmosphere structure and methane abundance from high-resolution spectroscopy and stellar occultations". Astronomy and Astrophysics. 495 (3): L17–L21. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  112. Than, Ker (2006). (in Engels). Space.com (via CNN.com). vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2018. Besoek op30 November 2011.
  113. Lellouch, Emmanuel; Sicardy, Bruno; de Bergh, Catherine (2009). . Astronomy & Astrophysics (in Engels). vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020.
  114. Britt, Robert Roy (2003). . Space.com (in Engels). vanaf die oorspronklike op 9 Januarie 2011. Besoek op26 Maart 2007.
  115. Gugliotta, Guy (1 November 2005). . Washington Post. Besoek op10 Oktober 2006.
  116. Wall, Mike (11 Julie 2012). . Space.com (in Engels). vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2020. Besoek op11 Julie 2012.
  117. Buie, M.; Tholen, D.; Grundy, W. (2012). "The Orbit of Charon is Circular". The Astronomical Journal. 144: 15. Bibcode:. doi:.
  118. Showalter, M. R.; Hamilton, D. P. (3 Junie 2015). "Resonant interactions and chaotic rotation of Pluto's small moons". Nature. 522 (7554): 45–49. Bibcode:. doi:.
  119. Pluto-data van D. R. Williams (7 September 2006). . Nasa. Besoek op2007-03-24..
  120. Stern, S. Alan; Weaver, Harold A., Jr.; Steffl, Andrew J.; et al. (2006). "Characteristics and Origin of the Quadruple System at Pluto". Nature. 439 (7079): 946–948. arXiv:. Bibcode:. doi:. PMID .
  121. Witze, Alexandra (2015). "Pluto's moons move in synchrony". Nature. doi:.
  122. Matson, J. (11 Julie 2012). . Scientific American (in Engels). vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2016. Besoek op12 Julie 2012.
  123. Richardson, Derek C.; Walsh, Kevin J. (2005). "Binary Minor Planets". Annual Review of Earth and Planetary Sciences. 34 (1): 47–81. Bibcode:. doi:.
  124. Sicardy, Bruno; Bellucci, Aurélie; Gendron, Éric; et al. (2006). "Charon's size and an upper limit on its atmosphere from a stellar occultation". Nature. 439 (7072): 52–4. Bibcode:. doi:. PMID .
  125. Young, Leslie A. (1997). . Southwest Research Institute, Boulder, Colorado (in Japannees). vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op26 Maart 2007.
  126. (in Galisies). vanaf die oorspronklike op 6 April 2020. Besoek op3 Junie 2015.
  127. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020. Besoek op20 Junie 2015.
  128. . vanaf die oorspronklike op 28 April 2019. Besoek op20 Junie 2015.
  129. . hubblesite.org (in Engels). vanaf die oorspronklike op 19 Desember 2016. Besoek op3 Junie 2015.
  130. (in Engels). 1999. vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2017. Besoek op24 Junie 2015.
  131. . Universiteit van Michigan. 1959. p. =101. Besoek op23 Junie 2015.Cite has empty unknown parameter: |1= (help)
  132. Sheppard, Scott S.; Trujillo, Chadwick A.; Udalski, Andrzej; et al. (2011). "A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects". Astronomical Journal. 142 (4). arXiv:. Bibcode:. doi:.
  133. . pluto.jhuapl.edu – NASA New Horizons mission site (in Engels). Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory. Geargiveer vanaf op 13 November 2014. Besoek op15 Februarie 2014.
  134. Tyson, Neil deGrasse (1999). . The Planetary Society (in Engels). Geargiveer vanaf op 5 Februarie 2012. Besoek op30 November 2011.
  135. deur Philip Metzger
  136. . The Planetary Society (in Engels). Geargiveer vanaf op 29 Maart 2012. Besoek op30 November 2011.
  137. Jewitt, David C. (2004). . University of Hawaii (in Engels). vanaf die oorspronklike op 19 April 2007. Besoek op26 Maart 2007.
  138. Hahn, Joseph M. (2005). (PDF). Saint Mary's University. Besoek op5 Maart 2008.
  139. Levison, Harold F.; Morbidelli, Alessandro; Van Laerhoven, Christa; et al. (2007). "Origin of the Structure of the Kuiper Belt during a Dynamical Instability in the Orbits of Uranus and Neptune". Icarus. 196 (1): 258. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  140. Malhotra, Renu (1995). "The Origin of Pluto's Orbit: Implications for the Solar System Beyond Neptune". Astronomical Journal. 110: 420. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  141. . Singapore Science Centre. 2002. vanaf die oorspronklike op 11 November 2005. Besoek op29 November 2011.
  142. Young, Eliot F.; Binzel, Richard P.; Crane, Keenan (2000). "A Two-Color Map of Pluto Based on Mutual Event Lightcurves". Bulletin of the American Astronomical Society. AA(SwRI), AB(M.I.T.), AC (Boulder High School). 32: 1083. Bibcode:.
  143. Buie, Marc W.; Tholen, David J.; Horne, Keith (1992). . Icarus. 97 (2): 221–227. Bibcode:. doi:.
  144. Buie, Marc W. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 28 Februarie 2020. Besoek op10 Februarie 2010.
  145. (in Engels). Jet Propulsion Laboratory. 14 Januarie 2003. Geargiveer vanaf op 18 Julie 2017. Besoek op8 September 2006.
  146. Sobel, Dava (1993). . Discover magazine (in Engels). vanaf die oorspronklike op 3 Julie 2018. Besoek op13 April 2007.
  147. Williams, David R. (2005). . NASA Goddard Space Flight Center (in Engels). vanaf die oorspronklike op 13 November 2017. Besoek op26 Maart 2007.
  148. Britt, Robert Roy (2003). . space.com (in Engels). vanaf die oorspronklike op 23 Augustus 2010. Besoek op13 April 2007.
  149. Stern, S. Alan (2006). . Southwest Research Institute (in Engels). vanaf die oorspronklike op 27 November 2017. Besoek op13 April 2007.
  150. . pluto.jhuapl.edu – NASA New Horizons mission site (in Engels). Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory. 28 November 2006. Geargiveer vanaf op 27 November 2017. Besoek op29 November 2011.
  151. (in Engels). The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory LLC. 14 April 2015. vanaf die oorspronklike op 1 November 2019. Besoek op27 Junie 2015.
  152. (PDF). 2015-07-02. Besoek op2015-07-04.
  • 29 Julie 2012 op Wayback Machine at
  • 5 November 2012 op Wayback Machine
  • Gray, Meghan (2009). . Sixty Symbols. Brady Haran vir die Universiteit van Nottingham.

Pluto
pluto, hierdie, artikel, handel, dwergplaneet, ander, betekenisse, naam, sien, dubbelsinnig, bekend, 134340, grootste, bekende, dwergplaneet, sonnestelsel, tweede, grootste, massa, naas, eris, negende, grootste, liggaam, direk, wentel, byna, ware, kleur, soos,. Hierdie artikel handel oor die dwergplaneet Pluto Vir ander betekenisse van die naam sien Pluto dubbelsinnig Pluto ook bekend as 134340 Pluto is die grootste bekende dwergplaneet in die Sonnestelsel en die een met die tweede grootste massa naas Eris Dit is die negende grootste liggaam wat direk om die Son wentel Pluto Pluto in byna ware kleur soos waargeneem deur die New Horizons ruimtetuig op n afstand van 450 000 km OntdekkingOntdek deur Clyde W TombaughDatum 18 Februarie 1930Kleinplaneet benaming134340 PlutoKleinplaneet kategorie Dwergplaneet Trans Neptunus voorwerp Kuiper gordelvoorwerpEtimologie PlutoWentelbaaneienskappeEpog J2000Afelium 7 311 000 000 km 48 871 AEPerihelium 4 437 000 000 km 29 657 AE 1 Semihoofas 5 874 000 000 km 39 264 AEWentelperiode 90 613 305 dae 248 09 jaarSinodiese periode 366 73 daeGem omwentelingspoed 4 666 km sHellingshoek 17 141 75 11 88 tot die Son se ewenaar Lengteligging van stygende nodus 110 303 47 Periheliumhoek 113 763 29 Natuurlike satelliete 5Fisiese eienskappeGem radius 1 185 10 km 0 18 R 1 161 km 2 solied Oppervlakte 1 7657 km2 0 035 Aardes Volume 6 979 km3 0 0064 Aardes Massa 1 305 0 007 22 kg 0 0021 8 M 0 178 mane Gem digtheid 1 87 g cm3 3 Ontsnapping snelheid 1 212 km sSideriese rotasieperiode 6 387 230 dae 6 d 9 h 17 m 36 sRotasiespoed by ewenaar 47 18 km hAshelling 119 591 0 014 tot wentelbaan Regte styging van noordpool 312 993 Deklinasie 6 163 0 49 0 66 geometries varieer by 35 4 5 Oppervlak temp Kelvinmingem maks33 K44 K55 KSkynmagnitude 13 65 5 tot 16 3 6 hoof is 15 1 5 Absolute magnitude 0 7 7 Hoekgrootte 0 065 tot 0 115 5 AtmosfeerOppervlakdruk 0 30 Pa somer maksimum Samestelling stikstof metaan koolstofmonoksied 8 Vergelyking in grootte met die Aarde Pluto en sy mane Charon die tweede helderste voorwerp met Nix regs bo en Hidra regs onder 15 Februarie 2006 Hubble ruimteteleskoop Een omwenteling van Charon om Pluto Albei voorwerpe draai om die stelsel se massamiddelpunt Pluto se grootste maan Charon soos op 13 Julie 2015 afgeneem deur New Horizons Van die oomblik van sy ontdekking in 1930 tot in 2006 is Pluto as die Sonnestelsel se negende planeet beskou In die laat 20ste en vroee 21ste eeu is baie voorwerpe soortgelyk aan Pluto in die buitenste dele van die Sonnestelsel ontdek waaronder die verstrooideskyfvoorwerp Eris Op 24 Augustus 2006 het die Internasionale Sterrekundevereniging IAU die term planeet vir die eerste keer gedefinieer Hierdie definisie het Pluto van sy titel as planeet ontneem en dit is in n nuwe kategorie dwergplanete geklassifiseer saam met Ceres Haumea Makemake en Eris 9 Na die herklassifisering is Pluto ook op die lys kleinplanete gevoeg en is die nommer 134340 aan hom toegewys 10 11 Sommige sterrekundiges meen Pluto asook van die ander dwergplanete behoort as planete beskou te word 12 13 Pluto kom in die Kuipergordel voor en soos ander lede van die gordel bestaan dit hoofsaaklik uit rots en ys en is dit relatief klein sy massa is ongeveer n vyfde van die Aarde se maan s n en sy volume n derde Sy deursnee is 2 370 km 14 Pluto is kleiner as sewe mane in die Sonnestelsel en het n eksentrieke wentelbaan met n hoe inklinasie wat wissel van 29 tot 49 AE 4 3 7 3 miljard km van die Son af Dit is soms nader aan die son as die planeet Neptunus Op 14 Julie 2015 was die ruimtetuig New Horizons die eerste tuig wat by Pluto verbygevlieg het 15 16 17 18 Dit het vir Nasa mates en foto s van Pluto en sy mane geneem 19 20 Daar is onder meer vasgestel Pluto is 50 km groter as wat aanvanklik bereken is en dus groter as Eris Pluto en sy grootste natuurlike satelliet Charon word dikwels as n dubbelstelsel beskou omdat die twee liggame om hul massamiddelpunt wentel en nie om mekaar nie 21 Die IAU het egter nog nie n formele definisie vir tweeledige dwergplanete nie en tot dan bly Charon n maan van die dwergplaneet Pluto 22 Pluto het ook vier kleiner mane onder meer Nix en Hidra wat in 2005 ontdek is 23 Op 28 Junie 2011 het die Hubble ruimteteleskoop Kerberos ontdek 24 en op 11 Julie 2012 die laaste maan Styx 25 Inhoud 1 Geskiedenis 1 1 Ontdekking 1 2 Naam 1 3 Twyfel oor massa 1 4 Klassifikasie 1 4 1 IAU klassifikasie 2 Wentelbaan en rotasie 2 1 Verhouding met Neptunus 2 2 Rotasie 2 3 Kwasi satelliet 3 Geologie 3 1 Oppervlak 3 2 Interne struktuur 4 Massa en grootte 5 Atmosfeer 6 Satelliete 7 Oorsprong 8 Waarneming en verkenning 8 1 Waarneming 8 2 Verkenning 9 Galery 10 Verwysings 11 Eksterne skakelsGeskiedenis WysigOntdekking Wysig In die 1840 s het Urbain Le Verrier klassieke meganika gebruik om die posisie te voorspel van die toe nog onontdekte planeet Neptunus nadat hy versteurings in die wentelbaan van Uranus ontleed het 26 Daaropvolgende waarnemings van Neptunus in die laat 19de eeu het sterrekundiges laat glo Uranus se wentelbaan word deur nog n planeet benewens Neptunus beinvloed Die sterrewag waar Pluto ontdek is In 1906 het Percival Lowell n ryk Bostoniet wat die Lowell sterrewag in 1894 in Flagstaff Arizona gestig het n duur projek begin op soek na n moontlike negende planeet wat hy Planeet X genoem het 27 Teen 1909 het Lowell en die Amerikaanse sterrekundige William H Pickering verskeie moontlike koordinate voorgestel vir so n planeet 28 Lowell en sy sterrewag het gesoek tot met sy dood in 1916 maar vergeefs Sonder dat hy dit besef het is twee dowwe beelde van Pluto op 19 Maart en 7 April 1915 op sy opnames vasgevang maar daar is nie besef wat dit was nie 28 29 Daar was 14 ander bekende ontdekkings van Pluto die eerste was op 20 Augustus 1909 by die Yerkes sterrewag 30 Weens n regstryd van 10 jaar met Constance Lowell Percival se weduwee wat die sterrewag se miljoen dollar deel van sy erfenis vir haarself wou he is die soektog na Planeet X eers in 1929 voortgesit 31 toe die direkteur Vesto Slipher die taak om Planeet X op te spoor oorgelaat het aan Clyde Tombaugh n 23 jarige man van Kansas wat pas by die Lowell sterrewag aangesluit het omdat Slipher beindruk was deur n voorbeeld van sy sterrekundige tekeninge 31 Tombaugh het die naglug sistematies in pare foto s vasgevang en elke paar ondersoek om te bepaal of enige voorwerpe van posisie verander het Hy het vinnig heen en weer tussen die fotografiese plate beweeg om die illusie van beweging te skep van enige voorwerp wat van posisie verander het Op 18 Februarie 1930 na n soektog van byna twee jaar het Tombaugh n moontlik bewegende voorwerp geidentifiseer op plate wat op 23 en 29 Januarie van daardie jaar geneem is n Foto van swakker gehalte wat op 21 Januarie geneem is het gehelp om die beweging te bevestig 32 Nadat die sterrewag nog foto s gekry het wat die beweging bevestig is die nuus van die bevindings op 13 Maart 1930 na die Harvardkollege sterrewag gestuur 28 Naam Wysig Die ontdekking het wereldwyd die hoofnuus gehaal Die Lowell sterrewag wat vanwee die ontdekking die reg gehad het om die voorwerp n naam te gee het meer as duisend voorstelle van oor die wereld ontvang wat gewissel het van Atlas tot Zymal 33 Tombaugh het Slipher aangespoor om gou n naam te kies voordat iemand anders dit doen 33 Constance Lowell het die naam Zeus voorgestel toe Percival en eindelik Constance Die voorstelle is verwerp 34 Die naam Pluto na aanleiding van die mitologiese god van die onderwereld is voorgestel deur Venetia Burney 1918 2009 toe n 11 jarige skoolmeisie van Oxford Engeland wat geinteresseerd was in klassieke mitologie 35 Die voorwerp het op 24 Maart 1930 amptelik n naam gekry 36 37 Elke lid van die Lowell sterrewag is toegelaat om uit n kortlys van name te kies Minerva wat reeds die naam van n asteroide was Cronus wat nie gewild was nie en Pluto Pluto het al die stemme gekry 38 Die naam is op 1 Mei 1930 aangekondig 35 By die aankondiging het Venetia se oupa vir haar die ekwivalent van 5 gelyk aan R5 563 in 2015 gegee as n beloning 35 Die keuse van die naam is gedeeltelik geinspireer deur die feit dat die eerste twee letters van Pluto die voorletters van Percival Lowell is Pluto se sterrekundige simbool Unicode U 2647 is toe geskep as n monogram uit die letters PL 39 Pluto se astrologiese simbool lyk soos die van Neptunus maar het n sirkel in die middel in plaas van die middelste deel van die vurk Die naam het gou byval gevind In 1930 was Walt Disney oenskynlik daardeur geinspireer toe hy Mickey Muis se hond Pluto geskep het hoewel Disney se animeerder Ben Sharpsteen nie kon bevestig waar die naam vandaan kom nie 40 In 1941 het Glenn T Seaborg n nuut ontdekte element plutonium genoem ter ere van Pluto nadat die element uraan na Uranus en neptunium na Neptunus genoem is 41 Twyfel oor massa Wysig Toe Pluto eers gevind is het sy dofheid twyfel laat ontstaan oor of dit wel Lowell se Planeet X is 27 Ramings van Pluto se massa het deur die 20ste eeu al hoe kleiner geword 42 Ramings van Pluto se massa Jaar Massa Raming deur1915 7 Aardes Lowell voorspelling vir Planeet X 27 1931 1 Aarde Seth Barnes Nicholson en Nicholas U Mayall 43 44 45 1948 0 1 Aarde Kuiper 46 1976 0 01 Aarde Dale Cruikshank Carl Pilcher amp David Morrison 47 1978 0 002 Aarde James W Christy amp Robert Sutton Harrington 48 2006 0 00218 Aarde Marc W Buie e a 49 2015 0 00220 Aarde New Horizons 50 Sterrekundiges het aanvanklik sy massa bereken volgens die veronderstelde invloed wat dit op Neptunus en Uranus gehad het In 1931 is bereken Pluto het min of meer dieselfde massa as die Aarde maar in 1948 is die raming afgebring na die van Mars 44 46 In 1976 het Dale Cruikshank Carl Pilcher en David Morrison van die Universiteit van Hawaii Pluto se albedo vir die eerste bereken en bevind dit stem ooreen met die van metaanys dit sou beteken Pluto is baie helder vir sy grootte en kon dus nie meer as een persent van die massa van die Aarde wees nie 47 Pluto se albedo is 1 3 2 keer so groot soos die Aarde s n 5 In 1978 het die ontdekking van Pluto se maan Charon dit vir die eerste keer moontlik gemaak om Pluto se massa min of meer akkuraat te bereken sowat 0 2 die van die Aarde en heeltemal te klein om die afwykings in Uranus se wentelbaan te verduidelik Daaropvolgende soektogte na n alternatiewe Planeet X veral deur Robert Sutton Harrington 51 het misluk In 1992 het Myles Standish data van Voyager 2 se verbyvlug van Neptunus in 1989 gebruik om sy swaartekraginvloed op Uranus te herbereken Met die nuwe syfers het die afwykings en dus die soeke na Planeet X nie meer sin gemaak nie 52 Vandag stem die meeste sterrekundiges saam dat Planeet X soos Lowell dit gedefinieer het nie bestaan nie 53 Lowell het in 1915 n wentelbaan en posisie vir Planeet X voorspel wat taamlik ooreenstem met die van Pluto destyds maar Ernest W Brown het gou na Pluto se ontdekking gemeen dit is toeval 54 en die mening word vandag nog gehuldig 52 Klassifikasie Wysig Sedert 1992 is baie hemelliggame in dieselfde gebied as Pluto ontdek wat gewys het Pluto is een van baie voorwerpe in die Kuiper gordel Dit het sy amptelike status as planeet omstrede gemaak en baie mense het gewonder of Pluto beskou moet word as bloot een van die Kuiper gordelvoorwerpe of nie Die direkteurs van museums en planetariums het dikwels omstredenheid veroorsaak deur Pluto uit te laat uit planetere modelle van die Sonnestelsel Die Hayden planetarium het in Februarie 2000 heropen na opknappingswerk met n model van net agt planete Dit het n jaar later die hoofopskrifte gehaal 55 Namate voorwerpe van min of meer Pluto se grootte in dieselfde omgewing ontdek is het baie gemeen die planeet moet herklassifiseer word as n Kuiper gordelvoorwerp nes Ceres Pallas Juno en Vesta eindelik hul planeetstatus verloor het na die ontdekking van baie ander asteroides Op 29 Julie 2005 is die ontdekking van nog n trans Neptunus voorwerp Eris aangekondig Daar is geglo dit is heelwat groter as Pluto Sy ontdekkers en die media het dit aanvanklik die tiende planeet genoem hoewel daar geen amptelike konsensus was dat dit wel n planeet is nie 56 Al hoe meer mense het begin glo Pluto moet herklassifiseer word 57 IAU klassifikasie Wysig Die debat het op 24 Augustus 2006 n hoogtepunt bereik toe die Internasionale Sterrekundevereniging IAU n amptelike definisie vir die term planeet opstel Daarvolgens moet n voorwerp aan drie hoofkriteria voldoen om n planeet genoem te kan word Die voorwerp moet om die Son wentel Dit moet groot genoeg wees sodat sy swaartekrag hom rond gedruk het dit moet dus in hidrostatiese ewewig wees Dit moes sy wentelbaan skoongevee het van ander voorwerpe 58 59 Pluto voldoen nie aan die derde kriterium nie omdat sy massa net 0 07 keer so groot is as die van die res van die voorwerpe in sy wentelbaan die Aarde se massa is in vergelyking 1 7 miljoen keer so groot as die res van die voorwerpe in sy wentelbaan 57 59 Die IAU het verder besluit voorwerpe wat nie aan die derde kriterium voldoen nie sou dwergplanete genoem word Op 13 September 2006 het die IAU Pluto Eris en Eris se maan Disnomia ook ingesluit in hul katalogus van kleinplanete hulle het die kleinplaneetname 134340 Pluto 136199 Eris en 136199 Eris I Disnomia bygekry 60 As Pluto met sy ontdekking in 1930 in die katalogus ingesluit is sou dit die syfer 1164 voor sy naam gekry het na 1163 Saga wat n maand tevore ontdek is 61 Daar is redelike onmin in die sterrekundegemeenskap oor Pluto se herklassifikasie 62 63 64 Alan Stern hoofondersoekbeampte van Nasa se New Horizons sending na Pluto is n groot teenstander van die IAU besluit Hy is van mening dat nie die Aarde Mars Jupiter of Neptunus hul wentelbane skoongevee het nie en het gese Die New Horizons projek sal nie die IAU se planeetdefinisie besluit van 24 Augustus 2006 aanvaar nie 65 66 Volgens hom het minder as vyf persent van sterrekundiges vir die herklassifikasie gestem en dus is hul besluit nie verteenwoordigend van die hele sterrekundegemeenskap nie 67 Ook Marc W Buie destyds van die Lowell sterrewag het daarteen beswaar gemaak 68 Ander soos Mike Brown die sterrekundige wat Eris ontdek het steun die IAU se besluit Brown het gese dit moes eindelik gebeur Die wetenskap korrigeer homself op die ou end selfs wanneer sterk emosies betrokke is 69 Die publiek se reaksie was uiteenlopend Baie aanvaar die klassifikasie terwyl petisies steeds opgestel word om die IAU te probeer oorreed om die besluit te herroep Die huis van verteenwoordigers van Nieu Mexiko het n resolusie ter ere van Clyde Tombaugh die ontdekker wat lank in die deelstaat gewoon het aanvaar wat verklaar dat Pluto altyd as n planeet beskou sal word terwyl dit in die deelstaat se naglug is en dat 13 Maart 2007 die dag van Pluto die planeet is 70 71 Die senaat van Illinois het in 2009 n soortgelyke resolusie aanvaar Tombaugh is in Illinois gebore Volgens die resolusie is Pluto onregverdig tot n dwergplaneet gedegradeer 72 In 2006 het die American Dialect Society plutoed as sy woord van die jaar aanvaar Om te pluto is om iemand of iets te degradeer of devalueer 73 Wentelbaan en rotasie Wysig Pluto rooi boog voltooi een omwenteling om die Son middel vir elke 247 68 omwentelings van die Aarde Die donkerblou voorwerp is Neptunus Pluto se wentelbaan rooi met betrekking tot die Sonnebaan Die skets wys Pluto se elliptiese wentelbaan rooi van bo af in verhouding met Neptunus se wentelbaan blou Pluto is soms nader aan die Son as Neptunus Die donkerder dele van die bane wys waar hulle onder die vlak van die sonnebaan beweeg Pluto se wentelperiode is 248 aardjare Sy wenteleienskappe verskil taamlik van die ander planete s n hulle volg feitlik sirkelvormige wentelbane om die Son op n plat vlak wat die sonnebaan genoem word Pluto se wentelbaan daarenteen le meer as 17 skuins met betrekking tot die sonnebaan en is eksentries ellipties Hierdie eksentrisiteit lei daartoe dat n klein deel van Pluto se wentelbaan binne die van Neptunus le Die Pluto Charon stelsel se massamiddelpunt het op 5 September 1989 sy perihelium naaste afstand aan die Son bereik 74 en was tussen 7 Februarie 1979 en 11 Februarie 1999 die laaste keer nader aan die Son as Neptunus 75 Op lang termyn is Pluto se wentelbaan chaoties Hoewel rekenaarsimulasies gebruik kan word om sy wentelbaan vir die volgende en die afgelope paar miljoen jaar te voorspel word voorspellings na meer as 10 20 miljoen jaar spekulatief Pluto is sensitief vir onmeetbaar klein details van die Sonnestelsel dit is faktore wat moeilik is om te voorspel en wat eindelik sy wentelbaan sal verander 76 77 Verhouding met Neptunus Wysig Al lyk dit of Pluto se wentelbaan die van Neptunus kruis as n mens dit van bo af sien le die twee voorwerpe so dat hulle nooit sal bots of selfs naby mekaar sal kom nie Daar is verskeie redes hiervoor Die eenvoudigste rede is dat die twee wentelbane mekaar nie werklik kruis nie Wanneer Pluto die naaste aan die Son is en dus die naaste aan Neptunus se wentelbaan soos van bo af gesien is dit ook die verste bo Neptunus se pad Pluto se wentelbaan loop sowat 8 astronomiese eenhede AE bo die van Neptunus verby 78 79 80 Dit alleen is nie genoeg om n botsing te voorkom nie want steurings wat deur die planete veral Neptunus veroorsaak word kan Pluto se wentelbaan soos sy wentelpresessie oor miljoene jare verander Daar is egter ook ander faktore by betrokke Die belangrikste hiervan is dat Pluto in n baanresonansie van 2 3 met Neptunus is vir elke twee omwentelings van Pluto om die Son voltooi Neptunus drie Die twee voorwerpe keer dan terug na hul aanvanklike posisies en die siklus begin van voor af elke siklus duur sowat 500 jaar Hierdie patroon is sodanig dat die eerste keer wat Pluto in n siklus van 500 jaar naby perihelium is Neptunus meer as 50 agter Pluto is Teen Pluto se tweede perihelium het Neptunus nog een en n half omwentelings voltooi en sal dit dus dieselfde afstand voor Pluto wees Die naaste wat die twee voorwerpe aan mekaar kom is 17 AE wat verder is as Pluto se minimum afstand van Uranus af 11 AE 80 Die resonansie van 2 3 is oor miljoene jare hoogs stabiel 81 Dit voorkom dat hulle naby mekaar kom die siklus verloop altyd dieselfde en keer dat die twee wentelbane mekaar kruis Al was Pluto se wentelbaan dus nie eksentriek nie sou die twee liggame steeds nooit gebots het nie 80 Rotasie Wysig Pluto se rotasieperiode dus die lengte van sy dag is 6 39 dae op Aarde 82 Nes Uranus roteer Pluto op sy kant op sy wentelvlak met n aksiale helling van 120 Sy seisoene is dus ekstreem met sy sonstilstande het n kwart van sy oppervlak aaneenlopende daglig terwyl n ander kwart aaneenlopend in donkerte gehul is 83 Daglig op Pluto is swak en stem ooreen met skemerte op Aarde Nasa het n Plutotydrekenaar 84 aanlyn beskikbaar gestel waar gesien kan word wanneer die lig op Aarde ooreenstem met helder daglig op Pluto n Voorbeeld op 13 Julie 2015 by die koordinate van die Applied Physics Laboratory waar New Horizons gebou is was Plutotyd 20 38 84 85 vier minute na die sigbare sonsondergang om 20 34 86 Kwasi satelliet Wysig Minstens een klein voorwerp 15810 1994 JR1 is n kwasi satelliet van Pluto dit is in n spesifieke soort wentelbaanverhouding met die dwergplaneet 87 Dit is al die afgelope 100 000 jaar n kwasi satelliet en sal dit moontlik vir die volgende 250 000 jaar bly 87 88 Daar kan ook ander liggame wees wat Pluto se wentelbaan deel Geologie Wysig n Kaart deur New Horizons van n deel van Pluto se oppervlak Die verspreiding van metaanys op Pluto 12 Julie 2015 Die teoretiese struktuur van Pluto 1 bevrore stikstof 89 2 waterys 3 rots Vanwee Pluto se afstand van die Aarde af is n diepte ondersoek van die dwergplaneet van hier af moeilik Wanneer wetenskaplikes data van die tuig New Horizons aflaai na sy verbyvlug van Pluto op 14 Julie 2015 sal dit meer inligting kan verskaf 90 Oppervlak Wysig Pluto se oppervlak bestaan uit meer as 98 stikstofys met spore van metaan en koolstofmonoksied 89 Die deel van die dwergplaneet wat na sy maan Charon gedraai is bevat meer metaanys en die teenoorgestelde kant meer stikstof en koolstofmonoksiedys 91 Pluto se oppervlak wissel baie en die kleur en helderheid verskil grootliks van plek tot plek 92 Dit is een van die mees kontrasterende liggame in die Sonnestelsel 93 Kleure wissel van steenkoolswart tot donkeroranje en wit 94 Sy kleur is baie soos die van Io met effens meer oranje en baie minder rooi as Mars 95 n Eienskap wat uitstaan is die ligte hartvormige ligte gebied wat voorlopig Tombaugh Regio genoem word na die ontdekker van Pluto 96 97 98 99 Die grootste deel daarvan le in Pluto se noordelike halfrond Daar word vermoed hierdie kraterlose gebied is minder as 100 miljoen jaar oud en moontlik nog besig om geologies te vorm Stroke in die gebied kon deur winde veroorsaak gewees het Interne struktuur Wysig Pluto se digtheid is 2 03 0 06 g cm3 49 Omdat die verval van radio aktiewe elemente die ys eindelik genoeg sou verhit om van die rots geskei te raak verwag wetenskaplikes dat Pluto se rotsagtige materiaal n digte kern vorm wat deur n mantel van waterys bedek word Die deursnee van die kern word op sowat 1 700 km geraam dit is 70 van Pluto se deursnee 100 Dit is moontlik dat die verhitting steeds plaasvind en by die grens tussen die kern en die mantel n oseaanlaag van vloeibare water onder die oppervlak skep wat sowat 100 tot 180 km dik is 100 101 Massa en grootte WysigRamings van Pluto se grootte Jaar Radius deursnee Notas1993 1 195 2 390 km Millis e a 102 indien sonder newelagtigheid 103 1993 1 180 2 360 km Millis e a oppervlak en newelagtigheid 103 1994 1 164 2 328 km Young amp Binzel 104 2006 1 153 2 306 km Buie e a 49 2007 1 161 2 322 km Young Young amp Buie 2 2011 1 180 2 360 km Zalucha e a 105 2014 1 184 2 368 km Lellouch e a 106 2015 1 185 2 370 km New Horizons meting 107 Pluto se massa is 1 31 1022 kg minder as 0 24 van die Aarde s n 108 en sy deursnee is 2 370 km 14 Sy oppervlakte is 1 665 107 km2 of feitlik dieselfde as die van Rusland Sy oppervlakswaartekrag is 0 063g in vergelyking met 1g vir die Aarde Die ontdekking van Pluto se maan Charon in 1978 het wetenskaplikes in staat gestel om die massa van die Pluto Charon stelsel te meet deur die toepassing van Newton se formulering van Kepler se derde wet Dansky waarnemings van Pluto se verduistering deur Charon kon hulle Pluto se deursnee akkurater vasstel terwyl die uitvinding van aanpassingsoptiek hulle toegelaat het om sy vorm beter vas te stel 109 Die grootte van die Aarde Maan en Pluto Met n massa van minder as 0 2 maanmassas is Pluto se massa baie kleiner as die van ons Sonnestelsel se rotsplanete en selfs die van sewe mane Ganimedes Titan Callisto Io die Maan Europa en Triton Die massa is baie kleiner as wat vermoed is voordat Charon ontdek is Pluto se deursnee is twee keer die van die dwergplaneet Ceres die grootste voorwerp in die asteroidegordel Sy massa is kleiner as die van die dwergplaneet Eris n trans Neptunus voorwerp wat in 2005 ontdek is hoewel sy deursnee groter is 2 370 km teenoor Eris se 2 326 km 107 Die bepaling van Pluto se grootte is bemoeilik deur sy atmosfeer 2 en moontlike koolwaterstof newels 103 In Maart 2014 het Lellouch De Bergh e a bevindings gepubliseer oor metaanmengselverhoudings in Pluto as atmosfeer wat ooreenstem met n Plutoniese deursnee van meer as 2 360 km met 2 368 km as n beste raaiskoot 106 Op 13 Julie 2015 is met foto s en ander inligting van New Horizons vasgestel Pluto het n deursnee van 2 370 km 107 110 Atmosfeer Wysig Een van die laaste foto s van Pluto deur New Horizons wat die dwergplaneet se atmosfeer wys in nabye ware kleur met die Son wat van agter af skyn Verskeie lae blou waas dryf in Pluto se atmosfeer Langs en naby die ledemate is berge en hul skaduwees sigbaar Pluto het n dun atmosfeer wat bestaan uit stikstof N2 metaan CH4 en koolstofmonoksied CO wat in ewewig met hul ys op Pluto se oppervlak is 111 Die oppervlakdruk wissel van 0 65 tot 2 4 Pa 112 dit is rofweg n miljoen tot 100 000 keer minder as die Aarde se atmosferiese druk Die dwergplaneet se elliptiese wentelbaan het waarskynlik n groot invloed op sy atmosfeer wanneer Pluto weg van die Son af beweeg sal sy atmosfeer moontlik meer vries Wanneer Pluto nader aan die Son is sal die temperatuur van sy soliede oppervlak toeneem en dit sal veroorsaak dat die ys sublimeer Nes sweet die liggaam afkoel terwyl dit van die vel af verdamp sal hierdie sublimasie Pluto se oppervlak afkoel 113 Die teenwoordigheid van metaan n kragtige kweekhuisgas in Pluto se atmosfeer skep n temperatuur inversie n toename van temperatuur in hoogte met gemiddelde temperature van 36 K hoer by 10 km bo die oppervlak 114 Die laer atmosfeer bevat n hoer konsentrasie metaan as die boonste atmosfeer 114 Selfs al beweeg Pluto weg van die Son was die atmosfeerdruk in 2002 0 3 Pa hoer as in 1988 omdat Pluto se noordpool in 1987 vir die eerste keer in 120 jaar uit die skadu beweeg het dit het veroorsaak dat ekstra stikstof van die poolgebied begin sublimeer het Dit sal dekades neem vir hierdie stikstof om uit die atmosfeer te kondenseer terwyl dit vries op Pluto se nou voortdurend donker suidpool 115 Satelliete WysigHoofartikel Pluto se natuurlike satelliete Pluto het vyf bekende natuurlike satelliete Charon wat in 1978 eerste deur die sterrekundige James Christy geidentifiseer is Nix en Hidra wat albei in 2005 ontdek is 116 Kerberos 2011 24 en Styx 2012 117 Die mane se wentelbane is sirkelvormig eksentrisiteit lt 0 006 en op dieselfde vlak as Pluto se ewenaar inklinasie lt 1 118 119 en dus met n helling van sowat 120 relatief tot Pluto se wentelbaan Naam Foto 120 Deursnee km Massa 1019 kg Halfas km Wenteltyd dae Wenteltyd t o v Charon Eksentrisiteit Inklinasie Pluto ewenaar Skynbare magnitude Ontdekkings datumPluto 121 2 370 20 1 305 7 2 035 6 387230 1 1 0 0022 0 001 15 1 1930Pluto I Charon 1 208 158 7 1 5 17 536 3 6 387230 1 1 0 0022 0 001 16 8 1978Pluto V Styx 10 25 42 413 20 1617 1 3 16 0 00001 0 0 27 2012Pluto II Nix c 42 36 0 005 0 004 48 690 24 8548 1 3 89 0 00000 0 0 23 7 2005Pluto IV Kerberos 13 34 0 002 0 001 57 750 32 1679 1 5 04 0 00000 0 4 26 2011Pluto III Hidra c 55 40 0 005 0 004 64 721 38 2021 1 5 98 0 00554 0 3 23 3 2005 Pluto en sy mane op skaal met die massamiddelpunt barisentrum aangedui Die Plutoniese stelsel is baie kompak die vyf bekende mane wentel in die binneste 3 van die streek waar prograde wentelings in dieselfde rigting as die dwergplaneet stabiel sal wees 122 Charon is die naaste aan Pluto dit is groot genoeg om in hidrostatiese ewewig te wees en die stelsel se massamiddelpunt buite Pluto te laat le Net verder as Charon is die kleiner mane onderskeidelik Styx Nix Kerberos en Hidra Die wentelperiodes van al die mane is in resonansie of naby resonansie 123 119 Wanneer apsidale presessie in ag geneem word is die wentelperiodes van Styx Nix en Hidra in n verhouding van presies 18 22 33 119 Daar is ook n nabyverhouding van 3 4 5 6 in die periodes van Styx Nix Kerberos en Hidra met die van Charon 119 124 Die Pluto Charon stelsel is een van net n paar stelsels in die Sonnestelsel waarvan die massamiddelpunt buite die hoofliggaam le 617 Patroclus is n kleiner voorbeeld en die Son en Jupiter die enigste groter een 125 Dit en Charon se grootte in verhouding met Pluto s n het daartoe gelei dat sommige sterrekundiges dit as n dubbeldwergplaneet beskou 126 Die stelsel is ook ongewoon in die sin dat die twee voorwerpe se rotasie met mekaar s n gesinchroniseer is nes die Aarde en die Maan s n Charon en Pluto wys altyd dieselfde kant na mekaar 127 Dit beteken ook die rotasieperiode van elk is gelyk aan die tyd wat dit die hele stelsel neem om om die massamiddelpunt te roteer 82 Pluto se mane het vermoedelik gevorm na n botsing vroeg in die bestaan van die Sonnestelsel tussen Pluto en n liggaam van min of meer dieselfde grootte Die materiaal wat in die botsing uitgeskiet is het saamgepak en die mane gevorm wat vandag om Pluto voorkom 128 Kerberos het egter n veel laer albedo as die ander mane 129 en dit is moeilik om te verduidelik aan die hand van n groot botsing 130 LINKS Die Plutoniese stelsel Pluto Charon Styx Nix Kerberos en Hidra Hubble ruimteteleskoop Julie 2012 MIDDEL Pluto en Charon New Horizons Julie 2015 REGS n Vergelyking van vier van die vyf mane se helderheid kunstenaarsvoorstelling Styx nie op skaal nie 131 Oorsprong WysigPluto se oorsprong en identiteit het sterrekundiges lank laat kopkrap n Vroee hipotese was dat dit een van Neptunus se mane is wat deur n ander maan dalk Triton uit sy wentelbaan gestamp is Die idee is eindelik verwerp toe dinamiese studies van die twee planete se wentelbane gewys het dit is onmoontlik 132 133 Die posisie van die Kuiper gordel in verhouding met die Sonnestelsel se vier groot planete Pluto se ware plek in die Sonnestelsel het eers in 1992 duidelik geword toe nog klein ysvoorwerpe verder as Neptunus ontdek is wat nie net met Pluto ooreengestem het wat wentelbane betref nie maar ook grootte en samestelling Hierdie trans Neptunus streek is vermoedelik die bron van baie kortperiodekomete Sterrekundiges glo nou Pluto is die grootste voorwerp in die Kuiper gordel n stabiele gordel van voorwerpe tussen 30 en 50 AE van die son af Teen 2011 was opnames van die Kuiper gordel tot n magnitude van 21 feitlik voltooi as daar enige ander voorwerpe so groot soos Pluto is sal dit verder as 100 AE van die Son af wees 134 Nes ander Kuiper gordelvoorwerpe KGV s deel Pluto baie eienskappe met komete die sonwind blaas byvoorbeeld Pluto se atmosfeer geleidelik weg soos met n komeet 135 Sommige wetenskaplikes dink as Pluto so na aan die Son as die Aarde was sou dit n roei stert soos n komeet ontwikkel het 136 Almal stem egter nie daarmee saam nie 137 Hoewel Pluto die groootste voorwerp in die Kuiper gordel is wat nog ontdek is 103 stem Neptunus se maan Triton wat effens groter is baie met hom ooreen wat geologie en atmosfeer betref Die maan is vermoedelik n KGV wat deur Neptunus aangetrek is 138 Eris is feitlik net so groot soos Pluto met n veel groter massa maar is streng gesproke nie n KGV nie Dit word eerder beskou as lid van n aangrensende groep liggame in die verstrooide skyf Talle KGV s is nes Pluto in n baanresonansie van 2 3 met Neptunus KGV s met so n resonansie word plutino s genoem na Pluto 139 Nes ander KGV s is Pluto vermoedelik n planetesimaal wat n afvalproduk is van die oorspronklike protoplanetere skyf om die Son wat nie ten volle tot n planeet ontwikkel het nie Baie sterrekundiges glo Pluto se huidige posisie is veroorsaak deur n skielike migrasie van Neptunus vroeg in die Sonnestelsel se vorming Terwyl Neptunus weg van die Son beweeg het het dit die voorwerpe in die Kuiper gordel beinvloed dit het Triton in n wentelbaan aangetrek ander in resonansie laat gaan en nog ander in chaotiese wentelbane gestamp Die voorwerpe in die verstrooide skyf n dinamies onstabiele strook wat met die Kuiper gordel oorvleuel is moontlik in hul huidige posisies geplaas deur wisselwerkings met Neptunus se migrerende resonansies 140 n Rekenaarsimulasie in 2004 deur Alessandro Morbidelli van die Cote d Azur sterrewag in Nice dui daarop dat Neptunus se migrasie na die Kuiper gordel moontlik veroorsaak is deur die vorming van n resonansie van 1 2 tussen Jupiter en Saturnus Dit kon n swaartekragstuwing veroorsaak het wat beide Uranus en Neptunus na groter wentelbane gedryf het en hulle plekke laat omruil het so is Neptunus se afstand van die Son af verdubbel Die daaropvolgende uitskiet van voorwerpe uit die proto Kuiper gordel kan die Groot Bombardement van die rotsplanete deur asteroides verduidelik van 600 miljoen jaar na die vorming van die Sonnestelsel asook die ontstaan van die Jupiter trojane 141 Dit is moontlik dat Pluto n sirkelvormige wentelbaan sowat 33 AE van die Son af kon gehad het voordat Neptunus se migrasie hom versteur het 142 Volgens die Nice model moes daar sowat duisend Pluto grootte voorwerpe in die oorspronklike protoplanetere skyf gewees het onder meer Triton en Eris 141 Waarneming en verkenning WysigWaarneming Wysig n Simulasie van Pluto se rotasie gebaseer op foto s deur Hubble in 2002 2003 Pluto se skynbare magnitude is gemiddeld 15 1 en dit verhelder tot 13 65 met sy perihelium 5 hoe laer die magnitude hoe helderder die voorwerp n Teleskoop is nodig om dit te sien dit moet verkieslik n lensopening van sowat 30 cm he 143 Pluto lyk soos n ster deur selfs groot teleskope vanwee sy skynbare deursnee van net 0 11 Die vroegste kaarte van Pluto wat in die laat 1980 s gemaak is was helderheidskaarte wat geskep is met behulp van waarnemings van verduistering deur Pluto se grootste maan Charon Waarnemings is gemaak van die verandering in die algehele gemiddelde helderheid van die Pluto Charon stelsel tydens die verduisterings As n ligte deel van Pluto verduister word is daar byvoorbeeld n groter verandering in helderheid as wanneer n donker deel verduister word Rekenaars kan gebruik word om met behulp van baie sulke verduisterings n helderheidskaart te maak Met die metode kan ook tred gehou word met helderheidsveranderings oor n lang tyd 144 145 Beter kaarte is gemaak van foto s wat deur die Hubble ruimteteleskoop geneem is Dit het n groter resolusie gehad en baie meer detail gewys 93 en daarmee kon veranderings oor groot dele waargeneem word onder meer poolstreke en groot helder kolle 95 Dit was die beste beelde van Pluto tot met die verbyvlug van die ruimtetuig New Horizons in Julie 2015 want Hubble se twee kameras wat vir die kaarte gebruik is was nie meer in werking nie 146 Verkenning Wysig New Horizons word op 19 Januarie 2006 gelanseer Pluto hou groot uitdagings vir n waarnemingstuig in vanwee sy klein massa en groot afstand van die Aarde af Voyager 1 kon Pluto besoek het maar die tuig se beheerders het n nabye verbyvlug van Saturnus se maan Titan verkies en dit kon nie met n verbyvlug van Pluto versoen word nie Voyager 2 het nooit n baan gevolg wat verby Pluto loop nie 147 Daar was geen ernstige poging om Pluto met n ruimtetuig te verken voor die laaste dekade van die 20ste eeu nie In Augustus 1992 het die JPL wetenskaplike Robert Staehle Pluto se ontdekker Clyde Tombaugh gebel en sy toestemming gevra om die planeet te besoek 148 Nasa het egter die Pluto Kuiper Express sending gekanselleer en stygende koste en vertragings as rede aangevoer 149 Na n intense politieke stryd het n ander sending wat New Horizons gedoop is in 2003 befondsing van die Amerikaanse regering gekry 150 New Horizons is op 19 Januarie 2006 gelanseer Die projekleier Alan Stern het bevestig dat die tuig van die as van Clyde Tombaugh wat in 1997 oorlede is aan boord het 151 New Horizons het laat in September 2006 sy eerste waarneming van Pluto gedoen 152 Foto s is op n afstand van sowat 4 2 miljard kilometer geneem Vroeg in 2007 het die tuig n kraghupstoot van Jupiter se swaartekrag gekry Die tuig het op 14 Julie 2015 sy naaste punt aan Pluto bereik na n reis van 3 462 dae deur die Sonnestelsel Wetenskaplike waarnemings van Pluto het vyf maande voor die tyd begin en sal nog lank daarna voortduur Talle instrumente word gebruik om die geologie vorm en samestelling van Pluto en Charon te bepaal asook om Pluto se atmosfeer te ontleed New Horizons het ook hoeresolusiefoto s van Pluto en Charon se oppervlakke geneem Data sal nog tot laat in 2016 van die tuig afgelaai word 153 154 Galery Wysig Pluto soos op 11 Julie 2015 gesien deur New Horizons Pluto soos op 13 Julie 2015 gesien deur New Horizons Pluto in donkerder kleure om sy eienskappe duideliker te vertoon n Voorstelling van n uitsig oor Pluto se oppervlak met Charon links en die Son regs bo op die agtergrond Die vordering van New Horizons se baan tot in 2020 Verwysings Wysig Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter JPL Horizons On Line Ephemeris System Solar System Dynamics Group Besoek op 16 Januarie 2011 2 0 2 1 2 2 Young Eliot F Young L A Buie M Young Buie 2007 Pluto s Radius American Astronomical Society DPS meeting No 39 62 05 Bulletin of the American Astronomical Society 39 541 Bibcode 2007DPS 39 6205Y AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Pluto Universe Today Calvin J Hamilton 12 Februarie 2006 Dwarf Planet Pluto in Engels Views of the Solar System Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 April 2001 Besoek op 10 Januarie 2007 5 0 5 1 5 2 5 3 5 4 5 5 D R Williams 7 September 2006 Pluto Fact Sheet in Engels NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020 Besoek op 24 Maart 2007 AstDys 134340 Pluto Ephemerides Departement Wiskunde Universiteit van Pisa Italie Besoek op 27 Junie 2010 JPL Small Body Database Browser 134340 Pluto in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 12 Junie 2008 Pluto has carbon monoxide in its atmosphere Physorg com 19 April 2011 Besoek op 22 November 2011 A Akwagyiram 2005 Farewell Pluto in Engels BBC News Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Augustus 2017 Besoek op 5 Maart 2006 T B Spahr 2006 MPEC 2006 R19 EDITORIAL NOTICE in Engels Minor Planet Center Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Oktober 2008 Besoek op 7 September 2006 D Shiga 2006 Pluto added to official minor planet list in Engels NewScientist Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Januarie 2009 Besoek op 8 September 2006 Gorwyn Adam Alan Stern A Chihuahua is still a dog and Pluto is still a planet EarthSky onderhoud 18 Februarie 2010 Should Large Moons Be Called Satellite Planets in Engels News discovery com 14 Mei 2010 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Mei 2012 Besoek op 4 November 2011 14 0 14 1 How Big Is Pluto New Horizons Settles Decades Long Debate www nasa gov 2015 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Maart 2020 Besoek op 14 Julie 2015 Dunn Marcia 14 Julie 2015 Pluto close up Spacecraft makes flyby of icy mystery world AP News in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Oktober 2018 Besoek op 14 Julie 2015 Chang Kenneth 13 Julie 2015 A Close Up for Pluto After Spacecraft s 3 Billion MileTrip The New York Times in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Februarie 2020 Besoek op 13 Julie 2015 Overbye Dennis 6 Julie 2015 Reaching Pluto and the End of an Era of Planetary Exploration The New York Times in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020 Besoek op 7 Julie 2015 Chang Kenneth 18 Julie 2015 The Long Strange Trip to Pluto and How NASA Nearly Missed It New York Times in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 19 Julie 2015 About New Horizons nasa gov in Shona NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Mei 2020 Besoek op 3 Mei 2014 Chang Kenneth 6 Julie 2015 Almost Time for Pluto s Close Up The New York Times in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 6 Julie 2015 Olkin C B Wasserman L H Franz O G 2003 The mass ratio of Charon to Pluto from Hubble Space Telescope astrometry with the fine guidance sensors PDF Icarus pp 254 259 doi 10 1016 S0019 1035 03 00136 2 Besoek op 13 Maart 2007 More than one of work en journal specified help O Gingerich 2006 The Path to Defining Planets PDF Harvard Smithsonian Center for Astrophysics and IAU EC Planet Definition Committee chair Besoek op 13 Maart 2007 Sicardy B Beisker W 2006 Observing Two Pluto Stellar Approaches In 2006 Results On Pluto s Atmosphere And Detection Of Hydra in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 November 2017 Besoek op 13 Maart 2007 24 0 24 1 NASA s Hubble Discovers Another Moon Around Pluto in Engels NASA 20 Julie 2011 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 12 Julie 2012 Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto in Engels NASA 11 Julie 2012 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Januarie 2020 Besoek op 12 Julie 2012 Croswell Ken 1997 Planet Quest The Epic Discovery of Alien Solar Systems New York The Free Press p 43 ISBN 978 0 684 83252 4 AS1 onderhoud ref harv link 27 0 27 1 27 2 Tombaugh Clyde W 1946 The Search for the Ninth Planet Pluto Astronomical Society of the Pacific Leaflets 5 73 80 Bibcode 1946ASPL 5 73T 28 0 28 1 28 2 Hoyt William G 1976 W H Pickering s Planetary Predictions and the Discovery of Pluto Isis 67 4 551 564 doi 10 1086 351668 JSTOR 230561 Littman Mark 1990 Planets Beyond Discovering the Outer Solar System Wiley p 70 ISBN 0 471 51053 X Buchwald Greg Dimario Michael Wild Walter 2000 Pluto is Discovered Back in Time Amateur Professional Partnerships in Astronomy San Francisco San Francisco Astronomical Society of the Pacific 220 335 Bibcode 2000ASPC 220 355B ISBN 1 58381 052 8 31 0 31 1 Croswell 1997 p 50 Croswell 1997 p 52 33 0 33 1 Rao Joe 11 Maart 2005 Finding Pluto Tough Task Even 75 Years Later in Engels Space com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Augustus 2010 Besoek op 8 September 2006 Mager Brad The Search Continues Pluto The Discovery of Planet X in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Desember 2003 Besoek op 29 November 2011 35 0 35 1 35 2 Rincon Paul 13 Januarie 2006 The girl who named a planet BBC News in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Oktober 2018 Besoek op 12 April 2007 The Trans Neptunian Body Decision to call it Pluto The Times 27 Mei 1930 p 15 Name Pluto Given to Body Believed to Be Planet X The New York Times in Engels Associated Press 25 Mei 1930 p 1 ISSN 0362 4331 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 November 2013 Croswell 1997 pp 54 55 NASA s Solar System Exploration Multimedia Gallery Pluto s Symbol NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Oktober 2006 Besoek op 29 November 2011 Heinrichs Allison M 2006 Dwarfed by comparison Pittsburgh Tribune Review in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 September 2009 Besoek op 26 Maart 2007 Clark David L Hobart David E 2000 Reflections on the Legacy of a Legend PDF Besoek op 29 November 2011 Stern Alan Tholen David James 1997 Pluto and Charon University of Arizona Press pp 206 208 ISBN 978 0 8165 1840 1 Crommelin Andrew Claude de la Cherois 1931 The Discovery of Pluto Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 91 380 385 Bibcode 1931MNRAS 91 380 doi 10 1093 mnras 91 4 380 44 0 44 1 Nicholson Seth B Mayall Nicholas U Desember 1930 The Probable Value of the Mass of Pluto Publications of the Astronomical Society of the Pacific 42 250 350 Bibcode 1930PASP 42 350N doi 10 1086 124071 Nicholson Seth B Mayall Nicholas U Januarie 1931 Positions Orbit and Mass of Pluto Astrophysical Journal 73 1 Bibcode 1931ApJ 73 1N doi 10 1086 143288 46 0 46 1 Kuiper Gerard P 1950 The Diameter of Pluto Publications of the Astronomical Society of the Pacific 62 366 133 137 Bibcode 1950PASP 62 133K doi 10 1086 126255 47 0 47 1 Croswell 1997 p 57 Christy James W Harrington Robert Sutton 1978 The Satellite of Pluto Astronomical Journal 83 8 1005 1008 Bibcode 1978AJ 83 1005C doi 10 1086 112284 49 0 49 1 49 2 Buie Marc W Grundy William M Young Eliot F et al 2006 Orbits and photometry of Pluto s satellites Charon S 2005 P1 and S 2005 P2 Astronomical Journal 132 1 290 arXiv astro ph 0512491 Bibcode 2006AJ 132 290B doi 10 1086 504422 New Horizons What We Know New Horizons NASA s Mission to Pluto in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Oktober 2018 Besoek op 15 Julie 2015 Seidelmann P Kenneth Harrington Robert Sutton 1988 Planet X The current status Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 43 55 68 Bibcode 1987CeMec 43 55S doi 10 1007 BF01234554 Besoek op 29 November 2011 dooie skakel 52 0 52 1 Standish E Myles 1993 Planet X No dynamical evidence in the optical observations Astronomical Journal 105 5 200 2006 Bibcode 1993AJ 105 2000S doi 10 1086 116575 Standage Tom 2000 The Neptune File Penguin p 168 ISBN 0 8027 1363 7 History I The Lowell Observatory in 20th century Astronomy in Engels The Astronomical Society of the Pacific 28 Junie 1994 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 29 November 2011 Tyson Neil deGrasse 2 Februarie 2001 Astronomer Responds to Pluto Not a Planet Claim in Engels Space com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 30 November 2011 NASA Funded Scientists Discover Tenth Planet NASA press releases in Engels 29 Julie 2005 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 22 Februarie 2007 57 0 57 1 Soter Steven 2007 What is a Planet The Astronomical Journal Department of Astrophysics American Museum of Natural History 132 6 2513 arXiv astro ph 0608359 Bibcode 2006AJ 132 2513S doi 10 1086 508861 IAU 2006 General Assembly Resolutions 5 and 6 PDF IAU 24 Augustus 2006 59 0 59 1 IAU 2006 General Assembly Result of the IAU Resolution votes in Engels International Astronomical Union News Release IAU0603 24 Augustus 2006 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Mei 2020 Besoek op 15 Junie 2008 Green Daniel W E 13 September 2006 134340 Pluto 136199 Eris and 136199 Eris I Dysnomia IAU Circular 8747 Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 5 Februarie 2007 Besoek op 1 Desember 2011 JPL Small Body Database Browser in Engels California Institute of Technology Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 April 2020 Besoek op 15 Julie 2015 Britt Robert Roy 24 Augustus 2006 Pluto Demoted No Longer a Planet in Highly Controversial Definition in Engels Space com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Desember 2010 Besoek op 8 September 2006 Ruibal Sal 6 Januarie 1999 Astronomers question if Pluto is real planet USA Today Britt Robert Roy 21 November 2006 Why Planets Will Never Be Defined in Engels Space com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Mei 2009 Besoek op 1 Desember 2006 Rincon Paul 25 Augustus 2006 Pluto vote hijacked in revolt BBC News in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 November 2019 Besoek op 3 September 2006 Stern Alan 6 September 2006 Unabashedly Onward to the Ninth Planet The PI s Perspective in Engels New Horizons Web Site Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2013 Besoek op 21 Desember 2006 Shiga David 25 Augustus 2006 New planet definition sparks furore in Engels NewScientist com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Junie 2015 Besoek op 8 September 2006 Buie Marc W September 2006 My response to 2006 IAU Resolutions 5a and 6a in Engels Southwest Research Institute Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 1 Desember 2011 Overbye Dennis 24 Augustus 2006 Pluto Is Demoted to Dwarf Planet The New York Times in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020 Besoek op 1 Desember 2011 Holden Constance 23 March 2007 Rehabilitating Pluto Science 315 5819 1643 doi 10 1126 science 315 5819 1643c Gutierrez Joni Marie 2007 A joint memorial Declaring Pluto a planet and declaring March 13 2007 Pluto planet day at the legislature in Engels Legislature of New Mexico Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020 Besoek op 5 September 2009 Illinois General Assembly Bill Status of SR0046 96th General Assembly ilga gov Illinois General Assembly Besoek op 16 Maart 2011 Plutoed chosen as 06 Word of the Year in Engels Associated Press 8 Januarie 2007 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 November 2012 Besoek op 10 Januarie 2007 Horizons Web Interface for Pluto Barycenter Major Body 9 JPL Horizons On Line Ephemeris System Besoek op 11 Oktober 2012 Select Ephemeris Type Elements Target Body Pluto Barycenter and Center Sun Pluto to become most distant planet in Engels JPL NASA 28 Januarie 1999 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Februarie 2003 Besoek op 16 Januarie 2011 Sussman Gerald Jay Wisdom Jack 1988 Numerical evidence that the motion of Pluto is chaotic Science 241 4864 433 437 Bibcode 1988Sci 241 433S doi 10 1126 science 241 4864 433 PMID 17792606 Wisdom Jack Holman Matthew 1991 Symplectic maps for the n body problem Astronomical Journal 102 1528 1538 Bibcode 1991AJ 102 1528W doi 10 1086 115978 Wan Xiao Sheng Huang Tian Yi Innanen Kim A 2001 The 1 1 Superresonance in Pluto s Motion The Astronomical Journal 121 2 1155 1162 Bibcode 2001AJ 121 1155W doi 10 1086 318733 Hunter Maxwell W 2004 Unmanned scientific exploration throughout the Solar System Space Science Reviews 6 5 501 Bibcode 1967SSRv 6 601H doi 10 1007 BF00168793 80 0 80 1 80 2 Malhotra Renu 1997 Pluto s Orbit in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Julie 2019 Besoek op 26 Maart 2007 Alfven Hannes Arrhenius Gustaf 1976 SP 345 Evolution of the Solar System in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 28 Maart 2007 82 0 82 1 Faure Gunter Mensing Teresa M 2007 Pluto and Charon The Odd Couple Introduction to Planetary Science Springer pp 401 408 doi 10 1007 978 1 4020 5544 7 ISBN 978 1 4020 5544 7 Schombert Jim University of Oregon Astronomy 121 Lecture notes Pluto Orientation diagram 84 0 84 1 Pluto Time in Engels NASA Solar System Exploration Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Maart 2016 Besoek op 13 Julie 2015 NASA Lets You Experience Pluto Time with New Custom Tool NASA 5 Junie 2015 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Februarie 2019 NOAA Solar Calculator in Engels NOAA Earth System Research Laboratory Global Monitoring Division Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020 Besoek op 13 Julie 2015 87 0 87 1 de la Fuente Marcos Carlos de la Fuente Marcos Raul 2012 Plutino 15810 1994 JR1 an accidental quasi satellite of Pluto Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters 427 L85 arXiv 1209 3116 Bibcode 2012MNRAS 427L 85D doi 10 1111 j 1745 3933 2012 01350 x Pluto s fake moon in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2020 Besoek op 24 September 2012 89 0 89 1 Owen Tobias C Roush Ted L Cruikshank Dale P et al 1993 Surface Ices and the Atmospheric Composition of Pluto Science 261 5122 745 748 Bibcode 1993Sci 261 745O doi 10 1126 science 261 5122 745 PMID 17757212 Brown Dwayne Buckley Michael Stothoff Maria 15 Januarie 2015 15 Januarie 2015 Release 15 011 NASA s New Horizons Spacecraft Begins First Stages of Pluto Encounter Nasa in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 April 2020 Besoek op 15 Januarie 2015 Boyle Alan 11 Februarie 1999 Pluto regains its place on the fringe in Engels MSNBC Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 November 2012 Besoek op 20 Maart 2007 Buie Marc W Grundy William M Young Eliot F et al 2010 Pluto and Charon with the Hubble Space Telescope I Monitoring global change and improved surface properties from light curves Astronomical Journal 139 3 1117 1127 Bibcode 2010AJ 139 1117B doi 10 1088 0004 6256 139 3 1117 93 0 93 1 Buie Marc W Pluto map information in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020 Besoek op 10 Februarie 2010 Villard Ray Buie Marc W 4 Februarie 2010 New Hubble Maps of Pluto Show Surface Changes in Engels News Release Number STScI 2010 06 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 September 2016 Besoek op 10 Februarie 2010 95 0 95 1 Buie Marc W Grundy William M Young Eliot F et al 2010 Pluto and Charon with the Hubble Space Telescope II Resolving changes on Pluto s surface and a map for Charon Astronomical Journal 139 3 1128 1143 Bibcode 2010AJ 139 1128B doi 10 1088 0004 6256 139 3 1128 New Horizons spacecraft displays Pluto s big heart NASA gov 14 Julie 2015 URL besoek op 15 Julie 2015 O Kane Sean 15 Julie 2015 This is the first high resolution image of Pluto s surface The Verge in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 September 2019 Besoek op 15 Julie 2015 Coldewey Devin 15 Julie 2015 Latest New Horizons Photo Shows Close Up of Pluto s Young Mountains NBC News in Engels Comcast Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Augustus 2019 Besoek op 15 Julie 2015 The New York Times 15 Julie 2015 New Horizons Reveals Ice Mountains on Pluto The New York Times in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Junie 2019 Besoek op 15 Julie 2015 100 0 100 1 Hussmann Hauke Sohl Frank Spohn Tilman November 2006 Subsurface oceans and deep interiors of medium sized outer planet satellites and large trans neptunian objects PDF Icarus 185 1 258 273 Bibcode 2006Icar 185 258H doi 10 1016 j icarus 2006 06 005 The Inside Story pluto jhuapl edu NASA New Horizons mission site in Engels Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory 2007 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2018 Besoek op 15 Februarie 2014 Millis Robert L Wasserman Lawrence H Franz Otto G et al 1993 Pluto s radius and atmosphere Results from the entire 9 June 1988 occultation data set Icarus 105 2 282 Bibcode 1993Icar 105 282M doi 10 1006 icar 1993 1126 103 0 103 1 103 2 103 3 Brown Michael E 22 November 2010 How big is Pluto anyway Mike Brown s Planets Besoek op 9 Junie 2015 Franck Marchis op 8 November 2010 Young Eliot F Binzel Richard P 1994 A new determination of radii and limb parameters for Pluto and Charon from mutual event lightcurves Icarus 108 2 219 224 Bibcode 1994Icar 108 219Y doi 10 1006 icar 1994 1056 Zalucha Angela M Gulbis Amanda A S Zhu Xun et al 2011 An analysis of Pluto occultation light curves using an atmospheric radiative conductive model Icarus 211 1 Bibcode 2011Icar 211 804Z doi 10 1016 j icarus 2010 08 018 106 0 106 1 Lellouch Emmanuel de Bergh Catherine Sicardy Bruno et al 13 Maart 2014 Exploring the spatial temporal and vertical distribution of methane in Pluto s atmosphere Icarus arXiv 1403 3208 Bibcode 2015Icar 246 268L doi 10 1016 j icarus 2014 03 027 107 0 107 1 107 2 How Big Is Pluto New Horizons Settles Decades Long Debate NASA July 13 2015 Besoek op July 13 2015 Davies John 2001 Beyond Pluto extract PDF Royal Observatory Edinburgh Besoek op 26 Maart 2007 Close Laird M Merline William J Tholen David J et al 2000 Adaptive optics imaging of Pluto Charon and the discovery of a moon around the Asteroid 45 Eugenia the potential of adaptive optics in planetary astronomy Proceedings of the International Society for Optical Engineering European Southern Observatory 4007 787 795 Bibcode 2000SPIE 4007 787C doi 10 1117 12 390379 Lakdawalla Emily Pluto minus one day Very first New Horizons Pluto encounter science results in Engels The Planetary Society Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Maart 2020 Besoek op 13 Julie 2015 Croswell Ken 1992 Nitrogen in Pluto s Atmosphere in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020 Besoek op 27 April 2007 Lellouch Emmanuel Sicardy Bruno de Bergh Catherine et al 2009 Pluto s lower atmosphere structure and methane abundance from high resolution spectroscopy and stellar occultations Astronomy and Astrophysics 495 3 L17 L21 arXiv 0901 4882 Bibcode 2009A amp A 495L 17L doi 10 1051 0004 6361 200911633 Than Ker 2006 Astronomers Pluto colder than expected in Engels Space com via CNN com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2018 Besoek op 30 November 2011 114 0 114 1 Lellouch Emmanuel Sicardy Bruno de Bergh Catherine 2009 Pluto s lower atmosphere structure and methane abundance from high resolution spectroscopy and stellar occultations Astronomy amp Astrophysics in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020 Britt Robert Roy 2003 Puzzling Seasons and Signs of Wind Found on Pluto Space com in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Januarie 2011 Besoek op 26 Maart 2007 Gugliotta Guy 1 November 2005 Possible New Moons for Pluto Washington Post Besoek op 10 Oktober 2006 Wall Mike 11 Julie 2012 Pluto Has a Fifth Moon Hubble Telescope Reveals Space com in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2020 Besoek op 11 Julie 2012 Buie M Tholen D Grundy W 2012 The Orbit of Charon is Circular The Astronomical Journal 144 15 Bibcode 2012AJ 144 15B doi 10 1088 0004 6256 144 1 15 119 0 119 1 119 2 119 3 Showalter M R Hamilton D P 3 Junie 2015 Resonant interactions and chaotic rotation of Pluto s small moons Nature 522 7554 45 49 Bibcode 2015Natur 522 45S doi 10 1038 nature14469 Buie Mapping the surface of Pluto and Charon Pluto data van D R Williams 7 September 2006 Pluto Fact Sheet Nasa Besoek op 2007 03 24 Stern S Alan Weaver Harold A Jr Steffl Andrew J et al 2006 Characteristics and Origin of the Quadruple System at Pluto Nature 439 7079 946 948 arXiv astro ph 0512599 Bibcode 2006Natur 439 946S doi 10 1038 nature04548 PMID 16495992 Witze Alexandra 2015 Pluto s moons move in synchrony Nature doi 10 1038 nature 2015 17681 Matson J 11 Julie 2012 New Moon for Pluto Hubble Telescope Spots a 5th Plutonian Satellite Scientific American in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2016 Besoek op 12 Julie 2012 Richardson Derek C Walsh Kevin J 2005 Binary Minor Planets Annual Review of Earth and Planetary Sciences 34 1 47 81 Bibcode 2006AREPS 34 47R doi 10 1146 annurev earth 32 101802 120208 Sicardy Bruno Bellucci Aurelie Gendron Eric et al 2006 Charon s size and an upper limit on its atmosphere from a stellar occultation Nature 439 7072 52 4 Bibcode 2006Natur 439 52S doi 10 1038 nature04351 PMID 16397493 Young Leslie A 1997 The Once and Future Pluto Southwest Research Institute Boulder Colorado in Japannees Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 26 Maart 2007 NASA s Hubble Finds Pluto s Moons Tumbling in Absolute Chaos in Galisies Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 April 2020 Besoek op 3 Junie 2015 Pluto s moons are even weirder than thought in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020 Besoek op 20 Junie 2015 Pluto s moons dance to a random beat Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 April 2019 Besoek op 20 Junie 2015 HubbleSite NewsCenter Hubble Finds Two Chaotically Tumbling Pluto Moons 06 03 2015 Introduction hubblesite org in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Desember 2016 Besoek op 3 Junie 2015 Much ado about Pluto in Engels 1999 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2017 Besoek op 24 Junie 2015 The Michigan Technic Volumes 78 79 Universiteit van Michigan 1959 p 101 Besoek op 23 Junie 2015 Cite has empty unknown parameter 1 help Sheppard Scott S Trujillo Chadwick A Udalski Andrzej et al 2011 A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects Astronomical Journal 142 4 arXiv 1107 5309 Bibcode 2011AJ 142 98S doi 10 1088 0004 6256 142 4 98 Colossal Cousin to a Comet pluto jhuapl edu NASA New Horizons mission site in Engels Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 November 2014 Besoek op 15 Februarie 2014 Tyson Neil deGrasse 1999 Pluto Is Not a Planet The Planetary Society in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Februarie 2012 Besoek op 30 November 2011 Nine Reasons Why Pluto Is a Planet deur Philip Metzger Neptune s Moon Triton The Planetary Society in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Maart 2012 Besoek op 30 November 2011 Jewitt David C 2004 The Plutinos University of Hawaii in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 April 2007 Besoek op 26 Maart 2007 Hahn Joseph M 2005 Neptune s Migration into a Stirred Up Kuiper Belt A Detailed Comparison of Simulations to Observations PDF Saint Mary s University Besoek op 5 Maart 2008 141 0 141 1 Levison Harold F Morbidelli Alessandro Van Laerhoven Christa et al 2007 Origin of the Structure of the Kuiper Belt during a Dynamical Instability in the Orbits of Uranus and Neptune Icarus 196 1 258 arXiv 0712 0553 Bibcode 2008Icar 196 258L doi 10 1016 j icarus 2007 11 035 Malhotra Renu 1995 The Origin of Pluto s Orbit Implications for the Solar System Beyond Neptune Astronomical Journal 110 420 arXiv astro ph 9504036 Bibcode 1995AJ 110 420M doi 10 1086 117532 This month Pluto s apparent magnitude is m 14 1 Could we see it with an 11 reflector of focal length 3400 mm Singapore Science Centre 2002 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 November 2005 Besoek op 29 November 2011 Young Eliot F Binzel Richard P Crane Keenan 2000 A Two Color Map of Pluto Based on Mutual Event Lightcurves Bulletin of the American Astronomical Society AA SwRI AB M I T AC Boulder High School 32 1083 Bibcode 2000DPS 32 4601Y Buie Marc W Tholen David J Horne Keith 1992 Albedo maps of Pluto and Charon Initial mutual event results Icarus 97 2 221 227 Bibcode 1992Icar 97 211B doi 10 1016 0019 1035 92 90129 U Buie Marc W How the Pluto maps were made in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Februarie 2020 Besoek op 10 Februarie 2010 Voyager Frequently Asked Questions in Engels Jet Propulsion Laboratory 14 Januarie 2003 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Julie 2017 Besoek op 8 September 2006 Sobel Dava 1993 The last world Discover magazine in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Julie 2018 Besoek op 13 April 2007 Williams David R 2005 Pluto Kuiper Express NASA Goddard Space Flight Center in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 November 2017 Besoek op 26 Maart 2007 Britt Robert Roy 2003 Pluto Mission a Go Initial Funding Secured space com in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Augustus 2010 Besoek op 13 April 2007 Stern S Alan 2006 Happy 100th Birthday Clyde Tombaugh Southwest Research Institute in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 November 2017 Besoek op 13 April 2007 New Horizons Not Quite to Jupiter Makes First Pluto Sighting pluto jhuapl edu NASA New Horizons mission site in Engels Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory 28 November 2006 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 November 2017 Besoek op 29 November 2011 NASA s New Horizons Nears Historic Encounter with Pluto in Engels The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory LLC 14 April 2015 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 November 2019 Besoek op 27 Junie 2015 New Horizons Pluto Flyby Press Kit PDF 2015 07 02 Besoek op 2015 07 04 Eksterne skakels WysigNew Horizons webtuiste Pluto Profile Geargiveer 29 Julie 2012 op Wayback Machine at Nasa se Solar System Exploration webtuiste Nasa se Pluto factsheet Webtuiste van die sterrewag wat Pluto ontdek het Teleskoopfoto s van die Plutoniese stelsel van die Aarde af geneem Geargiveer 5 November 2012 op Wayback Machine Keck infrarooibeeld van die Pluto stelsel Gray Meghan 2009 Pluto Sixty Symbols Brady Haran vir die Universiteit van Nottingham Pluto soos deur die jare gesien Nasa gif animasie 15 Julie 2015 Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Pluto Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse WikipediaDie Sonnestelsel Son Aardplanete Mercurius Venus Aarde Mars Gasreuse Jupiter Saturnus Ysreuse Uranus Neptunus Planete Reuseplanete Dwergplanete Pluto Ceres Haumea Makemake ErisMane Aarde Mars Kleinplanete Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Pluto Haumea Eris Ringe Jupiter Saturnus Uranus NeptunusKlein Sonnestelselliggame Kleinplanete Asteroides Naby aarde voorwerpe Sentoure Trans Neptunus voorwerpe Komete Gordels en wolke Asteroidegordel Kuipergordel Verstrooide skyf Hillswolk Oortwolk Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Pluto amp ol,