×
Parys
Hierdie artikel handel oor Parys in Frankryk. Vir die dorp in die Vrystaat, sien Parys, Vrystaat.

Parys
Paris

Kaart Wapen
Vlag
Land Frankryk
Région (Admin. gewes) Île-de-France
Département Parys
Arrondissement Paris -
onderverdeel in
20 arrondissements
municipaux
Koördinate 48°51′N2°21′O /48.850°N 2.350°O /48.850; 2.350Koördinate:48°51′N2°21′O /48.850°N 2.350°O /48.850; 2.350
Stigting 3de eeu v.C.
Oppervlakte:
- Admin. stadsgebied 105,4 vk km
- Métropole du Grand Paris 814 vk km
Hoogte bo seevlak 28–131 m
Bevolking:
- Stadsgebied (1 Januarie 2019) 2 140 526
- Métropole du Grand Paris (2016) 7 026 945
- Bevolkingsdigtheid 20 309/vk km (stad)
Tydsone UTC +1 (MET)
- Somertyd UTC +2 (MEST)
Klimaat
- Tipe Gematig-oseanies
- Gemiddelde jaarlikse temperatuur 10,6 °C
- Gem. temp. Januarie/Julie 3,4 / 18,4 °C
- Gemiddelde jaarlikse neerslae 639 mm
Burgemeester (2020–2026) Anne Hidalgo (PS)
Amptelike Webwerf

Parys (Frans: Paris [paˈʀi](hulp·inligting)) is die hoofstad en grootste stad van Frankryk met 'n bevolking van 2,14 miljoen en 'n oppervlakte van 105,4 km². Saam met sy voorstede vorm Parys 'n metropolitaanse gebied met sowat 12,6 miljoen inwoners. Administratief is Parys tegelykertyd 'n stad en 'n département.

Parys se stadsentrum met die Eiffeltoring, École militaire, Champ-de-Mars, die Palais de Chaillot en La Défense in die agtergrond
Uitsig oor Parys in 'n noordelike rigting vanaf die tuin van die Tuileries
Palais du Louvre met pirateen sononder
Argitektoniese kontraste – die historiese middestad en La Défense

Parys is – ná Brussel – die stad waar die meeste hoofkantore van internasionale organisasies gesetel is, soos Unesco, OESO, die Internasionale Handelskamer (ICC/CCI), die Internasionale Energie-agentskap (IEA), die Europese afdeling van Interpol en die Europese Ruimtevaartorganisasie (ESA). Dit is verreweg die grootste Franssprekende metropool ter wêreld en die kulturele spilpunt vir die internasionale gemeenskap van Franssprekendes (die sogenaamde Frankofonie).

Parys, sy voorstede (La Petite Couronne – "Klein Randgebied") en die omgewing (La Grande Couronne – "Groot Randgebied") word L'Île-de-France genoem – dit is die historiese hartland van Frankryk en sy geestelike middelpunt. Die Seineoewer is in 1991 deur Unesco as wêrelderfenisgebied gelys.

Daar is geen ander stad wat dieselfde bevoorregte stelling in sy eie land en op sy kontinent inneem soos Parys nie – dit is tradisioneel die stad van die avant-garde asook die stad wat aan die voorpunt van belangrike ontwikkelings staan. Parys het oorheersende invloed in Frankryk wat mode, kuns, politiek, argitektuur, filosofie, musiek en filmkuns betref en laat hierdie invloed ook elders in Europa en die wêreld geld.

Die metropolitaanse gebied van Parys is een van die belangrikste finansiële en sakespilpunte van Europa waar sowat veertig persent van alle Franse maatskappye hul hoofkwartiere het. Die bruto nasionale produk van hierdie gebied is groter as dié van Australië. Die voorstad La Défense in die département Hauts-de-Seine huisves die grootste sentrale besigheidsgebied van Europa en op een na ook die grootste Europese aandelebeurs. Parys het as gasheerstad van die Olimpiese Somerspele van 1900 en 1924 opgetree en sal naas Londen in 2024 die tweede stad wees wat vir 'n derde keer as gasheerstad vir Olimpiese Somerspele optree.

Inhoud

Nasa-Satellietbeeld van Parys se metropolitaanse gebied
Die middestad en die sakedistrik La Défense (in die agtergrond), soos gesien vanuit die Eiffeltoring
Die kabelkar van Montmartre

Die kernstad – amptelik Ville de Paris – vorm administratief 'n selfstandige département met 'n oppervlakte van 105,4 vierkante kilometer en 'n bevolking van 2,2 miljoen wat van Parys die mees digbevolkte hoofstad in Europa maak. Dit word administratief onderverdeel in twintig arrondissements (stadsdistrikte) en tagtig quartiers (stadsbuurte).

Uitgestrekte voorstede – in Frans banlieues genoem – omring die kernstad in twee konsentriese ringe. Die binnekring daarvan word gevorm deur die drie départements Hauts-de-Seine, Val-de-Marne en Seine-Saint-Denis. Die buitekring, waarin die vier départements Seine-et-Marne, Essonne, Val-d'Oise en Yvelines geleë is, het nog 'n relatief sterk landelike karakter.

Die bogenoemde agt départements met 'n totale oppervlakte van 14 518 vierkante kilometer en 'n bevolking van twaalf miljoen vorm saam die administratiewe gewes Île-de-France – die derde grootste metropolitaanse gebied in Europa en die welvarendste streek in Frankryk.

Parys en sy voorstede is op 'n gemiddelde hoogte van 65 meter bo seevlak in die sentrum van die Paryse Bekken, 'n vrugbare landboustreek, geleë. Die stadsgebied word deur twee groot bosgebiede omring wat as ontspanningsgebiede vir die stedelike bevolking dien. Die hoogste van sewe heuwels binne die stadsgrense is Butte Montmartre (130 meter). 'n Kabelkar, die Funiculaire de Montmartre, neem besoekers na die bergpiek. Teen die hange van die Montmartre is die enigste wingerd in die Franse hoofstad aangelê.

Die Paryse meridiaan, wat in 1718 deur die Franse sterrekundige en geodeet Jacques Cassini (1677–1756) vasgelê en in 1806 deur die natuurkundige en menseregte-aktivis François Arago (1786–1853) noukeurig bereken is, het tot en met 1884, toe die Internasionale Meridiaan-konferensie in Washington, D.C. gehou is, een van baie nulmeridiane gevorm. Dit loop regdeur die Paryse sterrewag en word sowel deur 'n aantal suile asook deur die Arago-bronsmedaljonne aangedui wat in 1995 deur die Nederlandse konsepkunstenaar Jan Dibbets op 'n diskrete manier in die straatplaveisel, sypaadjies, binnehowe en verskeie geboue (waaronder die Louvre-museum) versink is. Die medaljonne is 'n eerbetuiging vir hierdie bekende Franse natuurkundige en menseregte-aktivis. Van die oorspronklik 135 plakette, wat aanvanklik min belangstelling gewek het, is ná die vrystelling van The Da Vinci Code, die Amerikaanse skrywer Dan Brown se blitsverkoper-riller, gesteel. Die skrywer se verwysing na 'n sogenaamde "Roselyn" in verband met die medaljonne is suiwer fiktief.

Parys teen sononder
Montmartre en Sacré-Cœur word verlig in die laaste sonstrale

Parys het 'n gematigde oseaniese klimaat wat deur die Noord-Atlantiese Stroom beïnvloed word. Daar is dus gewoonlik geen ekstreme weerstoestande wat met buitengewoon hoë of lae temperature gepaardgaan nie. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 10,9 °C. Die gemiddelde jaarlikse hoogste temperatuur is sowat 15 °C, die gemiddelde laagste jaarlikse temperatuur sowat 7 °C.

Die hoogste temperatuur wat nog aangeteken is, was 40,4 °C op 28 Julie 1948, en die laagste –23,9 °C op 10 Desember 1879. In die laaste jare is die gebied van Parys met die Europese hittegolf van 2003 en die baie koue winter van 2006 deur twee ekstreme weerverskynsels getref.

Reënval kom dwarsdeur die jaar voor, en Parys is bekend vir sy skielike reënbuie. Die gemiddelde jaarlikse neerslae is 641,6 millimeter. Sneeuvalle word in Parys nouliks aangeteken; gewoonlik is dit 'n baie kortstondige dun sneeulaag wat in Januarie en Februarie kan voorkom.

Weergegewens vir Parys (Parc Montsouris), 1981–2010
Maand Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des Jaar
Hoogste maksimum (°C) 16,1 21,4 25,7 30,2 34,8 37,6 40,4 39,5 36,2 28,4 21 17,1 40,4
Gemiddelde maksimum (°C) 7,2 8,3 12,2 15,6 19,6 22,7 25,2 25,0 21,1 16,3 10,8 7,5 16,0
Gemiddelde temperatuur (°C) 5,0 5,6 8,8 11,5 15,3 18,3 20,6 20,4 16,9 13,0 8,3 5,5 12,5
Gemiddelde minimum (°C) 2,7 2,8 5,3 7,3 10,9 13,8 15,8 15,7 12,7 9,6 5,8 3,4 8,5
Laagste minimum (°C) −14,6 −14,7 −9,1 −3,5 −0,1 3,1 6 6,3 1,8 −3,1 −14 −23,9 −23,9
Neerslag (mm) 53,7 43,7 48,5 53 65 64,6 63,1 43 54,7 59,7 51,9 58,7 649,6
Bron: Météo-France, Infoclimat.fr

Antieke tydperk

Goue muntstukke wat deur die Keltiese Parisii in die tydperk tussen 100 en 50 v.C. geslaan is
'n Skaalmodel van die Romeinse Lutetia
Die Romeinse forum van Lutetia

Die vroegste Keltiese nedersettings het verrys op twee klein eilande in die rivier Seine, wat deur die stad vloei. In daardie tyd het die nedersetting bekend gestaan as Louk-teih (Plek van die Moeras) of Lutu-hezi (Waterwoning). Hoewel dit net uit 'n klompie houthutte bestaan het, was dit 'n plek van strategiese belang.

Gaius Julius Caesar, wat Gallië in die 1ste eeu v.C. verower en onder Romeinse bewind gebring het, was die eerste wat na die oppidum of Keltiese nedersetting as Lutetia verwys het. Ander antieke bronne gee die naam as Lucotecia. In elk geval is die nedersetting met die plaaslike Galliese stam verbind wat in Latyns Parisii genoem is – as Lutetia Parisiorum. Topografies is die nedersetting, meer nog as vandag, deur die Seinerivier oorheers. Die rivierbedding, wat in die stadsgebied vandag 'n maksimum breedte van tweehonderd meter bereik, was in die Kelties-Romeinse tydperk op plekke moontlik 'n halwe kilometer breed. Aangesien winters indertyd redelik koud was, was die Seine gedurende die koudste maande met 'n yslaag bedek wat die bou van brûe bemoeilik het. Die ys kon geweldige druk daarteen uitoefen en die brûe meesleur. Daarnaas kon voedselvoorrade gedurende lang koue periodes opgebruik wees sodat bewoners deur hongersnode geteister is.

Die antieke Seine was ook minder diep, met uitgestrekte moerasse aan weerskante. Aan die linkeroewer het 'n syrivier, die Bièvre, in die Seine uitgemond (waarskynlik naby die huidige Austerlitz-stasie). Die laagliggende grond langs die regteroewer is deur oorstromings bedreig. Dieselfde geld vir die antieke Île de la Cité, die eiland waarop die Parisii hul nedersetting gebou het, wat sowat ses meter laer as vandag geleë was. Dié eiland was betreklik kleiner as vandag – sewe of agt hektaar in vergelyking met die huidige sewentien – en slegs die grootste en belangrikste temidde 'n hele eilandgroep. Drie kleiner eilandjies was aan sy westelike kant geleë, vier aan sy oostelike kant. Hulle het eers in latere eeue met die oewerland of die Île versmelt; in die antieke tyd het die topografie navigasie op die rivier bemoeilik en beperk tot skepe met weinig diepgang.

As Romeinse veldheer het Julius Caesar nie soseer belang in Lutetia se strategiese waarde of topografiese besonderhede gestel nie. Die Romeinse Republiek was teen omstreeks 50 v.C. besig om sy magsgebied aansienlik uit te brei en uiteindelik die hele Gallië onder sy beheer te kry. Die suidelike deel van Gallië, wat destyds as Gallia Narbonensis bekend gestaan het, het reeds sedert 121 v.C. deel uitgemaak van die Romeinse Ryk en was 'n belangrike landverbinding tussen die Italiese en Iberiese Skiereilande. Casar het sy Galliese Oorloë tussen 58 en 51 v.C. gevoer om die Romeinse invloedsfeer in Suid-Gallië te beskerm, Galliese en Germaanse aanvalle uit die noorde af te weer en die Ryksgrens verder noordwaarts te verskuif – na die "Harige Gallië", soos dit ter onderskeiding van die geromaniseerde suide genoem is.

Dit was dus allesbehalwe spesifiek op die Parisii-stam gemik, maar eerder op ander, magtige stamme in Galliese streke suid van Lutetia soos die Averni in die Sentraalmassief, die Carnutes in die gebied van die huidige Orléans en die Senones rondom die huidige Sens. Die Parisii het aanvanklik moeite gedoen om nie by die konflik betrokke te raak nie. Hulle het selfs Caesar se guns geniet. In 53 v.C. het die veldheer in Lutetia 'n vergadering van alle Galliese stamme byeengeroep.

Die ruïne van 'n Romeinse badhuis in die Quartier Latin

In die volgende jaar het die Parisii egter na die vyand oorgeloop. Caesar het troepe onder bevel van sy getroue luitenant Labenius na Lutetia ontbied waar die Parisii onder bevel van Camulogenus in 'n beslissende veldslag gedwing en verpletterend verslaan is. Parisii-stryders wat kon ontsnap het suidwaarts gevlug om by Vercingetorix se Galliese weerstandsmag aan te sluit. Volgens Caesar se verslae het sowat 8 000 Parisii aan die Slag van Alesië in 52 v.C. deelgeneem wat nog eens in 'n rampspoedige Galliese neerlaag geëindig het.

Ná die Galliese Oorlog is Gallië by die Romeinse Ryk ingelyf en in drie provinsies verdeel, waarby Lutetia deel uitgemaak het van Gallia Belgica, die mees noordelike van die drie administratiewe eenhede. Argeologiese vondse dui daarop dat Lutetia in die beginjare van die Romeinse bewind 'n fase van ekonomiese agteruitgang beleef het, sigbaar in die verminderde metaalwaarde van muntstukke wat in die stad geslaan is. Hierdie munte kontrasteer met indrukwekkende goue munte wat dekades voor die Romeinse verowering deur die Parisii vervaardig is en van die florerende ekonomie en handel in die gebied getuig.

So het Lutetia uiters stadig tot 'n stedelike nedersetting volgens die klassieke Romeinse model ontwikkel. Die stad het heel waarskynlik 'n roostervormige straatuitleg gehad, waarby vir die tradisionele cardo, die hoofstraat wat in noord-suidelike rigting aangelê is, 'n bestaande pad gekies is wat parallel met die huidige Rue Saint-Jacques geloop het. Die grootste deel van die Romeinse nedersetting was aan die linkeroewer van die Seine in die huidige Vde arrondissement geleë. Die stadsgebied het vanaf die huidige Rue Mouffetard in die ooste tot Rue de Vaugirard (VIde arrondissement) in die weste en vanaf die huidige Boulevard Saint-Germain tot die heuwelpiek Montagne Sainte-Geneviève gestrek.

Volgens oorlewering het Sint Genoveva (Frans: Sainte-Geneviève, 422–502 of 512), wat later die beskermheilige van Parys sou word, in die tyd van die Hunne-invalle 'n beroep op Parysenaars gedoen om nie uit die Gallo-Romeinse stad te vlug nie. Almal sou bid en boete doen. Parys is inderdaad in 451 deur die Hunne – wat toe groot dele van Europa verwoes het – gespaar.

Middeleeue

Die Palais de la Cité en Sainte-Chapelle, soos gesien vanaf die linkeroewer in die Très Riches Heures du Duc de Berry, Junie 1410
'n Model van 16de eeuse Parys wys 'n stad met 'n oorwegend Middeleeuse karakter
Musée Carnavalet, Parys

Onder die Frankiese bewind het Parys as die hoofstad van die Neustriese Deelryk gedien, maar dit is in die Karolingiese tydperk weer afgeskaal tot hoofstad van die graafskap, terwyl die politieke magsentrum ooswaarts verskuif het. Maar desondanks het die stad as handelsplek gefloreer en die bevolking teen omtrent 800 reeds 20 000 beloop. Ongelukkig het ook Wikings aangetrokke gevoel tot Parys se rykdomme en die stad verskeie kere geplunder. Eers in 885 het graaf Odo uit die Robertynse dinastie daarin geslaag om die Noormanne te verslaan. Met die bekroning van hertog Hugo Capet as koning van Frankryk in 987 het Parys sy status as hoofstad van die ryk herwin.

Parys het groot welvaart uit sy ligging ervaar – belangrike handelsroetes het hier bymekaar gekom. Tydens die heerskappy van die konings Lodewyk VI en Lodewyk VII het die stad meer en meer administratiewe funksies as hoofstad van Frankryk begin waarneem, en sy beroemde skole – soos byvoorbeeld die katedraalskool van Sainte-Geneviève – het die vernaamste geleerdes en 'n groot aantal studente van verskillende Europese lande gelok. Hierdie skole wat hulle hoofsaaklik aan die linkeroewer van die rivier Seine geleë was, was die voorlopers van die Universiteit van Parys wat in die twaalfde eeu gestig is. Die studente het gewoonlik Latyn met mekaar gepraat sodat na hulle woonbuurt (wat vandag nog bestaan) as die Quartier Latin verwys is.

Nogtans was Parys in die 12de eeu nog 'n betreklik klein hoofstad wat naas die Île de la Cité uit verskeie klein nedersettings aan weerskante van die Seine bestaan het. Hierdie nedersettings het oorspronklik rondom abdye ontstaan. Aan die linkeroewer is die abdye van St-Germain-des-Prés, St-Marcel en St-Gervais danksy koninklike finansiële steun oor 'n tydperk van sowat 150 jaar geleidelik heropgebou na verwoestende Wiking-aanvalle. Die Seine se regteroewer het oor beter aanlêplekke beskik en kon sodoende voordeel trek uit die groeiende rivierhandel. Hier was drie nedersettings rondom die abdye van St-Germain-l'Auxerrois, St-Martin-des-Champs en St-Gervais geleë.

Die regentskap van koning Filips-Augustus tussen 1180 en 1223 word as wentelpunt in die geskiedenis van Parys beskou. In hierdie periode het die eerste permanente markgeboue in Les Halles ontstaan. Die bou van 'n stadsmuur, waarmee aanvanklik die sakesentrum aan die regteroewer, later ook buurte op die linkeroewer beskerm is, het 'n veilige omgewing vir 'n verskeidenheid gildes geskep wat ekonomiese welvaart vir die stad en hoër belastinginkomste vir die monarg verseker het. In die weste van Parys het Filips-Augustus 'n kasteel, die Louvre, laat bou om Parys teen moontlike aanvalle te beskerm. In 'n tyd, toe die hertog van Normandië ook as koning van Engeland geregeer het, is die pad tussen Parys en Normandië as potensiële invalsroete beskou.

Die stad het ook in die 13de eeu nog sterk gegroei; die koninklike paleis is vergroot en die Gotiese katedraal in die cité (historiese stadskern) is opgerig.

Vroeë moderne tydperk

Koning Filips II van Frankryk het die stad, wat nou sowat 80 000 inwoners getel het, laat versterk, en onder koning Lodewyk IX het dit uiteindelik tot een van die grootste en belangrikste stede in Europa ontwikkel. Die stad het saam met die monargie gegroei, maar weens sy oorgrote politieke belang is dit nooit stadstatus toegestaan nie. 'n Koninklike provost het Parys geregeer, en behalwe vir die gildes – by name die koopliede van die Seine – het die burgerskap nie daarin geslaag om 'n stadsraad of ander verteenwoordigende liggame te skep nie. Die Sonkoning Lodewyk XIV het verkies om in die nabygeleë Versailles te bly waar die Paleis van Versailles as uitgestrekte koninklike residensie ontstaan het. Versailles het sodoende tussen 1643 en 1715 as koninklike hoofstad gedien.

Franse Rewolusie

Die burgerlike verset teen die absolutistiese "Ancien Régime" het 'n hoogtepunt in die Franse Rewolusie bereik. Op 14 Julie 1789 het die burgers die gevangenis Bastille gestorm. Die Rewolusionêre het geprobeer om die land van die adelsheerskappy, die geestelikheid en ook die Christelike "bygeloof" te bevry. Die nekslag wat die adel en kerk toegedien is, het verseker dat Frankryk tot 'n sekulêre maatskappy van selfstandige burgers ontwikkel het.

Die skepping van 'n wêreldstad

Gustave Caillebotte – La Place de Dublin in die reëntyd (laat 19de eeu)
Die nuwe treinstasie Gare Saint-Lazare in aanbou, omstreeks 1868

In 1848 is Parys sterk deur rewolusionêre onluste geraak. Louis-Napoléon, wat Frankryk aanvanklik as president geregeer het en vanaf 1852 'n diktatoriese bewind as keiser daargestel het, was van voorneme om Parys in 'n monumentele wêreldstad om te skep. Georges Eugène Haussmann (1809–1891), 'n bekwame provinsiale prefek sonder enige formele opleiding in argitektuur of stadsbeplanning, is deur die keiser in 1852 as prefek van die département Seine – en dus Parys – benoem om dié plan te verwesenlik. Dit was die begin van vier dekades se ongekende boubedrywighede. Altesaam 2,5 miljard goudfrank is gedurende die Tweede Keiserryk tussen 1852 en 1870 aan dié projek bestee (banklenings, wat hiervoor aangegaan is, was eers in 1929 afbetaal). In dié twee dekades het die Franse hoofstad ongekende groei ervaar – die inwonertal het van 1,2 miljoen in 1850 toegeneem tot twee miljoen in 1870.

In daardie tyd het die binnestad van Parys in baie opsigte nog 'n sterk middeleeuse karakter gehad, terwyl voorstede en krotbuurte langs die stadsrand uitgebrei het. Die onhigiëniese toestande in kwartiere soos die Marais het nie net ernstige gesondheidsrisiko's vir hul bewoners ingehou nie (cholera en tifus was 'n konstante bedreiging), ook die stank was ondraaglik.

Die veranderinge, wat Parys gedurende Haussmann se stadsvernuwing ondergaan het, was radikaal en omvattend. Geen ander stad is ooit in vredestye só ingrypend omgevorm soos die Franse hoofstad gedurende Haussmann se ampstermyn nie. Die herstrukturering is in drie fases deurgevoer en het die sloping van 19 730 historiese geboue (waaronder Haussmann se geboortehuis in 55 rue de Faubourg-du-Roule) en die bou van 34 000 nuwe woonhuise behels. Parys se historiese nou straatjies is vervang deur nuwe pragtige lane nie net vanweë hul wydte en lengte besonder indrukwekkend was nie, maar eers deur lang rye van reëlmatige ruim woonstelgeboue in die neo-klassieke styl met helder, roomkleurige fasades hul besondere karakter gekry het.

Die buurt rondom die treinstasie Saint- Lazare was een van die kerngebiede van Haussmann se radikale herstrukturering. Wes daarvan was 'n heuwelagtige buurt geleë wat vanweë die groot getal Poolse immigrante "Klein-Pole" genoem is; die meeste van hulle is in barakke gehuisves. Nadat die bewoners verdryf is, is die terrein vlak gemaak en nuwe reguit strate aangelê. Kruisende strate het skerp hoeke gevorm.

'n Lugfoto van Parys wys Haussmann se sentrale plein Place de l'Ètoile (tans Place Charles de Gaulle) wat, met die Triomfboog as sy middelpunt, die uitgangspunt vir twaalf radiale stadslane vorm
Gare du Nord – 'n simbool van die nywerheidsomwenteling

Die Place d'Europe, 'n plein wat reeds voor Haussmann se herstrukturering bestaan het, is in 'n soort brug bo-oor die spore van die Saint-Lazare-stasie omgeskep. Ter geleentheid van die wêreldtentoonstelling in 1867 is grootskaalse bouprojekte aangepak. Groot getalle nuwe woonhuise met vyf verdiepings het 'n besondere karakter aan die kwartier gegee. Hul neoklassieke ontwerpe met hoë "Paryse" vensters, gietysterbalkonne en 'n maksimale hoogte van 35 meter oorheers vandag nog steeds die binnestad van Parys.

Die nuwe Quartier de l'Europe was 'n aantreklike woonbuurt vir die voorstanders van 'n "moderne stedelike lewe", waaronder talle impressionistiese skilders soos Édouard Manet, Claude Monet en Gustave Caillebotte, maar ook digters soos Stéphane Mallarmé en skrywers soos Maxime du Camp. Haussmann se nuwe kwartier was daarnaas 'n geskikte woonplek vir Émile Zola se romanheld Jacques Lantier.

Naas elegante woonkwartiere en lane het Haussmann se ontwerpe voorsiening gemaak vir 'n moderne stedelike infrastruktuur met ruim openbare pleine, groot stadsparke (waarvoor Londen se Hyde Park as voorbeeld gedien het), 'n nuwe rioleringstelsel, 'n nuwe akwaduk wat Parysenaars van vars drinkwater voorsien het, 'n netwerk van ondergrondse gaspyplyne vir die beligting van strate en woonhuise, kunsvolle fonteine, ryk versierde openbare toilette en lang rye nuutgeplante bome.

Ewe elegant was die ontwerpe vir nuwe spoorwegstasies soos die Gare du Nord en Gare de l'Est, die opulente Paryse Operahuis, nuwe teaters op die plein Place du Châtelet, die Les Halles-markgebou met sy kunsvolle ysterraamwerk (onsterflik gemaak deur Émile Zola se roman "Die buik van Parys"), maar ook nuwe kerk- en skoolgeboue. Een van Hausmann se meesterwerke was die Place de l'Étoile (tans Place Charles de Gaulle) met sy netwerk van twaalf radiale lane.

Die skadukant van Haussmann se projek was die verdrywing van armer bewoners (van Parys se arm buurte het voor die verwesenliking van Haussmann se plan tot vlakby die keiserlike paleis gestrek), onteienings en die grootskaalse sloping van bestaande woongeboue. Woonstelle in die Paryse binnestad was nou nog net vir die nouveaux riches, die nuwe welgestelde bourgeoisie, bekostigbaar.

Haussmann se planne was ook ná sy gedwonge aftrede in 1870 – die keiser is skerp gekritiseer vir die buitensporige koste wat aan die stadsvernuwing verbonde was en moes van sy prefek ontslae raak – rigtingwysend vir die ontwikkeling van Parys. Groot woonstelle en die nabyheid van openbare vervoer soos treine vir naweekuitstappies langs die Seinerivier het middelklashuurders na die kwartier gelok. Dit was hul leefstyl wat die Franse impressioniste in hul skilderye sou uitbeeld.

Laat 19de eeu

Die katedraal Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre
Die Paryse Wêreldtentoonstelling van 1900

Die militêre nederlaag teen Pruisiese troepe in die slag van Sedan gedurende die Franko-Pruisiese Oorlog van 1870–1871 en die gevangeneming van keiser Napoléon III het die Tweede Keiserryk se ondergang ingelui. 'n Provisoriese regering het op 4 September 1870 in die Paryse Raadsaal die Derde Franse Republiek geproklameer, terwyl die stad deur Pruisiese troepe beleër is. Op 28 Januarie 1871 is Parys deur Pruisiese magte beset.

Die beleg van Parys het in die winter van 1870–1871 tot 'n hongersnood gelei en rewolusionêre neigings aangespoor. Tussen Maart en Mei 1871 het kommunistiese en sosialistiese arbeiders, die sogenaamde Commune van Parys, in opstand teen die heersende regering gekom. Die rebellie is deur regeringstroepe genadeloos onderdruk.

As gevolg van die oorlog het Frankryk sy leidende politieke rol in Europa kwytgeraak, maar desondanks het Parys in die tagtigerjare van die 19de eeu weer 'n tydperk van bloeiende welvaart beleef wat later as Belle Époque bekend sou staan. In hierdie tydperk het weelderige afdelingswinkels en paleise ontstaan, net soos die Eiffeltoring – 'n projek wat, toe dit in (1889 as die destyds hoogste gebou op aarde voltooi is, nog omstrede was onder Parysenaars, maar uiteindelik die bekendste baken van die Franse hoofstad geword het. Ander opspraakwekkende bouprojekte in dié tyd sluit die eerste veelverdieping-staal-betongebou (voltooi in 1892), die Grand Palais en Petit Palais (1900), die brug Pont Alexandre III, die basiliek Sacré-Cœur (1900) en die Métro (moltreinlyn) tussen Maillot en Vincennes (1900) in. Naas die wêreldtentoonstellings van 1878, 1889 en 1900 het Parys ook as gasheerstad van die Olimpiese Somerspele 1900 opgetree.

Die tydgees van die Belle Époque is weerspieël in 'n bloeiende kunslewe, Parys se operahuise en teaters, in elegante modestyle, straatkafees en salonne. As kulturele spilpunt van Europa het Parys 'n magneet vir kunstenaars en intellektueles geword, terwyl jong welvarendes 'n besoek aan die Franse hoofstad as die afronding en bekroning van hul opleiding beskou het.

20ste eeu

Die Tolbiac-toringblok is 'n voorbeeld van 20ste eeuse massabehuising in sogenaamde grands ensembles
Nagaansig van die noordfasade van die Palais Bourbon, setel van die Franse parlement (Assemblée nationale of Nasionale Vergadering)
Fontein op die Place de la Concorde
Afdelingswinkel Galeries Lafayette op Boulevard Haussmann

In 1921 het die bevolking van Parys sy historiese maksimum van meer as 2,9 miljoen bereik. Die Tweede Wêreldoorlog en die Duitse blitzkrieg het die bitter jare van Duitse besetting gebring. In die laat somer van 1944 is Parys deur Geallieerde Anglo-Franse Magte bevry.

Teen die middel van die 20ste eeu het groot getalle binnelandse migrante uit landelike gebiede en immigrante uit oorsese Franse besittings hulle in Parys kom vestig en nuwe demografiese uitdagings soos oorbevolking vir die stedelike administrasie gebied. 'n Maklike, maar kortsigtige oplossing was om mense in buitewyke, die sogenaamde banlieues buite die kringsnelweg Boulevard périphérique, te huisves waar in die 1960's en 1970's uitgestrekte satellietstede ontstaan het wat hoofsaaklik uit groot woonstelblokke bestaan het, sogenaamde grands ensembles met onvermydelike hoë bevolkingsdigthede.

Die bevolking van Sarcelles, die eerste van hierdie residensiële nedersettings, het van slegs 8 000 in 1954 gegroei tot 35 000 sewe jaar later. Ontoereikende beplanning en die gebrek aan infrastruktuur het die lewensgehalte van satellietstadsbewoners verswak. So is byvoorbeeld min nuwe werksgeleenthede geskep en is inwoners genoodsaak om lang pendelritte na die binnestad af te lê. Grootskaalse werkloosheid het mense hulself dikwels tot misdaad laat wend.

Studenteproteste en stakings dwarsoor die land het die Paryse regering in 1968 geskud. Anders as byvoorbeeld in Duitsland het die studente- en werkersbewegings in Frankryk saamgesluit, en die eskalerende betogings en proteste het vir sommige destydse waarnemers selfs die gevaar van 'n burgeroorlog ingehou.

Die sestigerjare was nogtans 'n tydperk van ekonomiese vooruitgang; die ontwikkeling van die wolkekrabberbuurt La Défense het in hierdie periode 'n aanvang geneem. Parys het sy rol as wêreldstad in die volgende dekades met 'n reeks asemrowende argitektoniese projekte bevestig wat deur die Franse Staatspresidente bevorder is. President Georges Pompidou was die dryfkrag agter die bou van die Centre Culturel in die stadswyk Beaubourg; President Valéry Giscard d'Estaing het die Musée d'Orsay, die Institut du Monde arabe en die Cité des Sciences et de l'Industrie bevorder; terwyl die glaspiramide van die Louvre, die Opéra-Bastille, die Bibliothèque de France en die Grande Arche in La Défense onlosmaaklik met President François Mitterrand verbind is.

21ste eeu

In Desember 2005 het die EPAD, die organisasie wat tans die ontwikkeling van La Défense beheer, planne bekend gestel om 'n nuwe reeks van wolkekrabbers (waarvan een met 'n hoogte van sowat vierhonderd meter) en 'n nuwe skouburg met 5 000 sitplekke op te rig.

Parys se banlieues, 'n ring van voorstede wat onder meer as woonkwartiere vir minderbevoorregte bevolkingsgroepe soos immigrante uit Noord- en Swart-Afrika dien, was in die herfs van 2005 weer eens die skouplek van gewelddadige onluste, wat vinnig oor die hele land versprei het. Grootskaalse immigrasie van ongeskooldes, wat werkloosheid, armoede, woningnood en misdaad tot gevolg het, het 'n ernstige probleem vir Franse metropole geskep. Die opgehoopte frustrasie van veral jeugdiges word vergroot deur die feit dat hulle grotendeels Franse burgerskap het, maar desondanks nie in die Franse maatskappy geïntegreer is nie. Baie van hulle kan selfs nie die bus- of treinkaartjie vir 'n besoek aan die Paryse binnestad bekostig nie en staan dus geen kans op 'n werkgeleentheid nie.

Die onluste in 2005 het ná die dood van twee jeugdiges in 'n ongeluk uitgebreek. Hulle het valslik geglo dat hulle deur polisiemanne agternagesit sou word en gevlug. Gewelddadige betogings en opmerkings deur die destydse Franse Minister van Binnelandse Sake, Nicolas Sarkozy, dat die voorstede "skoongemaak" moet word, het die aanleiding tot die landswye onluste gegee.

Vier dae na die Islamistiese terreuraanval op Charlie Hebdo: Betogers op die plein Place de la République, 11 Januarie 2015

Op 7 Januarie 2015 het twee Moslem-ekstremiste, albei Franse burgers wat in die metropolitaanse gebied van Parys grootgemaak is, die Paryse redaksiekantoor van Charlie Hebdo, 'n satiriese tydskrif wat met die Islamitiese profeet Mohammed spot gedryf het, aangeval en dertien mense doodgeskiet, onder wie vyf bekende spotprenttekenaars, die tydskrif se direkteur en drie polisielede. Twee dae later het 'n derde terroris vier gyselaars in 'n aanval op 'n Joodse supermark naby die Porte de Vincennes vermoor. Al drie aanvallers is nog op dieselfde dag deur die Paryse polisie doodgeskiet. Die twee aanvalle was die dodelikste terreuraanvalle in die Paryse hoofstad sedert 1961. Op 11 Januarie het 'n geskatte 1,5 miljoen mense, waaronder politieke leiers uit die buiteland, aan 'n betoging teen terrorisme en vir die vryheid van spraak deelgeneem.

Op 13 November 2015 het Moslem-ekstremiste en beweerde aanhangers van die sogenaamde "Islamitiese Staat"-organisasie (IS) 'n reeks aanvalle op burgerlike teikens geloods. Tientalle besoekers van drie straatkafees is doodgeskiet; 'n selfmoordbommer het homself buite die stadion Stade de France opgeblaas waar op dié tydstip 'n sokker-wedstryd tussen Frankryk en Duitsland se nasionale spanne gehou is wat ook deur die Franse president François Hollande en die Duitse minister van buitelandse sake, Frank-Walter Steinmeier, bygewoon is; en terroriste, wat met Kalasjnikof-gewere bewapen was, het die Bataclan-teater- en konsertsaalgebou aangeval waar hulle tientalle toeskouers doodgeskiet het voordat hulle hulself opgeblaas het. Terwyl sewe aanvallers gesterf het, kon twee terroriste ontsnap. Altesaam 130 mense het in die terreuraanvalle gesterf en meer as 350 is beseer.

President Hollande het die aanvalle as 'n oorlogsdaad van die IS beskryf, die noodtoestand in heel Frankryk verklaar, grenskontrole heringestel en vyftienhonderd soldate in Parys ontplooi. Skole en universiteite is net soos ander openbare instellings in Parys op die volgende dag gesluit.

Vroeg op 18 November is drie verdagte terroriste, onder wie Abdelhamid Abaaoud wat die aanvalle na bewering beplan en gekoördineer het, in die voorstad Saint-Denis deur polisielede doodgeskiet.

Administratiewe struktuur

Anne Hidalgo, burgemeesteres van Parys, is in 2020 herverkies vir die ampstermyn 2020–2026

Volgens die Wet oor die administratiewe herstrukturering van Parys van 10 Julie 1964, wat op 1 Januarie 1968 volledig in werking getree het, vorm Parys tegelykertyd 'n nedersetting (commune) en 'n département. Voorheen was Parys sedert 1790 die administratiewe setel van die département Seine. Die stad word onderverdeel in twintig stedelike arrondissements of stadsdistrikte waarvan die grense in 1860 afgebaken is. Hulle het die twaalf oorspronklike arrondissements vervang wat gedurende die Franse Rewolusie op 11 Oktober 1795 geskep is. Tans word die Paryse hoofstad verder verdeel in agttien kiesafdelings.

Die Paryse arrondissements en hul quartiers

Die arrondissements word op hulle beurt elkeen onderverdeel in vier quartiers of stadsbuurte. Daar is dus altesaam tagtig stadsbuurte wat spiraalvormig gerangskik is. Dié spiraal loop vanaf die Louvre, die 1ste Arrondissement, kloksgewys twee keer rondom die historiese middestad van die Île de la Cité tot by die 20ste Arrondissement by die Place de la Nation. Ook die poskode – in Frankryk 'n reeks van vyf syfers – dui aan in watter arrondissement 'n posadres geleë is. Die eerste twee syfers (75) dui die département aan (Parys), die laaste twee die arrondissement.

Die name van tradisionele stadsbuurte is afgelei van vroeëre dorpe wat gaandeweg by Parys ingesluit is namate die stadsgebied uitgebrei het, soos byvoorbeeld La Villette, Belleville en Chaillot, van kerke soos Saint-Germain-des-Prés, van historiese of belangrike geboue soos Les Halles en Opéra of van historiese besonderhede soos die Quartier Latin. Faubourgs – histories buurte wat buite koning Lodewyk XIII se stadsmuur geleë was – is tans voorstede wat meestal na die mees nabygeleë vroeëre nedersetting vernoem is. So was Montmartre byvoorbeeld die voorstad wat in rigting van die gelyknamige dorp geleë was.

Die stadsraad van Parys, die Conseil de Paris met 163 lede, word deur Paryse stemgeregtigdes vir 'n termyn van ses jaar verkies. Die stadsraad benoem nie net die burgemeester (Maire) nie, maar vorm tegelykertyd as Conseil Général (Algemene Raad) die wetgewende liggaam van Parys as département. In 2014 is die Sosialistiese Party se kandidaat, Anne Hidalgo, vir 'n ampstermyn van ses jaar as burgemeesteres verkies.

Die prefek (Préfet de Paris) as administratiewe hoof van die département word deur die Franse regering benoem. Tans beklee Daniel Canepa dié pos. Canepa dien gelyktydig as prefek van die administratiewe gewes Île-de-France en as voorsitter van die administratiewe gewestelike raad (Conseil Régional). Die Paryse polisiediens word deur 'n polisieprefek bestuur.

Historiese ontwikkeling

Hôtel de Ville in 1583

Water het 'n sentrale rol by die ontwikkeling van Parys se stedelike administrasie gespeel aangesien dit histories teruggevoer kan word na die invloedryke gilde van "Koopliede te water" wat in die middeleeue alle handelsaktiwiteite op die Seine en sy syriviere beheer het. Teen die middel van die 13de eeu het koning Lodewyk die Heilige leidende lede van dié vereniging as stadsregering benoem. Hierdie échevins of raadslede het onder leiding van 'n prévos des marchands (provoos van handelaars) vergader wat die bevoegdhede van 'n burgemeester uitgeoefen het. Die koopmansgilde se embleem – 'n boot – maak steeds deel uit van Parys se stadswapen.

In 1357 is die setel van die stadsregering op inisiatief van Étienne Marcel, die destydse provoos van handelaars, na die Maison des Piliers, 'n 14de eeuse gebou op die Place de la Grève ("Sandoewerplein") verskuif. Die ou raadsaal is in die 16de eeu afgebreek en deur 'n nuwe gebou in die Renaissance-styl vervang. Hier is op 4 September 1870 die Derde Franse Republiek geproklameer. Een jaar later is die raadsaal gedurende die Paryse Commune-opstand deur 'n brand vernietig nadat die opstandelinge dit as hul hoofkwartier gebruik het.

Nagaansig van die Hôtel de Ville

Die derde en huidige raadsaal (Hôtel de Ville) is deur die argitekte Théodore Ballu (1817–1885) en Édouard Deperthes (1833–1898) volgens die Neorenaissancestyl met enkele Gotiese elemente ontwerp en tussen 1874 en 1882 gebou. Die fasade is met 'n groot horlosie en 146 standbeelde van bekende persoonlikhede soos wetenskaplikes, skrywers en kunstenaars versier.

Die plein voor die raadsaal het deur die eeue verskeie kere in die brandpunt van politieke gebeure gestaan. In die middeleeue was die plein aan die Seine-oewer die oudste ankerplek en bakermat van die stad Parys. Hier is die belangrikste in- en uitvoergoedere gehanteer. Hier is groot feeste gehou, maar ook teregstellings het hier plaasgevind. Gedurende die Franse Rewolusie het die plein in die skadu van die guillotine gestaan en is koning Lodewyk IV hier gedwing om die Franse driekleurvlag (tricolore) te soen. Die raadsaal het vir die rewolusionêres Danton, Marat en Robespierre as hoofkwartier tydens hul Skrikbewind gedien.

Weens die groot aantal werkers, wat gedurende stakings en betogings op die Place de la Grève vergader het, het idiome soos faire (la) grève en être en gréve ("staak") ingang tot Frans gevind. Op 19 Maart 1803 is die plein se naam gewysig na Place de l'Hôtel-de-Ville ("Raadhuisplein"). In 1982 is motors van die plein verban.

Parys as regeringsetel

Hoofingang tot die Palais de l'Élysée, die ampswoning van die Franse president

Parys is die hoofstad van die Franse Republiek, setel van die staatspresident, die regering en die twee kamers van die Franse parlement – die Nasionale Vergadering as laer- en die Senaat as hoërhuis. Ondanks alle pogings om politieke, administratiewe en ekonomiese verantwoordelikhede na die provinsiale sentra te verskuif, word die meeste belangrike politieke en ekonomiese besluite steeds in Parys geneem.

Die feit dat 'n vyfde van die Franse bevolking in die metropolitaanse gebied van Parys saamgetrek is en byna dertig persent van die land se bruto binnelandse produk hier gegenereer word, verleen 'n enorme gewig aan die hoofstad.

Métropole du Grand Paris

Op 1 Januarie 2016 is die sogenaamde Métropole du Grand Paris gevorm, 'n samesluiting van die Stad Parys en 130 munisipaliteite in die omliggende départements Essonne, Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne en Val-d'Oise, wat die ekonomiese, kulturele, opvoedkundige, sosiale en ekologiese ontwikkeling van Groter Parys, 'n gebied met 'n oppervlakte van 814 km2 en 'n bevolking van sewe miljoen, koördineer.

'n Chanel-winkel
Die katedraal Notre-Dame
Roosvenster van die Sainte-Chapelle

Parys is die vernaamste ekonomiese sentrum van Frankryk, wat met sy reusagtige afsetgebied nog steeds aantreklik gemaak het vir die vervaardigers van verbruiksgoedere. Meer as 'n kwart van alle Franse nywerhede het hulle hoofkwartiere in die metropolitaanse gebied van Parys, en altesaam 593 000 ondernemings is in die hoofstadgewes Île-de-France gesetel. Tans is die farmaseutiese nywerheid, die telekommunikasiebedryf, die uitgewersbedryf en navorsing die suksesvolste sektore van die Paryse ekonomie. Ten opsigte van navorsing en ontwikkeling het Parys nou die belangrikste stad in Europa geword, en vyf van die twaalf grootste banke het hulle hoofkwartiere in die stad, net soos talle versekeringsmaatskappye en 'n groot aantal ondernemings uit die mediabedryf. Parys is tradisioneel die sentrum van die Franse uitgewers- en drukkerybedryf.

Die stad staan tradisioneel bekend vir sy groot verskeidenheid luukse artikels, wat van haute couture-mode en juweliersware tot reukwater en skoonheidspreparate strek. Ander belangrike nywerhede vervaardig chemiese produkte, elektroniese toerusting, motors en masjiene.

Die meeste ondernemings van die Franse dienstesektor, veral finansiële instellings soos banke, opereer eweneens vanuit die hoofstad. Die finansiële sektor met die multinasionale banke BNP Paribas, Société Générale en Crédit Agricole bied tans werkgeleenthede vir sowat 270 000 mense.

Sy rol as een van die belangrikste handelsmetropole in Europa verseker ook dat groot multinasionale ondernemings soos Sony, IBM, Hewlett-Packard France, Siemens und Motorola hier hulle Franse hoofkwartiere het. 38 multinasionale ondernemings het hulle internasionale hoofkwartier in die stad. Parys is ook die setel van die Europese beurs Euronext.

Parys trek as een van die gastronomiese hoofstede van die wêreld voordeel uit sy ligging in die hart van een van die vrugbaarste landboustreke in Europa. Landbou vorm dan ook eeue lank die ekonomiese basis van die omgewing en verskaf die voedsel vir 'n vinnig groeiende bevolking.

Ondanks die feit dat Parys een van die welvarendste gebiede in die Europese Unie is, bly die werkloosheidsyfer met sowat tien persent (7,5 persent in die metropolitaanse gebied) nog steeds sorgwekkend. Na ramings is daar meer as 50 000 dakloses wat skuiling in die metrostasies en ander plekke moet vind.

Parys se posisie in die globale ekonomie

'n Vloedgolf van toeriste sak daagliks op Parys toe: die gewoel van Montmartre in Rue de Steinkerque

Parys en sy onmiddellike omgewing, die Île-de-France, behoort met 'n bruto geografiese produk (BGP) van €449 miljard (VSA-$507 miljard) in die jaar 2003 tot die enjins van die wêreldekonomie en sou as 'n onafhanklike staat as die vyftiende grootste ekonomie ter wêreld gelys word.

Met slegs 18,7 persent van Frankryk en 2,5 persent van die Europese Unie se totale bevolking genereer die hoofstad en sy omgewing naastenby dertig persent van Frankryk en 4,5 persent van die Europese Unie se BGP. In Noord-Amerika is daar net twee metropolitaanse gebiede met 'n groter BGP as Parys, New York Stad en Los Angeles, terwyl in Asië slegs Tokio en Osaka meer dienste en goedere produseer as die Franse hoofstadgewes Île-de-France.

In teenstelling met wêreldstede soos Londen en New York, wat hulle in die wêreldekonomie op die verskaffing van finansiële dienste gespesialiseer het, beskik Parys nog oor 'n relatief sterk nywerheidsbasis. Met sy 650 000 werknemers is die Paryse nywerhede die belangrikste in Frankryk, nog voor die gebied Rhône-Alpes met sy metropool Lyon.

Desondanks bly die verskaffing van dienste met toegevoegde waarde die belangrikste groeisektor van die Paryse ekonomie. Ten spyte van Frankryk en Parys se gewildheid as die vernaamste toeristebestemmings ter wêreld verskaf die toerismebedryf minder as vier persent van die werkgeleenthede.

Parys is een van die gewildste reisbestemmings op aarde, met 40 miljoen besoekers in 2018. Daarnaas is dit 'n belangrike gasheerstad vir internasionale konferensies met jaarliks meer as 1 000 byeenkomste, waarvan 300 internasionale vergaderings en 300 handelskoue is. Sakereise verskaf 'n jaarlikse inkomste van 3,5 miljard Euro aan die stad, terwyl die toerismebedryf meer as 9,9 miljard Euro per jaar verdien. Massatoerisme plaas nogtans toenemende druk op die stad se infrastruktuur. So is die stadsregering volgens nuusberigte van plan om toeristebusse uit die historiese middestad te verban. Besoekers en toeraanbieders word aangeraai om gebruik te maak van omgewingsvriendelike alternatiewe soos openbare vervoer, fietse of verkenning te voet.

Die Eiffeltoring teen sonop
Die Panthéon
Pont-Notre Dame (Notre Dame-brug)
  • Die Arc de Triomphe is 'n reusagtige triomfboog in die neoklassieke styl. Keiser Napoléon I begin die bouwerk in 1806. Die boog, wat veertien jaar later voltooi is, verrys nou bo die twaalf strate wat straalvormig van die Place de l'Étoile uitgaan. Sedert 1920 huisves die boog die Graf van die Onbekende Soldaat. Ter nagedagtenis van alle gesneuwelde Franse soldate brand hier 'n ewige vlam.
  • Die Cathédrale Notre-Dame de Paris is in 1163 deur die destydse biskop Maurice de Sully begin en eers in 1345 voltooi. Die katedraal verteenwoordig twee eeue van gotiese boukuns.
  • Die Conciergerie is 'n reusagtige gebou aan die oewer van die Seine, wat eers as koningspaleis van die Capet-dinastie en later, tydens die Franse Rewolusie, as kerker gedien het. Die gevangenes wat hier aangehou is sluit prominentes soos Marie-Antoinette, Danton, Robespierre en André Chenier in. Die gebou, wat vandag 'n deel van die Paleis van Justisie is, beskik oor vier torings en drie sale in die gotiese styl.
  • Die Eiffeltoring aan die noordwestelike kant van die Champ-de-Mars is die bekendste baken van die Franse hoofstad, Parys. Die toring wat van staal gemaak is, is deur die Franse ingenieur Alexandre Gustave Eiffel (1832–1923) beplan en vir die Wêreldtentoonstelling en die eeufees van die Franse Rewolusie in 1889 gebou. Die toring is 300,5 meter hoog (met sy antenne 320,8 meter) en dien vandag as uitkykpunt en uitsaaitoring. Daar is hysbakke na die uitkykplekke wat 'n voortreflike uitsig oor die stad bied, en in goeie weersomstandighede kan 'n mens sowat 70 kilometer ver sien. Waagmoediges kan met die 1 652 trappies op na die boonste platform stap. Die toring huisves 'n poskantoor, 'n rolprentteater wat met sy films die geskiedenis van die Eiffeltoring behandel, en op die tweede verdieping, die bekende Jules Verne restourant. Dit is so gewild dat besprekings weke vooraf gemaak moet word.
  • Die Grande Arche de la Défense is 'n soort moderne weergawe van die Paryse Triomfboog (Arc de Triomphe). Die reusagtige, hoekige boog wat sowat 110 m hoog is, lê op die as van die Champs-Élysées. Die boog is met Italiaanse Carraramarmer en glas beklee en bied 'n asemrowende uitsig oor die stad. Die Roete van Hedendaagse Kuns met sowat 60 beeldhouwerke maak van La Défense – die grootste en modernste sakesentrum van Europa – 'n soort opelugmuseum.
  • Die Hôtel National des Invalides / Tombeau de Napoléon is in 1670 deur koning Lodewyk XIV (Louis XIV) vir die invalides opgerig. In die pragtige goue koepel word keiser Napoléon se as bewaar. Die gebou huisves ook die groot oorlogsmuseum Musée de l'Armée met 300 000 historiese voorwerpe.
  • Die indrukwekkende moderne gebou van die Opéra National de Paris-Bastille verrys op die Place de la Bastille. Die operateater, wat deur die bekende argitek Carlos Ott ontwerp en in 1989 ingewy is, beskik oor 2 700 sitplekke.
  • Die Opéra National de Paris-Garnier is deur die argitek Garnier in die ryk versierde styl van Napoléon III ontwerp. Die Italiaanse Saal beskik oor uitstekende akoestiese eienskappe; Marc Chagall het die pragtige skildery aan die plafon geskep.
  • Die Panthéon is 'n indrukwekkende kerk wat in 1758 deur die argitek Jacques-Germain Soufflot (1713–1780) opgerig is. Dit verrys bo die stadswyk Quartier Latin op die hoogtes van die Montagne Sainte-Geneviève. In 1791 neem die Assemblée Nationale die besluit om van die Panthéon die begraafplaas van die groot persoonlikhede van Frankryk te maak.
  • Sainte-Chapelle is 'n kunsvolle gebou wat in 1246 deur Lodewyk die Heilige opgerig is om die lydensrelikwieë te bewaar. Die glasvensters uit die 13de eeu maak 'n groot deel van die mure uit.
  • Die Jardin du Luxembourg in die Quartier Latin (6de arrondissement) vorm die pragtige omgewing van die Palais du Luxembourg. Die paleis is tussen 1615 en 1627 deur die argitek Salomon de Brosse in die Florentynse styl opgerig. Vandag is dit die setel van die Franse Senaat. Die park met sy pragtige paaie, bome en poele is 'n gewilde ontspanningsplek vir die Parysenaars. Die talle standbeelde van Franse konings en koninginne maak van die park ook 'n historiese buitelugmuseum.
Uitsig oor La Défense met die Eiffeltoring in die voorgrond
  • La Défense in die weste van Parys is die grootste en belangrikste sentrale besigheidsdistrik van Europa. Dit dien as 'n gekombineerde woonbuurt en sakesentrum wat die hoofkwartiere van die belangrikste internasionale maatskappye huisves. Die stadswyk is 'n reusagtige wandellaan, terwyl die parkeerplekke, stasies, buslane en ander geriewe ondergronds aangelê is. Die futuristiese karakter van hierdie wolkekrabberbuurt word deur die reusagtige Grande Arche beklemtoon.
  • Faubourg Saint-Honoré is die hoofkwartier van die crème-de-la-crème van die internasionale modeontwerpers – rondom die kerk La Madeleine is name soos Hermès, Yves Saint-Laurent, Dior en Versace ou bekendes.
  • La Place de la Concorde, Champs-Élysées: Aan die einde van een van die mooiste lanings ter wêreld lê die grootste plein van Parys: La Place de la Concorde. Sedert 1836 staan hier 'n obelisk uit die Egiptiese stad Luxor.
  • Quartier du Marais, place des Vosges: Tydens die 17de eeu is die Quartier Marais die gewildste woonbuurt van die Paryse adel wat hier sy stadspaleise oprig. Vandag huisves die stadswyk talle kroeë en boetieke. Die Place des Vosges bekoor met sy harmoniese huisfasades.
  • Quartier Montmartre, place du Tertre: Tot die 19de eeu bly die Quartier Montmartre 'n klein dorpie. Na sy inlywing by die stad Parys word dit die gewildste ontmoetingsplek vir die Paryse kunstenaars en intellektueles. Vandag lok dit baie toeriste.
Die Musée d'Orsay
Leonardo da Vinci se Mona Lisa – een van die Paryse Louvre-museum se waardevolste skatte...
...soos uit die getalle geesdriftige fototoeriste afgelei kan word
  • Die Centre National d'Art Moderne et de Culture Georges Pompidou met sy hipermoderne argitektuur, wat deur die Italiaanse meesterargitek Renzo Piano ontwerp is, is in een van Parys se oudste woonbuurte en lok miljoene in- en uitheemse besoekers. Dit stel die kuns van die 20ste eeu ten toon en beskik oor een van die omvattendste versamelings. 'n Verskeidenheid uitstallings, konserte en rolprentvertonings is deel van die konsep.
  • Die Institut du Monde Arabe is in 1980 gestig om die verwisseling van gedagtes tussen die Westerse en die Islamitiese beskawings te bevorder. In die gebou met sy kenmerkende fasades van glas en staal is 'n museum en 'n ouditorium ingerig. Die instituut bied ook gereeld uitstallings aan. Die restourant op die boonste verdieping bied 'n pragtige uitsig oor die stad.
  • Die Musée du Louvre is 'n voormalige koningspaleis wat nou een van die rykste museums wêreldwyd huisves. Die reusagtige glaspiramide in die binnehof is deur die Chinees-Amerikaanse argitek Ieoh Ming Pei ontwerp.
  • Die Pavillon de Marsan, in die noordelike vleuel van die Louvre, huisves twee museums: Die Musée des Arts Décoratifs en die Musée des Arts de la Mode. Meubels, sierade, tapyte, klere en ander voorwerpe uit die verlede word hier vertoon.
  • Die Musée d'Orsay is 'n voormalige stasiegebou – die Gare d'Orsay – wat nou een van die grootste en belangrikste museums van Parys huisves. Sy versamelings stel die kuns van die jare 1848 tot 1914 ten toon en word deur wisselende uitstallings aangevul.
  • 'n Voormalige herehuis uit die 17de eeu, die Hôtel Salé, huisves die Musée Picasso. Die naam van die herehuis verwys na sy oorspronklike eienaar, Pierre Aubert, Seigneur de Fontenay, wat verantwoordelik is vir die belasting op sout, die sogenaamde gabelle. Die herehuis word in die jare 1656 tot 1659 deur die argitek Jean de Bouiller in die tipiese boustyl van die stadswyk Marais opgerig. Die huis word in 1964 deur die stad Parys gekoop, en in die jaar 1974 word die besluit geneem om die Picasso-museum in die Hôtel te huisves. Die museum word in 1985 geopen. Meer as 200 skilderye, 150 beeldhouwerke, 3 000 tekeninge en prente van Pablo Picasso kan hier bewonder word.
  • Die Musée Rodin in die Hôtel Biron, 'n meesterlike voorbeeld van die Rocaille-boustyl en voormalige stadspaleis uit die 19de eeu, vertoon die grootste kunswerke van die beroemde beeldhouer soos Les Bourgeois de Calais, La Porte de l'Enfer, Le Penseur en Balzac.
  • Die Museum vir Natuurgeskiedenis – Grande Galerie de l'Évolution beskik oor aansienlike versamelings fossiele en diergeraamtes, halfedelgesteentes (die grootste van sy soort wêreldwyd), reusagtige kristalle en meteoriete.
  • Die Stad van die Wetenskap en die Nywerheid van La Villette (Cité des Sciences et de l'Industrie de la Villette) bied 'n reeks permanente en wisselende uitstallings, mediateke, 'n planetarium, die Géode met sy hipermoderne rolprentteater en 'n duikboot wat nou as museum dien. Die omliggende park van 55 ha huisves 'n aantal kulturele instellings soos die Stad van die Musiek (Cité de la Musique).
  • Die Musée Carnavalet in die historiese Hôtel Carnavalet behandel die geskiedenis van Parys van die prehistoriese tydperk tot by die 18de eeu. Hier word die ou sleutels van die Bastille, die Verklaring van Menseregte uit die jaar 1789 en ander voorwerpe en dokumente bewaar.
  • Die Musée du Quai Branly behandel die etniese kuns en kultuur van Afrika, Oseanië en Amerika. Die museum met 'n oppervlak van 39 000 vierkante meter, wat deur die argitek Jean Nouvel ontwerp is, is naby die Eiffeltoring geleë en op 20 Junie 2006 deur die Staatspresident Jacques Chirac ingewy. Sy kunswerke kom oorspronklik uit die Musée de l'Homme en die Musée national d'Arts d'Afrique et d'Océanie; ander objekte is aangekoop of skenkings.
  • Die Grand Rex, opgerig in 1931, is die grootste rolprentteater in Europa met 2 650 sitplekke, ontwerp in die Art Deco-styl en geleë op boulevard Poissonnière.
Die Grand Rex-rolprentteater, een van Parys se Art Deco-juwele
Kerstyd in die Groot Koepelsaal van die afdelingswinkel Galeries Lafayette

Sestig persent van jaarliks meer as dertig miljoen toeriste, wat 'n besoek aan die Frane hoofstad bring, noem winkelbesoeke as die hoofrede vir hul reis. Met sowat 62 000 winkels – waarvan sowat 5 500 binne die prêt-à-porter-segment val – maak Parys daarop aanspraak om Europa se hoofstad van handel, mode en kreatiwiteit te wees.

Die groot afdelingswinkels van Parys word tydens die 19de eeu gestig – die oudste van hulle is Le Bon Marché – en bied 'n oordaad van artikels vir elke smaak. Die indrukwekkendstes is Les Galeries Lafayette en Le Printemps met sy opvallende koepel op die Boulevard Haussmann. Le Bon Marché en La Samaritaine bekoor bowendien deur hulle argitektuur. Tati bied die laagste pryse. Die internasionale winkelsentrum Val d'Europe is 'n voorbeeld van 'n hipermoderne inkoopsentrum.

Parys beskik daarnaas oor 'n aantal passages (winkelsentra met 'n oordekte wandellaan as middelpunt) wat as die voorlopers van moderne afdelingswinkels beskou word. Tydens hul bloeityd in die 19de eeu is daar 'n honderdtal passages in die Franse hoofstad, en by drie van hulle wat vandag nog bestaan moet die toeris 'n besoek aflê. Die Passage Jouffroy huisves die wasbeeldemuseum Musée Grévin, terwyl die elegante neoklassisistiese Galerie Vivienne met sy spieëldekorasies en skilderye in die Pompejaanse styl onder meer 'n winkel van die bekende mode-ontwerper Jean-Paul Gaultier huisves. Die Passage des Panoramas is die oudste in Parys.

Straatname

Parys se befaamde blou emaljeborde wat straatname (en dikwels bykomende inligting) aandui

Eeue lank was Parys vir besoekers 'n doolhof met nou en vuil straatjies wat geen name gedra het nie en huise wat nie genommer is nie. In die 15de eeu is daarmee begin om winkels met betreklik groot metaalborde te merk wat aan metaalstange opgehang is. Vanaf die middel van die 18de eeu is winkels van kleiner plakkette voorsien wat oor hul deure of teen hul fasades aangebring is en waarvan historiese voorbeelde in die Musée Carnavelet besigtig mag word.

Straatname, soos ons hulle vandag ken, het eers vanaf 1728 verplig geword – aanvanklik net vir straatkruisings, maar kort voor lank is borde met straatname dwarsoor die stadsgebied aangebring. Parys se befaamde blou emaljeborde het hul verskyning in 1844 gemaak. In enkele historiese kwartiere soos Le Marais is oor die blou borde nog die ou straatname te sien wat in die klip van huisfasades gebeitel is. Baie Paryse strate is verskeie kere hernoem. So is in die tyd van die Franse Rewolusie alle straatname met godsdienstige of monargistiese agtergrond verwyder. Die Rue de Berlin is om politieke redes ná die Eerste Wêreldoorlog hernoem tot Rue de Liège. Soms het ook plaaslike bewoners op naamwysigings aangedring – so in die rooiligbuurt rondom die Rue Poil-au-Coin ('n straatnaam wat opsigself as aanstootlik ervaar is omdat dit as «Straat van die Harige Agterste» vertaal kan word), tans bekend as Rue Pélicain.

Lig in die «Stad van Ligte»

In 1318 kon daar nog nouliks sprake wees van 'n «Stad van Ligte» nie – tenminste nie gemeet aan die aantal openbare lanterne. In totaal was daar drie – een voor die vesting Grand Châtelet (wat destyds as gevangenis gedien het), een by die Nesle-toring (geleë langs die Seine by die mees westelike punt van die stadsmuur vir die oriëntasie van skepe) en een by die begraafplaas Cimetière des Innocents – die «Lantern van oorledenes».

Hoe meer straatrowers en moordenaars die duisternis die duisternis hul skuilplek gemak het, hoe meer het 'n behoefte aan een of ander vorm van straatbeligting ontstaan. In die eerste helfte van die 16de eeu – tydens die regentskap van die konings Lodewyk XII, Frans I en Hendrik II – is Parysenaars verplig om tenminste een venster straatkant toe met 'n kers te verlig. Desondanks is elke nag 'n gemiddeld van vyftien mense op Paryse strate vermoor. So is in 1662 'n mobiele beligtingstelsel ingevoer waarvoor nagwagters aangestel is om nagtelike voetpatrollies te hou. Waar moontlik, is Parysenaars op pad huis toe van wagters met fakkels of olielampe begelei. Vir hierdie diens moes betaal word na gelang van die brandstof wat verbruik is.

Koning Lodewyk XIV het tydens sy regentskap (tussen 1643 en 1715) sowat 3 000 straatlanterns laat installeer wat geleidelik deur olielampe vervang is. In 1837 was daar reeds 37 000 van hulle. 240 lampaanstekers is aangestel om die lampe binne 'n driekwart uur na sononder aan te steek. In die Restourasietydperk is met die installasie van gaslampe begin. In 1845 was daar reeds sowat 8 000 van hierdie lampe. Die eerste elektriese straatbeligting is in 1878 op die plein Place de l'Opéra geïnstalleer.

Die mees onlangse tegniese innovasie is halogeenlampe wat onder meer gebruik word om die beeldhouwerke en ander argitektoniese besonderhede en versierings van brûe kunsvol te belig. Die Eiffeltoring is 'n uitsondering – dit word nie volgens die tradisionele manier met vloedlig van buite belig nie, maar van binne.

Le Ciel de Paris – die "Hemel van Parys" – is 'n treffende naam vir 'n restaurant in die wolkekrabber Tour Montparnasse, tans die tweede hoogste gebou in Frankryk

Parys en die omliggende Île-de-France beskik oor drie internasionale lughawens met jaarliks meer as 100 miljoen passasiers – Roissy-Charles de Gaulle (sowat 25 km noord van Parys, met 61,6 miljoen passasiers in 2012), Orly (14 km suid van Parys, met 27,2 miljoen passasiers in 2012) en Parys-Beauvais (84 km nord van Parys naby Beauvais in Pikardië, met 3,9 miljoen passasiers in 2012). Die lughawe Charles de Gaulle is die derde grootste en Orly die negende grootste in Europa.

Die ses stasies van die Franse Spoorweë (Société nationale des Chemins de Fer Français, SNCF) is Gare du Nord, Gare de l'Est, Gare de Lyon, Gare d'Austerlitz, Gare Montparnasse en Gare Saint-Lazare. Openbare vervoerdienste word deur die RATP verskaf (Métro, busse, tramway en RER). Die stadstreine van die RER (Réseau Express Régional) beskik oor vyf linies wat tussen 5:30 en 0:30 uur ry.

Die Paryse Métropolitain is deur die ingenieur Fulgence Bienvenue ontwerp, maar dit is die kunstenaars wat die stasies tot kunswerke veral in die Art Déco-styl omskep. Vandag is daar nog sowat 90 van hierdie Art déco-pawiljoene.

Die Métro of Paryse moltrein, met veertien linies, sowat driehonderd stasies en 'n netwerk van sowat 200 kilometer, is die belangrikste openbare vervoermiddel met daagliks sowat vyf miljoen passasiers. Tegelykertyd is dit 'n soort Parys in 'n neutedop. In spitstye wemel dit van duisende beroepsmense, maar vir die grootste deel van die dag is dit die wêreld van die dakloses (les clochards of les sans-abri), die musikante en kleinhandelaars.

Binnekant van die Stade de France in Saint-Denis, net noord van Parys
Binnekant van Parc des Princes in Parys
Die Roland Garros-stadion, waar jaarliks die Franse Ope gehou word

Parys is een van min stede wat reeds twee keer Olimpiese Somerspele aangebied het: 1900 en 1924. Die komende Olimpiese Somerspele 2024 sal weer in Parys gehou word, waarmee dit net ná Londen die tweede stad wêreldwyd sal word om drie Olimpiese Somerspele te huisves.

Die Tour de France, die bekendste en belangrikste fietswedren ter wêreld, begin en eindig tradisioneel in Parys. Net tydens spesiale geleenthede begin of eindig dit elders.

Rugby

Van Parys se bekende rugbyspanne sluit in Racing 92 en Stade Français. Internasionale wedstryde word op die Stade de France in Saint-Denis, net noord van Parys, gespeel. Die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2007 tussen die Springbokke van Suid-Afrika en die Engelse nasionale rugbyspan is hier op 20 Oktober beslis wat deur die Springbokke met 15–6 gewen is. Tydens die Rugbywêreldbeker 2023 sal hier weer die eindstryd uitgespeel word, dié keer op 28 Oktober. Die Stade de France word tydens die Sesnasies-toernooi as Frankryk se tuisstadion ingespan.

Sokker

Die Paryse Paris Saint-Germain is een van die Ligue 1 se suksesvolste sokkerspanne. Hulle het die liga reeds nege keer gewen en agt keer as naaswenner geëindig. Hul tusistadion is die Parc des Princes. Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938 se eindstryd is op die Paryse Stade Olympique de Colombes gespeel, terwyl die eindstryd van beide die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998 en Europese Sokkerkampioenskap 2016 op die Stade de France gehou is.

Tennis

Tussen middel Mei en vroeg Junie word vir twee weke een van die mees prestigeryke kampioenskap in tennis aangebied: Die Franse Ope. Dit vorm saam met die Australiese Ope, Wimbledon-kampioenskap en VSA Ope die vier "Grand Slam"-toernooie van elke jaar.

Die Italiaanse hoofstad Rome is tans die enigste amptelike susterstad van Parys. Met ander metropole en stede is nogtans ooreenkomste oor samewerking en vriendskaplike verhoudinge onderteken.

Susterstede

Vennootskappe

  1. (fr)
  2. (en) . BBC. 13 September 2017. vanaf die oorspronklike op 11 Maart 2020. Besoek op15 September 2017.
  3. (fr) . Meteo France. 15 September 2017. vanaf die oorspronklike op 24 April 2020. Besoek op15 September 2017.
  4. (fr) . Infoclimat.fr. Besoek op22 Julie 2015.
  5. (en) Colin Jones: Paris. Biography of a City. London: Penguin Books 2006. Kindle e-boek-uitgawe, pos. 497
  6. (en) Jones (2006), pos. 522
  7. (en)
  8. (de) Bernhard Schulz: Wie Paris zur Weltstadt wurde. In: Der Tagesspiegel, Berlyn, 21 November 2010
  9. (de) Dr. Madeleine Reincke en Hilke Maunder: Paris. Ostfildern: Mairdumont – Karl Baedeker 2013, bl. 29
  10. (en)
  11. (de) Martina Padberg: Paris. Kunst & Architektur. Potsdam: H.F. Ullmann Publishing 2013, bl. 18
  12. (en)
  13. (fr)
  14. (fr)
  15. (en)
  16. (de) Reincke/Maunder (2013), bl. 16
  17. (de) Lisa Davidson & Elizabeth Ayre: Der National Geographic Traveler: Paris. Tweede hersiene uitgawe. Hamburg: National Geographic Deutschland 2004, bl. 94
  18. (en)
  19. (en)
  20. (de) Lisa Davidson & Elizabeth Ayre: Der National Geographic Traveler Paris. Tweede hersiene uitgawe. Hamburg: National Geographic Deutschland 2004, bl. 108
  21. (en) . Mairie de Paris. vanaf die oorspronklike op 25 Desember 2008. Besoek op14 Oktober 2007.
Amptelike webwerwe

Privaat webwerwe

  • (en)
Reisgidse

  • (en)
  • (en)
Media

  • (fr)
Die départements van Frankryk (Départements français)
Metropolitaanse Frankryk (France métropolitaine)

01 Ain | 02 Aisne | 03 Allier | 04 Alpes-de-Haute-Provence | 05 Hautes-Alpes | 06 Alpes-Maritimes | 07 Ardèche | 08 Ardennes | 09 Ariège | 10 Aube | 11 Aude | 12 Aveyron | 13 Bouches-du-Rhône | 14 Calvados | 15 Cantal | 16 Charente | 17 Charente-Maritime | 18 Cher | 19 Corrèze | 2A Corse-du-Sud | 2B Haute-Corse | 21 Côte-d'Or | 22 Côtes-d'Armor | 23 Creuse | 24 Dordogne | 25 Doubs | 26 Drôme | 27 Eure | 28 Eure-et-Loir | 29 Finistère | 30 Gard | 31 Haute-Garonne | 32 Gers | 33 Gironde | 34 Hérault | 35 Ille-et-Vilaine | 36 Indre | 37 Indre-et-Loire | 38 Isère | 39 Jura | 40 Landes | 41 Loir-et-Cher | 42 Loire | 43 Haute-Loire | 44 Loire-Atlantique | 45 Loiret | 46 Lot | 47 Lot-et-Garonne | 48 Lozère | 49 Maine-et-Loire | 50 Manche | 51 Marne | 52 Haute-Marne | 53 Mayenne | 54 Meurthe-et-Moselle | 55 Meuse | 56 Morbihan | 57 Moselle | 58 Nièvre | 59 Nord | 60 Oise | 61 Orne | 62 Pas-de-Calais | 63 Puy-de-Dôme | 64 Pyrénées-Atlantiques | 65 Hautes-Pyrénées | 66 Pyrénées-Orientales | 67 Bas-Rhin | 68 Haut-Rhin | 69 Rhône| 70 Haute-Saône | 71 Saône-et-Loire | 72 Sarthe | 73 Savoie | 74 Haute-Savoie | 75 Parys | 76 Seine-Maritime | 77 Seine-et-Marne | 78 Yvelines | 79 Deux-Sèvres | 80 Somme | 81 Tarn | 82 Tarn-et-Garonne | 83 Var | 84 Vaucluse | 85 Vendée | 86 Vienne | 87 Haute-Vienne | 88 Vosges | 89 Yonne | 90 Territoire de Belfort | 91 Essonne | 92 Hauts-de-Seine | 93 Seine-Saint-Denis | 94 Val-de-Marne | 95 Val-d'Oise |
Oorsese départements (Départements d’outre-mer)
971 Guadeloupe | 972 Martinique | 973 Frans-Guyana | 974 Réunion | 976 Mayotte
Andere oorsese gebiede:
Oorsese kollektiewe gebiede (Collectivités d’outre-mer)
Saint-Martin (collectivité territoriale) | 975 Sint Pierre en Miquelon (collectivité territoriale) | Sint Bartholomeus‎ (collectivité territoriale) | 986 Wallis en Futuna (territoire) | 987 Frans-Polinesië (pays d’outre-mer)
Spesiaal statuut (Statut spécifique)
Nieu-Kaledonië
Onbewoonde gebiede (Territoires inhabités)
Franse Suidelike en Antarktiese Gebiede | Clipperton

Die administratiewe verdeling van Frankryk: Régions - Départements - Arrondissemente - Kantons - Communes

Publikasie datum: Augustus 27, 2021

parys, hierdie, artikel, handel, frankryk, dorp, vrystaat, sien, vrystaat, pariskaart, wapenvlag, land, frankryk, région, admin, gewes, Île, france, département, arrondissement, paris, onderverdeel, arrondissements, municipaux, koördinate, koördinate, stigting. Hierdie artikel handel oor Parys in Frankryk Vir die dorp in die Vrystaat sien Parys Vrystaat Parys ParisKaart WapenVlag Land Frankryk Region Admin gewes Ile de France Departement Parys Arrondissement Paris onderverdeel in 20 arrondissements municipaux Koordinate 48 51 N 2 21 O 48 850 N 2 350 O 48 850 2 350 Koordinate 48 51 N 2 21 O 48 850 N 2 350 O 48 850 2 350 Stigting 3de eeu v C Oppervlakte Admin stadsgebied 105 4 vk km Metropole du Grand Paris 814 vk km Hoogte bo seevlak 28 131 m Bevolking Stadsgebied 1 Januarie 2019 2 140 526 1 Metropole du Grand Paris 2016 7 026 945 Bevolkingsdigtheid 20 309 vk km stad Tydsone UTC 1 MET Somertyd UTC 2 MEST Klimaat Tipe Gematig oseanies Gemiddelde jaarlikse temperatuur 10 6 C Gem temp Januarie Julie 3 4 18 4 C Gemiddelde jaarlikse neerslae 639 mm Burgemeester 2020 2026 Anne Hidalgo PS Amptelike Webwerf paris fr Parys Frans Paris paˈʀi luister hulp inligting is die hoofstad en grootste stad van Frankryk met n bevolking van 2 14 miljoen en n oppervlakte van 105 4 km Saam met sy voorstede vorm Parys n metropolitaanse gebied met sowat 12 6 miljoen inwoners Administratief is Parys tegelykertyd n stad en n departement Parys se stadsentrum met die Eiffeltoring Ecole militaire Champ de Mars die Palais de Chaillot en La Defense in die agtergrond Uitsig oor Parys in n noordelike rigting vanaf die tuin van die Tuileries Palais du Louvre met pirateen sononder Argitektoniese kontraste die historiese middestad en La Defense Parys is na Brussel die stad waar die meeste hoofkantore van internasionale organisasies gesetel is soos Unesco OESO die Internasionale Handelskamer ICC CCI die Internasionale Energie agentskap IEA die Europese afdeling van Interpol en die Europese Ruimtevaartorganisasie ESA Dit is verreweg die grootste Franssprekende metropool ter wereld en die kulturele spilpunt vir die internasionale gemeenskap van Franssprekendes die sogenaamde Frankofonie Parys sy voorstede La Petite Couronne Klein Randgebied en die omgewing La Grande Couronne Groot Randgebied word L Ile de France genoem dit is die historiese hartland van Frankryk en sy geestelike middelpunt Die Seineoewer is in 1991 deur Unesco as werelderfenisgebied gelys Daar is geen ander stad wat dieselfde bevoorregte stelling in sy eie land en op sy kontinent inneem soos Parys nie dit is tradisioneel die stad van die avant garde asook die stad wat aan die voorpunt van belangrike ontwikkelings staan Parys het oorheersende invloed in Frankryk wat mode kuns politiek argitektuur filosofie musiek en filmkuns betref en laat hierdie invloed ook elders in Europa en die wereld geld Die metropolitaanse gebied van Parys is een van die belangrikste finansiele en sakespilpunte van Europa waar sowat veertig persent van alle Franse maatskappye hul hoofkwartiere het Die bruto nasionale produk van hierdie gebied is groter as die van Australie Die voorstad La Defense in die departement Hauts de Seine huisves die grootste sentrale besigheidsgebied van Europa en op een na ook die grootste Europese aandelebeurs Parys het as gasheerstad van die Olimpiese Somerspele van 1900 en 1924 opgetree en sal naas Londen in 2024 die tweede stad wees wat vir n derde keer as gasheerstad vir Olimpiese Somerspele optree 2 Inhoud 1 Geografie 2 Klimaat 3 Geskiedenis 3 1 Antieke tydperk 3 2 Middeleeue 3 3 Vroee moderne tydperk 3 4 Franse Rewolusie 3 5 Die skepping van n wereldstad 3 6 Laat 19de eeu 3 7 20ste eeu 3 8 21ste eeu 4 Administrasie 4 1 Administratiewe struktuur 4 2 Historiese ontwikkeling 4 3 Parys as regeringsetel 4 4 Metropole du Grand Paris 5 Ekonomie 5 1 Parys se posisie in die globale ekonomie 6 Besienswaardighede 7 Bekende stadswyke 8 Museums 9 Vermaak 10 Winkelhoofstad 11 Infrastruktuur 11 1 Straatname 11 2 Lig in die Stad van Ligte 12 Vervoer 13 Sport 13 1 Rugby 13 2 Sokker 13 3 Tennis 14 Internasionale verhoudings 14 1 Susterstede 14 2 Vennootskappe 15 Verwysings 16 Eksterne skakelsGeografie Wysig Nasa Satellietbeeld van Parys se metropolitaanse gebied Die middestad en die sakedistrik La Defense in die agtergrond soos gesien vanuit die Eiffeltoring Die kabelkar van Montmartre Die kernstad amptelik Ville de Paris vorm administratief n selfstandige departement met n oppervlakte van 105 4 vierkante kilometer en n bevolking van 2 2 miljoen wat van Parys die mees digbevolkte hoofstad in Europa maak Dit word administratief onderverdeel in twintig arrondissements stadsdistrikte en tagtig quartiers stadsbuurte Uitgestrekte voorstede in Frans banlieues genoem omring die kernstad in twee konsentriese ringe Die binnekring daarvan word gevorm deur die drie departements Hauts de Seine Val de Marne en Seine Saint Denis Die buitekring waarin die vier departements Seine et Marne Essonne Val d Oise en Yvelines gelee is het nog n relatief sterk landelike karakter Die bogenoemde agt departements met n totale oppervlakte van 14 518 vierkante kilometer en n bevolking van twaalf miljoen vorm saam die administratiewe gewes Ile de France die derde grootste metropolitaanse gebied in Europa en die welvarendste streek in Frankryk Parys en sy voorstede is op n gemiddelde hoogte van 65 meter bo seevlak in die sentrum van die Paryse Bekken n vrugbare landboustreek gelee Die stadsgebied word deur twee groot bosgebiede omring wat as ontspanningsgebiede vir die stedelike bevolking dien Die hoogste van sewe heuwels binne die stadsgrense is Butte Montmartre 130 meter n Kabelkar die Funiculaire de Montmartre neem besoekers na die bergpiek Teen die hange van die Montmartre is die enigste wingerd in die Franse hoofstad aangele Die Paryse meridiaan wat in 1718 deur die Franse sterrekundige en geodeet Jacques Cassini 1677 1756 vasgele en in 1806 deur die natuurkundige en menseregte aktivis Francois Arago 1786 1853 noukeurig bereken is het tot en met 1884 toe die Internasionale Meridiaan konferensie in Washington D C gehou is een van baie nulmeridiane gevorm Dit loop regdeur die Paryse sterrewag en word sowel deur n aantal suile asook deur die Arago bronsmedaljonne aangedui wat in 1995 deur die Nederlandse konsepkunstenaar Jan Dibbets op n diskrete manier in die straatplaveisel sypaadjies binnehowe en verskeie geboue waaronder die Louvre museum versink is Die medaljonne is n eerbetuiging vir hierdie bekende Franse natuurkundige en menseregte aktivis Van die oorspronklik 135 plakette wat aanvanklik min belangstelling gewek het is na die vrystelling van The Da Vinci Code die Amerikaanse skrywer Dan Brown se blitsverkoper riller gesteel Die skrywer se verwysing na n sogenaamde Roselyn in verband met die medaljonne is suiwer fiktief Klimaat Wysig Parys teen sononder Montmartre en Sacre Cœur word verlig in die laaste sonstrale Parys het n gematigde oseaniese klimaat wat deur die Noord Atlantiese Stroom beinvloed word Daar is dus gewoonlik geen ekstreme weerstoestande wat met buitengewoon hoe of lae temperature gepaardgaan nie Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 10 9 C Die gemiddelde jaarlikse hoogste temperatuur is sowat 15 C die gemiddelde laagste jaarlikse temperatuur sowat 7 C Die hoogste temperatuur wat nog aangeteken is was 40 4 C op 28 Julie 1948 en die laagste 23 9 C op 10 Desember 1879 In die laaste jare is die gebied van Parys met die Europese hittegolf van 2003 en die baie koue winter van 2006 deur twee ekstreme weerverskynsels getref Reenval kom dwarsdeur die jaar voor en Parys is bekend vir sy skielike reenbuie Die gemiddelde jaarlikse neerslae is 641 6 millimeter Sneeuvalle word in Parys nouliks aangeteken gewoonlik is dit n baie kortstondige dun sneeulaag wat in Januarie en Februarie kan voorkom Weergegewens vir Parys Parc Montsouris 1981 2010Maand Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des JaarHoogste maksimum C 16 1 21 4 25 7 30 2 34 8 37 6 40 4 39 5 36 2 28 4 21 17 1 40 4Gemiddelde maksimum C 7 2 8 3 12 2 15 6 19 6 22 7 25 2 25 0 21 1 16 3 10 8 7 5 16 0Gemiddelde temperatuur C 5 0 5 6 8 8 11 5 15 3 18 3 20 6 20 4 16 9 13 0 8 3 5 5 12 5Gemiddelde minimum C 2 7 2 8 5 3 7 3 10 9 13 8 15 8 15 7 12 7 9 6 5 8 3 4 8 5Laagste minimum C 14 6 14 7 9 1 3 5 0 1 3 1 6 6 3 1 8 3 1 14 23 9 23 9Neerslag mm 53 7 43 7 48 5 53 65 64 6 63 1 43 54 7 59 7 51 9 58 7 649 6Bron Meteo France 3 Infoclimat fr 4 Geskiedenis WysigAntieke tydperk Wysig Goue muntstukke wat deur die Keltiese Parisii in die tydperk tussen 100 en 50 v C geslaan is n Skaalmodel van die Romeinse Lutetia Die Romeinse forum van Lutetia Die vroegste Keltiese nedersettings het verrys op twee klein eilande in die rivier Seine wat deur die stad vloei In daardie tyd het die nedersetting bekend gestaan as Louk teih Plek van die Moeras of Lutu hezi Waterwoning Hoewel dit net uit n klompie houthutte bestaan het was dit n plek van strategiese belang Gaius Julius Caesar wat Gallie in die 1ste eeu v C verower en onder Romeinse bewind gebring het was die eerste wat na die oppidum of Keltiese nedersetting as Lutetia verwys het Ander antieke bronne gee die naam as Lucotecia In elk geval is die nedersetting met die plaaslike Galliese stam verbind wat in Latyns Parisii genoem is as Lutetia Parisiorum Topografies is die nedersetting meer nog as vandag deur die Seinerivier oorheers Die rivierbedding wat in die stadsgebied vandag n maksimum breedte van tweehonderd meter bereik was in die Kelties Romeinse tydperk op plekke moontlik n halwe kilometer breed Aangesien winters indertyd redelik koud was was die Seine gedurende die koudste maande met n yslaag bedek wat die bou van brue bemoeilik het Die ys kon geweldige druk daarteen uitoefen en die brue meesleur Daarnaas kon voedselvoorrade gedurende lang koue periodes opgebruik wees sodat bewoners deur hongersnode geteister is Die antieke Seine was ook minder diep met uitgestrekte moerasse aan weerskante Aan die linkeroewer het n syrivier die Bievre in die Seine uitgemond waarskynlik naby die huidige Austerlitz stasie Die laagliggende grond langs die regteroewer is deur oorstromings bedreig Dieselfde geld vir die antieke Ile de la Cite die eiland waarop die Parisii hul nedersetting gebou het wat sowat ses meter laer as vandag gelee was Die eiland was betreklik kleiner as vandag sewe of agt hektaar in vergelyking met die huidige sewentien en slegs die grootste en belangrikste temidde n hele eilandgroep Drie kleiner eilandjies was aan sy westelike kant gelee vier aan sy oostelike kant Hulle het eers in latere eeue met die oewerland of die Ile versmelt in die antieke tyd het die topografie navigasie op die rivier bemoeilik en beperk tot skepe met weinig diepgang As Romeinse veldheer het Julius Caesar nie soseer belang in Lutetia se strategiese waarde of topografiese besonderhede gestel nie Die Romeinse Republiek was teen omstreeks 50 v C besig om sy magsgebied aansienlik uit te brei en uiteindelik die hele Gallie onder sy beheer te kry Die suidelike deel van Gallie wat destyds as Gallia Narbonensis bekend gestaan het het reeds sedert 121 v C deel uitgemaak van die Romeinse Ryk en was n belangrike landverbinding tussen die Italiese en Iberiese Skiereilande Casar het sy Galliese Oorloe tussen 58 en 51 v C gevoer om die Romeinse invloedsfeer in Suid Gallie te beskerm Galliese en Germaanse aanvalle uit die noorde af te weer en die Ryksgrens verder noordwaarts te verskuif na die Harige Gallie soos dit ter onderskeiding van die geromaniseerde suide genoem is 5 Dit was dus allesbehalwe spesifiek op die Parisii stam gemik maar eerder op ander magtige stamme in Galliese streke suid van Lutetia soos die Averni in die Sentraalmassief die Carnutes in die gebied van die huidige Orleans en die Senones rondom die huidige Sens Die Parisii het aanvanklik moeite gedoen om nie by die konflik betrokke te raak nie Hulle het selfs Caesar se guns geniet In 53 v C het die veldheer in Lutetia n vergadering van alle Galliese stamme byeengeroep Die ruine van n Romeinse badhuis in die Quartier Latin In die volgende jaar het die Parisii egter na die vyand oorgeloop Caesar het troepe onder bevel van sy getroue luitenant Labenius na Lutetia ontbied waar die Parisii onder bevel van Camulogenus in n beslissende veldslag gedwing en verpletterend verslaan is Parisii stryders wat kon ontsnap het suidwaarts gevlug om by Vercingetorix se Galliese weerstandsmag aan te sluit Volgens Caesar se verslae het sowat 8 000 Parisii aan die Slag van Alesie in 52 v C deelgeneem wat nog eens in n rampspoedige Galliese neerlaag geeindig het Na die Galliese Oorlog is Gallie by die Romeinse Ryk ingelyf en in drie provinsies verdeel waarby Lutetia deel uitgemaak het van Gallia Belgica die mees noordelike van die drie administratiewe eenhede Argeologiese vondse dui daarop dat Lutetia in die beginjare van die Romeinse bewind n fase van ekonomiese agteruitgang beleef het sigbaar in die verminderde metaalwaarde van muntstukke wat in die stad geslaan is Hierdie munte kontrasteer met indrukwekkende goue munte wat dekades voor die Romeinse verowering deur die Parisii vervaardig is en van die florerende ekonomie en handel in die gebied getuig 6 So het Lutetia uiters stadig tot n stedelike nedersetting volgens die klassieke Romeinse model ontwikkel Die stad het heel waarskynlik n roostervormige straatuitleg gehad waarby vir die tradisionele cardo die hoofstraat wat in noord suidelike rigting aangele is n bestaande pad gekies is wat parallel met die huidige Rue Saint Jacques geloop het Die grootste deel van die Romeinse nedersetting was aan die linkeroewer van die Seine in die huidige Vde arrondissement gelee Die stadsgebied het vanaf die huidige Rue Mouffetard in die ooste tot Rue de Vaugirard VIde arrondissement in die weste en vanaf die huidige Boulevard Saint Germain tot die heuwelpiek Montagne Sainte Genevieve gestrek Volgens oorlewering het Sint Genoveva Frans Sainte Genevieve 422 502 of 512 wat later die beskermheilige van Parys sou word in die tyd van die Hunne invalle n beroep op Parysenaars gedoen om nie uit die Gallo Romeinse stad te vlug nie Almal sou bid en boete doen Parys is inderdaad in 451 deur die Hunne wat toe groot dele van Europa verwoes het gespaar 7 Middeleeue Wysig Die Palais de la Cite en Sainte Chapelle soos gesien vanaf die linkeroewer in die Tres Riches Heures du Duc de Berry Junie 1410 n Model van 16de eeuse Parys wys n stad met n oorwegend Middeleeuse karakter Musee Carnavalet Parys Onder die Frankiese bewind het Parys as die hoofstad van die Neustriese Deelryk gedien maar dit is in die Karolingiese tydperk weer afgeskaal tot hoofstad van die graafskap terwyl die politieke magsentrum ooswaarts verskuif het Maar desondanks het die stad as handelsplek gefloreer en die bevolking teen omtrent 800 reeds 20 000 beloop Ongelukkig het ook Wikings aangetrokke gevoel tot Parys se rykdomme en die stad verskeie kere geplunder Eers in 885 het graaf Odo uit die Robertynse dinastie daarin geslaag om die Noormanne te verslaan Met die bekroning van hertog Hugo Capet as koning van Frankryk in 987 het Parys sy status as hoofstad van die ryk herwin Parys het groot welvaart uit sy ligging ervaar belangrike handelsroetes het hier bymekaar gekom Tydens die heerskappy van die konings Lodewyk VI en Lodewyk VII het die stad meer en meer administratiewe funksies as hoofstad van Frankryk begin waarneem en sy beroemde skole soos byvoorbeeld die katedraalskool van Sainte Genevieve het die vernaamste geleerdes en n groot aantal studente van verskillende Europese lande gelok Hierdie skole wat hulle hoofsaaklik aan die linkeroewer van die rivier Seine gelee was was die voorlopers van die Universiteit van Parys wat in die twaalfde eeu gestig is Die studente het gewoonlik Latyn met mekaar gepraat sodat na hulle woonbuurt wat vandag nog bestaan as die Quartier Latin verwys is Nogtans was Parys in die 12de eeu nog n betreklik klein hoofstad wat naas die Ile de la Cite uit verskeie klein nedersettings aan weerskante van die Seine bestaan het Hierdie nedersettings het oorspronklik rondom abdye ontstaan Aan die linkeroewer is die abdye van St Germain des Pres St Marcel en St Gervais danksy koninklike finansiele steun oor n tydperk van sowat 150 jaar geleidelik heropgebou na verwoestende Wiking aanvalle Die Seine se regteroewer het oor beter aanleplekke beskik en kon sodoende voordeel trek uit die groeiende rivierhandel Hier was drie nedersettings rondom die abdye van St Germain l Auxerrois St Martin des Champs en St Gervais gelee Die regentskap van koning Filips Augustus tussen 1180 en 1223 word as wentelpunt in die geskiedenis van Parys beskou In hierdie periode het die eerste permanente markgeboue in Les Halles ontstaan Die bou van n stadsmuur waarmee aanvanklik die sakesentrum aan die regteroewer later ook buurte op die linkeroewer beskerm is het n veilige omgewing vir n verskeidenheid gildes geskep wat ekonomiese welvaart vir die stad en hoer belastinginkomste vir die monarg verseker het In die weste van Parys het Filips Augustus n kasteel die Louvre laat bou om Parys teen moontlike aanvalle te beskerm In n tyd toe die hertog van Normandie ook as koning van Engeland geregeer het is die pad tussen Parys en Normandie as potensiele invalsroete beskou Die stad het ook in die 13de eeu nog sterk gegroei die koninklike paleis is vergroot en die Gotiese katedraal in die cite historiese stadskern is opgerig Vroee moderne tydperk Wysig Koning Filips II van Frankryk het die stad wat nou sowat 80 000 inwoners getel het laat versterk en onder koning Lodewyk IX het dit uiteindelik tot een van die grootste en belangrikste stede in Europa ontwikkel Die stad het saam met die monargie gegroei maar weens sy oorgrote politieke belang is dit nooit stadstatus toegestaan nie n Koninklike provost het Parys geregeer en behalwe vir die gildes by name die koopliede van die Seine het die burgerskap nie daarin geslaag om n stadsraad of ander verteenwoordigende liggame te skep nie Die Sonkoning Lodewyk XIV het verkies om in die nabygelee Versailles te bly waar die Paleis van Versailles as uitgestrekte koninklike residensie ontstaan het Versailles het sodoende tussen 1643 en 1715 as koninklike hoofstad gedien Franse Rewolusie Wysig Die burgerlike verset teen die absolutistiese Ancien Regime het n hoogtepunt in die Franse Rewolusie bereik Op 14 Julie 1789 het die burgers die gevangenis Bastille gestorm Die Rewolusionere het geprobeer om die land van die adelsheerskappy die geestelikheid en ook die Christelike bygeloof te bevry Die nekslag wat die adel en kerk toegedien is het verseker dat Frankryk tot n sekulere maatskappy van selfstandige burgers ontwikkel het Die skepping van n wereldstad Wysig Gustave Caillebotte La Place de Dublin in die reentyd laat 19de eeu Die nuwe treinstasie Gare Saint Lazare in aanbou omstreeks 1868 In 1848 is Parys sterk deur rewolusionere onluste geraak Louis Napoleon wat Frankryk aanvanklik as president geregeer het en vanaf 1852 n diktatoriese bewind as keiser daargestel het was van voorneme om Parys in n monumentele wereldstad om te skep Georges Eugene Haussmann 1809 1891 n bekwame provinsiale prefek sonder enige formele opleiding in argitektuur of stadsbeplanning is deur die keiser in 1852 as prefek van die departement Seine en dus Parys benoem om die plan te verwesenlik 8 Dit was die begin van vier dekades se ongekende boubedrywighede Altesaam 2 5 miljard goudfrank is gedurende die Tweede Keiserryk tussen 1852 en 1870 aan die projek bestee banklenings wat hiervoor aangegaan is was eers in 1929 afbetaal In die twee dekades het die Franse hoofstad ongekende groei ervaar die inwonertal het van 1 2 miljoen in 1850 toegeneem tot twee miljoen in 1870 9 In daardie tyd het die binnestad van Parys in baie opsigte nog n sterk middeleeuse karakter gehad terwyl voorstede en krotbuurte langs die stadsrand uitgebrei het Die onhigieniese toestande in kwartiere soos die Marais het nie net ernstige gesondheidsrisiko s vir hul bewoners ingehou nie cholera en tifus was n konstante bedreiging ook die stank was ondraaglik 10 Die veranderinge wat Parys gedurende Haussmann se stadsvernuwing ondergaan het was radikaal en omvattend Geen ander stad is ooit in vredestye so ingrypend omgevorm soos die Franse hoofstad gedurende Haussmann se ampstermyn nie Die herstrukturering is in drie fases deurgevoer en het die sloping van 19 730 historiese geboue waaronder Haussmann se geboortehuis in 55 rue de Faubourg du Roule en die bou van 34 000 nuwe woonhuise behels Parys se historiese nou straatjies is vervang deur nuwe pragtige lane nie net vanwee hul wydte en lengte besonder indrukwekkend was nie maar eers deur lang rye van reelmatige ruim woonstelgeboue in die neo klassieke styl met helder roomkleurige fasades hul besondere karakter gekry het Die buurt rondom die treinstasie Saint Lazare was een van die kerngebiede van Haussmann se radikale herstrukturering Wes daarvan was n heuwelagtige buurt gelee wat vanwee die groot getal Poolse immigrante Klein Pole genoem is die meeste van hulle is in barakke gehuisves Nadat die bewoners verdryf is is die terrein vlak gemaak en nuwe reguit strate aangele Kruisende strate het skerp hoeke gevorm n Lugfoto van Parys wys Haussmann se sentrale plein Place de l Etoile tans Place Charles de Gaulle wat met die Triomfboog as sy middelpunt die uitgangspunt vir twaalf radiale stadslane vorm Gare du Nord n simbool van die nywerheidsomwenteling Die Place d Europe n plein wat reeds voor Haussmann se herstrukturering bestaan het is in n soort brug bo oor die spore van die Saint Lazare stasie omgeskep Ter geleentheid van die wereldtentoonstelling in 1867 is grootskaalse bouprojekte aangepak Groot getalle nuwe woonhuise met vyf verdiepings het n besondere karakter aan die kwartier gegee Hul neoklassieke ontwerpe met hoe Paryse vensters gietysterbalkonne en n maksimale hoogte van 35 meter oorheers vandag nog steeds die binnestad van Parys Die nuwe Quartier de l Europe was n aantreklike woonbuurt vir die voorstanders van n moderne stedelike lewe waaronder talle impressionistiese skilders soos Edouard Manet Claude Monet en Gustave Caillebotte maar ook digters soos Stephane Mallarme en skrywers soos Maxime du Camp Haussmann se nuwe kwartier was daarnaas n geskikte woonplek vir Emile Zola se romanheld Jacques Lantier Naas elegante woonkwartiere en lane het Haussmann se ontwerpe voorsiening gemaak vir n moderne stedelike infrastruktuur met ruim openbare pleine groot stadsparke waarvoor Londen se Hyde Park as voorbeeld gedien het n nuwe rioleringstelsel n nuwe akwaduk wat Parysenaars van vars drinkwater voorsien het n netwerk van ondergrondse gaspyplyne vir die beligting van strate en woonhuise kunsvolle fonteine ryk versierde openbare toilette en lang rye nuutgeplante bome Ewe elegant was die ontwerpe vir nuwe spoorwegstasies soos die Gare du Nord en Gare de l Est die opulente Paryse Operahuis nuwe teaters op die plein Place du Chatelet die Les Halles markgebou met sy kunsvolle ysterraamwerk onsterflik gemaak deur Emile Zola se roman Die buik van Parys maar ook nuwe kerk en skoolgeboue Een van Hausmann se meesterwerke was die Place de l Etoile tans Place Charles de Gaulle met sy netwerk van twaalf radiale lane Die skadukant van Haussmann se projek was die verdrywing van armer bewoners van Parys se arm buurte het voor die verwesenliking van Haussmann se plan tot vlakby die keiserlike paleis gestrek onteienings en die grootskaalse sloping van bestaande woongeboue Woonstelle in die Paryse binnestad was nou nog net vir die nouveaux riches die nuwe welgestelde bourgeoisie bekostigbaar Haussmann se planne was ook na sy gedwonge aftrede in 1870 die keiser is skerp gekritiseer vir die buitensporige koste wat aan die stadsvernuwing verbonde was en moes van sy prefek ontslae raak rigtingwysend vir die ontwikkeling van Parys Groot woonstelle en die nabyheid van openbare vervoer soos treine vir naweekuitstappies langs die Seinerivier het middelklashuurders na die kwartier gelok Dit was hul leefstyl wat die Franse impressioniste in hul skilderye sou uitbeeld Laat 19de eeu Wysig Die katedraal Basilique du Sacre Cœur de Montmartre Die Paryse Wereldtentoonstelling van 1900 Die militere nederlaag teen Pruisiese troepe in die slag van Sedan gedurende die Franko Pruisiese Oorlog van 1870 1871 en die gevangeneming van keiser Napoleon III het die Tweede Keiserryk se ondergang ingelui n Provisoriese regering het op 4 September 1870 in die Paryse Raadsaal die Derde Franse Republiek geproklameer terwyl die stad deur Pruisiese troepe beleer is Op 28 Januarie 1871 is Parys deur Pruisiese magte beset Die beleg van Parys het in die winter van 1870 1871 tot n hongersnood gelei en rewolusionere neigings aangespoor Tussen Maart en Mei 1871 het kommunistiese en sosialistiese arbeiders die sogenaamde Commune van Parys in opstand teen die heersende regering gekom Die rebellie is deur regeringstroepe genadeloos onderdruk As gevolg van die oorlog het Frankryk sy leidende politieke rol in Europa kwytgeraak maar desondanks het Parys in die tagtigerjare van die 19de eeu weer n tydperk van bloeiende welvaart beleef wat later as Belle Epoque bekend sou staan In hierdie tydperk het weelderige afdelingswinkels en paleise ontstaan net soos die Eiffeltoring n projek wat toe dit in 1889 as die destyds hoogste gebou op aarde voltooi is nog omstrede was onder Parysenaars maar uiteindelik die bekendste baken van die Franse hoofstad geword het Ander opspraakwekkende bouprojekte in die tyd sluit die eerste veelverdieping staal betongebou voltooi in 1892 die Grand Palais en Petit Palais 1900 die brug Pont Alexandre III die basiliek Sacre Cœur 1900 en die Metro moltreinlyn tussen Maillot en Vincennes 1900 in Naas die wereldtentoonstellings van 1878 1889 en 1900 het Parys ook as gasheerstad van die Olimpiese Somerspele 1900 opgetree Die tydgees van die Belle Epoque is weerspieel in n bloeiende kunslewe Parys se operahuise en teaters in elegante modestyle straatkafees en salonne As kulturele spilpunt van Europa het Parys n magneet vir kunstenaars en intellektueles geword terwyl jong welvarendes n besoek aan die Franse hoofstad as die afronding en bekroning van hul opleiding beskou het 11 20ste eeu Wysig Die Tolbiac toringblok is n voorbeeld van 20ste eeuse massabehuising in sogenaamde grands ensembles Nagaansig van die noordfasade van die Palais Bourbon setel van die Franse parlement Assemblee nationale of Nasionale Vergadering Fontein op die Place de la Concorde Afdelingswinkel Galeries Lafayette op Boulevard Haussmann In 1921 het die bevolking van Parys sy historiese maksimum van meer as 2 9 miljoen bereik 12 Die Tweede Wereldoorlog en die Duitse blitzkrieg het die bitter jare van Duitse besetting gebring In die laat somer van 1944 is Parys deur Geallieerde Anglo Franse Magte bevry Teen die middel van die 20ste eeu het groot getalle binnelandse migrante uit landelike gebiede en immigrante uit oorsese Franse besittings hulle in Parys kom vestig en nuwe demografiese uitdagings soos oorbevolking vir die stedelike administrasie gebied n Maklike maar kortsigtige oplossing was om mense in buitewyke die sogenaamde banlieues buite die kringsnelweg Boulevard peripherique te huisves waar in die 1960 s en 1970 s uitgestrekte satellietstede ontstaan het wat hoofsaaklik uit groot woonstelblokke bestaan het sogenaamde grands ensembles met onvermydelike hoe bevolkingsdigthede Die bevolking van Sarcelles die eerste van hierdie residensiele nedersettings het van slegs 8 000 in 1954 gegroei tot 35 000 sewe jaar later Ontoereikende beplanning en die gebrek aan infrastruktuur het die lewensgehalte van satellietstadsbewoners verswak So is byvoorbeeld min nuwe werksgeleenthede geskep en is inwoners genoodsaak om lang pendelritte na die binnestad af te le Grootskaalse werkloosheid het mense hulself dikwels tot misdaad laat wend Studenteproteste en stakings dwarsoor die land het die Paryse regering in 1968 geskud Anders as byvoorbeeld in Duitsland het die studente en werkersbewegings in Frankryk saamgesluit en die eskalerende betogings en proteste het vir sommige destydse waarnemers selfs die gevaar van n burgeroorlog ingehou Die sestigerjare was nogtans n tydperk van ekonomiese vooruitgang die ontwikkeling van die wolkekrabberbuurt La Defense het in hierdie periode n aanvang geneem Parys het sy rol as wereldstad in die volgende dekades met n reeks asemrowende argitektoniese projekte bevestig wat deur die Franse Staatspresidente bevorder is President Georges Pompidou was die dryfkrag agter die bou van die Centre Culturel in die stadswyk Beaubourg President Valery Giscard d Estaing het die Musee d Orsay die Institut du Monde arabe en die Cite des Sciences et de l Industrie bevorder terwyl die glaspiramide van die Louvre die Opera Bastille die Bibliotheque de France en die Grande Arche in La Defense onlosmaaklik met President Francois Mitterrand verbind is 21ste eeu Wysig In Desember 2005 het die EPAD die organisasie wat tans die ontwikkeling van La Defense beheer planne bekend gestel om n nuwe reeks van wolkekrabbers waarvan een met n hoogte van sowat vierhonderd meter en n nuwe skouburg met 5 000 sitplekke op te rig Parys se banlieues n ring van voorstede wat onder meer as woonkwartiere vir minderbevoorregte bevolkingsgroepe soos immigrante uit Noord en Swart Afrika dien was in die herfs van 2005 weer eens die skouplek van gewelddadige onluste wat vinnig oor die hele land versprei het Grootskaalse immigrasie van ongeskooldes wat werkloosheid armoede woningnood en misdaad tot gevolg het het n ernstige probleem vir Franse metropole geskep Die opgehoopte frustrasie van veral jeugdiges word vergroot deur die feit dat hulle grotendeels Franse burgerskap het maar desondanks nie in die Franse maatskappy geintegreer is nie Baie van hulle kan selfs nie die bus of treinkaartjie vir n besoek aan die Paryse binnestad bekostig nie en staan dus geen kans op n werkgeleentheid nie Die onluste in 2005 het na die dood van twee jeugdiges in n ongeluk uitgebreek Hulle het valslik geglo dat hulle deur polisiemanne agternagesit sou word en gevlug Gewelddadige betogings en opmerkings deur die destydse Franse Minister van Binnelandse Sake Nicolas Sarkozy dat die voorstede skoongemaak moet word het die aanleiding tot die landswye onluste gegee Vier dae na die Islamistiese terreuraanval op Charlie Hebdo Betogers op die plein Place de la Republique 11 Januarie 2015 Op 7 Januarie 2015 het twee Moslem ekstremiste albei Franse burgers wat in die metropolitaanse gebied van Parys grootgemaak is die Paryse redaksiekantoor van Charlie Hebdo n satiriese tydskrif wat met die Islamitiese profeet Mohammed spot gedryf het aangeval en dertien mense doodgeskiet onder wie vyf bekende spotprenttekenaars die tydskrif se direkteur en drie polisielede Twee dae later het n derde terroris vier gyselaars in n aanval op n Joodse supermark naby die Porte de Vincennes vermoor Al drie aanvallers is nog op dieselfde dag deur die Paryse polisie doodgeskiet Die twee aanvalle was die dodelikste terreuraanvalle in die Paryse hoofstad sedert 1961 13 Op 11 Januarie het n geskatte 1 5 miljoen mense waaronder politieke leiers uit die buiteland aan n betoging teen terrorisme en vir die vryheid van spraak deelgeneem 14 Op 13 November 2015 het Moslem ekstremiste en beweerde aanhangers van die sogenaamde Islamitiese Staat organisasie IS n reeks aanvalle op burgerlike teikens geloods Tientalle besoekers van drie straatkafees is doodgeskiet n selfmoordbommer het homself buite die stadion Stade de France opgeblaas waar op die tydstip n sokker wedstryd tussen Frankryk en Duitsland se nasionale spanne gehou is wat ook deur die Franse president Francois Hollande en die Duitse minister van buitelandse sake Frank Walter Steinmeier bygewoon is en terroriste wat met Kalasjnikof gewere bewapen was het die Bataclan teater en konsertsaalgebou aangeval waar hulle tientalle toeskouers doodgeskiet het voordat hulle hulself opgeblaas het Terwyl sewe aanvallers gesterf het kon twee terroriste ontsnap Altesaam 130 mense het in die terreuraanvalle gesterf en meer as 350 is beseer President Hollande het die aanvalle as n oorlogsdaad van die IS beskryf 15 die noodtoestand in heel Frankryk verklaar grenskontrole heringestel en vyftienhonderd soldate in Parys ontplooi Skole en universiteite is net soos ander openbare instellings in Parys op die volgende dag gesluit Vroeg op 18 November is drie verdagte terroriste onder wie Abdelhamid Abaaoud wat die aanvalle na bewering beplan en gekoordineer het in die voorstad Saint Denis deur polisielede doodgeskiet Administrasie WysigAdministratiewe struktuur Wysig Anne Hidalgo burgemeesteres van Parys is in 2020 herverkies vir die ampstermyn 2020 2026 Volgens die Wet oor die administratiewe herstrukturering van Parys van 10 Julie 1964 wat op 1 Januarie 1968 volledig in werking getree het vorm Parys tegelykertyd n nedersetting commune en n departement Voorheen was Parys sedert 1790 die administratiewe setel van die departement Seine Die stad word onderverdeel in twintig stedelike arrondissements of stadsdistrikte waarvan die grense in 1860 afgebaken is Hulle het die twaalf oorspronklike arrondissements vervang wat gedurende die Franse Rewolusie op 11 Oktober 1795 geskep is Tans word die Paryse hoofstad verder verdeel in agttien kiesafdelings Die Paryse arrondissements en hul quartiers Die arrondissements word op hulle beurt elkeen onderverdeel in vier quartiers of stadsbuurte Daar is dus altesaam tagtig stadsbuurte wat spiraalvormig gerangskik is Die spiraal loop vanaf die Louvre die 1ste Arrondissement kloksgewys twee keer rondom die historiese middestad van die Ile de la Cite tot by die 20ste Arrondissement by die Place de la Nation Ook die poskode in Frankryk n reeks van vyf syfers dui aan in watter arrondissement n posadres gelee is Die eerste twee syfers 75 dui die departement aan Parys die laaste twee die arrondissement Die name van tradisionele stadsbuurte is afgelei van vroeere dorpe wat gaandeweg by Parys ingesluit is namate die stadsgebied uitgebrei het soos byvoorbeeld La Villette Belleville en Chaillot van kerke soos Saint Germain des Pres van historiese of belangrike geboue soos Les Halles en Opera of van historiese besonderhede soos die Quartier Latin Faubourgs histories buurte wat buite koning Lodewyk XIII se stadsmuur gelee was is tans voorstede wat meestal na die mees nabygelee vroeere nedersetting vernoem is So was Montmartre byvoorbeeld die voorstad wat in rigting van die gelyknamige dorp gelee was 16 Die stadsraad van Parys die Conseil de Paris met 163 lede word deur Paryse stemgeregtigdes vir n termyn van ses jaar verkies Die stadsraad benoem nie net die burgemeester Maire nie maar vorm tegelykertyd as Conseil General Algemene Raad die wetgewende liggaam van Parys as departement In 2014 is die Sosialistiese Party se kandidaat Anne Hidalgo vir n ampstermyn van ses jaar as burgemeesteres verkies Die prefek Prefet de Paris as administratiewe hoof van die departement word deur die Franse regering benoem Tans beklee Daniel Canepa die pos Canepa dien gelyktydig as prefek van die administratiewe gewes Ile de France en as voorsitter van die administratiewe gewestelike raad Conseil Regional Die Paryse polisiediens word deur n polisieprefek bestuur Historiese ontwikkeling Wysig Hotel de Ville in 1583 Water het n sentrale rol by die ontwikkeling van Parys se stedelike administrasie gespeel aangesien dit histories teruggevoer kan word na die invloedryke gilde van Koopliede te water wat in die middeleeue alle handelsaktiwiteite op die Seine en sy syriviere beheer het Teen die middel van die 13de eeu het koning Lodewyk die Heilige leidende lede van die vereniging as stadsregering benoem Hierdie echevins of raadslede het onder leiding van n prevos des marchands provoos van handelaars vergader wat die bevoegdhede van n burgemeester uitgeoefen het Die koopmansgilde se embleem n boot maak steeds deel uit van Parys se stadswapen 17 In 1357 is die setel van die stadsregering op inisiatief van Etienne Marcel die destydse provoos van handelaars na die Maison des Piliers n 14de eeuse gebou op die Place de la Greve Sandoewerplein verskuif Die ou raadsaal is in die 16de eeu afgebreek en deur n nuwe gebou in die Renaissance styl vervang Hier is op 4 September 1870 die Derde Franse Republiek geproklameer Een jaar later is die raadsaal gedurende die Paryse Commune opstand deur n brand vernietig nadat die opstandelinge dit as hul hoofkwartier gebruik het Nagaansig van die Hotel de Ville Die derde en huidige raadsaal Hotel de Ville is deur die argitekte Theodore Ballu 1817 1885 en Edouard Deperthes 1833 1898 volgens die Neorenaissancestyl met enkele Gotiese elemente ontwerp en tussen 1874 en 1882 gebou Die fasade is met n groot horlosie en 146 standbeelde van bekende persoonlikhede soos wetenskaplikes skrywers en kunstenaars versier Die plein voor die raadsaal het deur die eeue verskeie kere in die brandpunt van politieke gebeure gestaan In die middeleeue was die plein aan die Seine oewer die oudste ankerplek en bakermat van die stad Parys Hier is die belangrikste in en uitvoergoedere gehanteer Hier is groot feeste gehou maar ook teregstellings het hier plaasgevind Gedurende die Franse Rewolusie het die plein in die skadu van die guillotine gestaan en is koning Lodewyk IV hier gedwing om die Franse driekleurvlag tricolore te soen Die raadsaal het vir die rewolusioneres Danton Marat en Robespierre as hoofkwartier tydens hul Skrikbewind gedien Weens die groot aantal werkers wat gedurende stakings en betogings op die Place de la Greve vergader het het idiome soos faire la greve en etre en greve staak ingang tot Frans gevind Op 19 Maart 1803 is die plein se naam gewysig na Place de l Hotel de Ville Raadhuisplein In 1982 is motors van die plein verban Parys as regeringsetel Wysig Hoofingang tot die Palais de l Elysee die ampswoning van die Franse president Parys is die hoofstad van die Franse Republiek setel van die staatspresident die regering en die twee kamers van die Franse parlement die Nasionale Vergadering as laer en die Senaat as hoerhuis Ondanks alle pogings om politieke administratiewe en ekonomiese verantwoordelikhede na die provinsiale sentra te verskuif word die meeste belangrike politieke en ekonomiese besluite steeds in Parys geneem Die feit dat n vyfde van die Franse bevolking in die metropolitaanse gebied van Parys saamgetrek is en byna dertig persent van die land se bruto binnelandse produk hier gegenereer word verleen n enorme gewig aan die hoofstad Metropole du Grand Paris Wysig Op 1 Januarie 2016 is die sogenaamde Metropole du Grand Paris gevorm n samesluiting van die Stad Parys en 130 munisipaliteite in die omliggende departements Essonne Hauts de Seine Seine Saint Denis Val de Marne en Val d Oise wat die ekonomiese kulturele opvoedkundige sosiale en ekologiese ontwikkeling van Groter Parys n gebied met n oppervlakte van 814 km2 en n bevolking van sewe miljoen koordineer Ekonomie Wysig n Chanel winkel Die katedraal Notre Dame Roosvenster van die Sainte Chapelle Parys is die vernaamste ekonomiese sentrum van Frankryk wat met sy reusagtige afsetgebied nog steeds aantreklik gemaak het vir die vervaardigers van verbruiksgoedere Meer as n kwart van alle Franse nywerhede het hulle hoofkwartiere in die metropolitaanse gebied van Parys en altesaam 593 000 ondernemings is in die hoofstadgewes Ile de France gesetel Tans is die farmaseutiese nywerheid die telekommunikasiebedryf die uitgewersbedryf en navorsing die suksesvolste sektore van die Paryse ekonomie Ten opsigte van navorsing en ontwikkeling het Parys nou die belangrikste stad in Europa geword en vyf van die twaalf grootste banke het hulle hoofkwartiere in die stad net soos talle versekeringsmaatskappye en n groot aantal ondernemings uit die mediabedryf Parys is tradisioneel die sentrum van die Franse uitgewers en drukkerybedryf Die stad staan tradisioneel bekend vir sy groot verskeidenheid luukse artikels wat van haute couture mode en juweliersware tot reukwater en skoonheidspreparate strek Ander belangrike nywerhede vervaardig chemiese produkte elektroniese toerusting motors en masjiene Die meeste ondernemings van die Franse dienstesektor veral finansiele instellings soos banke opereer eweneens vanuit die hoofstad Die finansiele sektor met die multinasionale banke BNP Paribas Societe Generale en Credit Agricole bied tans werkgeleenthede vir sowat 270 000 mense Sy rol as een van die belangrikste handelsmetropole in Europa verseker ook dat groot multinasionale ondernemings soos Sony IBM Hewlett Packard France Siemens und Motorola hier hulle Franse hoofkwartiere het 38 multinasionale ondernemings het hulle internasionale hoofkwartier in die stad Parys is ook die setel van die Europese beurs Euronext Parys trek as een van die gastronomiese hoofstede van die wereld voordeel uit sy ligging in die hart van een van die vrugbaarste landboustreke in Europa Landbou vorm dan ook eeue lank die ekonomiese basis van die omgewing en verskaf die voedsel vir n vinnig groeiende bevolking Ondanks die feit dat Parys een van die welvarendste gebiede in die Europese Unie is bly die werkloosheidsyfer met sowat tien persent 7 5 persent in die metropolitaanse gebied nog steeds sorgwekkend Na ramings is daar meer as 50 000 dakloses wat skuiling in die metrostasies en ander plekke moet vind Parys se posisie in die globale ekonomie Wysig n Vloedgolf van toeriste sak daagliks op Parys toe die gewoel van Montmartre in Rue de Steinkerque Parys en sy onmiddellike omgewing die Ile de France behoort met n bruto geografiese produk BGP van 449 miljard VSA 507 miljard in die jaar 2003 tot die enjins van die wereldekonomie en sou as n onafhanklike staat as die vyftiende grootste ekonomie ter wereld gelys word Met slegs 18 7 persent van Frankryk en 2 5 persent van die Europese Unie se totale bevolking genereer die hoofstad en sy omgewing naastenby dertig persent van Frankryk en 4 5 persent van die Europese Unie se BGP In Noord Amerika is daar net twee metropolitaanse gebiede met n groter BGP as Parys New York Stad en Los Angeles terwyl in Asie slegs Tokio en Osaka meer dienste en goedere produseer as die Franse hoofstadgewes Ile de France In teenstelling met wereldstede soos Londen en New York wat hulle in die wereldekonomie op die verskaffing van finansiele dienste gespesialiseer het beskik Parys nog oor n relatief sterk nywerheidsbasis Met sy 650 000 werknemers is die Paryse nywerhede die belangrikste in Frankryk nog voor die gebied Rhone Alpes met sy metropool Lyon Desondanks bly die verskaffing van dienste met toegevoegde waarde die belangrikste groeisektor van die Paryse ekonomie Ten spyte van Frankryk en Parys se gewildheid as die vernaamste toeristebestemmings ter wereld verskaf die toerismebedryf minder as vier persent van die werkgeleenthede Parys is een van die gewildste reisbestemmings op aarde met 40 miljoen besoekers in 2018 Daarnaas is dit n belangrike gasheerstad vir internasionale konferensies met jaarliks meer as 1 000 byeenkomste waarvan 300 internasionale vergaderings en 300 handelskoue is Sakereise verskaf n jaarlikse inkomste van 3 5 miljard Euro aan die stad terwyl die toerismebedryf meer as 9 9 miljard Euro per jaar verdien Massatoerisme plaas nogtans toenemende druk op die stad se infrastruktuur So is die stadsregering volgens nuusberigte van plan om toeristebusse uit die historiese middestad te verban Besoekers en toeraanbieders word aangeraai om gebruik te maak van omgewingsvriendelike alternatiewe soos openbare vervoer fietse of verkenning te voet 18 Besienswaardighede Wysig Die Eiffeltoring teen sonop Die Pantheon Pont Notre Dame Notre Dame brug Die Arc de Triomphe is n reusagtige triomfboog in die neoklassieke styl Keiser Napoleon I begin die bouwerk in 1806 Die boog wat veertien jaar later voltooi is verrys nou bo die twaalf strate wat straalvormig van die Place de l Etoile uitgaan Sedert 1920 huisves die boog die Graf van die Onbekende Soldaat Ter nagedagtenis van alle gesneuwelde Franse soldate brand hier n ewige vlam Die Cathedrale Notre Dame de Paris is in 1163 deur die destydse biskop Maurice de Sully begin en eers in 1345 voltooi Die katedraal verteenwoordig twee eeue van gotiese boukuns Die Conciergerie is n reusagtige gebou aan die oewer van die Seine wat eers as koningspaleis van die Capet dinastie en later tydens die Franse Rewolusie as kerker gedien het Die gevangenes wat hier aangehou is sluit prominentes soos Marie Antoinette Danton Robespierre en Andre Chenier in Die gebou wat vandag n deel van die Paleis van Justisie is beskik oor vier torings en drie sale in die gotiese styl Die Eiffeltoring aan die noordwestelike kant van die Champ de Mars is die bekendste baken van die Franse hoofstad Parys Die toring wat van staal gemaak is is deur die Franse ingenieur Alexandre Gustave Eiffel 1832 1923 beplan en vir die Wereldtentoonstelling en die eeufees van die Franse Rewolusie in 1889 gebou Die toring is 300 5 meter hoog met sy antenne 320 8 meter en dien vandag as uitkykpunt en uitsaaitoring Daar is hysbakke na die uitkykplekke wat n voortreflike uitsig oor die stad bied en in goeie weersomstandighede kan n mens sowat 70 kilometer ver sien Waagmoediges kan met die 1 652 trappies op na die boonste platform stap Die toring huisves n poskantoor n rolprentteater wat met sy films die geskiedenis van die Eiffeltoring behandel en op die tweede verdieping die bekende Jules Verne restourant Dit is so gewild dat besprekings weke vooraf gemaak moet word Die Grande Arche de la Defense is n soort moderne weergawe van die Paryse Triomfboog Arc de Triomphe Die reusagtige hoekige boog wat sowat 110 m hoog is le op die as van die Champs Elysees Die boog is met Italiaanse Carraramarmer en glas beklee en bied n asemrowende uitsig oor die stad Die Roete van Hedendaagse Kuns met sowat 60 beeldhouwerke maak van La Defense die grootste en modernste sakesentrum van Europa n soort opelugmuseum Die Hotel National des Invalides Tombeau de Napoleon is in 1670 deur koning Lodewyk XIV Louis XIV vir die invalides opgerig In die pragtige goue koepel word keiser Napoleon se as bewaar Die gebou huisves ook die groot oorlogsmuseum Musee de l Armee met 300 000 historiese voorwerpe Die indrukwekkende moderne gebou van die Opera National de Paris Bastille verrys op die Place de la Bastille Die operateater wat deur die bekende argitek Carlos Ott ontwerp en in 1989 ingewy is beskik oor 2 700 sitplekke Die Opera National de Paris Garnier is deur die argitek Garnier in die ryk versierde styl van Napoleon III ontwerp Die Italiaanse Saal beskik oor uitstekende akoestiese eienskappe Marc Chagall het die pragtige skildery aan die plafon geskep Die Pantheon is n indrukwekkende kerk wat in 1758 deur die argitek Jacques Germain Soufflot 1713 1780 opgerig is Dit verrys bo die stadswyk Quartier Latin op die hoogtes van die Montagne Sainte Genevieve In 1791 neem die Assemblee Nationale die besluit om van die Pantheon die begraafplaas van die groot persoonlikhede van Frankryk te maak Sainte Chapelle is n kunsvolle gebou wat in 1246 deur Lodewyk die Heilige opgerig is om die lydensrelikwiee te bewaar Die glasvensters uit die 13de eeu maak n groot deel van die mure uit Die Jardin du Luxembourg in die Quartier Latin 6de arrondissement vorm die pragtige omgewing van die Palais du Luxembourg Die paleis is tussen 1615 en 1627 deur die argitek Salomon de Brosse in die Florentynse styl opgerig Vandag is dit die setel van die Franse Senaat Die park met sy pragtige paaie bome en poele is n gewilde ontspanningsplek vir die Parysenaars Die talle standbeelde van Franse konings en koninginne maak van die park ook n historiese buitelugmuseum Bekende stadswyke Wysig Uitsig oor La Defense met die Eiffeltoring in die voorgrond La Defense in die weste van Parys is die grootste en belangrikste sentrale besigheidsdistrik van Europa Dit dien as n gekombineerde woonbuurt en sakesentrum wat die hoofkwartiere van die belangrikste internasionale maatskappye huisves Die stadswyk is n reusagtige wandellaan terwyl die parkeerplekke stasies buslane en ander geriewe ondergronds aangele is Die futuristiese karakter van hierdie wolkekrabberbuurt word deur die reusagtige Grande Arche beklemtoon Faubourg Saint Honore is die hoofkwartier van die creme de la creme van die internasionale modeontwerpers rondom die kerk La Madeleine is name soos Hermes Yves Saint Laurent Dior en Versace ou bekendes La Place de la Concorde Champs Elysees Aan die einde van een van die mooiste lanings ter wereld le die grootste plein van Parys La Place de la Concorde Sedert 1836 staan hier n obelisk uit die Egiptiese stad Luxor Quartier du Marais place des Vosges Tydens die 17de eeu is die Quartier Marais die gewildste woonbuurt van die Paryse adel wat hier sy stadspaleise oprig Vandag huisves die stadswyk talle kroee en boetieke Die Place des Vosges bekoor met sy harmoniese huisfasades Quartier Montmartre place du Tertre Tot die 19de eeu bly die Quartier Montmartre n klein dorpie Na sy inlywing by die stad Parys word dit die gewildste ontmoetingsplek vir die Paryse kunstenaars en intellektueles Vandag lok dit baie toeriste Museums Wysig Die Musee d Orsay Leonardo da Vinci se Mona Lisa een van die Paryse Louvre museum se waardevolste skatte soos uit die getalle geesdriftige fototoeriste afgelei kan word Die Centre National d Art Moderne et de Culture Georges Pompidou met sy hipermoderne argitektuur wat deur die Italiaanse meesterargitek Renzo Piano ontwerp is is in een van Parys se oudste woonbuurte en lok miljoene in en uitheemse besoekers Dit stel die kuns van die 20ste eeu ten toon en beskik oor een van die omvattendste versamelings n Verskeidenheid uitstallings konserte en rolprentvertonings is deel van die konsep Die Institut du Monde Arabe is in 1980 gestig om die verwisseling van gedagtes tussen die Westerse en die Islamitiese beskawings te bevorder In die gebou met sy kenmerkende fasades van glas en staal is n museum en n ouditorium ingerig Die instituut bied ook gereeld uitstallings aan Die restourant op die boonste verdieping bied n pragtige uitsig oor die stad Die Musee du Louvre is n voormalige koningspaleis wat nou een van die rykste museums wereldwyd huisves Die reusagtige glaspiramide in die binnehof is deur die Chinees Amerikaanse argitek Ieoh Ming Pei ontwerp Die Pavillon de Marsan in die noordelike vleuel van die Louvre huisves twee museums Die Musee des Arts Decoratifs en die Musee des Arts de la Mode Meubels sierade tapyte klere en ander voorwerpe uit die verlede word hier vertoon Die Musee d Orsay is n voormalige stasiegebou die Gare d Orsay wat nou een van die grootste en belangrikste museums van Parys huisves Sy versamelings stel die kuns van die jare 1848 tot 1914 ten toon en word deur wisselende uitstallings aangevul n Voormalige herehuis uit die 17de eeu die Hotel Sale huisves die Musee Picasso Die naam van die herehuis verwys na sy oorspronklike eienaar Pierre Aubert Seigneur de Fontenay wat verantwoordelik is vir die belasting op sout die sogenaamde gabelle Die herehuis word in die jare 1656 tot 1659 deur die argitek Jean de Bouiller in die tipiese boustyl van die stadswyk Marais opgerig Die huis word in 1964 deur die stad Parys gekoop en in die jaar 1974 word die besluit geneem om die Picasso museum in die Hotel te huisves Die museum word in 1985 geopen Meer as 200 skilderye 150 beeldhouwerke 3 000 tekeninge en prente van Pablo Picasso kan hier bewonder word Die Musee Rodin in die Hotel Biron n meesterlike voorbeeld van die Rocaille boustyl en voormalige stadspaleis uit die 19de eeu vertoon die grootste kunswerke van die beroemde beeldhouer soos Les Bourgeois de Calais La Porte de l Enfer Le Penseur en Balzac Die Museum vir Natuurgeskiedenis Grande Galerie de l Evolution beskik oor aansienlike versamelings fossiele en diergeraamtes halfedelgesteentes die grootste van sy soort wereldwyd reusagtige kristalle en meteoriete Die Stad van die Wetenskap en die Nywerheid van La Villette Cite des Sciences et de l Industrie de la Villette bied n reeks permanente en wisselende uitstallings mediateke n planetarium die Geode met sy hipermoderne rolprentteater en n duikboot wat nou as museum dien Die omliggende park van 55 ha huisves n aantal kulturele instellings soos die Stad van die Musiek Cite de la Musique Die Musee Carnavalet in die historiese Hotel Carnavalet behandel die geskiedenis van Parys van die prehistoriese tydperk tot by die 18de eeu Hier word die ou sleutels van die Bastille die Verklaring van Menseregte uit die jaar 1789 en ander voorwerpe en dokumente bewaar Die Musee du Quai Branly behandel die etniese kuns en kultuur van Afrika Oseanie en Amerika Die museum met n oppervlak van 39 000 vierkante meter wat deur die argitek Jean Nouvel ontwerp is is naby die Eiffeltoring gelee en op 20 Junie 2006 deur die Staatspresident Jacques Chirac ingewy Sy kunswerke kom oorspronklik uit die Musee de l Homme en die Musee national d Arts d Afrique et d Oceanie ander objekte is aangekoop of skenkings Vermaak WysigDie Grand Rex opgerig in 1931 is die grootste rolprentteater in Europa met 2 650 sitplekke ontwerp in die Art Deco styl en gelee op boulevard Poissonniere Winkelhoofstad Wysig Die Grand Rex rolprentteater een van Parys se Art Deco juwele Kerstyd in die Groot Koepelsaal van die afdelingswinkel Galeries Lafayette Sestig persent van jaarliks meer as dertig miljoen toeriste wat n besoek aan die Frane hoofstad bring noem winkelbesoeke as die hoofrede vir hul reis 19 Met sowat 62 000 winkels waarvan sowat 5 500 binne die pret a porter segment val maak Parys daarop aanspraak om Europa se hoofstad van handel mode en kreatiwiteit te wees Die groot afdelingswinkels van Parys word tydens die 19de eeu gestig die oudste van hulle is Le Bon Marche en bied n oordaad van artikels vir elke smaak Die indrukwekkendstes is Les Galeries Lafayette en Le Printemps met sy opvallende koepel op die Boulevard Haussmann Le Bon Marche en La Samaritaine bekoor bowendien deur hulle argitektuur Tati bied die laagste pryse Die internasionale winkelsentrum Val d Europe is n voorbeeld van n hipermoderne inkoopsentrum Parys beskik daarnaas oor n aantal passages winkelsentra met n oordekte wandellaan as middelpunt wat as die voorlopers van moderne afdelingswinkels beskou word Tydens hul bloeityd in die 19de eeu is daar n honderdtal passages in die Franse hoofstad en by drie van hulle wat vandag nog bestaan moet die toeris n besoek afle Die Passage Jouffroy huisves die wasbeeldemuseum Musee Grevin terwyl die elegante neoklassisistiese Galerie Vivienne met sy spieeldekorasies en skilderye in die Pompejaanse styl onder meer n winkel van die bekende mode ontwerper Jean Paul Gaultier huisves Die Passage des Panoramas is die oudste in Parys Infrastruktuur WysigStraatname Wysig Parys se befaamde blou emaljeborde wat straatname en dikwels bykomende inligting aandui Eeue lank was Parys vir besoekers n doolhof met nou en vuil straatjies wat geen name gedra het nie en huise wat nie genommer is nie In die 15de eeu is daarmee begin om winkels met betreklik groot metaalborde te merk wat aan metaalstange opgehang is Vanaf die middel van die 18de eeu is winkels van kleiner plakkette voorsien wat oor hul deure of teen hul fasades aangebring is en waarvan historiese voorbeelde in die Musee Carnavelet besigtig mag word Straatname soos ons hulle vandag ken het eers vanaf 1728 verplig geword aanvanklik net vir straatkruisings maar kort voor lank is borde met straatname dwarsoor die stadsgebied aangebring Parys se befaamde blou emaljeborde het hul verskyning in 1844 gemaak In enkele historiese kwartiere soos Le Marais is oor die blou borde nog die ou straatname te sien wat in die klip van huisfasades gebeitel is Baie Paryse strate is verskeie kere hernoem So is in die tyd van die Franse Rewolusie alle straatname met godsdienstige of monargistiese agtergrond verwyder Die Rue de Berlin is om politieke redes na die Eerste Wereldoorlog hernoem tot Rue de Liege Soms het ook plaaslike bewoners op naamwysigings aangedring so in die rooiligbuurt rondom die Rue Poil au Coin n straatnaam wat opsigself as aanstootlik ervaar is omdat dit as Straat van die Harige Agterste vertaal kan word tans bekend as Rue Pelicain Lig in die Stad van Ligte Wysig In 1318 kon daar nog nouliks sprake wees van n Stad van Ligte nie tenminste nie gemeet aan die aantal openbare lanterne In totaal was daar drie een voor die vesting Grand Chatelet wat destyds as gevangenis gedien het een by die Nesle toring gelee langs die Seine by die mees westelike punt van die stadsmuur vir die orientasie van skepe en een by die begraafplaas Cimetiere des Innocents die Lantern van oorledenes Hoe meer straatrowers en moordenaars die duisternis die duisternis hul skuilplek gemak het hoe meer het n behoefte aan een of ander vorm van straatbeligting ontstaan In die eerste helfte van die 16de eeu tydens die regentskap van die konings Lodewyk XII Frans I en Hendrik II is Parysenaars verplig om tenminste een venster straatkant toe met n kers te verlig Desondanks is elke nag n gemiddeld van vyftien mense op Paryse strate vermoor 20 So is in 1662 n mobiele beligtingstelsel ingevoer waarvoor nagwagters aangestel is om nagtelike voetpatrollies te hou Waar moontlik is Parysenaars op pad huis toe van wagters met fakkels of olielampe begelei Vir hierdie diens moes betaal word na gelang van die brandstof wat verbruik is Koning Lodewyk XIV het tydens sy regentskap tussen 1643 en 1715 sowat 3 000 straatlanterns laat installeer wat geleidelik deur olielampe vervang is In 1837 was daar reeds 37 000 van hulle 240 lampaanstekers is aangestel om die lampe binne n driekwart uur na sononder aan te steek In die Restourasietydperk is met die installasie van gaslampe begin In 1845 was daar reeds sowat 8 000 van hierdie lampe Die eerste elektriese straatbeligting is in 1878 op die plein Place de l Opera geinstalleer Die mees onlangse tegniese innovasie is halogeenlampe wat onder meer gebruik word om die beeldhouwerke en ander argitektoniese besonderhede en versierings van brue kunsvol te belig Die Eiffeltoring is n uitsondering dit word nie volgens die tradisionele manier met vloedlig van buite belig nie maar van binne Vervoer Wysig Le Ciel de Paris die Hemel van Parys is n treffende naam vir n restaurant in die wolkekrabber Tour Montparnasse tans die tweede hoogste gebou in Frankryk Parys en die omliggende Ile de France beskik oor drie internasionale lughawens met jaarliks meer as 100 miljoen passasiers Roissy Charles de Gaulle sowat 25 km noord van Parys met 61 6 miljoen passasiers in 2012 Orly 14 km suid van Parys met 27 2 miljoen passasiers in 2012 en Parys Beauvais 84 km nord van Parys naby Beauvais in Pikardie met 3 9 miljoen passasiers in 2012 Die lughawe Charles de Gaulle is die derde grootste en Orly die negende grootste in Europa Die ses stasies van die Franse Spoorwee Societe nationale des Chemins de Fer Francais SNCF is Gare du Nord Gare de l Est Gare de Lyon Gare d Austerlitz Gare Montparnasse en Gare Saint Lazare Openbare vervoerdienste word deur die RATP verskaf Metro busse tramway en RER Die stadstreine van die RER Reseau Express Regional beskik oor vyf linies wat tussen 5 30 en 0 30 uur ry Die Paryse Metropolitain is deur die ingenieur Fulgence Bienvenue ontwerp maar dit is die kunstenaars wat die stasies tot kunswerke veral in die Art Deco styl omskep Vandag is daar nog sowat 90 van hierdie Art deco pawiljoene Die Metro of Paryse moltrein met veertien linies sowat driehonderd stasies en n netwerk van sowat 200 kilometer is die belangrikste openbare vervoermiddel met daagliks sowat vyf miljoen passasiers Tegelykertyd is dit n soort Parys in n neutedop In spitstye wemel dit van duisende beroepsmense maar vir die grootste deel van die dag is dit die wereld van die dakloses les clochards of les sans abri die musikante en kleinhandelaars Sport Wysig Binnekant van die Stade de France in Saint Denis net noord van Parys Binnekant van Parc des Princes in Parys Die Roland Garros stadion waar jaarliks die Franse Ope gehou word Parys is een van min stede wat reeds twee keer Olimpiese Somerspele aangebied het 1900 en 1924 Die komende Olimpiese Somerspele 2024 sal weer in Parys gehou word waarmee dit net na Londen die tweede stad wereldwyd sal word om drie Olimpiese Somerspele te huisves Die Tour de France die bekendste en belangrikste fietswedren ter wereld begin en eindig tradisioneel in Parys Net tydens spesiale geleenthede begin of eindig dit elders Rugby Wysig Van Parys se bekende rugbyspanne sluit in Racing 92 en Stade Francais Internasionale wedstryde word op die Stade de France in Saint Denis net noord van Parys gespeel Die eindstryd van die Rugbywereldbeker 2007 tussen die Springbokke van Suid Afrika en die Engelse nasionale rugbyspan is hier op 20 Oktober beslis wat deur die Springbokke met 15 6 gewen is Tydens die Rugbywereldbeker 2023 sal hier weer die eindstryd uitgespeel word die keer op 28 Oktober Die Stade de France word tydens die Sesnasies toernooi as Frankryk se tuisstadion ingespan Sokker Wysig Die Paryse Paris Saint Germain is een van die Ligue 1 se suksesvolste sokkerspanne Hulle het die liga reeds nege keer gewen en agt keer as naaswenner geeindig Hul tusistadion is die Parc des Princes Die FIFA Sokker Wereldbekertoernooi in 1938 se eindstryd is op die Paryse Stade Olympique de Colombes gespeel terwyl die eindstryd van beide die FIFA Sokker Wereldbekertoernooi in 1998 en Europese Sokkerkampioenskap 2016 op die Stade de France gehou is Tennis Wysig Tussen middel Mei en vroeg Junie word vir twee weke een van die mees prestigeryke kampioenskap in tennis aangebied Die Franse Ope Dit vorm saam met die Australiese Ope Wimbledon kampioenskap en VSA Ope die vier Grand Slam toernooie van elke jaar Internasionale verhoudings WysigDie Italiaanse hoofstad Rome is tans die enigste amptelike susterstad van Parys Met ander metropole en stede is nogtans ooreenkomste oor samewerking en vriendskaplike verhoudinge onderteken Susterstede Wysig Rome Italie sedert 1956 21 Vennootskappe Wysig Kioto Japan sedert 1958 21 Tokio Japan sedert 1982 21 Kairo Egipte sedert 1985 21 Amman Jordanie sedert 1987 21 Sanaa Jemen sedert 1987 21 Berlyn Duitsland sedert 1987 21 Seoel Suid Korea sedert 1991 21 Moskou Rusland sedert 1992 21 Beiroet Libanon sedert 1992 21 Djakarta Indonesie sedert 1995 21 Chicago Verenigde State sedert 1996 21 Quebecstad Kanada sedert 1996 21 San Francisco Verenigde State sedert 1996 21 Santiago de Chile Chili sedert 1997 21 Tbilisi Georgie sedert 1997 21 Riaad Saoedi Arabie sedert 1997 21 Beijing Volksrepubliek China sedert 1997 21 Sint Petersburg Rusland sedert 1997 21 Praag Tsjeggie sedert 1997 21 Lissabon Portugal sedert 1998 21 Sofia Bulgarye sedert 1998 21 Sydney Australie sedert 1998 21 Jerewan Armenie sedert 1998 21 Meksikostad Meksiko sedert 1999 21 Warskou Pole sedert 1999 21 Washington D C Verenigde State sedert 2000 21 Madrid Spanje sedert 2000 21 Athene Griekeland sedert 2000 21 Londen Verenigde Koninkryk sedert 2001 21 Geneve Switserland sedert 2002 21 Algiers Algerie sedert 2003 21 Sao Paulo Brasilie sedert 2004 21 Verwysings Wysig fr insee fr Statistiques Besoek op 27 Februarie 2019 en Olympic Games Paris amp LA to host 2024 amp 2028 respectively BBC 13 September 2017 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Maart 2020 Besoek op 15 September 2017 fr Donnees climatiques de la station de Paris Meteo France 15 September 2017 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 April 2020 Besoek op 15 September 2017 fr Normales et records pour la periode 1981 2010 a Paris Montsouris Infoclimat fr Besoek op 22 Julie 2015 en Colin Jones Paris Biography of a City London Penguin Books 2006 Kindle e boek uitgawe pos 497 en Jones 2006 pos 522 en www catholic saints net St Genevieve Catholic Church Biography Patron Saint Life Prayers Besoek op 20 Februarie 2019 de Bernhard Schulz Wie Paris zur Weltstadt wurde In Der Tagesspiegel Berlyn 21 November 2010 de Dr Madeleine Reincke en Hilke Maunder Paris Ostfildern Mairdumont Karl Baedeker 2013 bl 29 en BBC Culture 26 Januarie 2016 The man who created Paris Besoek op 17 Februarie 2016 de Martina Padberg Paris Kunst amp Architektur Potsdam H F Ullmann Publishing 2013 bl 18 en Demographia Ville de Paris Population History Analysis and Data Besoek op 3 Maart 2019 fr Le Monde 15 Januarie 2015 Attentats terroristes les questions que vous nous avez le plus posees Besoek op 24 November 2015 fr Le Figaro 11 Januarie 2015 Les politiques s affichent a la marche republicaine Besoek op 24 November 2015 en BBC News bbc com 14 November 2015 Paris attacks Hollande blames Islamic State for act of war Besoek op 24 November 2015 de Reincke Maunder 2013 bl 16 de Lisa Davidson amp Elizabeth Ayre Der National Geographic Traveler Paris Tweede hersiene uitgawe Hamburg National Geographic Deutschland 2004 bl 94 en Microsoft News The Independent 3 Julie 2019 Paris to ban tourist buses from city centre Besoek op 3 Julie 2019 en Paris Convention and Visitors Bureau Paris Shopping Besoek op 12 Maart 2019 de Lisa Davidson amp Elizabeth Ayre Der National Geographic Traveler Paris Tweede hersiene uitgawe Hamburg National Geographic Deutschland 2004 bl 108 21 00 21 01 21 02 21 03 21 04 21 05 21 06 21 07 21 08 21 09 21 10 21 11 21 12 21 13 21 14 21 15 21 16 21 17 21 18 21 19 21 20 21 21 21 22 21 23 21 24 21 25 21 26 21 27 21 28 21 29 21 30 21 31 21 32 en International relations special partners Mairie de Paris Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Desember 2008 Besoek op 14 Oktober 2007 Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Paris Sien Parys in Wiktionary die vrye woordeboek Amptelike webwerwe en Toerisme inligting oor Parys op Wikivoyage fr Amptelike webwerf fr Die antieke Parys en fr Amptelike Unesco bladsyPrivaat webwerwe en Bonjour Paris The Insider s GuideReisgidse en Architectural Digest Paris Travel Guide en Karl Lagerfeld s Paris Where To Visit Shop and Eat in the French CapitalMedia fr YouTube com Des Racines et des Ailes Quand Paris s appelait Lutece Toe Parys nog as Lutetia bekendgestaan het Die departements van Frankryk Departements francais Metropolitaanse Frankryk France metropolitaine 01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes de Haute Provence 05 Hautes Alpes 06 Alpes Maritimes 07 Ardeche 08 Ardennes 09 Ariege 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches du Rhone 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente Maritime 18 Cher 19 Correze 2A Corse du Sud 2B Haute Corse 21 Cote d Or 22 Cotes d Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drome 27 Eure 28 Eure et Loir 29 Finistere 30 Gard 31 Haute Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Herault 35 Ille et Vilaine 36 Indre 37 Indre et Loire 38 Isere 39 Jura 40 Landes 41 Loir et Cher 42 Loire 43 Haute Loire 44 Loire Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot et Garonne 48 Lozere 49 Maine et Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute Marne 53 Mayenne 54 Meurthe et Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nievre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas de Calais 63 Puy de Dome 64 Pyrenees Atlantiques 65 Hautes Pyrenees 66 Pyrenees Orientales 67 Bas Rhin 68 Haut Rhin 69 Rhone 70 Haute Saone 71 Saone et Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute Savoie 75 Parys 76 Seine Maritime 77 Seine et Marne 78 Yvelines 79 Deux Sevres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn et Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendee 86 Vienne 87 Haute Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts de Seine 93 Seine Saint Denis 94 Val de Marne 95 Val d Oise Oorsese departements Departements d outre mer 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Frans Guyana 974 Reunion 976 Mayotte Andere oorsese gebiede Oorsese kollektiewe gebiede Collectivites d outre mer Saint Martin collectivite territoriale 975 Sint Pierre en Miquelon collectivite territoriale Sint Bartholomeus collectivite territoriale 986 Wallis en Futuna territoire 987 Frans Polinesie pays d outre mer Spesiaal statuut Statut specifique Nieu Kaledonie Onbewoonde gebiede Territoires inhabites Franse Suidelike en Antarktiese Gebiede ClippertonDie administratiewe verdeling van Frankryk Regions Departements Arrondissemente Kantons Communes Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Parys amp ol,