×
Natuurlike satelliet

’n Natuurlike satelliet, of maan, is ’n hemelliggaam wat om ’n ander hemelliggaam met ’n groter massa wentel (byvoorbeeld om ’n planeet, ster of dwergplaneet, wat sy hoof- of primêre liggaam genoem word). So is die Maan ’n natuurlike satelliet van die Aarde, en die Aarde ’n natuurlike satelliet van die Son.

In die Sonnestelsel is 19 natuurlike satelliete wat groot genoeg is om rond te wees en een, Saturnus se Titan, het ’n aansienlike atmosfeer.

In die Sonnestelsel is 173 bekende natuurlike satelliete wat in ses satellietstelsels voorkom. Verder is daar verskeie ander voorwerpe wat satelliete het, onder meer die dwergplanete Pluto, Haumea en Eris. In 2012 was al meer as 200 mane van kleinplanete ontdek. Daar is 76 bekende voorwerpe in die asteroïdegordel met satelliete (vyf met twee elk), asook vier Jupiter-trojane, 39 voorwerpe na aan die Aarde (twee met twee satelliete elk) en 14 Mars-kruisers. Daar is ook 84 bekende natuurlike satelliete van Trans-Neptunus-voorwerpe. Nog sowat 150 klein liggame is al in Saturnus se ringe waargeneem, maar net ’n paar is lank genoeg dopgehou om vas te stel dat hulle wentelbane het. Planete om ander sterre het waarskynlik ook satelliete en hoewel verskeie kandidate al waargeneem is, is geen van hulle as natuurlike satelliete bevestig nie.

Van die binneplanete in die Sonnestelsel het Mercurius en Venus geen natuurlike satelliete nie; die Aarde het een groot satelliet, die Maan; en Mars het twee klein satelliete, Fobos en Deimos.

Die vier groot buiteplanete het uitgebreide maanstelsels, met sowat ses wat omtrent so groot soos die Aarde se Maan is: Jupiter se vier mane van Galilei, Saturnus se Titaan en Neptunus se Triton. Saturnus het nog ses middelslagmane wat groot genoeg is om in hidrostatiese ewewig te wees, en Uranus het vyf. Die moontlikheid is al genoem dat van dié satelliete lewe kan huisves.

Die Aarde-Maan-stelsel is uniek omdat die verskil in grootte tussen die twee liggame baie kleiner is as dié van enige ander planeet-maan-stelsel in die Sonnestelsel, hoewel die verskil in grootte tussen die dwergplaneet Pluto en sy maan, Charon, kleiner is.

Van die ander dwergplanete het Ceres en Makemake geen bekende natuurlike satelliete nie. Pluto het benewens Charon vier klein satelliete: Styx, Nix, Kerberos en Hidra. Haumea het twee natuurlike satelliete en Eris het een. Die Pluto-Charon-stelsel is uniek omdat die massamiddelpunt van die twee liggame buite albei lê – dit is kenmerkend van ’n dubbelplaneetstelsel.

Inhoud

Saturnus se satelliet Dione verduister ’n ander een, Enkelados.

Die natuurlike satelliete wat redelik naby aan hul hoofliggaam in ’n ronde, prograde wentelbaan (in dieselfde rigting as sy hoofliggaam) is (reëlmatige satelliete), is vermoedelik gevorm uit dieselfde streek van die protoplanetêre skyf as sy hoofliggaam. In teenstelling daarmee is onreëlmatige satelliete, gewoonlik in ’n verafgeleë, retrograde wentelbaan (in die teenoorgestelde rigting as sy hoofliggaam) vermoedelik asteroïdes wat deur die hoofliggaam aangetrek is en moontlik opgebreek is deur botsings.

Die meeste groot natuurlike satelliete in die Sonnestelsel het reëlmatige wentelbane, terwyl die meeste klein natuurlike satelliete onreëlmatige wentelbane het.

Die Maan en moontlik Charon is uitsonderings onder die groot satelliete omdat hulle vermoedelik gevorm is vanweë die botsing tussen twee groot protoplanete (sien die reuse-impakhipotese). Die materiaal wat in dié gevalle die lug in geskiet is en om die hoofliggaam gedraai het, het saamgesmelt en een of meer wentelende satelliet gevorm. Asteroïde-mane word vermoedelik gewoonlik deur dié proses gevorm.

Triton is nog ’n uitsondering; hoewel hy groot en in ’n nabye, ronde wentelbaan om Neptunus is, is sy wenteling retrograad en daar word vermoed dit is ’n dwergplaneet wat Neptunus aangetrek het.

Hoofartikel: Sinchroniese rotasie

Die meeste reëlmatige satelliete (in ’n redelik nabye, prograde wentelbaan met ’n klein wentel-inklinasie en-eksentrisiteit) in die Sonnestelsel het ’n sinchroniese rotasie, wat beteken dieselfde kant van die satelliet wys altyd na die planeet. Die enigste bekende uitsondering is Saturnus se maan Huperion, wat ’n chaotiese rotasie het vanweë Titaan se swaartekraginvloed.

In teenstelling daarmee is die buitenste natuurlike satelliete van die groot planete (onreëlmatige satelliete) te ver van hul hoofliggaam af om ’n sinchroniese rotasie te hê. Jupiter se Himalia, Saturnus se Foibe en Neptunus se Nereïed het byvoorbeeld rotasieperiodes van tientalle ure, terwyl hul wentelperiodes ’n paar honderd dae is.

Twee natuurlike satelliete het sover bekend klein metgeselle by hul L4- en L5-punte, 60 grade voor en agter die liggaam in sy wentelbaan. Dié metgeselle word trojaanse mane of koörbitale metgeselle genoem; hul wentelbane stem ooreen met dié van die Jupiter-trojane. Die trojaanse mane is Telesto en Kalipso, wat die metgeselle voor en agter Tethis is, en Helene en Polydeuces, die metgeselle voor en agter Dione.

Die relatiewe massa van die natuurlike satelliete in die Sonnestelsel. Mimas, Enkelados en Miranda is te klein om op dié skaal te sien. Al die mane met ’n onreëlmatige vorm is ook te klein om sigbaar te wees, al word almal saamgevoeg.

Neptunus se maan Proteus is die grootste natuurlike satelliet in die Sonnestelsel met ’n onreëlmatige vorm. Alle ander bekende satelliete wat minstens so groot soos Uranus se Miranda is, is in hidrostatiese ewewig, wat beteken dat hulle rond gedruk is deur hul swaartekrag. Die grootste natuurlike satelliete, wat ’n sinchroniese rotasie het, neig om ovaalvormig te wees: met korter pool-asse en langer ewenaar-asse in die rigting van hul hoofliggaam. Saturnus se maan Mimas het byvoorbeeld ’n ewenaar-as wat 9% langer is as sy pool-as. Nog een van dié planeet se mane, Methone, het ’n deursnee van net 3 km en is duidelik eiervormig. Dié uitwerking is kleiner op die groot natuurlike satelliete omdat hul eie swaartekrag ’n groter invloed het as dié van hul hoofliggaam, veral as die hoofliggaam ’n kleiner massa het of as die satelliet, soos in die geval van die Maan, verder weg geleë is.

Naam Satelliet van Verskil in as
km % van gemiddelde
deursnee
Mimas Saturnus 33,4 (20,4 \ 13) 8,4 (5,1 \ 3,3)
Enkelados Saturnus 16,6 3,3
Miranda Uranus 14,2 3
Tethis Saturnus 25,8 2,4
Io Jupiter 29,4 0,8
Maan Aarde 4,3 0,1

Van die 19 bekende natuurlike satelliete in die Sonnestelsel wat ’n groot genoeg massa het om in hidrostatiese ewewig te wees, is verskeie vandag geologies aktief. Io is vulkanies die aktiefste liggaam in die Sonnestelsel, terwyl Europa, Enkelados, Titaan en Triton tekens toon van voortdurende tektoniese en ysvulkaniese aktiwiteit. In die eerste drie gevalle word die geologiese aktiwiteit aangedryf deur die getyverhitting wat ontstaan vanweë hul eksentriese wentelbane naby aan hul reuse-hoofplanete. Baie ander natuurlike satelliete, soos die Aarde se Maan, Ganumedes, Tethis en Miranda, toon bewyse van geologiese aktiwiteit in die verlede. Enkelados en Triton het albei aktiewe eienskappe wat ooreenstem met geisers, hoewel dit in Triton se geval lyk of sonverhitting die energie verskaf. Titan en Triton het ’n aansienlike atmosfeer; Titan het ook koolwaterstof-mere en vermoedelik metaanreëns. Vier van die grootste natuurlike satelliete, Europa, Ganumedes, Kallisto en Titaan, het vermoedelik oseane van vloeibare water onder hul oppervlak, terwyl die kleiner Enkelados dalk plek-plek water onder sy oppervlak het.

’n Euler-diagram wat die soorte liggame in die Sonnestelsel wys.

Die sewe grootste natuurlike satelliete in die Sonnestelsel (dié groter as 2 500 km in deursnee) is Jupiter se mane van Galilei (Ganumedes, Kallisto, Io en Europa), Saturnus se Titaan, die Aarde se Maan en Neptunus se Triton. Triton, die kleinste onder hulle, se massa is groter as al die ander, kleiner satelliete saam.

Net so, in die volgende grootste groep van nege satelliete, tussen 1 000 en 1 600 km in deursnee – Titania, Oberon, Rea, Iapetus, Charon, Ariel, Umbriel, Dione en Tethis – het die kleinste, Tethis, ’n groter massa as al die kleineres saam. Benewens die planete se natuurlike satelliete, is daar meer as 80 bekende satelliete van dwergplanete, kleinplanete en ander kleiner liggame in die Sonnestelsel. Volgens sommige studies kan tot 15% van alle Trans-Neptunus-voorwerpe satelliete hê.

Hieronder is ’n tabel wat die natuurlike satelliete in die Sonnestelsel met mekaar vergelyk volgens hul deursnee. Die kolom heel regs sluit noemenswaardige planete, dwergplanete, asteroïdes en Trans-Neptunus-voorwerpe in ter vergelyking. Die planete se natuurlike satelliete is genoem na mitologiese figure. Hulle is hoofsaaklik Grieks, buiten die mane van Uranus, wat na Shakespeare-karakters genoem is.

Die 19 liggame met ’n groot genoeg massa om in hidrostatiese ewewig te wees, is in vet gedruk. Kleinplanete en satelliete wat vermoedelik in hidrostatiese ewewig is maar waarvoor daar geen bewyse is nie, is in kursief gedruk.

Gemiddelde
deursnee
(km)
Planete se satelliete Dwergplanete se satelliete Kleinplanete se satelliete Niesatelliete
vir vergelyking
Aarde Mars Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Pluto Haumea Eris
4 000–6 000 Ganumedes
Kallisto
Titaan Mercurius
3 000–4 000 Maan Io
Europa
2 000–3 000 Triton Eris
Pluto
1 000–2 000 Rea
Iapetus
Dione
Tethis
Titania
Oberon
Umbriel
Ariel
Charon Makemake
Haumea
500–1 000 Enkelados Disnomia 90377 Sedna, Ceres
250–500 Mimas
Huperion
Miranda Proteus
Nereïed
Hi'iaka Orcus I Vanth
Salacia I Actaea
10 Hygiea
704 Interamnia
100–250 Amaltea
Himalia
Tebe
Foibe
Janus
Epimeteus
Sukoraks
Puck
Portia
Larissa
Galatea
Despina
Namaka S/2005 (82075) 1
Sila–Nunam I
Keto I Forkus
Patroklus I Menoitios
3 Juno
5 Astraia
42355 Tufon
50–100 Elara
Pasifaë
Prometeus
Pandora
Caliban
Juliet
Belinda
Cressida
Rosalind
Desdemona
Bianca
Talassa
Halimede
Neso
Najade
Quaoar I Weywot
90 Antiope I
Tufon I Echidna
Logos I Zoe
90 Antiope
58534 Logos
253 Mathilde
25–50 Carme
Metis
Sinope
Lysithea
Ananke
Siarnaq
Helene
Albiorix
Atlas
Pan
Ophelia
Cordelia
Setebos
Prospero
Perdita
Stephano
Sao
Laomedeia
Psamathe
Hidra
Nix
Kalliope I Linus 1036 Ganumedes
243 Ida
10–25 Fobos
Deimos
Leda
Adrastea
Telesto
Paaliaq
Kalipso
Ymir
Kiviuq
Tarvos
Ijiraq
Erriapus
Mab
Cupid
Francisco
Ferdinand
Margaret
Trinculo
S/2004 N 1 Kerberos
Styx
762 Pulcova I
Sylvia I Romulus
624 Hektor I
Eugenia I Petit-Prince
121 Hermione I
283 Emma I
1313 Berna I
107 Camilla I
433 Eros
1313 Berna
< 10 51 mane 36 mane Sylvia II Remus
Ida I Dactyl
baie
’n Saamgestelde beeld om die relatiewe groottes van ’n paar natuurlike satelliete te wys in vergelyking met dié van die aardplanete en die dwergplaneet Pluto.

Die eerste bekende natuurlike satelliet was die Maan, maar dit is as ’n "planeet" beskou tot met die bekendstelling van Copernicus se heliosentrisme (die teorie dat die planete om die Son wentel) in 1543. Voor die ontdekking van die mane van Galilei in 1610 was daar egter geen verwysing waarvolgens sulke voorwerpe in ’n klas van hul eie geplaas kon word nie. Galileo het daarna verwys as planetæ ("planete"), maar latere ontdekkers het ander terme verkies om hulle te onderskei van die liggame waarom hulle gewentel het.

Christiaan Huygens, die ontdekker van Titan, was die eerste mens wat die term "maan" gebruik het vir sulke voorwerpe, na aanleiding van die Aarde se Maan. Die eerste persoon wat die woord "satelliet" gebruik het, was die Duitse sterrekundige Johannes Kepler in 1610 in sy pamflet Narratio de Observatis a se quatuor Iouis satellitibus erronibus oor die vier groot satelliete van Jupiter. Hy het die naam van die Latynse woord satelles afgelei, wat "wag" of "metgesel" beteken, omdat die satelliete hul hoofliggaam op sy reis om die Son vergesel.

Nadat nog natuurlike satelliete van Saturnus ontdek is, is afgesien van die woord "maan" en die term "satelliet" het die algemeen gebruikte term vir sulke voorwerpe geword. Met die lansering van die kunsmatige voorwerp Spoetnik in 1957 was nuwe terminologie egter nodig. Die woord "satelliet" het sinoniem geword met kunsmatige voorwerpe wat in die ruimte gelanseer word, soms al het hulle nie om ’n planeet gewentel nie.

’n Vergelyking tussen die Aarde en Maan se grootte.

As gevolg daarvan het die woord "maan" weer gewild geword en word dit vandag saam met "natuurlike satelliet" gebruik, selfs in wetenskaplike artikels. Wanneer dubbelsinnigheid kan ontstaan weens die naam van die Aarde se Maan, word "natuurlike satelliet" verkies. Nog ’n metode om dubbelsinnigheid te voorkom, is om die Aarde se Maan met ’n hoofletter te skryf, maar nie wanneer na ’n ander planeet se maan verwys word nie.

Die definisie van ’n maan

Daar is nie ’n spesifieke grootte wat ’n voorwerp kwalifiseer as ’n "maan", soos natuurlike satelliete in dié afdeling genoem sal word, nie. Elke natuurlike hemelliggaam met ’n geïdentifiseerde wentelbaan om ’n planeet van die Sonnestelsel, sommige met ’n deursnee van slegs ’n kilometer, word as ’n maan geïdentifiseer. Voorwerpe wat ’n tiende so groot is in Saturnus se ringe wat nie direk waargeneem is nie, is egter al maantjies (Engels: moonlets) genoem – so ook die mane van asteroïdes, soos Dactyl.

Die maksimum grootte is ook vaag. Twee wentelende liggame word soms as ’n dubbelliggaam beskryf eerder as ’n hoofliggaam en sy maan. Asteroïdes soos 90 Antiope word as dubbel-asteroïdes beskou en sommige wetenskaplikes beskou die Pluto-Charon-stelsel as ’n dubbeldwergplaneet. Meestal word die kleiner liggaam in ’n stelsel as ’n maan beskou as die twee liggame se massamiddelpunt binne-in die groter liggaam lê. Dit is egter nie ’n duidelike riglyn nie.

Grootste mane van die Sonnestelsel
Ganumedes
(maan van Jupiter)
Titaan
(maan van Saturnus)
Kallisto
(maan van Jupiter)
Io
(maan van Jupiter)
Maan
(maan van die Aarde)
Europa
(maan van Jupiter)
Triton
(maan van Neptunus)
Titania
(maan van Uranus)
Rea
(maan van Saturnus)
Oberon
(maan van Uranus)
Iapetos
(maan van Saturnus)
Charon
(maan van Pluto)
Umbriel
(maan van Uranus)
Ariel
(maan van Uranus)
Dione
(maan van Saturnus)
Tethis
(maan van Saturnus)
Enkelados
(maan van Saturnus)
Miranda
(maan van Uranus)
Proteus
(maan van Neptunus)
Mimas
(maan van Saturnus)
Huperion
(maan van Saturnus)
Foibe
(maan van Saturnus)
Janus
(maan van Saturnus)
Amaltea
(maan van Jupiter)
Epimeteus
(maan van Saturnus)
Tebe
(maan van Jupiter)
Prometeus
(maan van Saturnus)
Pandora
(maan van Saturnus)
Hidra
(maan van Pluto)
Helene
(maan van Saturnus)
Nyx
(maan van Pluto)
Atlas
(maan van Saturnus)
Telesto
(maan van Saturnus)
Kalipso
(maan van Saturnus)
Fobos
(maan van Mars)
Deimos
(maan van Mars)
Metone
(maan van Saturnus)
Daktil
(maan van 243 Ida)
  1. . wwww.meriam-webster.com (in Engels). Merriam Webster. vanaf die oorspronklike op 1 April 2020. Besoek op16 November 2015.
  2. Stillman, Dan. . www.nasa.gov (in Engels). Nasa. vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020. Besoek op16 November 2015.
  3. Sheppard, Scott S. (in Engels). Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science. vanaf die oorspronklike op 22 September 2013. Besoek op11 September 2012.
  4. (in Engels). NASA/JPL Solar System Dynamics. vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020. Besoek op26 Januarie 2012.
  5. (in Engels). International Astronomical Union (IAU) Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN). vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020. Besoek op27 Januarie 2012.
  6. Wm. Robert Johnston (11 Januarie 2012). (in Engels). Johnston's Archive. vanaf die oorspronklike op 3 Mei 2020. Besoek op26 Januarie 2012.
  7. Woo, Marcus (27 Januarie 2015). . Wired (in Engels). vanaf die oorspronklike op 6 November 2018. Besoek op27 Januarie 2015.
  8. . ESA/Hubble Press Release (in Engels). vanaf die oorspronklike op 7 Mei 2020. Besoek op13 Julie 2012.
  9. Encyclopedia of the Solar System, page 366, Academic Press, 2007, Lucy-Ann Adams McFadden, Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson
  10. Canup, RM; Asphaug, E (2001). "Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation". Nature. 412 (6848): 708–712. Bibcode:. doi:. PMID .
  11. Stern, SA; Weaver, HA; Steffl, AJ; Mutchler, MJ; et al. (2006). "A giant impact origin for Pluto's small natural satellites and satellite multiplicity in the Kuiper belt". Nature. 439 (7079): 946–949. Bibcode:. doi:. PMID .
  12. . Nasa. vanaf die oorspronklike op 14 Maart 2020.
  13. F. Marchis; et al. (2005). "Discovery of the triple asteroidal system 87 Sylvia". Nature. 436 (7052): 822–4. Bibcode:. doi:. PMID .


Publikasie datum: September 26, 2021

natuurlike, satelliet, maan, hemelliggaam, ander, hemelliggaam, groter, massa, wentel, byvoorbeeld, planeet, ster, dwergplaneet, hoof, primêre, liggaam, genoem, word, maan, natuurlike, satelliet, aarde, aarde, natuurlike, satelliet, sonnestelsel, natuurlike, s. n Natuurlike satelliet of maan is n hemelliggaam wat om n ander hemelliggaam met n groter massa wentel byvoorbeeld om n planeet ster of dwergplaneet wat sy hoof of primere liggaam genoem word 1 2 So is die Maan n natuurlike satelliet van die Aarde en die Aarde n natuurlike satelliet van die Son In die Sonnestelsel is 19 natuurlike satelliete wat groot genoeg is om rond te wees en een Saturnus se Titan het n aansienlike atmosfeer In die Sonnestelsel is 173 bekende natuurlike satelliete 3 4 wat in ses satellietstelsels voorkom Verder is daar verskeie ander voorwerpe wat satelliete het onder meer die dwergplanete Pluto Haumea en Eris 5 In 2012 was al meer as 200 mane van kleinplanete ontdek 6 Daar is 76 bekende voorwerpe in die asteroidegordel met satelliete vyf met twee elk asook vier Jupiter trojane 39 voorwerpe na aan die Aarde twee met twee satelliete elk en 14 Mars kruisers 6 Daar is ook 84 bekende natuurlike satelliete van Trans Neptunus voorwerpe 6 Nog sowat 150 klein liggame is al in Saturnus se ringe waargeneem maar net n paar is lank genoeg dopgehou om vas te stel dat hulle wentelbane het Planete om ander sterre het waarskynlik ook satelliete en hoewel verskeie kandidate al waargeneem is is geen van hulle as natuurlike satelliete bevestig nie Van die binneplanete in die Sonnestelsel het Mercurius en Venus geen natuurlike satelliete nie die Aarde het een groot satelliet die Maan en Mars het twee klein satelliete Fobos en Deimos Die vier groot buiteplanete het uitgebreide maanstelsels met sowat ses wat omtrent so groot soos die Aarde se Maan is Jupiter se vier mane van Galilei Saturnus se Titaan en Neptunus se Triton Saturnus het nog ses middelslagmane wat groot genoeg is om in hidrostatiese ewewig te wees en Uranus het vyf Die moontlikheid is al genoem dat van die satelliete lewe kan huisves 7 Die Aarde Maan stelsel is uniek omdat die verskil in grootte tussen die twee liggame baie kleiner is as die van enige ander planeet maan stelsel in die Sonnestelsel hoewel die verskil in grootte tussen die dwergplaneet Pluto en sy maan Charon kleiner is Van die ander dwergplanete het Ceres en Makemake geen bekende natuurlike satelliete nie Pluto het benewens Charon vier klein satelliete Styx Nix Kerberos en Hidra 8 Haumea het twee natuurlike satelliete en Eris het een Die Pluto Charon stelsel is uniek omdat die massamiddelpunt van die twee liggame buite albei le dit is kenmerkend van n dubbelplaneetstelsel Inhoud 1 Oorsprong en wenteleienskappe 2 Sinchroniese rotasie 3 Trojaanse satelliete 4 Vorm 5 Geologiese aktiwiteit 6 Natuurlike satelliete van die Sonnestelsel 7 Terminologie 7 1 Die definisie van n maan 8 Visuele opsomming 9 VerwysingsOorsprong en wenteleienskappe Wysig Saturnus se satelliet Dione verduister n ander een Enkelados Die natuurlike satelliete wat redelik naby aan hul hoofliggaam in n ronde prograde wentelbaan in dieselfde rigting as sy hoofliggaam is reelmatige satelliete is vermoedelik gevorm uit dieselfde streek van die protoplanetere skyf as sy hoofliggaam In teenstelling daarmee is onreelmatige satelliete gewoonlik in n verafgelee retrograde wentelbaan in die teenoorgestelde rigting as sy hoofliggaam vermoedelik asteroides wat deur die hoofliggaam aangetrek is en moontlik opgebreek is deur botsings Die meeste groot natuurlike satelliete in die Sonnestelsel het reelmatige wentelbane terwyl die meeste klein natuurlike satelliete onreelmatige wentelbane het 9 Die Maan 10 en moontlik Charon 11 is uitsonderings onder die groot satelliete omdat hulle vermoedelik gevorm is vanwee die botsing tussen twee groot protoplanete sien die reuse impakhipotese Die materiaal wat in die gevalle die lug in geskiet is en om die hoofliggaam gedraai het het saamgesmelt en een of meer wentelende satelliet gevorm Asteroide mane word vermoedelik gewoonlik deur die proses gevorm Triton is nog n uitsondering hoewel hy groot en in n nabye ronde wentelbaan om Neptunus is is sy wenteling retrograad en daar word vermoed dit is n dwergplaneet wat Neptunus aangetrek het Sinchroniese rotasie WysigHoofartikel Sinchroniese rotasie Die meeste reelmatige satelliete in n redelik nabye prograde wentelbaan met n klein wentel inklinasie en eksentrisiteit in die Sonnestelsel het n sinchroniese rotasie wat beteken dieselfde kant van die satelliet wys altyd na die planeet Die enigste bekende uitsondering is Saturnus se maan Huperion wat n chaotiese rotasie het vanwee Titaan se swaartekraginvloed In teenstelling daarmee is die buitenste natuurlike satelliete van die groot planete onreelmatige satelliete te ver van hul hoofliggaam af om n sinchroniese rotasie te he Jupiter se Himalia Saturnus se Foibe en Neptunus se Nereied het byvoorbeeld rotasieperiodes van tientalle ure terwyl hul wentelperiodes n paar honderd dae is Trojaanse satelliete WysigTwee natuurlike satelliete het sover bekend klein metgeselle by hul L4 en L5 punte 60 grade voor en agter die liggaam in sy wentelbaan Die metgeselle word trojaanse mane of koorbitale metgeselle genoem hul wentelbane stem ooreen met die van die Jupiter trojane Die trojaanse mane is Telesto en Kalipso wat die metgeselle voor en agter Tethis is en Helene en Polydeuces die metgeselle voor en agter Dione Vorm Wysig Die relatiewe massa van die natuurlike satelliete in die Sonnestelsel Mimas Enkelados en Miranda is te klein om op die skaal te sien Al die mane met n onreelmatige vorm is ook te klein om sigbaar te wees al word almal saamgevoeg Neptunus se maan Proteus is die grootste natuurlike satelliet in die Sonnestelsel met n onreelmatige vorm Alle ander bekende satelliete wat minstens so groot soos Uranus se Miranda is is in hidrostatiese ewewig wat beteken dat hulle rond gedruk is deur hul swaartekrag Die grootste natuurlike satelliete wat n sinchroniese rotasie het neig om ovaalvormig te wees met korter pool asse en langer ewenaar asse in die rigting van hul hoofliggaam Saturnus se maan Mimas het byvoorbeeld n ewenaar as wat 9 langer is as sy pool as Nog een van die planeet se mane Methone het n deursnee van net 3 km en is duidelik eiervormig Die uitwerking is kleiner op die groot natuurlike satelliete omdat hul eie swaartekrag n groter invloed het as die van hul hoofliggaam veral as die hoofliggaam n kleiner massa het of as die satelliet soos in die geval van die Maan verder weg gelee is Naam Satelliet van Verskil in askm van gemiddelde deursneeMimas Saturnus 33 4 20 4 13 8 4 5 1 3 3 Enkelados Saturnus 16 6 3 3Miranda Uranus 14 2 3Tethis Saturnus 25 8 2 4Io Jupiter 29 4 0 8Maan Aarde 4 3 0 1Geologiese aktiwiteit WysigVan die 19 bekende natuurlike satelliete in die Sonnestelsel wat n groot genoeg massa het om in hidrostatiese ewewig te wees is verskeie vandag geologies aktief Io is vulkanies die aktiefste liggaam in die Sonnestelsel terwyl Europa Enkelados Titaan en Triton tekens toon van voortdurende tektoniese en ysvulkaniese aktiwiteit In die eerste drie gevalle word die geologiese aktiwiteit aangedryf deur die getyverhitting wat ontstaan vanwee hul eksentriese wentelbane naby aan hul reuse hoofplanete Baie ander natuurlike satelliete soos die Aarde se Maan Ganumedes Tethis en Miranda toon bewyse van geologiese aktiwiteit in die verlede Enkelados en Triton het albei aktiewe eienskappe wat ooreenstem met geisers hoewel dit in Triton se geval lyk of sonverhitting die energie verskaf Titan en Triton het n aansienlike atmosfeer Titan het ook koolwaterstof mere en vermoedelik metaanreens Vier van die grootste natuurlike satelliete Europa Ganumedes Kallisto en Titaan het vermoedelik oseane van vloeibare water onder hul oppervlak terwyl die kleiner Enkelados dalk plek plek water onder sy oppervlak het Natuurlike satelliete van die Sonnestelsel Wysig n Euler diagram wat die soorte liggame in die Sonnestelsel wys Die sewe grootste natuurlike satelliete in die Sonnestelsel die groter as 2 500 km in deursnee is Jupiter se mane van Galilei Ganumedes Kallisto Io en Europa Saturnus se Titaan die Aarde se Maan en Neptunus se Triton Triton die kleinste onder hulle se massa is groter as al die ander kleiner satelliete saam Net so in die volgende grootste groep van nege satelliete tussen 1 000 en 1 600 km in deursnee Titania Oberon Rea Iapetus Charon Ariel Umbriel Dione en Tethis het die kleinste Tethis n groter massa as al die kleineres saam Benewens die planete se natuurlike satelliete is daar meer as 80 bekende satelliete van dwergplanete kleinplanete en ander kleiner liggame in die Sonnestelsel Volgens sommige studies kan tot 15 van alle Trans Neptunus voorwerpe satelliete he Hieronder is n tabel wat die natuurlike satelliete in die Sonnestelsel met mekaar vergelyk volgens hul deursnee Die kolom heel regs sluit noemenswaardige planete dwergplanete asteroides en Trans Neptunus voorwerpe in ter vergelyking Die planete se natuurlike satelliete is genoem na mitologiese figure Hulle is hoofsaaklik Grieks buiten die mane van Uranus wat na Shakespeare karakters genoem is Die 19 liggame met n groot genoeg massa om in hidrostatiese ewewig te wees is in vet gedruk Kleinplanete en satelliete wat vermoedelik in hidrostatiese ewewig is maar waarvoor daar geen bewyse is nie is in kursief gedruk Gemiddelde deursnee km Planete se satelliete Dwergplanete se satelliete Kleinplanete se satelliete Niesatelliete vir vergelykingAarde Mars Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Pluto Haumea Eris4 000 6 000 Ganumedes Kallisto Titaan Mercurius3 000 4 000 Maan Io Europa2 000 3 000 Triton Eris Pluto1 000 2 000 Rea Iapetus Dione Tethis Titania Oberon Umbriel Ariel Charon Makemake Haumea500 1 000 Enkelados Disnomia 90377 Sedna Ceres250 500 Mimas Huperion Miranda Proteus Nereied Hi iaka Orcus I Vanth Salacia I Actaea 10 Hygiea 704 Interamnia100 250 Amaltea Himalia Tebe Foibe Janus Epimeteus Sukoraks Puck Portia Larissa Galatea Despina Namaka S 2005 82075 1 Sila Nunam I Keto I Forkus Patroklus I Menoitios 3 Juno 5 Astraia 42355 Tufon50 100 Elara Pasifae Prometeus Pandora Caliban Juliet Belinda Cressida Rosalind Desdemona Bianca Talassa Halimede Neso Najade Quaoar I Weywot 90 Antiope I Tufon I Echidna Logos I Zoe 90 Antiope 58534 Logos 253 Mathilde25 50 Carme Metis Sinope Lysithea Ananke Siarnaq Helene Albiorix Atlas Pan Ophelia Cordelia Setebos Prospero Perdita Stephano Sao Laomedeia Psamathe Hidra Nix 12 Kalliope I Linus 1036 Ganumedes 243 Ida10 25 Fobos Deimos Leda Adrastea Telesto Paaliaq Kalipso Ymir Kiviuq Tarvos Ijiraq Erriapus Mab Cupid Francisco Ferdinand Margaret Trinculo S 2004 N 1 Kerberos Styx 762 Pulcova I Sylvia I Romulus 624 Hektor I Eugenia I Petit Prince 121 Hermione I 283 Emma I 1313 Berna I 107 Camilla I 433 Eros 1313 Berna lt 10 51 mane 36 mane Sylvia II Remus Ida I Dactyl baieTerminologie Wysig n Saamgestelde beeld om die relatiewe groottes van n paar natuurlike satelliete te wys in vergelyking met die van die aardplanete en die dwergplaneet Pluto Die eerste bekende natuurlike satelliet was die Maan maar dit is as n planeet beskou tot met die bekendstelling van Copernicus se heliosentrisme die teorie dat die planete om die Son wentel in 1543 Voor die ontdekking van die mane van Galilei in 1610 was daar egter geen verwysing waarvolgens sulke voorwerpe in n klas van hul eie geplaas kon word nie Galileo het daarna verwys as planetae planete maar latere ontdekkers het ander terme verkies om hulle te onderskei van die liggame waarom hulle gewentel het Christiaan Huygens die ontdekker van Titan was die eerste mens wat die term maan gebruik het vir sulke voorwerpe na aanleiding van die Aarde se Maan Die eerste persoon wat die woord satelliet gebruik het was die Duitse sterrekundige Johannes Kepler in 1610 in sy pamflet Narratio de Observatis a se quatuor Iouis satellitibus erronibus oor die vier groot satelliete van Jupiter Hy het die naam van die Latynse woord satelles afgelei wat wag of metgesel beteken omdat die satelliete hul hoofliggaam op sy reis om die Son vergesel Nadat nog natuurlike satelliete van Saturnus ontdek is is afgesien van die woord maan en die term satelliet het die algemeen gebruikte term vir sulke voorwerpe geword Met die lansering van die kunsmatige voorwerp Spoetnik in 1957 was nuwe terminologie egter nodig Die woord satelliet het sinoniem geword met kunsmatige voorwerpe wat in die ruimte gelanseer word soms al het hulle nie om n planeet gewentel nie n Vergelyking tussen die Aarde en Maan se grootte As gevolg daarvan het die woord maan weer gewild geword en word dit vandag saam met natuurlike satelliet gebruik selfs in wetenskaplike artikels Wanneer dubbelsinnigheid kan ontstaan weens die naam van die Aarde se Maan word natuurlike satelliet verkies Nog n metode om dubbelsinnigheid te voorkom is om die Aarde se Maan met n hoofletter te skryf maar nie wanneer na n ander planeet se maan verwys word nie Die definisie van n maan Wysig Daar is nie n spesifieke grootte wat n voorwerp kwalifiseer as n maan soos natuurlike satelliete in die afdeling genoem sal word nie Elke natuurlike hemelliggaam met n geidentifiseerde wentelbaan om n planeet van die Sonnestelsel sommige met n deursnee van slegs n kilometer word as n maan geidentifiseer Voorwerpe wat n tiende so groot is in Saturnus se ringe wat nie direk waargeneem is nie is egter al maantjies Engels moonlets genoem so ook die mane van asteroides soos Dactyl 13 Die maksimum grootte is ook vaag Twee wentelende liggame word soms as n dubbelliggaam beskryf eerder as n hoofliggaam en sy maan Asteroides soos 90 Antiope word as dubbel asteroides beskou en sommige wetenskaplikes beskou die Pluto Charon stelsel as n dubbeldwergplaneet Meestal word die kleiner liggaam in n stelsel as n maan beskou as die twee liggame se massamiddelpunt binne in die groter liggaam le Dit is egter nie n duidelike riglyn nie Visuele opsomming WysigGrootste mane van die Sonnestelsel Ganumedes maan van Jupiter Titaan maan van Saturnus Kallisto maan van Jupiter Io maan van Jupiter Maan maan van die Aarde Europa maan van Jupiter Triton maan van Neptunus Titania maan van Uranus Rea maan van Saturnus Oberon maan van Uranus Iapetos maan van Saturnus Charon maan van Pluto Umbriel maan van Uranus Ariel maan van Uranus Dione maan van Saturnus Tethis maan van Saturnus Enkelados maan van Saturnus Miranda maan van Uranus Proteus maan van Neptunus Mimas maan van Saturnus Huperion maan van Saturnus Foibe maan van Saturnus Janus maan van Saturnus Amaltea maan van Jupiter Epimeteus maan van Saturnus Tebe maan van Jupiter Prometeus maan van Saturnus Pandora maan van Saturnus Hidra maan van Pluto Helene maan van Saturnus Nyx maan van Pluto Atlas maan van Saturnus Telesto maan van Saturnus Kalipso maan van Saturnus Fobos maan van Mars Deimos maan van Mars Metone maan van Saturnus Daktil maan van 243 Ida Verwysings Wysig Satellite wwww meriam webster com in Engels Merriam Webster Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 April 2020 Besoek op 16 November 2015 Stillman Dan What Is a Satellite www nasa gov in Engels Nasa Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020 Besoek op 16 November 2015 Sheppard Scott S The Giant Planet Satellite and Moon Page in Engels Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 September 2013 Besoek op 11 September 2012 How Many Solar System Bodies in Engels NASA JPL Solar System Dynamics Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020 Besoek op 26 Januarie 2012 Planet and Satellite Names and Discoverers in Engels International Astronomical Union IAU Working Group for Planetary System Nomenclature WGPSN Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020 Besoek op 27 Januarie 2012 6 0 6 1 6 2 Wm Robert Johnston 11 Januarie 2012 Asteroids with Satellites in Engels Johnston s Archive Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Mei 2020 Besoek op 26 Januarie 2012 Woo Marcus 27 Januarie 2015 Why We re Looking for Alien Life on Moons Not Just Planets Wired in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 November 2018 Besoek op 27 Januarie 2015 Hubble Discovers New Pluto Moon ESA Hubble Press Release in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Mei 2020 Besoek op 13 Julie 2012 Encyclopedia of the Solar System page 366 Academic Press 2007 Lucy Ann Adams McFadden Paul Robert Weissman Torrence V Johnson Canup RM Asphaug E 2001 Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth s formation Nature 412 6848 708 712 Bibcode 2001Natur 412 708C doi 10 1038 35089010 PMID 11507633 Stern SA Weaver HA Steffl AJ Mutchler MJ et al 2006 A giant impact origin for Pluto s small natural satellites and satellite multiplicity in the Kuiper belt Nature 439 7079 946 949 Bibcode 2006Natur 439 946S doi 10 1038 nature04548 PMID 16495992 How Big Is Pluto New Horizons Settles Decades Long Debate Nasa Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Maart 2020 F Marchis et al 2005 Discovery of the triple asteroidal system 87 Sylvia Nature 436 7052 822 4 Bibcode 2005Natur 436 822M doi 10 1038 nature04018 PMID 16094362 Die Sonnestelsel Son Aardplanete Mercurius Venus Aarde Mars Gasreuse Jupiter Saturnus Ysreuse Uranus Neptunus Planete Reuseplanete Dwergplanete Pluto Ceres Haumea Makemake ErisMane Aarde Mars Kleinplanete Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Pluto Haumea Eris Ringe Jupiter Saturnus Uranus NeptunusKlein Sonnestelselliggame Kleinplanete Asteroides Naby aarde voorwerpe Sentoure Trans Neptunus voorwerpe Komete Gordels en wolke Asteroidegordel Kuipergordel Verstrooide skyf Hillswolk OortwolkOntsluit van https af wikipedia org w index php title Natuurlike satelliet amp ol,