×
Namibië

Namibië (Duits: Namibia, [naˈmiːbi̯a]; Engels: Namibia, [nəˈmɪbiə], [næˈmɪbiə],(hulp·inligting)), amptelik die Republiek van Namibië (Engels: Republic of Namibia; Duits: Republik Namibia,(hulp·inligting)), is ’n republiek in Suider-Afrika waarvan die westelike grens die Atlantiese Oseaan is. Die land grens ook aan Angola en Zambië in die noorde, Botswana in die ooste en Suid-Afrika in die ooste en suide. Hoewel dit nie aan Zimbabwe grens nie, is Namibië deur 200 m van die Zambezirivier se rivierbedding van Zimbabwe geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm. Namibië land het op 21 Maart 1990 onafhanklikheid van Suid-Afrika gekry na afloop van die Namibiese Onafhanklikheidsoorlog. Die hoofstad en grootste stad is Windhoek. Namibië is ’n lidland van die Afrika-unie, Gemeenskaplike Monetêre Gebied, Suider-Afrikaanse Doeane-unie, Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap, Britse Statebond en die Verenigde Nasies. Namibië geniet ’n hoë politieke, ekonomiese en sosiale stabiliteit.

Republiek van Namibië
Nasionale leuse: Unity, Liberty, Justice
(Engels vir: "Eenheid, Vryheid, Geregtigheid")
Volkslied: Namibia, Land of the Brave
(Engels vir: "Namibië, Land van die Dapper")
Hoofstad Windhoek

22°34′S17°05′O /22.567°S 17.083°O /-22.567; 17.083

Grootste stad Windhoek
Amptelike tale Engelsa
Nasionale tale: Afrikaans (lingua franca), Duits, Herero, Kwangali, Lozi, Nama, Oshiwambo, Tswana
Regering

President
• Adjunkpresident
Eerste minister
• Adjunkpremier
Unitêre semi-presidensiële
grondwetlike republiek
Hage Geingob
Nangolo Mbumba
Saara Kuugongelwa
Netumbo Nandi-Ndaitwah
Onafhanklikheid
• Huidige grondwet
• Erken
van Suid-Afrika
9 Februarie 1990
21 Maart 1990
Oppervlakte
- Totaal

- Water (%)

825 615 km2 (34ste)
318 772 myl2
feitlik niks
Bevolking
- Maart 2019-skatting
- 2017-sensus
- Digtheid

2 673 158 (142ste)
2 606 971
3,2 / km2 (235ste)
8,3 / myl2
BBP (KKP)
- Totaal
- Per capita
2019-skatting

$28,956 miljard
$12 024

BBP (nominaal)
- Totaal
- Per capita
2019-skatting

$14,787 miljard
$6 140

MOI (2017) 0,647 (129ste) –medium
Gini (2015) 59,1hoog
Geldeenheid Dollar (NAD)
Tydsone
- Somertyd
SAT (UTC+2)
nie toegepas nie (UTC+2)
Internet-TLD .na
Skakelkode +264
aDuits en Afrikaans was ook amptelike tale tot onafhanklikheid in 1990. Die meerderheid van die bevolking praat Afrikaans as ’n tweede taal, terwyl Oshiwambo die moedertaal van die helfte van die bevolking is. Duits is die moedertaal van sowat 32% van die blanke inwoners, terwyl net 3,4% Engels as huistaal praat.
Nasa-Satellietbeeld van Namibië
Kaart van Namibië

Die naam "Namibië" is afgelei van die Namibwoestyn, wat die hele kusgebied van dié land beslaan. Dit is as ’n neutrale naam ná dié land se onafhanklikheid gekies om ’n moontlike benadeling van een van die Namibiese volke te voorkom. Mburumba Karina word as Namibië se naamgewer beskou.

Namibië is die droogste land in Afrika suid van die Sahara en is sedert die vroegste tye deur Boesmans, Damaras en Namas bewoon. Omtrent die 14de eeu n.C. het immigrerende Bantoes tydens die Bantoemigrasie die gebied bereik. Sedertdien vorm die Bantoegroepe, waarvan die Ovambo's die grootste is, die dominante bevolkingsgroep en sedert die laat 19de eeu vorm hulle die bevolkingsmeerderheid.

In 1878 het die Britse Kaapkolonie die hawe van Walvisbaai en die aflandige Pikkewyn-eilande geannekseer; met die stigting van die Unie van Suid-Afrika in 1910 het hulle ’n integrale deel van dié unie geword. In 1884 het die grootste deel van Namibië as Duits-Suidwes-Afrika ’n protektoraat (Schutzgebiet) van die Duitse Keiserryk geword. Die Duitsers het met die ontwikkeling van die infrastruktuur en landbou begin. Dit het en ’n Duitse kolonie gebly tot aan die einde van die Eerste Wêreldoorlog, nadat die Duitse troepe tydens die Suidwes-Afrika-veldtog in 1915 deur die Suid-Afrikaanse Leër verslaan is. In 1920 het die Volkebond die mandaat aan die Verenigde Koninkryk onder die administrasie van Suid-Afrika oorgedra. Vervolgens het Suid-Afrika sy wette, insluitende die rasseklassifikasies en reëls, Suidwes-Afrika opgelê. Vanaf 1948, toe die Nasionale Party tydens die algemene verkiesing van 1948 ’n meerderheid behaal het, het Suid-Afrika sy Apartheidswette ook op die destydse Suidwes-Afrika toegepas.

In die laat 20ste eeu het opstande en eise deur Afrikaleiers wat vir die Namibiese onafhanklikheid gepleit het, daartoe gelei dat die Verenigde Nasies in 1966 direkte verantwoordelikheid vir die gebied aanvaar het, maar Suidwes-Afrika het de facto onder Suid-Afrikaanse gesag gebly. Die VN het in 1973 SWAPO as die amptelike verteenwoordiger van die Namibiërs erken; dié party is deur die Ovambo's oorheers, wat die grootste deel van die bevolking vorm. Na interne konflikte het Suid-Afrika in 1985 ’n tussentydse administrasie in Namibië ingestel. Namibië het in 1990 volle onafhanklikheid van Suid-Afrika verkry, met die uitsondering van Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande wat tot 1994 onder Suid-Afrikaanse beheer gebly het.

Namibië het ’n bevolking van 2,6 miljoen en is ’n parlementêre demokrasie met ’n veelpartystelsel. Landbou, veeteelt, toerisme en mynbou – insluitend die myn van diamante, uraan, goud, silwer en onedele metale – vorm die ruggraat van die Namibiese ekonomie. Gegewe die teenwoordigheid van die onherbergsame Namibwoestyn is Namibië een van die ylbevolkste lande ter wêreld. Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn en die land is swaar getref deur die Vigs-epidemie met 15% van die volwasse bevolking wat teen 2007 besmet was.

Inhoud

Die landsnaam is afgelei van die Namibwoestyn, die oudste woestyn in die wêreld. Die naam Namib is op sigself van Nama-oorsprong en beteken "groot plek". Voor sy onafhanklikheid in 1990 was die gebied bekend as Duits-Suidwes-Afrika (Deutsch-Südwestafrika) en daarna as Suidwes-Afrika. Dit weerspieël die koloniale besetting van Duitsland en die Suid-Afrikaanse regering namens die Britse kroon (as gevolg van Suid-Afrika se dominiumstatus binne die Britse Ryk).

Pre-koloniale era

Die Wit Vrou

Die droë gebiede van Namibië is sedert die vroegste tye bewoon deur Boesmans, Damaras en Namas en sedert ongeveer die 14de eeu deur immigrerende Bantoes wat met die Bantoemigrasie uit sentraal Afrika gekom het. Van die laat 18de eeu en daarna het Oorlamstamme vanuit die Kaapkolonie die Oranjerivier oorgesteek en hulle in die area wat vandag suidelike Namibië is, gevestig. Hulle ontmoetinge met die nomadiese Namastamme was oorwegend vreedsaam. Die sendelinge wat saam met die Oorlams getrek het, is goed ontvang deur die Namas en die reg om watergate en weiding te gebruik is teen ’n jaarlikse fooi toegestaan. Op hul pad noordwaarts het die Oorlams ontmoetings met segmente van die Hererostam by Windhoek, Gobabis en Okahandja gehad wat nie so akkommoderend was nie. Die Nama-Herero-oorlog het in 1880 uitgebreek met vyandighede wat eers afgeneem het nadat die Duitse Keiserryk troepe ontplooi het in die betwiste gebiede. Hulle het die status quo tussen die Namas, Oorlams en Herero's gehandhaaf.

’n Groep Herero’s, ca. 1910

Die eerste Europeërs wat voet aan wal gesit en die gebied verken het was die Portugese seevaarder Diogo Cão in 1485 en Bartolomeus Dias in 1486; die gebied is egter nie deur die Portugese kroon beset nie. Soos die grootste deel van Afrika suid van die Sahara, is Namibië nie omvangryk verken deur Europeërs tot die 19de eeu nie, toe handelaars en setlaars, hoofsaaklik vanuit Duitsland en Swede, daar aangekom het. In die laat 19de eeu het die Dorslandtrekkers die gebied oorgesteek op pad van die Zuid-Afrikaansche Republiek na Angola. Van die Trekkers het in Namibië agtergebly in plaas daarvan om die tog na Angola te voltooi. Andere het na Namibië teruggekeer nadat Angola deur die Portugese hulle tot die katolisisme probeer bekeer het en die gebruik van hul taal in skole verbied het.

Duitse bewind

Die hoofartikels vir hierdie afdeling is: Duits-Suidwes-Afrika en Suidwes-Afrika-veldtog.

Namibië het in 1884 onder Otto von Bismarck ’n Duitse kolonie geword om Britse besetting te voorkom en het bekend gestaan as Duits-Suidwes-Afrika (Deutsch-Südwestafrika); in die omgangstaal is hierdie benaming dikwels afgekort tot Deutsch-Südwest ("Duits-Suidwes"). Die Palgrave-sendingstasie van die Britse Goewerneur het bepaal dat slegs die natuurlike diepwaterhawe van Walvisbaai die moeite werd was om te beset – dit is vir die Brittanje deur die Kaapkolonie beset.

Die Christuskerk en Ruiterstandbeeld in Windhoek

Van 1904 tot 1907 het die Herero's en die Namakwas die wapen teen die Duitsers opgeneem en in die gevolglike opstand het 10 000 Namas (ongeveer die helfte van die bevolking) en naastenby 65 000 Herero's (ongeveer 80% van die bevolking) omgekom. Nadat die oorlewendes uit aanhouding vrygelaat is, is hulle onderwerp aan onteiening, deportasie, gedwonge arbeid en segregasie.

Die meeste Afrikane is beperk tot sogenaamde inboorlinggebiede wat later onder Suid-Afrikaanse regering tot Bantoestans verklaar is. Sommige historici gaan selfs sover as om te spekuleer dat die volksmoord in Namibië as model vir die Nazi’s in die sjoa of Joodse volksmoord gedien het, maar die meeste geleerdes meen dat dit nie werklik ’n invloed op die Nazi’s, wat in daardie tyd kinders was, gehad het nie. Die vader van Hermann Göring, Heinrich Göring, was wel op sy dag ’n koloniale goewerneur in Namibië en ’n straat in Swakopmund is na hom vernoem. Die gedagte van die volksmoord bly relevant tot die etniese identiteit in onafhanklike Namibië en tot verhoudinge met Duitsland. Die Duitse regering het in 2004 formeel om verskoning gevra vir die Namibiese volksmoord.

Suid-Afrikaanse bewind en die stryd om onafhanklikheid

Die hoofartikels vir hierdie afdeling is: Suidwes-Afrika en Namibiese Onafhanklikheidsoorlog.
VN-Posseël van 1975, wat die Onafhanklikheid van Namibië eis
Die Odendaal-plan vir Bantoestans in Suidwes-Afrika in 1964
Kaart van tuislande in Suidwes-Afrika in 1978

Suid-Afrika het die kolonie in 1915 beset nadat die Duitse magte in die Eerste Wêreldoorlog verslaan is. Dit is as ’n mandaatgebied van die Volkebond vanaf 1919 geadministreer. Hoewel die Suid-Afrikaanse regering Suidwes in sy eie gebied wou inkorporeer, het dit nooit amptelik gebeur nie maar dit is deurgaans as die de facto ‘vyfde provinsie’ bestuur met die bevolking van Namibië wat verteenwoordiging in die Parlement van Suid-Afrika geniet het. Hulle het ook hul eie administrasie en Wetgewende Vergadering gekies. Die Suid-Afrikaanse regering het ’n administrateur vir SWA aangestel wat uitgebreide magte gehad het.

Na die Volkebond se tersydestelling en die ontstaan van die Verenigde Nasies in 1946 het Suid-Afrika geweier dat sy vroeëre mandaat deur ’n Trusteeskap van die Verenigde Nasies vervang moet word (wat nadere internasionale monitering van die gebied se administrasie saam met ’n definitiewe onafhenklikheidskedule vereis het). Die Herero's se Raad van Hoofmanne het ’n aantal petisies by die VN ingedien om te vra vir Namibië se onafhanklikheid gedurende die 1950’s. Gedurende die 1960’s, toe Europese moondhede onafhanklikheid aan hul kolonies en trustgebiede begin gee het, het die druk op Suid-Afrika begin toeneem om dieselfde met Namibië te doen. In 1966 het die Internasionale Geregshof ’n klag teen Suid-Afrika se volgehoue teenwoordigheid in die gebied van Ethiopië en Liberië van die hand gewys maar die VN se Algemene Vergadering het uiteindelik Suid-Afrika se mandaat teruggetrek. In 1971 het die Internasionale Geregshof ’n “adviserende mening” uitgebring waarin verklaar is dat Suid-Afrika se volgehoue administrasie van die gebied onwettig is.

In reaksie op die 1966-beslissing deur die Internasionale Geregshof het SWAPO se militêre vleuel, Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN), ’n guerrilla-oorlog begin voer in die stryd om onafhanklikheid maar dit was eers in 1988 wat Suid-Afrika ingestem het om die besetting van Namibië op te hef, in ooreenstemming met ’n VN-vredesplan vir die hele gebied. Buite die sentraal-suidelike gebied van Namibië (bekend as die “Polisie-sone” sedert die Duitse era en waar die hoof dorpe, industrieë, myne en landbougrond was) is die land opgedeel in “tuislande‘, soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse Bantoestans maar die Swart bevolking het nie hul samewerking gegee nie.

Na baie onsuksesvolle pogings deur die VN om Suid-Afrika te oorreed om in te stem tot die VN-besluit 435 te implementeer, wat in 1978 deur die VN se Veiligheidsraad aanvaar is as die internasionaal-ooreengekome dekoloniseringsplan vir Namibië. In 1988 het die oorgang na onafhanklikheid begin onder ’n drieledige diplomatieke ooreenkoms tussen Suid-Afrika, Angola en Kuba, met die VSA en die USSR as waarnemers, waaronder Suid-Afrika ingestem het om uit die gebied te onttrek en sy troepe te demobiliseer en Kuba ingestem het om sy troepe vanuit suid-Angola, wat gestuur is om die MPLA te ondersteun in sy stryd om Angola teen UNITA. ’n Gekombineerde VN Burgerlike en vredesmag onder die Finse diplomaat Martti Ahtisaari het toesig gehou oor die militêre onttrekkings, die terugkeer van SWAPO-bannelinge en die hou van Namibië se eerste verkiesing vir ’n grondwetlike vergadering in Oktober 1989. SWAPO het gewen maar nie hul eie verwagting van ’n twee-derde meerderheid gekry nie; die Suid-Afrikaans gesteunde Demokratiese Turnhalle-alliansie (DTA) het die amptelike opposisie geword.

Na die aanvaarding van die Namibiese grondwet, wat beskerming van menseregte, vergoeding vir staatsonteienings van privaat eiendom, ’n onafhanklike regbank en ’n uitvoerende presidensie (die grondwetgewende vergadering het die nasionale vergadering geword), ingesluit het, het Namibië op 21 Maart 1990 amptelik onafhanklik geword. Sam Nujoma is ingesweer as die eerste President van Namibië met verteenwoordigers van 147 lande, insluitend 20 staatshoofde, wat die plegtigheid bygewoon het. Dié seremonie is ook deur die Suid-Afrikaanse Nelson Mandela, wat die vorige maand uit die tronk vrygelaat is, bygewoon. Na die einde van Apartheid in 1994 is die Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande deur Suid-Afrika aan Namibië afgestaan.

Na onafhanklikheid

Hage Geingob, die huidige president van Namibië (sedert 2015)

Veelpartydemokrasie is ingestel en is volhou, ten spyte daarvan dat SWAPO telkens die verkiesings met ’n oorweldigende meerderheid wen, en verkiesings word gereeld op plaaslike, provinsiale en nasionale vlak gehou. Verskeie geregistreerde politieke partye is aktief en word in die Nasionale Vergadering verteenwoordig. Die oorgang van die 15 jaarbewind van president Nujoma na sy opvolger Hifikepunye Pohamba op 21 Maart 2005 het glad verloop. Pohamba is op 21 Maart 2015, Namibië se 25ste onafhanklikheidsdag, deur Hage Geingob opgevolg.

Die Namibiese regering het ’n beleid van nasionale versoening bevorder en amnestie gegee aan mense wat aan beide kante van die oorlog geveg het. Die burgeroorlog in Angola het ’n beperkte impak gehad op Namibiërs wat in die noorde van die land woon. In 1998 het die Namibiese Weermagtroepe na die Demokratiese Republiek van die Kongo gestuur as deel van ’n Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap-kontingent. In Augustus 1999 is ’n poging tot afskeiding in die noordoostelike Kaprivistrook suksesvol onderdruk. Die Kaprivikonflik is deur die Caprivi Liberation Army (CLA), ’n rebelgroep onder leiding van Mishake Muyongo, geïnisieer. Dit wou hê dat die Kaprivistrook ten einde van sy eie samelewing van Namibië moet skei.

’n Langlopende geskil oor die suidelike grens van Namibië se Kaprivistrook met Botswana was die onderwerp van ’n uitspraak deur die Internasionale Geregshof in Desember 1999. Die hof het beslis dat die Kasikili-eiland aan Botswana behoort.

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Politiek van Namibië.
Die Tintenpalast, setel van die Namibiese regering

Die Namibiese politiek vind plaas in die raamwerk van ’n presidensiële verteenwoordigende demokratiese republiek waar die president van Namibië vir ’n vyf-jaar termyn verkies word en die staatshoof asook die hoof van die regering is.

Die Grondwet van Namibië waarborg die skeiding van magte:

  • Uitvoerende mag word deur die president en die Namibiese kabinet uitgevier.
  • Wetgewende mag: Namibië het ’n tweekamerstelselparlement met die Nasionale Vergadering as laerhuis en die Nasionale Raad as die hoërhuis.
  • Regbank: Namibië het ’n hofstelsel wat die reg in die naam van die staat interpreteer en toepas.

Hoewel die grondwet ’n veelpartystelsel beoog vir Namibië se regering beoog het, lyk dit meer na ’n eenpartystaat met SWAPO wat sedert 1990 elke verkiesing gedomineer het. Die mees onlangse verkiesing, die vyfde sedert onafhanklikheid, is op 28 November 2014 gehou. Die volgende verkiesing is vir November 2019 beplan.

Buitelandse betrekkinge

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Buitelandse betrekkinge van Namibië.
Plekke oor die wêreld heen waar Namibië ambassadeurs of hoëkommissarisse het
Namibiese Ambassade in Berlyn

Namibië volg ’n grootliks onafhanklike buitelandse beleid met voortslepende affiliasies met state wat bygestaan het in die stryd om onafhanklikheid, insluitend Libië, Kuba en die Volksrepubliek China. Met ’n klein weermag en ’n swak ekonomie was die Namibiese regering se vernaamste buitelandse beleid gemoeid met die ontwikkeling van sterker bande met die ander lande in Suider-Afrika. As ’n dinamiese lid van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap is Namibië ’n uitgesproke voorstander vir groter streeksintegrasie. Namibië het op 23 April 1990 die 160ste lid van die Verenigde Nasies geword. Dit het ook met onafhanklikheid die vyftiende lid van die Britse Statebond geword.

Weermag

Vlag van die Namibiese Weermag

Namibië het geen vyande in sy onmiddellike omgewing nie maar spandeer gedurig meer geld op sy weermag as ander lande in Suider-Afrika (behalwe vir Angola). Militêre uitgawes het toegeneem van 2,7% van die BBP in 2000 tot 3,7% van BBP in 2009 en die koms van 12 Chengdu F-7 Airguard-stralers in 2006 en 2008 het Namibië vir ’n kort rukkie die grootste wapeninvoerder in Afrika suid van die Sahara gemaak.

Die Namibiese grondwet beskryf die rol van die weermag as die “verdediging van die gebied en nasionale belange”. Namibië het die Namibiese Weermag (NW) gestig wat uit voormalige vyande in die 23-jarige bosoorlog bestaan: die Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN) en die Suidwes-Afrikaanse Gebiedsmag (SWAGM). Brittanje het die plan vir die integrasie van hierdie magte opgestel en met opleiding van die NW begin. Die NW bestaan uit ’n klein hoofkantoor en vyf bataljons.

Die Verenigde Nasies se Oorgangshulpgroep (UNTAG)se Keniaanse infanteriebataljon het vir drie maande na die verkryging van onafhanklikheid in Namibië gebly om te help om die NW op te lei en om die noorde van die land te stabiliseer. Volgens die Namibiese Ministerie van Verdediging sal daar nie meer as 7 500 weermaglede (manlik en vroulik ingesluit) wees nie.

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Geografie van Namibië.
Klimaatsones in Namibië volgens die Köppen-klimaatklassifikasie
Sandduine in die Namibwoestyn
Geskakeerde reliëfkaart van Namibië

Met ’n grootte van 825 615 km² is Namibië die vier-en-dertigste grootste land (net na Venezuela) in die wêreld. Dit lê tussen 17°en 29° suiderbreedte (’n klein area is noord van 17°) en 11° en 26° oosterlengte.

In geologiese opsig word Namibië as een van die oudste dele van die Afrika-vasteland beskou. Lank voordat die reusevasteland Gondwanaland ontstaan het, het in die gebied van die huidige Afrika twee plato’s gevorm – die Kongo- en die Kalahari-Kraton. Die laasgenoemde beslaan groot dele van die huidige Namibië.

Die vastelandgebied van Gondwana, wat destyds dele van Afrika, Suid-Amerika, Australië, Indië en Antarktika bevat het, het eers sowat 550 miljoen jaar gelede as gevolg van tektoniese prosesse ontstaan. Sowat 150 miljoen jaar gelede het Gondwana uitmekaar gebreek, om sodoende die huidige vastelande te vorm.

Namibië se klimaattoestande het oor ’n lang tydperk feitlik onveranderd gebly, en baie geologiese strukture, prosesse en verskynsels is tot vandag toe baie goed bewaar. Een van die bekendste voorbeelde is die Namibwoestyn, wat as die oudste ter wêreld beskou word.

Administratiewe streke

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Streke van Namibië.

Namibië is opgedeel in 14 streke en onderverdeel in 121 kiesafdelings. Die administratiewe streke van Namibië word deur die Afbakeningskomitee ter tafel gelê en aanvaar of verwerp deur die Nasionale Vergadering. Sedert die stigting van die staat was daar reeds drie Afbakeningskomitees, met die mees onlangse een in 2013 onder leiding van regter Alfred Siboleka.

Streeksraadslede word direk verkies deur ’n geheime stemming (in streeksverkiesings) deur die inwoners van hul kiesafdelings.

Plaaslike owerhede in Namibië kan in die vorm van munisipaliteite (hetsy deel 1 of deel 2 munisipaliteite), stadsrade of dorpe wees.

Geografiese streke

Die Namibiese landskap bestaan algemeen uit vyf geografiese streke, elk met sy eie unieke abiotiese faktore en plantegroei met sommige variasie in en oorvleueling tussen die streke: die Sentrale Plato, die Namibwoestyn, die Groot Platorand, die Bosveld en die Kalahari.

Sentrale plato

Namib Platorand
Windhoek se kimlyn

Die Sentrale Plato lê van noord na suid en word begrens deur die Skedelkus na die noordweste, die Namibwoestyn en sy kusvlaktes na die suidweste, die Oranjerivier na die suide en die Kalahari na die ooste. Die hoogste punt in Namibië, die Brandberg (2 606 m) is in die Sentrale Plato. Binne die wye plat Sentrale Plato is die meerderheid van Namibië se bevolking en ekonomiese aktiwiteit. Windhoek, die hoofstad, is hier geleë asook. Die beste landbougrond is ook in hierdie gebied. Hoewel landbougrond slegs 1% van die land se oppervlak uitmaak word ongeveer die helfte van die land se bevolking deur landbou in diens geneem.

Die abiotiese faktore in die plato is naastenby dieselfde as op die platorand maar die topografiese kompleksiteit is egter verminder. Somertemperature kan so hoog as 40 °C word en ryp is algemeen in die winter.

Namibwoestyn

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Namibwoestyn.

Die Namibwoestyn is ’n wye uitspansel van hiperonvrugbare gruisvlaktes en duine wat langs die hele Namibiese kuslyn strek. Dit wissel van 100 tot honderde kilometer in breedte. Areas in die Namib sluit die Skedelkus en die Kaokoveld in die noorde in asook die uitgebreide Namib Sandsee langs die sentrale kus. Die sand waaruit die sandsee bestaan ontstaan uit ’n erosieproses wat in die Oranjeriviervallei in die suide plaasvind. Soos wat sandbelaaide water hul swewende belastings in die Atlantiese Oseaan laat uitspoel, word dit weer op land uitgespoel deur seestrome. Die heersende suidwestelike winde tel dit dan op en plaas dit in die vorm van reuse sandduine in die wydverspreide sandsee. So word die grootste sandduine in die wêreld gevorm. In areas waar die sandaanvoer afgeneem het weens die onvermoë van die sand om rivierbeddings oor te steek, skuur die wind die land om groot gruisvlaktes te vorm. In baie areas van die Namibwoestyn is daar bitter min plantegroei behalwe vir korsmosse wat in die gruisvlaktes en opgedroogte rivierbeddings gevind word waar plante toegang het tot ondergrondse water.

Groot Platorand

Die Groot Platorand styg tot meer as 2 000 m. Gemiddelde temperature neem toe hoe verder ’n mens van die koue Atlantiese waters beweeg terwyl die talmende kusmis stadig afneem. Hoewel die streek rotserig is met swak ontwikkelde grond, is dit nietemin aansienlik meer produktief as die Namibwoestyn. Soos somerwinde oor die platorand geforseer word, word vog as neerslag onttrek. Die water, saam met die vinnig veranderende topografie, is verantwoordelik vir die voortbringing van mikrohabitatte wat ’n wye verskeidenheid organismes huisves waarvan baie endemies is. Plantegroei op die platorand wissel in vorm en digtheid met gemeenskapstrukture wat wissel van digte bosse na meer struikagtige gebiede en verspreide bome. ’n Aantal Acacia-spesies word hier aangetref asook grasse en ander struikagtige plante.

Bosveld

Die Bosveld is in die noordooste van die land langs die grens met Angola en in die Kaprivistrook, wat die oorblyfsel is van ’n nou gang is waardeur die Duitse Keiserryk die Zambezirivier bereik het, aangetref. Die area kry aansienlik meer reën as die res van die land met ’n gemiddeld van ongeveer 400 mm per jaar. Temperature is ook koeler en meer gematig, met benaderde seisoenvariasies van tussen 10 °C en 30 °C. Die gebied is oor die algemeen plat en die grond is sanderig sodat dit nie goed water hou nie. Reg langs die Bosveld in noord-sentraal Namibië is een van die natuur se groot wonderwerke: die Etoshapan. Dit is vir die grootste gedeelte van die jaar ’n droë, sout woesteny maar gedurende die nat seisoen vorm daar ’n vlak meer wat oor meer as 6 000 km² strek. Die area is van ekologiese belang vir die groot getalle voëls en diere van die omliggende savanne wat deur droogte na die watergate om die meer gedwing word. Die bosveldstreek is deur die Wêreld Wildlewefonds afgebaken as deel van die Angola Mopane-boomveld ekogebied wat tot noord verby die Kunenerivier tot in Angola strek.

Kalahari

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Kalahari.

Die Kalahari is waarskynlik Namibië se bekendste geografiese kenmerk. Dit word gedeel met Suid-Afrika en Botswana en het ’n verskeidenheid van gelokaliseerde omgewings wat wissel van hiperonvrugbare sanderige woestyn tot areas wat nie in die algemene beskrywing van woestyn inpas nie. Een van hierdie areas, bekend as die Sukkulente Karoo, is die tuiste van meer as 5 000 plantspesies waarvan meer as die helfte endemies is; een derde van die wêreld se vetplante word in die Karoo aangetref.

Die rede vir hierdie hoë produktiwiteit en endemisiteit is waarskynlik die relatief stabiele aard van neerslag. Die Karoo ervaar nie op ’n gereelde basis droogte nie, en alhoewel die gebied tegnies woestyn is, bied gereelde winterreën genoeg vog om die gebied se interessante plantgemeenskap te onderhou. ’n Ander eienskap van die Kalahari en ook ander gebiede van Namibië, is koppe, geïsoleerde bergies wat mikroklimate en -habitatte vir organismes skep wat nie aangepas is om in die omliggende woestyngebied te oorleef nie.

Kuswoestyn

Die Sesriemcanyon in die Namibwoestyn

Namibië se kuswoestyne is een van die oudste woestyne ter wêreld. Die sandduine, wat geskep is deur sterk landwaartse winde, is die hoogste in die wêreld.

Die Namibwoestyn en die Namib-Naukluft Nasionale Park is hier geleë. Die Namibiese kuswoestyne is een van die rykste diamantvelde ter wêreld. Die area is opgedeel in die noordelike Skedelkus en die suidelike Diamantkus. Weens die ligging van die kuslyn – op die punt waar die koue water van die Atlantiese Oseaan by Afrika uitkom – is daar dikwels baie digte mis.

54% van die kuslyn is sanderige strande, 28% is sand en rots deurmekaar en 16% is slegs rotsagtig. Die kusvlaktes is “duinevelde” met korsmosse en ’n paar verspreide soutpanne. Naby die kus is daar gebiede waar die duine met plante bedek is. Namibië is ryk aan kus- en seehulpbronne wat grootliks onverken is.

Weer en klimaat

Sandduine in die Namibwoestyn teen aandskemer
Namibië is hoofsaaklik ’n groot woestyn en halfwoestyn plato

Namibië is geleë in die subtropiese hoëdrukgordel en neem af van sub-vogtig (gemiddelde neerslag hoër as 500 mm), na halfdroog (tussen 300 mm en 500 mm met die grootste gedeelte van die Kalahari wat in Namibië val) na onvrugbaar (tussen 150 mm en 300 mm). Hierdie drie klimaatstreke is landwaarts van die westelike platorand na die hiper-droë kusvlakte waar die neerslag minder as 100 mm gemiddeld is. Veranderlikheid in reënval en temperatuur is die kenmerk van die onvrugbare klimaat. Reënvalgemiddeldes wissel van minder as 100 mm per jaar oor die lengte van die Namibwoestyn tot 700 mm per jaar vir Katima Mulilo en die oostelike punt van die Sambesi; veranderlikheid wissel van geen reënval na soveel as 800 mm en meer in ’n oorvloedige seisoen. Hoewel die kern van die reënvalseisoen – Januarie tot Maart – ongeveer 70% van die algehele reën kry word dit tot soveel as 95% wanneer November, Desember en April bygereken word. Reën is egter nie beperk tot hierdie maande nie. Dit is slegs in die Kawango en die Kaprivistrook se reënvalstasies waar die maandelikse minimum ten minste een reëndag het. Die verre-suidweste, vernaam by Rosh Pinah se stasie is die swaarste reënval kwalik meer as 10 mm in een dag. Winterreëns is voorspelbaar in die Karas en Hardap-streke en bied vogtigheid vir die omgewing.

Die subtropiese hoëdrukgordel het gewoonlik wolklose dae en daar is meer as 300 sonskyndae per jaar. Dit is geleë aan die duidelike rand van die trope; die Steenbokskeerkring loop naastenby in die middel van die land deur. Die winter is gewoonlik droog met reënval wat normaalweg in die somer plaasvind. Die klein reënseisoen is tussen September en November en die groot reënseisoen is tussen Februarie en April. Humiditeit is laag en die gemiddelde reënval wissel van amper geen in die kuswoestyn tot meer as 600 mm in die Kaprivistrook. Reënval is egter hoogs veranderlik en droogtes is algemeen.

Weer en klimaat in die kusgebied word oorheers deur die koue, noordvloeiende Benguela-stroom van die Atlantiese Oseaan wat verantwoordelik is vir ’n baie lae neerslag (gemiddeld 50 mm of minder per jaar), gereelde digte mis en algemeen laer temperature as in die res van die land. In die winter kom bergwinde of oosweer soms voor. Dit is ’n warm droë wind wat van die binneland na die kus waai. Aangesien die area agter die kus woestyn is kan hierdie winde in sandstorms ontwikkel, soveel so dat sandstortings in die Atlantiese Oseaan op satellietbeelde sigbaar is.

Die Sentrale Plato en Kalahari het wye daaglikse temperatuurvariasies van soveel as 30°C.

Efundja, die jaarlikse vloede in die noordelike dele van die land het dikwels skade aan infrastruktuur en lewensverlies tot gevolg. Die reën wat hierdie vloede veroorsaak het hul oorsprong in Angola vanwaar dit in Namibië se Cuvelai-kom vloei en die vloedvlaktes (Oshanas in Oshiwambo) opvul. Die ergste vloede het in Maart 2011 plaasgevind en 21,000 mense moes verplaas word.

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Ekonomie van Namibië.
Tsumeb se hoofstraat

Namibië se ekonomie is as gevolg van sy geskiedenis nou verbind met dié van Suid-Afrika. Die grootste ekonomiese sektore is mynbou (10,4% van die bruto binnelandse produk in 2009), landbou (5,0%), vervaardiging (13,5%) en toerisme.

Namibië het ’n hoogs ontwikkelde banksektor met moderne infrastruktuur soos aanlyn-bankwese, selfoon-bankwese ens. Die Bank van Namibië (BoN) is die sentrale bank van Namibië en is verantwoordelik vir alle pligte van ’n sentrale bank. Daar is vier gemagtigde kommersiële takke van die BoN in Namibië: Bank Windhoek, Eerste Nasionale Bank, Nedbank en Standard Bank.

Namibië het ’n hoë werksloosheidskoers. “Streng werkloosheid” (mense wat aktief na werk soek) was in 2000 20,2%, in 2004 was dit 21,9% en in 2008 was dit 29,4%. Onder ’n breë definisie (insluitend mense wat opgehou soek het na werk) het werkloosheid van 36,7% in 2004 gestyg na 51,2% in 2008. Hierdie skatting ag mense in die informele werksektor as werksaam. Die Minister van Arbeid en Sosiale Welstand, Immanuel Ngatjizeko het die studie in 2008 geloof as “by verre beter in omvang en kwaliteit as enigiets wat dit vooraf gegaan het” maar hierdie metodologie het kritiek ontlok.

Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn van VS$1,25 per dag. Daar is ’n aantal wetgewende maatreëls in plek om armoede en werkloosheid te verlig. In 2004 is ’n arbeidswet afgekondig wat mense teen werksdiskriminasie op grond van hul MIV/Vigs-status beskerm. Vroeg in 2010 het die regering se tenderraad aangekondig dat “100 persent van alle ongeskoolde en halfgeskoolde arbeid voortaan sonder uitsondering vanuit Namibië bekom moet word”.

Vervoer

Die B2 tussen Swakopmund en Walvisbaai, Namibië

Ten spyte van die afgeleë aard van groot dele van die land, het Namibië hawens, lughawens, snelweë en spoorweë (smalspoor). Die land streef daarna om ’n middelpunt vir vervoer in die gebied te word; dit het ’n belangrike hawe en verskeie land-ingeslote bure. Die Sentrale Plato dien reeds as ’n vervoerdeurgang vir die digter bevolkte noorde van Suid-Afrika (die bron van vier vyfdes van Namibië se invoere).

Landbou

Verwelkomingsbord van die plaas Burgsdorf in Hardap

Ongeveer die helfte van die bevolking is van landbou afhanklik (hoofsaaklik bestaansboerdery) vir hul lewensbestaan maar Namibië moet nietemin kos invoer. Hoewel die BBP per capita vyf keer hoër is as dié van Afrika se armste lande, woon die meeste van Namibië se bevolking in landelike gebiede en voer ’n bestaansleefwyse. Namibië het een van die wêreld se hoogste koerse van inkomste-ongelykheid, deels weens die feit dat daar ’n stedelike ekonomie en ’n landelike kontantlose ekonomie is. Die ongelykheidsyfer neem dus mense in ag wat nie werklik op die formele economie steun vir hul oorlewing nie.

Omstreeks 4 000 kommersiële boere besit ongeveer die helfte van Namibië se bewerkbare grond. Die regerings van Duitsland en Groot-Brittanje finansier Namibië se grondhervormingsproses en die Namibiese regering het reeds grond van blanke boere begin onteien om grondlose swart Namibiërs van grond te voorsien.

Daar is ooreengekom op die privatisering van verskeie ondernemings in die hoop dat dit buitelandse belegging sal stimuleer. Herbelegging van omgewingsafgeleide kapitaal het die Namibiese per capita-inkomste egter gekniehalter. Een van die vinnig groeiende areas van ekonomiese ontwikkeling in Namibië is die toename van wildbewaringsgebiede. Hierdie natuurreservate is veral belangrik vir die landelike oorwegend werklose bevolking.

’n Watervoerende laag genaamd “Ohangwena II” is ontdek wat 800 000 mense in die noorde vir 400 jaar van water kan voorsien. Kundiges skat dat Namibië 7720 km³ se ondergrondse water het.

Mynbou en elektrisiteit

Myn naby Arandis

Mynbou is die belangrikste bydrae tot die Namibiese ekonomie en verskaf 25% van die inkomste. Namibië is die vierde grootste uitvoerder van nie-brandstof minerale in Afrika en wêreld se vierde grootste produsent van uraan. Daar is ’n noemenswaardige belegging in uraan-ontginning en Namibië gaan moontlik teen 2015 die wêreld se grootste uitvoerder van uraan wees. Ryk spoeldiamantvelde maak Namibië ’n primêre bron van juweelkwaliteit diamante. Hoewel Namibië hoofsaaklik bekend is vir sy juweeldiamante en uraanvelde word ’n aantal ander minerale soos lood, wolfram, tin, vloeispaat, mangaan, marmer, koper en sink ontgin. Daar is aflandige gasvelde in die Atlantiese Oseaan wat waarskynlik in die toekoms ontgin gaan word. Volgens Die Diamantondersoek (The Diamond Investigation), ’n boek oor die wêreldwye diamantmark sedert 1978, het De Beers, die wêreld se grootste diamantmaatskappy, die meeste van die Namibiese diamante gekoop en sal hulle voortgaan om dit te doen omdat “watter regering ookal oorneem uiteindelik die inkomste nodig sal hê om te oorleef”.

Binnelandse toevoerspanning is 220V (wisselstroom). Elektrisiteit word hoofsaaklik deur termiese en hidro-elektriese kragstasies van Nampower opgewek. Nie-konvensionele metodes van elektrisiteitsopwekking speel ook ’n rol. Die Namibiese regering word deur die ryk uraanvelde aangemoedig om teen 2018 ’n kernkragstasie op te rig. Dit blyk ook of uraanverryking plaaslik gedoen gaan word.

Toerisme

Burgers van rooi lande mag Namibië sonder visum besoek
’n Voorbeeld van Namibiese wild, die Bontkwagga, ’n toerismefokus

Toerisme is ’n groot bydraer (14,5%) tot Namibië se BBP wat duisende werkgeleenthede skep (18,2% van Namibië se beroepsbevolking). Dit dien jaarliks meer as ’n miljoen toeriste op ’n direkte of indirekte wyse. Die land is onder die hoofbestemmings in Afrika en is bekend vir ekotoerisme waarvan Namibië se uitgebreide wildlewe ’n kenmerk is.

Daar is baie jaghuise en reservate om ekotoeriste te akkommodeer. Sportjag is ook gewild en speel ’n al hoe belangriker rol in die Namibiese ekonomie. 14% van die totale jaarlikse toerisme in 2000 (of VS$19,6 miljoen) was gewy aan sportjag deurdat baie spesies gesog is onder internasionale sportjagters. Daarnaas is ekstreme sportsoorte soos sandplank en 4x4-veldry ook gewild en daar is baie maatskappye wat toere aanbied. Die gunstelingplekke, wat deur toeriste besoek word, sluit die Kaprivistrook, die Visrivier-canyon, Sossusvlei, die Skedelkus, Sesriem, die Etoshapan en die kusdorpe Swakopmund, Walvisbaai en Lüderitz in.

Belasting en lewenskoste in Namibië

Lewenskoste in Namibië is relatief hoog omdat die meeste goedere ingevoer moet word. Sakemonopolië in sekere sektore sorg ook vir hoër winsmarges en verdere stygings in pryse. Windhoek is gelys as die 150ste duurste plek in die wêreld vir uitgewekenes.

Persoonlike belasting is van toepassing op totale belasbare inkomste van ’n indiwidu en dit word op progressief marginale koerse oor ’n aantal inkomstegroepe belas. Belasting op toegevoegde waarde (BTW) is van toepassing op die meeste handelsware en dienste.

Herero-vroue in Windhoek
’n Jong Himba-vrou in Namibië
Kinders in Khorixas, Namibië
’n San-man in Namibië
Duitse Namibiërs in Keetmanshoop, 1926

Namibië het die tweede laagste bevolkingsdigtheid van enige soewereine staat (na Mongolië). Die meerderheid van die Namibiese bevolking is van Bantoe-sprekende oorsprong – hoofsaaklik van Ovambo-etnisiteit (wat ongeveer die helfte van die bevolking uitmaak) en is woonagtig in die noorde van die land. Hulle is egter nou regoor Namibië versprei. Ander etniese groepe is die Herero's en Himba (wat ’n soortgelyke taal praat) en die Damaras wat dieselfde kliktaal as die Namas praat.

Benewens die Bantoe-meerderheid is daar groot groepe Khoisan-mense (soos die Namas en Boesmans) wat afstammelinge is van die oorspronklike bewoners van suider Afrika. Die land het ook afstammelinge van Angolese vlugtelinge. Daar is ook twee groepe van mense met gemengde rasse, genaamd die Bruines en die Basters. Saam maak hulle 6,6% van die bevolking uit. Daar is ook ’n aantal Han-Sjinese in Namibië.

Blankes van Portugese, Nederlandse, Duitse, Britse en Franse oorsprong maak ongeveer 6,4% van die bevolking uit; hulle is getalsgewys die tweede grootste populasie van Europese oorsprong naas Suid-Afrika in Afrika suid van die Sahara. Die meeste blanke Namibiërs en omtrent almal van gemengde herkoms praat Afrikaans en deel dieselfde oorsprong, kultuur en geloof as die blanke en bruin bevolkings van Suid-Afrika. ’n Kleiner verhouding van blankes (ongeveer 30 000) kan hul stambome direk terugvoer na Duitse koloniale setlaars en behou die Duitse kultuur en onderwysinstellings. Naastenby alle Portugese setlaars het uit die voormalige Portugese kolonie van Angola na Namibië gekom. Volgens die sensus van 1960 was daar 526 004 mense in Suidwes-Afrika, insluitend 73 464 blankes (14%).

Daar is elke tien jaar ’n sensus in Namibië. Na onafhanklikheid is die eerste Bevolkings- en Behuisingsensus in 1991 gehou, met daaropvolgende sensusse in 2001 en 2011. Die metode van dataversameling is om elke persoon wat in Namibië woon op die nag van die sensus te tel, waarookal hulle mag wees – ’n statistiese prosedure wat de facto-metode genoem word. Vir opsommingsdoeleindes word die land in 4042 opsommingsareas opgedeel. Hierdie areas oorvleuel nie met die grense van kiesafdelings nie sodat betroubare gegewens vir verkiesingsdoeleindes ook verkry kan word.

Die Bevolkings- en Behuisingsensus van 2011 het ’n bevolking van 2 113 077 in Namibië getel. Tussen 2001 en 2011 was die jaarlikse bevolkingsgroeikoers 1,4%, ’n neerdaal van 2,6% in die vorige tydperk van tien jaar.

Grootste stede

Godsdiens

Die Sint Mariakerk in Windhoek

Die Christelike gemeenskap maak tussen 80% en 90% van die Namibiese bevolking uit met minstens 50% hiervan Luthers, 20% Rooms-Katolieke, 5% Nederduitse Gereformeerdes en 5% Anglikane en ander denominasies. 10% tot 20% van die bevolking beoefen inheemse gelowe. Van die Duitse bevolking is sowat 5 200 lidmate van die Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK). Die kerk bedryf drie ouetehuise en twee preprimêre skole.

Sendingwerk gedurende die 1800’s, deur onder meer die Rynse Sendinggenootskap, het baie Namibiërs tot die Christenskap bekeer. Hoewel die meeste Namibiërs Luthers is, is daar ook Rooms-Katolieke, Metodistiese, Anglikaanse, Afrika Metodistiese Episkopaalse, Gereformeerde en Rynse Christene.

Daarbenewens is daar ook Mormone (Heiliges van die Laaste Dae) en sowat 100 Jode.

Taal

Hoewel die amptelike taal Engels is, kan uit hierdie foto (met voorbeelde van Engels, Duits, Afrikaans en Oshivambu) gesien word dat Namibië ’n veeltalige land is

Die land se amptelike taal is Engels. Tot 1990 het Duits en Afrikaans hierdie status met Engels gedeel. Lank voor Namibië se onafhanklikheid van Suid-Afrika het SWAPO besluit dat die land amptelik eentalig moet wees. Dit was ’n bewustelike besluit wat in teenstelling met sy buurlande beskou is as “ ’n doelbewuste beleid van etnolinguïstieke fragmentasie.” Gevolglik het Engels die enigste amptelike taal van Namibië geword. Party ander tale het halfamptelike erkenning geniet deur toegelaat te word as onderrigmedium in primêre skole.

Die meerderheid van Namibiërs wat in die noorde van die land woon praat Oshivambo maar die taal wat naastenby oral verstaan en gepraat kan word is Afrikaans. Onder die jonger geslagte is Engels en Afrikaans die tale wat wyd verstaan word. Afrikaans en Engels word primêr gebruik as die tweede taal vir openbare kommunikasie, maar klein gemeenskappe moedertaalsprekers van hierdie tale bestaan regdeur die land.

Hoewel Engels die enigste amptelike taal is, praat die blanke bevolking merendeels Duits of Afrikaans. Selfs 90 jaar na die einde van die Duitse koloniale era speel Duits steeds ’n leidende rol as kommersiële taal. Afrikaans word deur 60% van die blanke bevolking gepraat, Duits deur 32%, Engels deur 7% en Portugees deur 1%. Die ligging naby die Portugeessprekende Angola verklaar die relatief hoë getal Portugeessprekendes. Kombuis-Duits, ’n vereenvoudigde kontak- of mengeltaal, wat tydens die Duitse koloniale bewind ontwikkel is, word nog deur sowat 15 000 meestal bejaarde Namibiërs gepraat.

Afrikaans in Namibië

Afrikaans as vroeë verkeerstaal

Alhoewel Afrikaanssprekendes hulle al vroeër in Namaland gevestig het, dateer die eerste verwysing na hul aanwesigheid uit 1738. Jagters, handelaars en nuuskierige reisigers het dikwels besoeke aan die gebied gebring, terwyl Namakwa-gesinne en ander hulle daar gevestig het. Robert Gordon, ’n offisier in diens van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie, het die Gariep in 1777 ter ere van die Nederlandse Huis van Oranje-Nassau, die Oranjerivier genoem.

Gedurende die 1780's het drie Afrikanerboere hulle tydelik so ver noord as Swartmodder, die huidige Keetmanshoop, gevestig. In 1796 het ’n groot groep Oorlamses, wat na hulself as Afrikaners verwys, hulle in ’n gebied net noord van die Oranjerivier in die suidooste van die land gevestig. ’n Deel van hierdie Afrikaanssprekende gemeenskap het later, in 1835, noordwaarts getrek na Aigams, ’n plek wat hulle Windhoek genoem het en wat vanaf 1890 as administratiewe sentrum van die Duitse kolonie Suidwes-Afrika sou dien.

Ander groepe van Oorlamses uit die Kaapkolonie, wat in 1806 onder Britse bewind gekom het, het later gevolg en hulle op plekke soos Bethanien, Gibeon en Naosanabis naby Gobabis gevestig. Afrikaans het sodoende as omgangstaal oor die hele suide van Namibië versprei. Sedert die 1820's het ook steeds groter getalle Afrikaanssprekende Basters uit die Kaapkolonie ’n nuwe tuiste in Namaland gevind en hulle so ver as Walvisbaai aan die Atlantiese Oseaankus gevestig. Hulle was hoofsaaklik in nedersettings soos Rehoboth suid van Windhoek en Rietfontein aan die rand van die Namibwoestyn in Oos-Namibië saamgetrek.

In die omgewing van Walvisbaai, wat reeds in 1793 onder hierdie naam bekend gestaan het, het daar al vroeg ’n behoefte aan ’n verkeerstaal ontstaan. Weens die oorheersende posisie, wat Afrikaanssprekende Oorlamses in Windhoek ingeneem het, en die aanwesigheid van Afrikaanssprekende gemeenskappe langs die Swakoprivier, die hoofroete tussen die kusgebied en die binneland, was kennis van Afrikaans ’n noodsaaklikheid vir reisigers, handelaars en jagters wat besoeke aan Herero- en Damaraland gebring het. Reisigers soos Sir Francis Galton, Charles John Anderson, James Chapman en William Coates Palgrave was tydens hul toere in die gebied op Afrikaanssprekende tolke aangewese.

Die gebruik en status van Afrikaans is in die 19de eeu deur ’n aantal faktore bevorder. Sendinggenootskappe – soos die Londense, Rynse en Wesleyaanse Sendinggenootskap – het die Christelike godsdiens vanaf 1805 in die suidelike en vanaf 1842 in die sentrale dele ingevoer. Terwyl sendelinge moeite gedoen het om inheemse tale soos Nama en Herero vir hulle sendingwerk aan te leer, het almal dit nuttig gevind om ook Afrikaans of Nederlands vir hierdie doelwit te gebruik. Afrikaanse taallesse was dus ook deel van die opleiding aan die Augustineum, ’n opvoedkundige instelling vir sendelinge wat in 1864 op Otjimbingwe gevestig is, ’n plek aan die oewer van die Swakoprivier wat vinnig tot ’n smeltkroes van kulture ontwikkel het.

Namahoofde soos David Christiaan in Bethanien en Oorlamse leiers soos Jonker Afrikaner in Windhoek en Moses Witbooi in Gibeon het daarop aangedring dat kinders in Afrikaans (destyds gewoonlik "Hollands" genoem) onderrig moes word. Afrikaans het daarnaas die status van saketaal gehad waarin feitlik alle handelsaktiwiteite plaasgevind het. Jonker Afrikaner het handelsbande aktief bevorder deur die bou van paaie wat deur die bergagtige terrein van Auas en die Khomas-hoogland rondom Windhoek geloop het.

’n Derde faktor, wat die status van Afrikaans bevorder het, was die feit dat die taal nie net op hoëfunksie-gebiede soos onderwys en godsdiens gebruik is nie, maar ook vir formele onderhandelinge en ooreenkomste. Belangrike vredesooreenkomste tussen Nama-, Oorlams-, Baster- en Herero-partye is in respektiewelik Nederlands en Afrikaans gesluit, en die taal is ook in alle dokumente gebruik wat by grondverkope onderteken moes word. In die suide was Afrikaans die taal van die plaaslike administrasies wat deur hoofde en hul rade gebesig is.

Afrikaans het sodoende in die tyd voor die Duitse kolonisasie op ’n informele wyse die status van ampstaal geniet. Vir twee derdes van die gebied van die huidige Namibië het Afrikaans as algemene moeder- en verkeerstaal in die privaat sfeer, in onderwys en in die kerklike lewe gedien.

Terwyl ’n aantal handelaars van hoofsaaklik Engelse afkoms hulle op verskillende plekke in die land gevestig het, het Afrikaanssprende blankes vanaf 1885 na die gebied geïmmigreer. Deur grond van Namas, Oorlamses en Basters te koop of te leen, het hierdie Afrikaners, wat hulle permanent as boere in die land gevestig het, ’n deel van die Namibiese bevolking geword.

Afrikaans gedurende die Duitse koloniale bewind

Gedurende die 18de en vir die grootste deel van die 19de eeu het alle taalkundige ontwikkelinge in die land op ’n natuurlike wyse plaasgevind. Die prentjie het egter verander toe die Duitse Ryk die gebied tussen die Kunenerivier in die noorde, die Oranjerivier in die suide, die Atlantiese Oseaan in die weste en die Kalahariwoestyn in die ooste as sy oorsese besitting oorgeneem het. Die koloniale bewind is deur ’n verdragstelsel gevestig waarvolgens inheemse bevolkingsgroepe hulle aan die gesag van die Duitse keiser onderwerp het. In ruil hiervoor is hulle onder sy "beskerming" geplaas. Sommige gemeenskappe soos die Oorlamses onder Witbooi en die Herero's in die Gobabisgebied het weerstand teen die Duitsers gebied, maar in 1894 was die hele land suid van die Etoshapan onder Duitse koloniale bewind.

Die Duitse bewind was daarop gemik om ’n Duitse karakter aan die kolonie te gee, veral deur die stigting van Duitse instellings en die bevordering van Duitse immigrasie, maar aanvanklik is Afrikaans se status nie aangetas nie. Afrikaans is steeds gebruik vir briefwisseling, onderhandelinge en ooreenkomste. Omstreeks 1900 is van Duitse amptenare egter verwag om Duits as enigste ampstaal te vestig. So is daarop aangedring dat die Rynse Sendinggenootskap in sy skole Afrikaans deur Duits moes vervang. Sendelinge het wel ingestem om Duits as bykomende skoolvak te onderrig, maar gewaarsku dat dit in opvoedkundige opsig nie raadsaam sou wees om Duits as onderrigmedium af te dwing nie, juis omdat Afrikaans al lank as algemene omgangstaal gevestig was.

Afrikaans tydens die Suid-Afrikaanse administrasie van Suidwes-Afrika

Taalkundige inmenging van regeringskant was iets wat versigtig gehandhaaf moes word, nie net tydens die Duitse bewind tussen 1884 en 1915 nie, maar ook nadat die kolonie ná die Eerste Wêreldoorlog as mandaatsgebied van die Volkebond deur die Unie van Suid-Afrika geadministreer is. Net soos in Suid-Afrika is Nederlands en Engels as ampstale ingevoer. Aanvanklik is hoofsaaklik Engels as administratiewe taal gebruik, en eers nadat Afrikaans Nederlands in 1925 as ampstaal in Suid-Afrika vervang het, het dié taal toenemend ingang tot regeringsake gevind. In die volgende dekades is Afrikaans, net soos in Suid-Afrika, deur sommige politieke kringe met die beleid van rasseskeiding verbind.

Afrikaans in die onafhanklike Namibië
Die verspreiding van Afrikaans in Namibië volgens die Sensus van 2001

Toe Namibië in 1990 onafhanklik geword het, het Afrikaans, net soos Duits, sy status as ampstaal kwytgeraak. Nogtans was in 1991 sowat die helfte van alle 765 000 geletterdes in die land Afrikaanssprekend. Afrikaans was ook allesbehalwe ’n taal van blanke Afrikaners, maar is van begin af deur mense van alle etniese groepe gebesig sodat blanke Afrikaanssprekendes steeds ’n minderheid verteenwoordig het. Afrikaanssprekende Namibianers is trots op hulle afkoms, en wys dit deur hul taalgebruik. Namibië se Afrikaanse dagblad, Die Republikein, het die tweede grootste sirkulasie na die anglofone The Namibian, terwyl die Namibiese uitsaaikorporasie NBC steeds Afrikaanse programme uitsaai. Die getal Afrikaanse radiostasies, media en boekvrystellings het selfs gegroei.

Tans kan driekwart van die Namibiese bevolking Afrikaans praat of verstaan, en dit is nie waarskynlik dat die taal ooit sal verdwyn nie. Weens die oorheersende rol van Engels as onderwystaal (moedertaalonderrig in openbare skole is beperk tot grade 1 tot 3) sal Afrikaanse lees- en skryfvaardighede onder jongmense moontlik gaandeweg afneem, net soos die belangrikheid van Afrikaans as verkeerstaal. Volgens berigte word in biblioteke teen Afrikaans gediskrimineer, en al is dit geen amptelike beleid nie, word geen nuwe Afrikaanse boeke aangeskaf nie.

Gesondheid

Verspreiding van Vigs in Namibië

By geboorte was die lewensverwagting van ’n Namibiër 52,2 jaar in 2012 – onder die laagste in die wêreld. Die Vigsepidemie is ’n groot probleem in Namibië. Hoewel die omvang van infeksie aansienlik laer is as Botswana, het ongeveer 13,1% van die volwasse bevolking MIV. In 2001 was daar ’n geraamde 210 000 mense wat MIV gehad het en in 2003 was die sterfte as gevolg daarvan 16 000. Volgens UNAIDS se 2011-verslag “wil dit voorkom of die epidemie afplat.” Soos wat die epidemie die ouer bevolking laat krimp het, het die getal weeskinders toegeneem. Die onus lê op die regering om opvoeding, kos, skuiling en klerasie aan hierdie wesies te bied.

Die probleem van malaria word ook nog vererger deur die Vigsepidemie. Navorsing toon dat die risiko in Namibië 14,5% groter is om malaria te kry indien ’n persoon ook Vigs het. Die sterfterisiko van malaria neem ook toe met 50% wanneer daar ’n gelyklopende MIV-infeksie is. Gegewe die koers van infeksie van malaria, kan dit vir die regering moeilik wees om die mediese en ekonomiese impakte van die epidemie te hanteer. In 2002 was daar slegs 2002 dokters in Namibië.

Opvoeding

Hoërskoolleerders
Klaskamer van ’n Namibiese staatskool
Ingang van die Hifikepunye Pohamba-kampus van die Universiteit van Namibië in Ongwediva
’n Regering-befondsde mobiele skool vir Himba-kinders in Ottati, Kunene-streek

Namibië het ’n verpligte gratis opvoedingstelsel vir kinders tussen 6 en 16. Grade 1–7 is laeronderwys en grade 8–12 is hoëronderwys. In 1998 was daar 400 325 leerlinge in laerskole en 115 237 in hoërskole. Die leerling-onderwyserverhouding is in 1999 geskat as 32:1 met ongeveer 8% van die BBP wat op opvoeding spandeer word. Kurrikulunontwikkeling, opvoedkundige navorsing en professionele ontwikkeling van onderwysers word deur die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling in Okahandja georganiseer.

Die meeste skole in Namibië is staatskole maar daar is ook ’n aantal privaat skole wat deel uitmaak van die land se opvoedingstelsel. Daar is vier onderwyskolleges, drie landboukolleges, ’n polisie-opleidingskollege, die Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie (eertydse Politegnikum van Namibië) en ’n nasionale universiteit.

Sedert onafhanklikwording het onder meer die volgende privaat skole tot stand gekom:

Naam Ligging Onderrigmedium Jaar gestig Webtuiste
Privaatskool Moria Outjo Afrikaans 1991
Windhoek Afrikaanse Privaatskool Windhoek Afrikaans 1995
Constantia Private School Windhoek Engels
Windhoek Gymnasium Windhoek Eng. (Afr. gr. 1–7) 2007
Privaat Skool Swakopmund Swakopmund Eng. (Duits gr. 1–7) Onbekend
Privaatskool Elnatan Stampriet Afrikaans 1992
Zambezi Privaatskool Katima Mulilo Afrikaans Onbekend Onbekend
Tsumeb Gimnasium Tsumeb Afrikaans Onbekend
Berg-op Akademie Okahandja Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 2008
Pro-Ed Akademie Swakopmund Afr. gr. 1–12, Eng. 1–5, 8–10 1995
Edugate Akademie Otjiwarongo Afr. gr. 1–4, Eng. gr. 5–12 2003
Excelsior Privaatskool Aroab Afrikaans Onbekend Onbekend
Keetmanshoop Privaatskool Keetmanshoop Afrikaans 1996
Mariental Gymnasium Private School Mariental Engels 2016 Onbekend
Grootfontein Agri College Grootfontein Afrikaans 2011 Onbekend
Gobabis Gimnasium Gobabis Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 2000
Privaat Hoërskool Walvisbaai Walvisbaai Eng. (sedert 1995) 1961

Gemeenskapsgebaseerde wildbewaringsgebiede

Kokerboomwoud, Bosveld

Namibië is een van min lande in die wêreld wat die bewaring en beskerming van natuurlike hulpbronne spesifiek in sy grondwet aanspreek. Artikel 95 lui “Die Staat sal die welstand van die mense aktief bevorder en onderhou deur internasionale beleide te aanvaar wat op die volgende gemik is: onderhoud van ekostelsels, noodsaaklike ekologiese prosesse en biologiese verskeidenheid van Namibië en die gebruik van lewende natuurlike hulpbronne op ’n volhoubare basis tot voordeel van alle Namibiërs, nou en in die toekoms.”

In 1993 het die Namibiese regering befondsing van die Verenigde State se Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling (USAID) ontvang deur sy projek Leef in ’n Beperkte Omgewing (LIFE). Die Ministerie van Omgewing en Toerisme vorm saam met organisasies soos USAID, die Bedreidge Wildlewetrust, die Wêreldwye Natuurfonds en die Kanadese Ambassadeursfonds ’n Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur-ontersteuningstruktuur. Die hoofdoel van hierdie projek is om volhoubare natuurlike hulpbronbestuur te bevorder deur plaaslike gemeenskappe regte tot wildsbestuur en toerisme te gee.

Sport

Windhoek se Sam Nujoma-stadion net voor ’n o/20-sokkerwedstryd tussen Namibië en Suid-Afrika in Maart 2008

In 1990 het die Republiek van Namibië ’n lidland van die Britse Statebond geword en ook sy Nasionale Olimpiese Komitee (NOK) gevestig om sy belange in die Internasionale Olimpiese Komitee (IOK) te behartig. Die Namibiese NOK is in die volgende jaar amptelik deur die IOK erken. Die nasionale span het sy debuut tydens die Statebondspele van 1994 gemaak wat in Victoria, Kanada, gehou is. Sedertdien het Namibiese atlete hul land gereeld by die Statebondspele verteenwoordig.

Namibië se nasionale sportsoorte is netbal, rugby en sokker, waarvan laasgenoemde dié land se gewildste sportsoort is. Die Namibiese sokkerspan het vir die Afrikanasiesbeker 2008 gekwalifiseer maar kon nog nie vir ’n Sokker-Wêreldbeker kwalifiseer nie. Die nasionale span met die meeste sukses is egter die nasionale rugbyspan wat al in ses wêreldbekerkompetisies gespeel het. Namibië is verteenwoordig by die 1999, 2003, 2007, 2011, 2015 en 2019-toernooie. Krieket is ook gewild en die nasionale krieketspan het tydens die Krieketwêreldbeker 2003, wat in Suid-Afrika, Kenia en Zimbabwe beslis is, uitgedraf. In Desember 2017 het die Namibiese Krieketraad vir die eerste keer die eindstryd van die Suid-Afrikaanse Provinsiale Krieket-Eendag-uitdaging bereik. In Februarie 2018 het Namibië die IKR Wêreld Krieketliga se Divisie 2 met Namibië, Kenia, die Verenigde Arabiese Emirate, Nepal, Kanada en Oman gehuisves, ’n uitspeelrondte ter voorbereiding vir die Krieketwêreldbeker 2019-kwalifikasie van 2018 in Zimbabwe, waartydens vir die laaste twee plekke meegeding is. Die Namibiese krieketspan het in 2019 vir die 2020 Twintig20-Wêreldbeker in Australië gekwalifiseer.

Rolskaatshokkie is vir die eerste keer in 1995 gespeel en het ook toegeneem in gewildheid. Die nasionale vroue rolskaatshokkiespan het in die Wêreldkampioenskap 2008 van die Internasionale Rolskaatssportfederasie deelgeneem. Namibië bied een van die strafste wedlope, die Namibiese ultramarathon, aan. Die bekendste Namibiese naelloper is Frankie Fredericks. Hy het vier Olimpiese silwermedaljes gewen (1992 en 1996) en het ook medaljes van verskeie Wêreldatletiekkampioenskappe. Hy is ook bekend vir sy humanitêre aktiwiteite binne en buite Namibië.

Frankie Fredericks is die mees bekende Namibiese naelloper en het hom in die 100 en 200 m gespesialiseer. Hy het al vier Olimpiese silwermedaljes (in 1992 en 1996), maar ook verskeie medaljes tydens IAAF se Atletiese Wêreldkampioenskappe gewen. Die gholfspeler Trevor Dodds het in 1998 die Groter Greensboro-ope, en van 15 toernooie in sy loopbaan, ingepalm. Hy het in dieselfde jaar sy beste rang op die wêreldranglys behaal, naamlik 79. Die beroepsfietsryer en Namibiese padwedloopkampioen Dan Craven het Namibië tydens die Olimpiese Somerspele 2016 in beide padwedloop en individuele tydtoets verteenwoordig. Die bokser Julius Indongo was in 2016 en 2017 die wêreldkampioen in die WBA, IBF en IBO se onderskeidelike ligte weltergewig-afdelings.

Media

Die Windhoek Observer se hoofkantoor
Kenteken van die Republikein
Kenteken van die Allgemeine Zeitung

Hoewel Namibië se bevolking betreklik klein is, het die land ’n wye mediaverskeidenheid: twee televisiestasies, 19 radiostasies (gemeenskapsradiostasies is nie ingesluit nie), 5 dagblaaie, verskeie weekblaaie en spesiale publikasies ding mee om ’n gehoor. Daarbenewens is daar ook baie buitelandse media, veral vanuit Suid-Afrika, beskikbaar. Aanlynmedia is hoofsaaklik gebaseer op die inhoud van gedrukte media. Namibië het ’n staatsbeheerde persagentskap genaamd NAMPA (Namibiese Persagentskap).

Geskiedenis

Die eerste koerant in Namibië was die Windhoek Anzeiger wat in 1898 gestig is. Radio is in 1969 bekendgestel en televisie in 1981. Gedurende die Duitse bewind het die koerante hoofsaaklik nuus aan die Duitssprekende gemeenskap gebied. Die media is ook grootliks beïnvloed deur Suid-Afrika.

Gedrukte media

The Namibian, Republikein (die enigste Afrikaanse dagblad buite Suid-Afrika), Allgemeine Zeitung (die enigste Duitse dagblad in Afrika), die Namibian Sun en die staatsbeheerde New Era is dagblaaie in Namibië. Buiten die grootste dagblad, "The Namibian", wat deur ’n trust besit word, en New Era, is die ander koerante privaat blaaie en deel van Namibia Media Holdings (NMH, tot 2014 bekend as Democratic Media Holdings).

Ander noemenswaardige nuusblaaie is die poniekoerant Informanté wat deur TrustCo besit word, die weekblaaie Windhoek Observer en Namibia Economist en die streeksblad Namib Times (gemik op Swakopmund en Walvisbaai). Insight Namibia en Prime Focus is tydskrifte wat aktuele sake bespreek. Sister Namibia staan uit as die langslopende tydskrif van ’n nieregeringsorganisasie in Namibië terwyl Namibia Sport die enigste nasionale sporttydskrif is. Voorts word die drukmark aangevul deur partypublikasies, studenteblaaie en tydskrifte van openbare betrekkinge.

Uitsaaiwese

Die uitsaaisektor word oorheers deur die staatsbeheerde Namibiese Uitsaaikorporasie (nbc). Die openbare uitsaaier bied ’n televisiestasie asook ’n “Nasionale Radio” in Engels en nege taaldienste in inheemse tale. Die nege privaat radiostasies in die land is hoofsaaklik Engels behalwe vir Radio Omulunga (Oshiwambo) en Kosmos 94.1 (Afrikaans).

Sedert die 2000’s het One Africa Television wat in privaatbesit is, met die Namibiese Uitsaaikorporasie begin meeding.

Vryheid

Vergeleke met buurlande het Namibië sterk mediavryheid. Oor die laaste paar jaar is die land gewoonlik in die boonste kwart van die statistiek van Verslaggewers Sonder Grense, en was 21ste in 2010. Die land is dus gelyk met Kanada en is die besgeplaasde Afrikaland.

Die Persvryheidsindeks en die Afrika-mediabarometer toon soortgelyke positiewe resultate. Soos in ander lande is daar egter steeds noemenswaardige invloed van staats- en ekonomiese verteenwoordigers op die media in Namibië. Sommige van hierdie probleme word gereflekteer in die val na 44ste op die 2009-lys van die Verslaggewers Sonder Grense.

Organisasies

Media en joernaliste in Namibië word verteenwoordig deur die Namibiese afdeling van die Media Instituut van Suider-Afrika en die Redakteursforum van Namibië. ’n Onafhanklike media-ombudsman is in 2009 aangestel om ’n staatsbeheerde mediaraad te voorkom.

Voetnotas

  1. (en) Shugart, Matthew Søberg (September 2005). (PDF). Graduate School of International Relations and Pacific Studies. United States: University of California, San Diego. Geargiveer vanaf (PDF) op 19 Augustus 2008. Besoek op11 September 2016.Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  2. (en) Shugart, Matthew Søberg (Desember 2005). (PDF). French Politics. Palgrave Macmillan Journals. 3 (3): 323–351. doi:. Besoek op21 Maart 2019.
  3. (in Engels). CountryMeters. vanaf die oorspronklike op 18 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  4. (in Engels). GeoHive. vanaf die oorspronklike op 1 Julie 2016. Besoek op12 Desember 2013.
  5. (en) . Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op21 Maart 2019.
  6. (PDF) (in Engels). United Nations Development Programme. 2018. (PDF) vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  7. (in Engels). Wêreldbank. vanaf die oorspronklike op 28 Maart 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  8. (in Engels). Central Intelligence Agency, US. Geargiveer vanaf op 23 Desember 2018. Besoek op24 Februarie 2018.
  9. (en) . Botswana Tourism. 21 Maart 2019.
  10. HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
  11. (en) . The Namibian. 9 September 2014. Besoek op21 Maart 2019.
  12. Peter Shadbolt (24 Oktober 2012). . CNN (in Engels). vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  13. Spriggs, A. (2001). (in Engels). Wêreldnatuurlewefonds. vanaf die oorspronklike op 4 Maart 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  14. Dierks, Klaus. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 4 Augustus 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  15. Dierks, Klaus. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 21 Augustus 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  16. Vedder 1997, p. 177.
  17. Vedder 1997, p. 659.
  18. Joubert, Bruce. (PDF) (in Engels). Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa. (PDF) vanaf die oorspronklike op 2 Maart 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  19. . Encyclopædia Britannica (in Engels). vanaf die oorspronklike op 2 April 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  20. (de) Drechsler, Horst (1980). Die werklike sterftegevalle in die relatief min veldslae was nie so baie nie, en meeste sterftes het plaasgevind ná die veldslae as gevolg van ’n bevel wat deur Lothar von Trotha uitgevaardig is. ’n Aansienlike minderheid van Herero's het oor die Kalahari na Betsjoeanaland gegaan waar ’n klein gemeenskap steeds woon (in Wes-Botswana) naby die Namibiese grens. Ons sal vegtend sterf, aanvanklik in 1966 uitgegee onder die titel “Südwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft”. Berlyn: Akademie-Verlag.
  21. (en) Mohamed Adhikari, "'Bloedstrome en geldstrome': Nuwe perspektiewe op die uitwissing van die Herero- en Namavolke van Namibië, 1904–1908," Kronos: Tydskrif van Kaapse geskiedenis 2008 34: 303–320
  22. (en) Benjamin Madley, "Van Afrika na Auschwitz: Hoe Duits-Suidwes-Afrika idees en metodes gekweek het wat deur die Nazi’s in Oos-Europa gebruik is," European History Quarterly 2005 35(3): 429–464 sê dit het die Nazi’s beïnvloed.
  23. (fr) Robert Gerwarth, et al. "L'Antichambre de l'Holocauste? A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d'Extermination Nazie" ("Die voorkamer van die sjoa? Die debat oor koloniale geweld en die Nazi-oorlog van uitwissing") Vingtième Siècle 2008 (99): 143–159 meen die meeste geleerdes het nie gedink dat die Nazi’s beïnvloed is nie.
  24. (de) Reinhart Kössler, en Henning Melber, "Völkermord und Gedenken: Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch-Südwestafrika 1904–1908," ("Volksmoord en herinnering: die volksmoord van die Herero en Nama in Duits-Suidwes-Afrika, 1904–08") Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust 2004: 37–75
  25. Andrew Meldrum (15 Augustus 2004). . The Guardian (in Engels). vanaf die oorspronklike op 4 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  26. (en) . Armed Conflict Events Database. Besoek op21 Maart 2019.
  27. Petronella Sibeene (17 April 2009). (in Engels). New Era. Geargiveer vanaf op 18 Februarie 2012. Besoek op21 Maart 2019.
  28. (en) Chronologie van Namibiese Geskiedenis, 1977
  29. (in Engels). Klausdierks.com. vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  30. (PDF). Verenigde Nasies (in Engels). (PDF) vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  31. (in Engels). Statebond-sekretariaat. Geargiveer vanaf op 24 September 2012. Besoek op21 Maart 2015.
  32. (en) . IRIN. Besoek op21 Maart 2015.
  33. (in Engels). Verenigde Nasies. 13 Desember 1999. vanaf die oorspronklike op 25 Maart 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  34. (en) Besoek op 21 Maart 2015.
  35. (en) Shivute, Peter (2008). "Voorwoord". In Bösl, Anton; Horn, Nico (reds.). (pdf). Publications sponsored by Konrad Adenauer Stiftung. Macmillan Education Namibia. p. 10. ISBN 978-99916-0-807-5. Besoek op21 Maart 2019.
  36. (en) . Besoek op 21 Maart 2019.
  37. (en) . Besoek op 21 Maart 2019.
  38. (en) Hopwood, Graham (Februarie 2012). "Vlieg hoog". Insight Namibia.
  39. (in Engels). CIA Wêreld Feiteboek. vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  40. (en) Matundu-Tjiparuro, Mae (28 Februarie 2011). "Khomas-streek, 'n konstitusionele, politieke en geografiese hibriede". Fokus op: Khomas-streek. aanvullung tot New Era. p. 3.
  41. (in Engels). Inter-Parliamentêre Unie. vanaf die oorspronklike op 25 Mei 2018. Besoek op21 Maart 2019.
  42. (in Engels). Association of Local Authorities in Namibia. vanaf die oorspronklike op 16 Februarie 2019. Besoek op21 Maart 2015.
  43. (in Engels). Landsat.usgs.gov. Geargiveer vanaf op 7 September 2008. Besoek op21 Maart 2015.
  44. (en) World Almanac. 2004.
  45. (en) Spriggs, A. 2001.(AT1315)
  46. (en) Spriggs, A. 2001.(AT1316)
  47. (en) Cowling, bl. 2001.
  48. (en) Spriggs, A. 2001.(AT0709)
  49. (in Engels). www.nasa.gov. vanaf die oorspronklike op 21 Maart 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  50. (in Engels). www.geographia.com. vanaf die oorspronklike op 4 Junie 2001. Besoek op21 Maart 2019.
  51. (en) . www.nacoma.org.na. Besoek op21 Maart 2015.
  52. (en) Sparks, Donald L. . afraf.oxfordjournals.org. Besoek op21 Maart 2015.
  53. (in Engels). Real Namibia. vanaf die oorspronklike op 1 Januarie 2016. Besoek op21 Maart 2015.
  54. (in Engels). Encyclopædia Britannica. vanaf die oorspronklike op 10 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  55. (en) Olszewski, John (25 Junie 2010). . Namibia Economist.
  56. Adams, Gerry (15 April 2011). (in Engels). United Nations Radio. Geargiveer vanaf op 20 Desember 2016.
  57. van den Bosch, Servaas (29 Maart 2011). . The Namibian (in Engels). vanaf die oorspronklike op 22 Augustus 2018.
  58. (en) (Central Intelligence Agency, 2007)
  59. (en) (Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake, 2007)
  60. (in Engels). VS Departement van Buitelandse Sake. 21 Maart 2019. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2019.
  61. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  62. Duddy, Jo-Mare (4 Februarie 2010). . The Namibian (in Engels). Geargiveer vanaf op 3 Maart 2012.
  63. (af) Ndjebela, Toivo (18 November 2011). . New Era. Geargiveer vanaf op 12 Januarie 2013.
  64. (pdf) (in Engels). (PDF) vanaf die oorspronklike op 20 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  65. Mongudhi, Tileni (3 Februarie 2010). . The Namibian (in Engels). Geargiveer vanaf op 3 Maart 2012.
  66. . The New York Times (in Engels). 25 Desember 2004. vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  67. (in Engels). The New Humanitarian. vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  68. (en) (Lange, 2004)
  69. McGrath, Matt (20 Julie 2012). (in Engels). BBC World Service. vanaf die oorspronklike op 3 Februarie 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  70. McGrath, Matt (20 April 2012). (in Engels). BBC World Service. vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2019. Besoek op21 Maart 2015.
  71. (en) MacDonald, A.M. (19 April 2012). . British Geological Survey. 7 (2). doi:. Besoek op21 Maart 2019.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  72. (PDF) (in Engels). NIED. Geargiveer vanaf (PDF) op 18 Oktober 2013. Besoek op21 Maart 2015.
  73. (en) Oancea, Dan. (pdf).
  74. (en) Oancea, Dan. .
  75. (en) Epstein, Edward Jay. "1". .Cite has empty unknown parameter: |1= (help) in ’n onderhoud met Harry Frederick Oppenheimer, eienaar van De Beers.
  76. Weidlich, Brigitte (7 Januarie 2011). . The Namibian (in Engels). Geargiveer vanaf op 16 Mei 2012.
  77. (en) . Pan African Research & Investment Services. Maart 2010. p. 34.
  78. (en) Hartman, Adam (30 September 2009). . The Namibian.
  79. (en) Humavindu, Michael N (Oktober 2003). "Trofeejag in die Namibiese ekonomie: 'n Assessering". South African Journal of Wildlife Research. Omgewingsekonomie-eenheid, Direktoraat van Omgewingsake, Ministerie van Omgeing en Toerisme, Namibië. 33 (2): 65–70.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  80. (en) . Besoek op 21 Maart 2015.
  81. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2019. Besoek op21 Maart 2019.
  82. (en) PAYE12 Volume 18 uitgegee deur Die Ministerie van Finansies in Namibië
  83. (en) Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake Bevolkingsafdeling (2009). (pdf). 2008-hersiening. Verenigde Nasies. Besoek op21 Maart 2015.Cite journal requires |journal= (help)
  84. (en) , deur Malia Politzer, Migration Information Source, Augustus 2008
  85. Central Intelligence Agency (2009). (in Engels). The World Factbook. vanaf die oorspronklike op 23 April 2020. Besoek op21 Maart 2015.
  86. (en) , The Economist , 16 Augustus 1975, besoek op 21 Maart 2019.
  87. (en) Lalita Prasad Singh (1980). Die Verenigde Nasies en Namibië. East African Publishing House.
  88. (in Engels). Nasionale Beplanningskommissie van Namibië. Geargiveer vanaf op 28 Augustus 2013. Besoek op21 Maart 2015.
  89. (en) Kapitako, Alvine (8 Augustus 2011). . New Era. via allafrica.com.
  90. (en) Duddy, Jo Maré (28 Maart 2013). . The Namibian. Besoek op11 September 2016.
  91. (de)
  92. (in Engels). State.gov. 10 Junie 2010. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2019. Besoek op21 Maart 2015.
  93. (en) . URL besoek op 21 Maart 2019.
  94. (en) Pütz, Martin. Amptelike eentaligheid in Afrika: ’n sosiolinguïstieke assessering van linguistieke en kulturele pluralisme in Afrika. in: Diskriminasie deur taal in Afrika? Perspektiewe op die Namibiese ervaring. Mouton de Gruyter. Berlin: 1995. bl. 155.
  95. (en)Sasman, Catherine (15 Augustus 2011), , The Namibian, , besoek op 21 Maart 2015
  96. (af)
  97. (af)
  98. (en) : Lewensverwagtingsrange
  99. (en) , MIV InSite Kennisbasis, Omvattende opdatum inligting oor MIV/Vigs-behandeling, -voorkoming en -beleid van die Universiteit van Kalifornië San Francisco
  100. (en) , UNAIDS, , besoek op 21 Maart 2019
  101. (en) (aidsinafrica.net, 2007)
  102. (en) (Korenromp, et al. 2005)
  103. (PDF) (in Engels). Afro.who.int. Geargiveer vanaf (PDF) op 7 Januarie 2010. Besoek op21 Maart 2015.
  104. (en) Namibië – Opvoeding
  105. (in Engels). Nied.edu.na. vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op21 Maart 2019.
  106. (en) (Stefanova 2005)
  107. (en) (Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur, datum onbekend)
  108. (en) (UNEP et al. 2005)
  109. (en) . Besoek op 8 Julie 2015
  110. (en) Cabinet approves categorisation of sports codes. Namibia Press Agency, 2 Augustus 2018.
  111. Helge Schütz (19 Desember 2017). (in Engels). The Namibian. vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op24 Augustus 2018.
  112. (en) Tonchi, Victor L., William A. Lindeke, and John J. Grotpeter, "Frederics, Frankie (1967- )" Historical Dictionary of Namibia. 2nd edition. Toronto: The Scarecrow Press, Inc, bl. 129.
  113. . www.gbrathletics.com (in Engels). vanaf die oorspronklike op 20 November 2019. Besoek op20 November 2019.
  114. (PDF). Official World Golf Ranking (in Engels). (PDF) vanaf die oorspronklike op 25 September 2019. Besoek op20 November 2019.
  115. . watson.ch (in Duits). vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020. Besoek op20 November 2019.
  116. (in Engels). BBC. 16 April 2017. vanaf die oorspronklike op 29 Desember 2018. Besoek op20 November 2019.
  117. (en) Rothe, Andreas (2010): Mediastelsels en nuusseleksie in Namibië. bl. 14–96
  118. (en) . URL besoek op 30 Oktober 2017.
  119. (en)
  120. (en)
  121. (en)

Bibliografie

  • (de) Vedder, Heinrich (1997). Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890 (Die ou Suidwes-Afrika. Suidwes-Afrika se geskiedenis tot Maharero se dood in 1890) (7de uitg.). Windhoek: Namibië Wetenskaplike Vereniging. ISBN 0-949995-33-9.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  • (en) Olusoga, David; Erichsen, Casper W. (2010). The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide. Londen: Farber and Farber. ISBN 978-0-571-23142-3.AS1-onderhoud: ref=harv (link)
  • (af)

Bronnelys

Algemeen

Algemene verwysings

  • (en) AIDSinAfrica.net Web Publikasie (2007), URL besoek op 20 Mei 2007. Van
  • (en) Christy, S.A. (2007) Namibiese Reisfotografie
  • (en) Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur (CBNRM) Programbesonderhede (s.a.).
  • (en) Cowling, S. 2001. Vetplant-Karoo (AT 1322) Wêreld Wildlefefonds-webblad:
  • (en) Horn, N/Bösl, A (reds), Menseregte en die oppergesag van die reg in Namibië, Macmillan Namibia 2008.
  • (en) Horn, N/Bösl, A (reds), Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië, Macmillan Namibia 2008.
  • (en) KAS Feiteboek Namibië, Feite en syfers omtrent die status en ontwikkeling van Namibië, Ed. Konrad-Adenauer-Stiftung e.V.
  • (en) Korenromp, E.L., Williams, B.G., de Vlas, S.J., Gouws, E., Gilks, C.F., Ghys, P.D., Nahlen, B.L. (2005). Malaria toe te skryf aan dieMIV-1 epidemie, Sub-Sahara Afrika. Emerging Infectious Diseases, 11(9):1410–1419.
  • (en) Lange, Glenn-marie. 2004. Rykdom, natuurlike kapitaal en volhoubare ontwikkeling: teenstrydige voorbeelde van Botswana en Namibië. Environmental & Resource Economics, 29(3):257–83, Nov.
  • (fr) Fritz, Jean-Claude. La Namibie indépendante. Les coûts d'une décolonisation retardée, Paris, L'Harmattan, 1991.
  • (en) Spriggs, A. 2001. Namibwoestyn (AT1315) Wêreld Wildlefefonds-webblad:
  • (en) Spriggs, A. 2001. Namibiese Savanne-boomveld (AT1316) Wêreld Wildlefefonds-webblad:
  • (en) Spriggs, A. 2001. Namibian Savanne-boomveld (AT0709) Wêreld Wildlefefonds-webblad:
  • (en)
  • (en) UNEP, UNDP, WRI, en World Bank. 2005. Natuur in plaaslike hande: ’n saak vir Namibië se bewareas.
  • (en) World Almanac. 2004. World Almanac Books. New York, NY
  • (en) Toerisme-inligting oor Namibië op Wikivoyage
  • (en)
  • (en)
  • (en)
  • (en) – Gedeeltelik in Afrikaans beskikbaar
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit dieEngelse Wikipedia vertaal.

Publikasie datum: Augustus 07, 2021

namibië, duits, namibia, naˈmiːbi, engels, namibia, nəˈmɪbiə, næˈmɪbiə, luister, hulp, inligting, amptelik, republiek, engels, republic, namibia, duits, republik, namibia, luister, hulp, inligting, republiek, suider, afrika, waarvan, westelike, grens, atlantie. Namibie Duits Namibia naˈmiːbi a Engels Namibia neˈmɪbie naeˈmɪbie luister hulp inligting amptelik die Republiek van Namibie Engels Republic of Namibia Duits Republik Namibia luister hulp inligting is n republiek in Suider Afrika waarvan die westelike grens die Atlantiese Oseaan is Die land grens ook aan Angola en Zambie in die noorde Botswana in die ooste en Suid Afrika in die ooste en suide Hoewel dit nie aan Zimbabwe grens nie is Namibie deur 200 m van die Zambezirivier se rivierbedding van Zimbabwe geskei dit is waar die grens met Zambie en Botswana is Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana Namibie Zambie en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wereldwyd vorm 9 Namibie land het op 21 Maart 1990 onafhanklikheid van Suid Afrika gekry na afloop van die Namibiese Onafhanklikheidsoorlog Die hoofstad en grootste stad is Windhoek Namibie is n lidland van die Afrika unie Gemeenskaplike Monetere Gebied Suider Afrikaanse Doeane unie Suider Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap Britse Statebond en die Verenigde Nasies Namibie geniet n hoe politieke ekonomiese en sosiale stabiliteit 10 Republiek van Namibie Republic of Namibia Engels Vlag WapenNasionale leuse Unity Liberty Justice Engels vir Eenheid Vryheid Geregtigheid Volkslied Namibia Land of the Brave Engels vir Namibie Land van die Dapper source source track track Hoofstad Windhoek 22 34 S 17 05 O 22 567 S 17 083 O 22 567 17 083Grootste stad WindhoekAmptelike tale Engelsa Nasionale tale Afrikaans lingua franca Duits Herero Kwangali Lozi Nama Oshiwambo TswanaRegering President Adjunkpresident Eerste minister Adjunkpremier Unitere semi presidensiele grondwetlike republiek 1 2 Hage Geingob Nangolo Mbumba Saara Kuugongelwa Netumbo Nandi NdaitwahOnafhanklikheid Huidige grondwet Erken van Suid Afrika 9 Februarie 1990 21 Maart 1990Oppervlakte Totaal Water 825 615 km2 34ste 318 772 myl2 feitlik niksBevolking Maart 2019 skatting 2017 sensus Digtheid 2 673 158 3 142ste 2 606 971 4 3 2 km2 235ste 8 3 myl2BBP KKP Totaal Per capita 2019 skatting 28 956 miljard 5 12 024 5 BBP nominaal Totaal Per capita 2019 skatting 14 787 miljard 5 6 140 5 MOI 2017 0 647 6 129ste mediumGini 2015 59 1 7 hoogGeldeenheid Dollar a href ISO 4217 html title ISO 4217 NAD a Tydsone Somertyd SAT UTC 2 nie toegepas nie UTC 2 Internet TLD naSkakelkode 264aDuits en Afrikaans was ook amptelike tale tot onafhanklikheid in 1990 Die meerderheid van die bevolking praat Afrikaans as n tweede taal terwyl Oshiwambo die moedertaal van die helfte van die bevolking is Duits is die moedertaal van sowat 32 van die blanke inwoners terwyl net 3 4 Engels as huistaal praat 8 Nasa Satellietbeeld van Namibie Kaart van Namibie Die naam Namibie is afgelei van die Namibwoestyn wat die hele kusgebied van die land beslaan Dit is as n neutrale naam na die land se onafhanklikheid gekies om n moontlike benadeling van een van die Namibiese volke te voorkom Mburumba Karina word as Namibie se naamgewer beskou 11 Namibie is die droogste land in Afrika suid van die Sahara 12 en is sedert die vroegste tye deur Boesmans Damaras en Namas bewoon Omtrent die 14de eeu n C het immigrerende Bantoes tydens die Bantoemigrasie die gebied bereik Sedertdien vorm die Bantoegroepe waarvan die Ovambo s die grootste is die dominante bevolkingsgroep en sedert die laat 19de eeu vorm hulle die bevolkingsmeerderheid In 1878 het die Britse Kaapkolonie die hawe van Walvisbaai en die aflandige Pikkewyn eilande geannekseer met die stigting van die Unie van Suid Afrika in 1910 het hulle n integrale deel van die unie geword In 1884 het die grootste deel van Namibie as Duits Suidwes Afrika n protektoraat Schutzgebiet van die Duitse Keiserryk geword Die Duitsers het met die ontwikkeling van die infrastruktuur en landbou begin Dit het en n Duitse kolonie gebly tot aan die einde van die Eerste Wereldoorlog nadat die Duitse troepe tydens die Suidwes Afrika veldtog in 1915 deur die Suid Afrikaanse Leer verslaan is In 1920 het die Volkebond die mandaat aan die Verenigde Koninkryk onder die administrasie van Suid Afrika oorgedra Vervolgens het Suid Afrika sy wette insluitende die rasseklassifikasies en reels Suidwes Afrika opgele Vanaf 1948 toe die Nasionale Party tydens die algemene verkiesing van 1948 n meerderheid behaal het het Suid Afrika sy Apartheidswette ook op die destydse Suidwes Afrika toegepas In die laat 20ste eeu het opstande en eise deur Afrikaleiers wat vir die Namibiese onafhanklikheid gepleit het daartoe gelei dat die Verenigde Nasies in 1966 direkte verantwoordelikheid vir die gebied aanvaar het maar Suidwes Afrika het de facto onder Suid Afrikaanse gesag gebly Die VN het in 1973 SWAPO as die amptelike verteenwoordiger van die Namibiers erken die party is deur die Ovambo s oorheers wat die grootste deel van die bevolking vorm Na interne konflikte het Suid Afrika in 1985 n tussentydse administrasie in Namibie ingestel Namibie het in 1990 volle onafhanklikheid van Suid Afrika verkry met die uitsondering van Walvisbaai en die Pikkewyn eilande wat tot 1994 onder Suid Afrikaanse beheer gebly het Namibie het n bevolking van 2 6 miljoen en is n parlementere demokrasie met n veelpartystelsel Landbou veeteelt toerisme en mynbou insluitend die myn van diamante uraan goud silwer en onedele metale vorm die ruggraat van die Namibiese ekonomie Gegewe die teenwoordigheid van die onherbergsame Namibwoestyn is Namibie een van die ylbevolkste lande ter wereld Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn en die land is swaar getref deur die Vigs epidemie met 15 van die volwasse bevolking wat teen 2007 besmet was Inhoud 1 Etimologie 2 Geskiedenis 2 1 Pre koloniale era 2 2 Duitse bewind 2 3 Suid Afrikaanse bewind en die stryd om onafhanklikheid 2 4 Na onafhanklikheid 3 Politiek en regering 3 1 Buitelandse betrekkinge 3 2 Weermag 4 Geografie en klimaat 4 1 Administratiewe streke 4 2 Geografiese streke 4 2 1 Sentrale plato 4 2 2 Namibwoestyn 4 2 3 Groot Platorand 4 2 4 Bosveld 4 2 5 Kalahari 4 2 6 Kuswoestyn 4 3 Weer en klimaat 5 Ekonomie 5 1 Vervoer 5 2 Landbou 5 3 Mynbou en elektrisiteit 5 4 Toerisme 5 5 Belasting en lewenskoste in Namibie 6 Demografie 6 1 Grootste stede 6 2 Godsdiens 6 3 Taal 6 3 1 Afrikaans in Namibie 6 3 1 1 Afrikaans as vroee verkeerstaal 6 3 1 2 Afrikaans gedurende die Duitse koloniale bewind 6 3 1 3 Afrikaans tydens die Suid Afrikaanse administrasie van Suidwes Afrika 6 3 1 4 Afrikaans in die onafhanklike Namibie 6 4 Gesondheid 7 Kultuur 7 1 Opvoeding 7 2 Gemeenskapsgebaseerde wildbewaringsgebiede 7 3 Sport 7 4 Media 7 4 1 Geskiedenis 7 4 2 Gedrukte media 7 4 3 Uitsaaiwese 7 4 4 Vryheid 7 4 5 Organisasies 8 Sien ook 9 Verwysings 9 1 Voetnotas 9 2 Bibliografie 9 3 Bronnelys 9 4 Algemene verwysings 10 Eksterne skakelsEtimologie WysigDie landsnaam is afgelei van die Namibwoestyn die oudste woestyn in die wereld 13 Die naam Namib is op sigself van Nama oorsprong en beteken groot plek Voor sy onafhanklikheid in 1990 was die gebied bekend as Duits Suidwes Afrika Deutsch Sudwestafrika en daarna as Suidwes Afrika Dit weerspieel die koloniale besetting van Duitsland en die Suid Afrikaanse regering namens die Britse kroon as gevolg van Suid Afrika se dominiumstatus binne die Britse Ryk Geskiedenis WysigPre koloniale era Wysig Die Wit Vrou Die droe gebiede van Namibie is sedert die vroegste tye bewoon deur Boesmans Damaras en Namas en sedert ongeveer die 14de eeu deur immigrerende Bantoes wat met die Bantoemigrasie uit sentraal Afrika gekom het Van die laat 18de eeu en daarna het Oorlamstamme vanuit die Kaapkolonie die Oranjerivier oorgesteek en hulle in die area wat vandag suidelike Namibie is gevestig 14 Hulle ontmoetinge met die nomadiese Namastamme was oorwegend vreedsaam Die sendelinge wat saam met die Oorlams getrek het is goed ontvang deur die Namas 15 en die reg om watergate en weiding te gebruik is teen n jaarlikse fooi toegestaan 16 Op hul pad noordwaarts het die Oorlams ontmoetings met segmente van die Hererostam by Windhoek Gobabis en Okahandja gehad wat nie so akkommoderend was nie Die Nama Herero oorlog het in 1880 uitgebreek met vyandighede wat eers afgeneem het nadat die Duitse Keiserryk troepe ontplooi het in die betwiste gebiede Hulle het die status quo tussen die Namas Oorlams en Herero s gehandhaaf 17 n Groep Herero s ca 1910 Die eerste Europeers wat voet aan wal gesit en die gebied verken het was die Portugese seevaarder Diogo Cao in 1485 en Bartolomeus Dias in 1486 die gebied is egter nie deur die Portugese kroon beset nie Soos die grootste deel van Afrika suid van die Sahara is Namibie nie omvangryk verken deur Europeers tot die 19de eeu nie toe handelaars en setlaars hoofsaaklik vanuit Duitsland en Swede daar aangekom het In die laat 19de eeu het die Dorslandtrekkers die gebied oorgesteek op pad van die Zuid Afrikaansche Republiek na Angola Van die Trekkers het in Namibie agtergebly in plaas daarvan om die tog na Angola te voltooi Andere het na Namibie teruggekeer nadat Angola deur die Portugese hulle tot die katolisisme probeer bekeer het en die gebruik van hul taal in skole verbied het 18 Duitse bewind Wysig Die hoofartikels vir hierdie afdeling is Duits Suidwes Afrika en Suidwes Afrika veldtog Adolf Luderitz die stigter van Duits Suidwes Afrika Namibie het in 1884 onder Otto von Bismarck n Duitse kolonie geword om Britse besetting te voorkom en het bekend gestaan as Duits Suidwes Afrika Deutsch Sudwestafrika in die omgangstaal is hierdie benaming dikwels afgekort tot Deutsch Sudwest Duits Suidwes 19 Die Palgrave sendingstasie van die Britse Goewerneur het bepaal dat slegs die natuurlike diepwaterhawe van Walvisbaai die moeite werd was om te beset dit is vir die Brittanje deur die Kaapkolonie beset Die Christuskerk en Ruiterstandbeeld in Windhoek Van 1904 tot 1907 het die Herero s en die Namakwas die wapen teen die Duitsers opgeneem en in die gevolglike opstand het 10 000 Namas ongeveer die helfte van die bevolking en naastenby 65 000 Herero s ongeveer 80 van die bevolking omgekom 20 21 Nadat die oorlewendes uit aanhouding vrygelaat is is hulle onderwerp aan onteiening deportasie gedwonge arbeid en segregasie Die meeste Afrikane is beperk tot sogenaamde inboorlinggebiede wat later onder Suid Afrikaanse regering tot Bantoestans verklaar is Sommige historici gaan selfs sover as om te spekuleer dat die volksmoord in Namibie as model vir die Nazi s in die sjoa 22 of Joodse volksmoord gedien het maar die meeste geleerdes meen dat dit nie werklik n invloed op die Nazi s wat in daardie tyd kinders was gehad het nie Die vader van Hermann Goring Heinrich Goring was wel op sy dag n koloniale goewerneur in Namibie en n straat in Swakopmund is na hom vernoem 23 Die gedagte van die volksmoord bly relevant tot die etniese identiteit in onafhanklike Namibie en tot verhoudinge met Duitsland 24 Die Duitse regering het in 2004 formeel om verskoning gevra vir die Namibiese volksmoord 25 Suid Afrikaanse bewind en die stryd om onafhanklikheid Wysig Die hoofartikels vir hierdie afdeling is Suidwes Afrika en Namibiese Onafhanklikheidsoorlog VN Posseel van 1975 wat die Onafhanklikheid van Namibie eis Die Odendaal plan vir Bantoestans in Suidwes Afrika in 1964 Kaart van tuislande in Suidwes Afrika in 1978 Suid Afrika het die kolonie in 1915 beset nadat die Duitse magte in die Eerste Wereldoorlog verslaan is Dit is as n mandaatgebied van die Volkebond vanaf 1919 geadministreer Hoewel die Suid Afrikaanse regering Suidwes in sy eie gebied wou inkorporeer het dit nooit amptelik gebeur nie maar dit is deurgaans as die de facto vyfde provinsie bestuur met die bevolking van Namibie wat verteenwoordiging in die Parlement van Suid Afrika geniet het Hulle het ook hul eie administrasie en Wetgewende Vergadering gekies Die Suid Afrikaanse regering het n administrateur vir SWA aangestel wat uitgebreide magte gehad het Na die Volkebond se tersydestelling en die ontstaan van die Verenigde Nasies in 1946 het Suid Afrika geweier dat sy vroeere mandaat deur n Trusteeskap van die Verenigde Nasies vervang moet word wat nadere internasionale monitering van die gebied se administrasie saam met n definitiewe onafhenklikheidskedule vereis het Die Herero s se Raad van Hoofmanne het n aantal petisies by die VN ingedien om te vra vir Namibie se onafhanklikheid gedurende die 1950 s Gedurende die 1960 s toe Europese moondhede onafhanklikheid aan hul kolonies en trustgebiede begin gee het het die druk op Suid Afrika begin toeneem om dieselfde met Namibie te doen In 1966 het die Internasionale Geregshof n klag teen Suid Afrika se volgehoue teenwoordigheid in die gebied van Ethiopie en Liberie van die hand gewys maar die VN se Algemene Vergadering het uiteindelik Suid Afrika se mandaat teruggetrek In 1971 het die Internasionale Geregshof n adviserende mening uitgebring waarin verklaar is dat Suid Afrika se volgehoue administrasie van die gebied onwettig is 26 In reaksie op die 1966 beslissing deur die Internasionale Geregshof het SWAPO se militere vleuel Volksbevrydingsleer van Namibie PLAN n guerrilla oorlog begin voer in die stryd om onafhanklikheid 27 maar dit was eers in 1988 wat Suid Afrika ingestem het om die besetting van Namibie op te hef 28 in ooreenstemming met n VN vredesplan vir die hele gebied Buite die sentraal suidelike gebied van Namibie bekend as die Polisie sone sedert die Duitse era en waar die hoof dorpe industriee myne en landbougrond was is die land opgedeel in tuislande soortgelyk aan die Suid Afrikaanse Bantoestans maar die Swart bevolking het nie hul samewerking gegee nie Na baie onsuksesvolle pogings deur die VN om Suid Afrika te oorreed om in te stem tot die VN besluit 435 te implementeer wat in 1978 deur die VN se Veiligheidsraad aanvaar is as die internasionaal ooreengekome dekoloniseringsplan vir Namibie In 1988 het die oorgang na onafhanklikheid begin onder n drieledige diplomatieke ooreenkoms tussen Suid Afrika Angola en Kuba met die VSA en die USSR as waarnemers waaronder Suid Afrika ingestem het om uit die gebied te onttrek en sy troepe te demobiliseer en Kuba ingestem het om sy troepe vanuit suid Angola wat gestuur is om die MPLA te ondersteun in sy stryd om Angola teen UNITA n Gekombineerde VN Burgerlike en vredesmag onder die Finse diplomaat Martti Ahtisaari het toesig gehou oor die militere onttrekkings die terugkeer van SWAPO bannelinge en die hou van Namibie se eerste verkiesing vir n grondwetlike vergadering in Oktober 1989 SWAPO het gewen maar nie hul eie verwagting van n twee derde meerderheid gekry nie die Suid Afrikaans gesteunde Demokratiese Turnhalle alliansie DTA het die amptelike opposisie geword Na die aanvaarding van die Namibiese grondwet wat beskerming van menseregte vergoeding vir staatsonteienings van privaat eiendom n onafhanklike regbank en n uitvoerende presidensie die grondwetgewende vergadering het die nasionale vergadering geword ingesluit het het Namibie op 21 Maart 1990 amptelik onafhanklik geword Sam Nujoma is ingesweer as die eerste President van Namibie met verteenwoordigers van 147 lande insluitend 20 staatshoofde wat die plegtigheid bygewoon het 29 Die seremonie is ook deur die Suid Afrikaanse Nelson Mandela wat die vorige maand uit die tronk vrygelaat is bygewoon Na die einde van Apartheid in 1994 is die Walvisbaai en die Pikkewyn eilande deur Suid Afrika aan Namibie afgestaan 30 Na onafhanklikheid Wysig Hage Geingob die huidige president van Namibie sedert 2015 Veelpartydemokrasie is ingestel en is volhou ten spyte daarvan dat SWAPO telkens die verkiesings met n oorweldigende meerderheid wen en verkiesings word gereeld op plaaslike provinsiale en nasionale vlak gehou Verskeie geregistreerde politieke partye is aktief en word in die Nasionale Vergadering verteenwoordig 31 Die oorgang van die 15 jaarbewind van president Nujoma na sy opvolger Hifikepunye Pohamba op 21 Maart 2005 het glad verloop 32 Pohamba is op 21 Maart 2015 Namibie se 25ste onafhanklikheidsdag deur Hage Geingob opgevolg Die Namibiese regering het n beleid van nasionale versoening bevorder en amnestie gegee aan mense wat aan beide kante van die oorlog geveg het Die burgeroorlog in Angola het n beperkte impak gehad op Namibiers wat in die noorde van die land woon In 1998 het die Namibiese Weermagtroepe na die Demokratiese Republiek van die Kongo gestuur as deel van n Suider Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap kontingent In Augustus 1999 is n poging tot afskeiding in die noordoostelike Kaprivistrook suksesvol onderdruk 32 Die Kaprivikonflik is deur die Caprivi Liberation Army CLA n rebelgroep onder leiding van Mishake Muyongo geinisieer Dit wou he dat die Kaprivistrook ten einde van sy eie samelewing van Namibie moet skei n Langlopende geskil oor die suidelike grens van Namibie se Kaprivistrook met Botswana was die onderwerp van n uitspraak deur die Internasionale Geregshof in Desember 1999 Die hof het beslis dat die Kasikili eiland aan Botswana behoort 33 Politiek en regering WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Politiek van Namibie Die Tintenpalast setel van die Namibiese regering Die Namibiese politiek vind plaas in die raamwerk van n presidensiele verteenwoordigende demokratiese republiek waar die president van Namibie vir n vyf jaar termyn verkies word en die staatshoof asook die hoof van die regering is 34 Die Grondwet van Namibie waarborg die skeiding van magte 35 Uitvoerende mag word deur die president en die Namibiese kabinet uitgevier Wetgewende mag Namibie het n tweekamerstelselparlement met die Nasionale Vergadering as laerhuis en die Nasionale Raad as die hoerhuis Regbank Namibie het n hofstelsel wat die reg in die naam van die staat interpreteer en toepas Hoewel die grondwet n veelpartystelsel beoog vir Namibie se regering beoog het lyk dit meer na n eenpartystaat met SWAPO wat sedert 1990 elke verkiesing gedomineer het 36 Die mees onlangse verkiesing die vyfde sedert onafhanklikheid is op 28 November 2014 gehou Die volgende verkiesing is vir November 2019 beplan Buitelandse betrekkinge Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Buitelandse betrekkinge van Namibie Plekke oor die wereld heen waar Namibie ambassadeurs of hoekommissarisse het Namibiese Ambassade in Berlyn Namibie volg n grootliks onafhanklike buitelandse beleid met voortslepende affiliasies met state wat bygestaan het in die stryd om onafhanklikheid insluitend Libie Kuba en die Volksrepubliek China Met n klein weermag en n swak ekonomie was die Namibiese regering se vernaamste buitelandse beleid gemoeid met die ontwikkeling van sterker bande met die ander lande in Suider Afrika As n dinamiese lid van die Suider Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap is Namibie n uitgesproke voorstander vir groter streeksintegrasie Namibie het op 23 April 1990 die 160ste lid van die Verenigde Nasies geword Dit het ook met onafhanklikheid die vyftiende lid van die Britse Statebond geword 37 Weermag Wysig Vlag van die Namibiese Weermag Namibie het geen vyande in sy onmiddellike omgewing nie maar spandeer gedurig meer geld op sy weermag as ander lande in Suider Afrika behalwe vir Angola Militere uitgawes het toegeneem van 2 7 van die BBP in 2000 tot 3 7 van BBP in 2009 en die koms van 12 Chengdu F 7 Airguard stralers in 2006 en 2008 het Namibie vir n kort rukkie die grootste wapeninvoerder in Afrika suid van die Sahara gemaak 38 Die Namibiese grondwet beskryf die rol van die weermag as die verdediging van die gebied en nasionale belange Namibie het die Namibiese Weermag NW gestig wat uit voormalige vyande in die 23 jarige bosoorlog bestaan die Volksbevrydingsleer van Namibie PLAN en die Suidwes Afrikaanse Gebiedsmag SWAGM Brittanje het die plan vir die integrasie van hierdie magte opgestel en met opleiding van die NW begin Die NW bestaan uit n klein hoofkantoor en vyf bataljons Die Verenigde Nasies se Oorgangshulpgroep UNTAG se Keniaanse infanteriebataljon het vir drie maande na die verkryging van onafhanklikheid in Namibie gebly om te help om die NW op te lei en om die noorde van die land te stabiliseer Volgens die Namibiese Ministerie van Verdediging sal daar nie meer as 7 500 weermaglede manlik en vroulik ingesluit wees nie Geografie en klimaat WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Geografie van Namibie Klimaatsones in Namibie volgens die Koppen klimaatklassifikasie Sandduine in die Namibwoestyn Geskakeerde reliefkaart van Namibie Met n grootte van 825 615 km 39 is Namibie die vier en dertigste grootste land net na Venezuela in die wereld Dit le tussen 17 en 29 suiderbreedte n klein area is noord van 17 en 11 en 26 oosterlengte In geologiese opsig word Namibie as een van die oudste dele van die Afrika vasteland beskou Lank voordat die reusevasteland Gondwanaland ontstaan het het in die gebied van die huidige Afrika twee plato s gevorm die Kongo en die Kalahari Kraton Die laasgenoemde beslaan groot dele van die huidige Namibie Die vastelandgebied van Gondwana wat destyds dele van Afrika Suid Amerika Australie Indie en Antarktika bevat het het eers sowat 550 miljoen jaar gelede as gevolg van tektoniese prosesse ontstaan Sowat 150 miljoen jaar gelede het Gondwana uitmekaar gebreek om sodoende die huidige vastelande te vorm Namibie se klimaattoestande het oor n lang tydperk feitlik onveranderd gebly en baie geologiese strukture prosesse en verskynsels is tot vandag toe baie goed bewaar Een van die bekendste voorbeelde is die Namibwoestyn wat as die oudste ter wereld beskou word Administratiewe streke Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Streke van Namibie Namibie is opgedeel in 14 streke en onderverdeel in 121 kiesafdelings Die administratiewe streke van Namibie word deur die Afbakeningskomitee ter tafel gele en aanvaar of verwerp deur die Nasionale Vergadering Sedert die stigting van die staat was daar reeds drie Afbakeningskomitees met die mees onlangse een in 2013 onder leiding van regter Alfred Siboleka 40 Streeksraadslede word direk verkies deur n geheime stemming in streeksverkiesings deur die inwoners van hul kiesafdelings 41 Plaaslike owerhede in Namibie kan in die vorm van munisipaliteite hetsy deel 1 of deel 2 munisipaliteite stadsrade of dorpe wees 42 Geografiese streke Wysig Die Namibiese landskap bestaan algemeen uit vyf geografiese streke elk met sy eie unieke abiotiese faktore en plantegroei met sommige variasie in en oorvleueling tussen die streke die Sentrale Plato die Namibwoestyn die Groot Platorand die Bosveld en die Kalahari Sentrale plato Wysig Visrivier canyon Namibwoestyn Namib Platorand Die Kalahari Windhoek se kimlyn Die Sentrale Plato le van noord na suid en word begrens deur die Skedelkus na die noordweste die Namibwoestyn en sy kusvlaktes na die suidweste die Oranjerivier na die suide en die Kalahari na die ooste Die hoogste punt in Namibie die Brandberg 2 606 m is in die Sentrale Plato 43 Binne die wye plat Sentrale Plato is die meerderheid van Namibie se bevolking en ekonomiese aktiwiteit Windhoek die hoofstad is hier gelee asook Die beste landbougrond is ook in hierdie gebied Hoewel landbougrond slegs 1 van die land se oppervlak uitmaak word ongeveer die helfte van die land se bevolking deur landbou in diens geneem 44 Die abiotiese faktore in die plato is naastenby dieselfde as op die platorand maar die topografiese kompleksiteit is egter verminder Somertemperature kan so hoog as 40 C word en ryp is algemeen in die winter Namibwoestyn Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Namibwoestyn Die Namibwoestyn is n wye uitspansel van hiperonvrugbare gruisvlaktes en duine wat langs die hele Namibiese kuslyn strek Dit wissel van 100 tot honderde kilometer in breedte Areas in die Namib sluit die Skedelkus en die Kaokoveld in die noorde in asook die uitgebreide Namib Sandsee langs die sentrale kus 45 Die sand waaruit die sandsee bestaan ontstaan uit n erosieproses wat in die Oranjeriviervallei in die suide plaasvind Soos wat sandbelaaide water hul swewende belastings in die Atlantiese Oseaan laat uitspoel word dit weer op land uitgespoel deur seestrome Die heersende suidwestelike winde tel dit dan op en plaas dit in die vorm van reuse sandduine in die wydverspreide sandsee So word die grootste sandduine in die wereld gevorm In areas waar die sandaanvoer afgeneem het weens die onvermoe van die sand om rivierbeddings oor te steek skuur die wind die land om groot gruisvlaktes te vorm In baie areas van die Namibwoestyn is daar bitter min plantegroei behalwe vir korsmosse wat in die gruisvlaktes en opgedroogte rivierbeddings gevind word waar plante toegang het tot ondergrondse water Groot Platorand Wysig Die Groot Platorand styg tot meer as 2 000 m Gemiddelde temperature neem toe hoe verder n mens van die koue Atlantiese waters beweeg terwyl die talmende kusmis stadig afneem Hoewel die streek rotserig is met swak ontwikkelde grond is dit nietemin aansienlik meer produktief as die Namibwoestyn Soos somerwinde oor die platorand geforseer word word vog as neerslag onttrek 46 Die water saam met die vinnig veranderende topografie is verantwoordelik vir die voortbringing van mikrohabitatte wat n wye verskeidenheid organismes huisves waarvan baie endemies is Plantegroei op die platorand wissel in vorm en digtheid met gemeenskapstrukture wat wissel van digte bosse na meer struikagtige gebiede en verspreide bome n Aantal Acacia spesies word hier aangetref asook grasse en ander struikagtige plante Bosveld Wysig Die Bosveld is in die noordooste van die land langs die grens met Angola en in die Kaprivistrook wat die oorblyfsel is van n nou gang is waardeur die Duitse Keiserryk die Zambezirivier bereik het aangetref Die area kry aansienlik meer reen as die res van die land met n gemiddeld van ongeveer 400 mm per jaar Temperature is ook koeler en meer gematig met benaderde seisoenvariasies van tussen 10 C en 30 C Die gebied is oor die algemeen plat en die grond is sanderig sodat dit nie goed water hou nie 47 Reg langs die Bosveld in noord sentraal Namibie is een van die natuur se groot wonderwerke die Etoshapan Dit is vir die grootste gedeelte van die jaar n droe sout woesteny maar gedurende die nat seisoen vorm daar n vlak meer wat oor meer as 6 000 km strek Die area is van ekologiese belang vir die groot getalle voels en diere van die omliggende savanne wat deur droogte na die watergate om die meer gedwing word Die bosveldstreek is deur die Wereld Wildlewefonds afgebaken as deel van die Angola Mopane boomveld ekogebied wat tot noord verby die Kunenerivier tot in Angola strek Kalahari Wysig Die hoofartikel vir hierdie afdeling is Kalahari Die Kalahari is waarskynlik Namibie se bekendste geografiese kenmerk Dit word gedeel met Suid Afrika en Botswana en het n verskeidenheid van gelokaliseerde omgewings wat wissel van hiperonvrugbare sanderige woestyn tot areas wat nie in die algemene beskrywing van woestyn inpas nie Een van hierdie areas bekend as die Sukkulente Karoo is die tuiste van meer as 5 000 plantspesies waarvan meer as die helfte endemies is een derde van die wereld se vetplante word in die Karoo aangetref Die rede vir hierdie hoe produktiwiteit en endemisiteit is waarskynlik die relatief stabiele aard van neerslag 48 Die Karoo ervaar nie op n gereelde basis droogte nie en alhoewel die gebied tegnies woestyn is bied gereelde winterreen genoeg vog om die gebied se interessante plantgemeenskap te onderhou n Ander eienskap van die Kalahari en ook ander gebiede van Namibie is koppe geisoleerde bergies wat mikroklimate en habitatte vir organismes skep wat nie aangepas is om in die omliggende woestyngebied te oorleef nie Kuswoestyn Wysig Die Sesriemcanyon in die Namibwoestyn Namibie se kuswoestyne is een van die oudste woestyne ter wereld Die sandduine wat geskep is deur sterk landwaartse winde is die hoogste in die wereld 49 Die Namibwoestyn en die Namib Naukluft Nasionale Park is hier gelee Die Namibiese kuswoestyne is een van die rykste diamantvelde ter wereld Die area is opgedeel in die noordelike Skedelkus en die suidelike Diamantkus Weens die ligging van die kuslyn op die punt waar die koue water van die Atlantiese Oseaan by Afrika uitkom is daar dikwels baie digte mis 50 54 van die kuslyn is sanderige strande 28 is sand en rots deurmekaar en 16 is slegs rotsagtig Die kusvlaktes is duinevelde met korsmosse en n paar verspreide soutpanne Naby die kus is daar gebiede waar die duine met plante bedek is 51 Namibie is ryk aan kus en seehulpbronne wat grootliks onverken is 52 Weer en klimaat Wysig Sandduine in die Namibwoestyn teen aandskemer Namibie is hoofsaaklik n groot woestyn en halfwoestyn plato Namibie is gelee in die subtropiese hoedrukgordel en neem af van sub vogtig gemiddelde neerslag hoer as 500 mm na halfdroog tussen 300 mm en 500 mm met die grootste gedeelte van die Kalahari wat in Namibie val na onvrugbaar tussen 150 mm en 300 mm Hierdie drie klimaatstreke is landwaarts van die westelike platorand na die hiper droe kusvlakte waar die neerslag minder as 100 mm gemiddeld is Veranderlikheid in reenval en temperatuur is die kenmerk van die onvrugbare klimaat Reenvalgemiddeldes wissel van minder as 100 mm per jaar oor die lengte van die Namibwoestyn tot 700 mm per jaar vir Katima Mulilo en die oostelike punt van die Sambesi veranderlikheid wissel van geen reenval na soveel as 800 mm en meer in n oorvloedige seisoen Hoewel die kern van die reenvalseisoen Januarie tot Maart ongeveer 70 van die algehele reen kry word dit tot soveel as 95 wanneer November Desember en April bygereken word Reen is egter nie beperk tot hierdie maande nie Dit is slegs in die Kawango en die Kaprivistrook se reenvalstasies waar die maandelikse minimum ten minste een reendag het Die verre suidweste vernaam by Rosh Pinah se stasie is die swaarste reenval kwalik meer as 10 mm in een dag Winterreens is voorspelbaar in die Karas en Hardap streke en bied vogtigheid vir die omgewing Die subtropiese hoedrukgordel het gewoonlik wolklose dae en daar is meer as 300 sonskyndae per jaar Dit is gelee aan die duidelike rand van die trope die Steenbokskeerkring loop naastenby in die middel van die land deur Die winter is gewoonlik droog met reenval wat normaalweg in die somer plaasvind Die klein reenseisoen is tussen September en November en die groot reenseisoen is tussen Februarie en April 53 Humiditeit is laag en die gemiddelde reenval wissel van amper geen in die kuswoestyn tot meer as 600 mm in die Kaprivistrook Reenval is egter hoogs veranderlik en droogtes is algemeen 54 Weer en klimaat in die kusgebied word oorheers deur die koue noordvloeiende Benguela stroom van die Atlantiese Oseaan wat verantwoordelik is vir n baie lae neerslag gemiddeld 50 mm of minder per jaar gereelde digte mis en algemeen laer temperature as in die res van die land 54 In die winter kom bergwinde of oosweer soms voor Dit is n warm droe wind wat van die binneland na die kus waai Aangesien die area agter die kus woestyn is kan hierdie winde in sandstorms ontwikkel soveel so dat sandstortings in die Atlantiese Oseaan op satellietbeelde sigbaar is 55 Die Sentrale Plato en Kalahari het wye daaglikse temperatuurvariasies van soveel as 30 C 54 Efundja die jaarlikse vloede in die noordelike dele van die land het dikwels skade aan infrastruktuur en lewensverlies tot gevolg 56 Die reen wat hierdie vloede veroorsaak het hul oorsprong in Angola vanwaar dit in Namibie se Cuvelai kom vloei en die vloedvlaktes Oshanas in Oshiwambo opvul Die ergste vloede het in Maart 2011 plaasgevind en 21 000 mense moes verplaas word 57 Ekonomie WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Ekonomie van Namibie Tsumeb se hoofstraat Namibie se ekonomie is as gevolg van sy geskiedenis nou verbind met die van Suid Afrika 58 59 Die grootste ekonomiese sektore is mynbou 10 4 van die bruto binnelandse produk in 2009 landbou 5 0 vervaardiging 13 5 en toerisme 60 Namibie het n hoogs ontwikkelde banksektor met moderne infrastruktuur soos aanlyn bankwese selfoon bankwese ens Die Bank van Namibie BoN is die sentrale bank van Namibie en is verantwoordelik vir alle pligte van n sentrale bank Daar is vier gemagtigde kommersiele takke van die BoN in Namibie Bank Windhoek Eerste Nasionale Bank Nedbank en Standard Bank 61 Namibie het n hoe werksloosheidskoers Streng werkloosheid mense wat aktief na werk soek was in 2000 20 2 in 2004 was dit 21 9 en in 2008 was dit 29 4 Onder n bree definisie insluitend mense wat opgehou soek het na werk het werkloosheid van 36 7 in 2004 gestyg na 51 2 in 2008 Hierdie skatting ag mense in die informele werksektor as werksaam Die Minister van Arbeid en Sosiale Welstand Immanuel Ngatjizeko het die studie in 2008 geloof as by verre beter in omvang en kwaliteit as enigiets wat dit vooraf gegaan het 62 maar hierdie metodologie het kritiek ontlok 63 Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn van VS 1 25 per dag 64 Daar is n aantal wetgewende maatreels in plek om armoede en werkloosheid te verlig In 2004 is n arbeidswet afgekondig wat mense teen werksdiskriminasie op grond van hul MIV Vigs status beskerm Vroeg in 2010 het die regering se tenderraad aangekondig dat 100 persent van alle ongeskoolde en halfgeskoolde arbeid voortaan sonder uitsondering vanuit Namibie bekom moet word 65 Vervoer Wysig Die B2 tussen Swakopmund en Walvisbaai Namibie Ten spyte van die afgelee aard van groot dele van die land het Namibie hawens lughawens snelwee en spoorwee smalspoor Die land streef daarna om n middelpunt vir vervoer in die gebied te word dit het n belangrike hawe en verskeie land ingeslote bure Die Sentrale Plato dien reeds as n vervoerdeurgang vir die digter bevolkte noorde van Suid Afrika die bron van vier vyfdes van Namibie se invoere 44 Landbou Wysig Verwelkomingsbord van die plaas Burgsdorf in Hardap Ongeveer die helfte van die bevolking is van landbou afhanklik hoofsaaklik bestaansboerdery vir hul lewensbestaan maar Namibie moet nietemin kos invoer Hoewel die BBP per capita vyf keer hoer is as die van Afrika se armste lande woon die meeste van Namibie se bevolking in landelike gebiede en voer n bestaansleefwyse Namibie het een van die wereld se hoogste koerse van inkomste ongelykheid deels weens die feit dat daar n stedelike ekonomie en n landelike kontantlose ekonomie is Die ongelykheidsyfer neem dus mense in ag wat nie werklik op die formele economie steun vir hul oorlewing nie Omstreeks 4 000 kommersiele boere besit ongeveer die helfte van Namibie se bewerkbare grond 66 Die regerings van Duitsland en Groot Brittanje finansier Namibie se grondhervormingsproses en die Namibiese regering het reeds grond van blanke boere begin onteien om grondlose swart Namibiers van grond te voorsien 67 Daar is ooreengekom op die privatisering van verskeie ondernemings in die hoop dat dit buitelandse belegging sal stimuleer Herbelegging van omgewingsafgeleide kapitaal het die Namibiese per capita inkomste egter gekniehalter 68 Een van die vinnig groeiende areas van ekonomiese ontwikkeling in Namibie is die toename van wildbewaringsgebiede Hierdie natuurreservate is veral belangrik vir die landelike oorwegend werklose bevolking n Watervoerende laag genaamd Ohangwena II is ontdek wat 800 000 mense in die noorde vir 400 jaar van water kan voorsien 69 Kundiges skat dat Namibie 7720 km se ondergrondse water het 70 71 Mynbou en elektrisiteit Wysig Myn naby Arandis Mynbou is die belangrikste bydrae tot die Namibiese ekonomie en verskaf 25 van die inkomste 72 Namibie is die vierde grootste uitvoerder van nie brandstof minerale in Afrika en wereld se vierde grootste produsent van uraan Daar is n noemenswaardige belegging in uraan ontginning en Namibie gaan moontlik teen 2015 die wereld se grootste uitvoerder van uraan wees 73 Ryk spoeldiamantvelde maak Namibie n primere bron van juweelkwaliteit diamante 74 Hoewel Namibie hoofsaaklik bekend is vir sy juweeldiamante en uraanvelde word n aantal ander minerale soos lood wolfram tin vloeispaat mangaan marmer koper en sink ontgin Daar is aflandige gasvelde in die Atlantiese Oseaan wat waarskynlik in die toekoms ontgin gaan word 60 Volgens Die Diamantondersoek The Diamond Investigation n boek oor die wereldwye diamantmark sedert 1978 het De Beers die wereld se grootste diamantmaatskappy die meeste van die Namibiese diamante gekoop en sal hulle voortgaan om dit te doen omdat watter regering ookal oorneem uiteindelik die inkomste nodig sal he om te oorleef 75 Binnelandse toevoerspanning is 220V wisselstroom Elektrisiteit word hoofsaaklik deur termiese en hidro elektriese kragstasies van Nampower opgewek Nie konvensionele metodes van elektrisiteitsopwekking speel ook n rol Die Namibiese regering word deur die ryk uraanvelde aangemoedig om teen 2018 n kernkragstasie op te rig Dit blyk ook of uraanverryking plaaslik gedoen gaan word 76 Toerisme Wysig Burgers van rooi lande mag Namibie sonder visum besoek n Voorbeeld van Namibiese wild die Bontkwagga n toerismefokus Toerisme is n groot bydraer 14 5 tot Namibie se BBP wat duisende werkgeleenthede skep 18 2 van Namibie se beroepsbevolking Dit dien jaarliks meer as n miljoen toeriste op n direkte of indirekte wyse 77 Die land is onder die hoofbestemmings in Afrika en is bekend vir ekotoerisme waarvan Namibie se uitgebreide wildlewe n kenmerk is 78 Daar is baie jaghuise en reservate om ekotoeriste te akkommodeer Sportjag is ook gewild en speel n al hoe belangriker rol in die Namibiese ekonomie 14 van die totale jaarlikse toerisme in 2000 of VS 19 6 miljoen was gewy aan sportjag deurdat baie spesies gesog is onder internasionale sportjagters 79 Daarnaas is ekstreme sportsoorte soos sandplank en 4x4 veldry ook gewild en daar is baie maatskappye wat toere aanbied Die gunstelingplekke wat deur toeriste besoek word sluit die Kaprivistrook die Visrivier canyon Sossusvlei die Skedelkus Sesriem die Etoshapan en die kusdorpe Swakopmund Walvisbaai en Luderitz in 80 Belasting en lewenskoste in Namibie Wysig Lewenskoste in Namibie is relatief hoog omdat die meeste goedere ingevoer moet word Sakemonopolie in sekere sektore sorg ook vir hoer winsmarges en verdere stygings in pryse Windhoek is gelys as die 150ste duurste plek in die wereld vir uitgewekenes 81 Persoonlike belasting is van toepassing op totale belasbare inkomste van n indiwidu en dit word op progressief marginale koerse oor n aantal inkomstegroepe belas Belasting op toegevoegde waarde BTW is van toepassing op die meeste handelsware en dienste 82 Demografie Wysig Herero vroue in Windhoek n Jong Himba vrou in Namibie Kinders in Khorixas Namibie n San man in Namibie Duitse Namibiers in Keetmanshoop 1926 Namibie het die tweede laagste bevolkingsdigtheid van enige soewereine staat na Mongolie 83 Die meerderheid van die Namibiese bevolking is van Bantoe sprekende oorsprong hoofsaaklik van Ovambo etnisiteit wat ongeveer die helfte van die bevolking uitmaak en is woonagtig in die noorde van die land Hulle is egter nou regoor Namibie versprei Ander etniese groepe is die Herero s en Himba wat n soortgelyke taal praat en die Damaras wat dieselfde kliktaal as die Namas praat Benewens die Bantoe meerderheid is daar groot groepe Khoisan mense soos die Namas en Boesmans wat afstammelinge is van die oorspronklike bewoners van suider Afrika Die land het ook afstammelinge van Angolese vlugtelinge Daar is ook twee groepe van mense met gemengde rasse genaamd die Bruines en die Basters Saam maak hulle 6 6 van die bevolking uit Daar is ook n aantal Han Sjinese in Namibie 84 Blankes van Portugese Nederlandse Duitse Britse en Franse oorsprong maak ongeveer 6 4 van die bevolking uit hulle is getalsgewys die tweede grootste populasie van Europese oorsprong naas Suid Afrika in Afrika suid van die Sahara 85 Die meeste blanke Namibiers en omtrent almal van gemengde herkoms praat Afrikaans en deel dieselfde oorsprong kultuur en geloof as die blanke en bruin bevolkings van Suid Afrika n Kleiner verhouding van blankes ongeveer 30 000 kan hul stambome direk terugvoer na Duitse koloniale setlaars en behou die Duitse kultuur en onderwysinstellings Naastenby alle Portugese setlaars het uit die voormalige Portugese kolonie van Angola na Namibie gekom 86 Volgens die sensus van 1960 was daar 526 004 mense in Suidwes Afrika insluitend 73 464 blankes 14 87 Daar is elke tien jaar n sensus in Namibie Na onafhanklikheid is die eerste Bevolkings en Behuisingsensus in 1991 gehou met daaropvolgende sensusse in 2001 en 2011 88 Die metode van dataversameling is om elke persoon wat in Namibie woon op die nag van die sensus te tel waarookal hulle mag wees n statistiese prosedure wat de facto metode genoem word 89 Vir opsommingsdoeleindes word die land in 4042 opsommingsareas opgedeel Hierdie areas oorvleuel nie met die grense van kiesafdelings nie sodat betroubare gegewens vir verkiesingsdoeleindes ook verkry kan word 88 Die Bevolkings en Behuisingsensus van 2011 het n bevolking van 2 113 077 in Namibie getel Tussen 2001 en 2011 was die jaarlikse bevolkingsgroeikoers 1 4 n neerdaal van 2 6 in die vorige tydperk van tien jaar 90 Grootste stede Wysig Godsdiens Wysig Die Christuskerk in Windhoek Die Sint Mariakerk in Windhoek Die Christelike gemeenskap maak tussen 80 en 90 van die Namibiese bevolking uit met minstens 50 hiervan Luthers 20 Rooms Katolieke 5 Nederduitse Gereformeerdes en 5 Anglikane en ander denominasies 91 10 tot 20 van die bevolking beoefen inheemse gelowe 85 Van die Duitse bevolking is sowat 5 200 lidmate van die Evangelies Lutherse Kerk in Namibie DELK Die kerk bedryf drie ouetehuise en twee preprimere skole Sendingwerk gedurende die 1800 s deur onder meer die Rynse Sendinggenootskap het baie Namibiers tot die Christenskap bekeer Hoewel die meeste Namibiers Luthers is is daar ook Rooms Katolieke Metodistiese Anglikaanse Afrika Metodistiese Episkopaalse Gereformeerde en Rynse Christene Daarbenewens is daar ook Mormone Heiliges van die Laaste Dae en sowat 100 Jode 92 93 Taal Wysig Hoewel die amptelike taal Engels is kan uit hierdie foto met voorbeelde van Engels Duits Afrikaans en Oshivambu gesien word dat Namibie n veeltalige land is Die land se amptelike taal is Engels Tot 1990 het Duits en Afrikaans hierdie status met Engels gedeel Lank voor Namibie se onafhanklikheid van Suid Afrika het SWAPO besluit dat die land amptelik eentalig moet wees Dit was n bewustelike besluit wat in teenstelling met sy buurlande beskou is as n doelbewuste beleid van etnolinguistieke fragmentasie 94 Gevolglik het Engels die enigste amptelike taal van Namibie geword Party ander tale het halfamptelike erkenning geniet deur toegelaat te word as onderrigmedium in primere skole Die meerderheid van Namibiers wat in die noorde van die land woon praat Oshivambo maar die taal wat naastenby oral verstaan en gepraat kan word is Afrikaans Onder die jonger geslagte is Engels en Afrikaans die tale wat wyd verstaan word Afrikaans en Engels word primer gebruik as die tweede taal vir openbare kommunikasie maar klein gemeenskappe moedertaalsprekers van hierdie tale bestaan regdeur die land Hoewel Engels die enigste amptelike taal is praat die blanke bevolking merendeels Duits of Afrikaans Selfs 90 jaar na die einde van die Duitse koloniale era speel Duits steeds n leidende rol as kommersiele taal Afrikaans word deur 60 van die blanke bevolking gepraat Duits deur 32 Engels deur 7 en Portugees deur 1 85 Die ligging naby die Portugeessprekende Angola verklaar die relatief hoe getal Portugeessprekendes 95 Kombuis Duits n vereenvoudigde kontak of mengeltaal wat tydens die Duitse koloniale bewind ontwikkel is word nog deur sowat 15 000 meestal bejaarde Namibiers gepraat Afrikaans in Namibie Wysig Afrikaans as vroee verkeerstaal Wysig Alhoewel Afrikaanssprekendes hulle al vroeer in Namaland gevestig het dateer die eerste verwysing na hul aanwesigheid uit 1738 Jagters handelaars en nuuskierige reisigers het dikwels besoeke aan die gebied gebring terwyl Namakwa gesinne en ander hulle daar gevestig het Robert Gordon n offisier in diens van die Verenigde Oos Indiese Kompanjie het die Gariep in 1777 ter ere van die Nederlandse Huis van Oranje Nassau die Oranjerivier genoem Gedurende die 1780 s het drie Afrikanerboere hulle tydelik so ver noord as Swartmodder die huidige Keetmanshoop gevestig In 1796 het n groot groep Oorlamses wat na hulself as Afrikaners verwys hulle in n gebied net noord van die Oranjerivier in die suidooste van die land gevestig n Deel van hierdie Afrikaanssprekende gemeenskap het later in 1835 noordwaarts getrek na Aigams n plek wat hulle Windhoek genoem het en wat vanaf 1890 as administratiewe sentrum van die Duitse kolonie Suidwes Afrika sou dien Ander groepe van Oorlamses uit die Kaapkolonie wat in 1806 onder Britse bewind gekom het het later gevolg en hulle op plekke soos Bethanien Gibeon en Naosanabis naby Gobabis gevestig Afrikaans het sodoende as omgangstaal oor die hele suide van Namibie versprei Sedert die 1820 s het ook steeds groter getalle Afrikaanssprekende Basters uit die Kaapkolonie n nuwe tuiste in Namaland gevind en hulle so ver as Walvisbaai aan die Atlantiese Oseaankus gevestig Hulle was hoofsaaklik in nedersettings soos Rehoboth suid van Windhoek en Rietfontein aan die rand van die Namibwoestyn in Oos Namibie saamgetrek In die omgewing van Walvisbaai wat reeds in 1793 onder hierdie naam bekend gestaan het het daar al vroeg n behoefte aan n verkeerstaal ontstaan Weens die oorheersende posisie wat Afrikaanssprekende Oorlamses in Windhoek ingeneem het en die aanwesigheid van Afrikaanssprekende gemeenskappe langs die Swakoprivier die hoofroete tussen die kusgebied en die binneland was kennis van Afrikaans n noodsaaklikheid vir reisigers handelaars en jagters wat besoeke aan Herero en Damaraland gebring het Reisigers soos Sir Francis Galton Charles John Anderson James Chapman en William Coates Palgrave was tydens hul toere in die gebied op Afrikaanssprekende tolke aangewese Die gebruik en status van Afrikaans is in die 19de eeu deur n aantal faktore bevorder Sendinggenootskappe soos die Londense Rynse en Wesleyaanse Sendinggenootskap het die Christelike godsdiens vanaf 1805 in die suidelike en vanaf 1842 in die sentrale dele ingevoer Terwyl sendelinge moeite gedoen het om inheemse tale soos Nama en Herero vir hulle sendingwerk aan te leer het almal dit nuttig gevind om ook Afrikaans of Nederlands vir hierdie doelwit te gebruik Afrikaanse taallesse was dus ook deel van die opleiding aan die Augustineum n opvoedkundige instelling vir sendelinge wat in 1864 op Otjimbingwe gevestig is n plek aan die oewer van die Swakoprivier wat vinnig tot n smeltkroes van kulture ontwikkel het Namahoofde soos David Christiaan in Bethanien en Oorlamse leiers soos Jonker Afrikaner in Windhoek en Moses Witbooi in Gibeon het daarop aangedring dat kinders in Afrikaans destyds gewoonlik Hollands genoem onderrig moes word Afrikaans het daarnaas die status van saketaal gehad waarin feitlik alle handelsaktiwiteite plaasgevind het Jonker Afrikaner het handelsbande aktief bevorder deur die bou van paaie wat deur die bergagtige terrein van Auas en die Khomas hoogland rondom Windhoek geloop het n Derde faktor wat die status van Afrikaans bevorder het was die feit dat die taal nie net op hoefunksie gebiede soos onderwys en godsdiens gebruik is nie maar ook vir formele onderhandelinge en ooreenkomste Belangrike vredesooreenkomste tussen Nama Oorlams Baster en Herero partye is in respektiewelik Nederlands en Afrikaans gesluit en die taal is ook in alle dokumente gebruik wat by grondverkope onderteken moes word In die suide was Afrikaans die taal van die plaaslike administrasies wat deur hoofde en hul rade gebesig is Afrikaans het sodoende in die tyd voor die Duitse kolonisasie op n informele wyse die status van ampstaal geniet Vir twee derdes van die gebied van die huidige Namibie het Afrikaans as algemene moeder en verkeerstaal in die privaat sfeer in onderwys en in die kerklike lewe gedien Terwyl n aantal handelaars van hoofsaaklik Engelse afkoms hulle op verskillende plekke in die land gevestig het het Afrikaanssprende blankes vanaf 1885 na die gebied geimmigreer Deur grond van Namas Oorlamses en Basters te koop of te leen het hierdie Afrikaners wat hulle permanent as boere in die land gevestig het n deel van die Namibiese bevolking geword Afrikaans gedurende die Duitse koloniale bewind Wysig Gedurende die 18de en vir die grootste deel van die 19de eeu het alle taalkundige ontwikkelinge in die land op n natuurlike wyse plaasgevind Die prentjie het egter verander toe die Duitse Ryk die gebied tussen die Kunenerivier in die noorde die Oranjerivier in die suide die Atlantiese Oseaan in die weste en die Kalahariwoestyn in die ooste as sy oorsese besitting oorgeneem het Die koloniale bewind is deur n verdragstelsel gevestig waarvolgens inheemse bevolkingsgroepe hulle aan die gesag van die Duitse keiser onderwerp het In ruil hiervoor is hulle onder sy beskerming geplaas Sommige gemeenskappe soos die Oorlamses onder Witbooi en die Herero s in die Gobabisgebied het weerstand teen die Duitsers gebied maar in 1894 was die hele land suid van die Etoshapan onder Duitse koloniale bewind Die Duitse bewind was daarop gemik om n Duitse karakter aan die kolonie te gee veral deur die stigting van Duitse instellings en die bevordering van Duitse immigrasie maar aanvanklik is Afrikaans se status nie aangetas nie Afrikaans is steeds gebruik vir briefwisseling onderhandelinge en ooreenkomste Omstreeks 1900 is van Duitse amptenare egter verwag om Duits as enigste ampstaal te vestig So is daarop aangedring dat die Rynse Sendinggenootskap in sy skole Afrikaans deur Duits moes vervang Sendelinge het wel ingestem om Duits as bykomende skoolvak te onderrig maar gewaarsku dat dit in opvoedkundige opsig nie raadsaam sou wees om Duits as onderrigmedium af te dwing nie juis omdat Afrikaans al lank as algemene omgangstaal gevestig was Afrikaans tydens die Suid Afrikaanse administrasie van Suidwes Afrika Wysig Taalkundige inmenging van regeringskant was iets wat versigtig gehandhaaf moes word nie net tydens die Duitse bewind tussen 1884 en 1915 nie maar ook nadat die kolonie na die Eerste Wereldoorlog as mandaatsgebied van die Volkebond deur die Unie van Suid Afrika geadministreer is Net soos in Suid Afrika is Nederlands en Engels as ampstale ingevoer Aanvanklik is hoofsaaklik Engels as administratiewe taal gebruik en eers nadat Afrikaans Nederlands in 1925 as ampstaal in Suid Afrika vervang het het die taal toenemend ingang tot regeringsake gevind In die volgende dekades is Afrikaans net soos in Suid Afrika deur sommige politieke kringe met die beleid van rasseskeiding verbind Afrikaans in die onafhanklike Namibie Wysig Die verspreiding van Afrikaans in Namibie volgens die Sensus van 2001 Toe Namibie in 1990 onafhanklik geword het het Afrikaans net soos Duits sy status as ampstaal kwytgeraak Nogtans was in 1991 sowat die helfte van alle 765 000 geletterdes in die land Afrikaanssprekend Afrikaans was ook allesbehalwe n taal van blanke Afrikaners maar is van begin af deur mense van alle etniese groepe gebesig sodat blanke Afrikaanssprekendes steeds n minderheid verteenwoordig het Afrikaanssprekende Namibianers is trots op hulle afkoms en wys dit deur hul taalgebruik Namibie se Afrikaanse dagblad Die Republikein het die tweede grootste sirkulasie na die anglofone The Namibian terwyl die Namibiese uitsaaikorporasie NBC steeds Afrikaanse programme uitsaai Die getal Afrikaanse radiostasies media en boekvrystellings het selfs gegroei 96 Tans kan driekwart van die Namibiese bevolking Afrikaans praat of verstaan en dit is nie waarskynlik dat die taal ooit sal verdwyn nie Weens die oorheersende rol van Engels as onderwystaal moedertaalonderrig in openbare skole is beperk tot grade 1 tot 3 sal Afrikaanse lees en skryfvaardighede onder jongmense moontlik gaandeweg afneem net soos die belangrikheid van Afrikaans as verkeerstaal Volgens berigte word in biblioteke teen Afrikaans gediskrimineer en al is dit geen amptelike beleid nie word geen nuwe Afrikaanse boeke aangeskaf nie 97 Gesondheid Wysig Verspreiding van Vigs in Namibie By geboorte was die lewensverwagting van n Namibier 52 2 jaar in 2012 onder die laagste in die wereld 98 Die Vigsepidemie is n groot probleem in Namibie Hoewel die omvang van infeksie aansienlik laer is as Botswana het ongeveer 13 1 van die volwasse bevolking MIV 99 In 2001 was daar n geraamde 210 000 mense wat MIV gehad het en in 2003 was die sterfte as gevolg daarvan 16 000 Volgens UNAIDS se 2011 verslag wil dit voorkom of die epidemie afplat 100 Soos wat die epidemie die ouer bevolking laat krimp het het die getal weeskinders toegeneem Die onus le op die regering om opvoeding kos skuiling en klerasie aan hierdie wesies te bied 101 Die probleem van malaria word ook nog vererger deur die Vigsepidemie Navorsing toon dat die risiko in Namibie 14 5 groter is om malaria te kry indien n persoon ook Vigs het Die sterfterisiko van malaria neem ook toe met 50 wanneer daar n gelyklopende MIV infeksie is 102 Gegewe die koers van infeksie van malaria kan dit vir die regering moeilik wees om die mediese en ekonomiese impakte van die epidemie te hanteer In 2002 was daar slegs 2002 dokters in Namibie 103 Kultuur WysigOpvoeding Wysig Hoerskoolleerders Klaskamer van n Namibiese staatskool Ingang van die Hifikepunye Pohamba kampus van die Universiteit van Namibie in Ongwediva n Regering befondsde mobiele skool vir Himba kinders in Ottati Kunene streek Namibie het n verpligte gratis opvoedingstelsel vir kinders tussen 6 en 16 Grade 1 7 is laeronderwys en grade 8 12 is hoeronderwys In 1998 was daar 400 325 leerlinge in laerskole en 115 237 in hoerskole Die leerling onderwyserverhouding is in 1999 geskat as 32 1 met ongeveer 8 van die BBP wat op opvoeding spandeer word 104 Kurrikulunontwikkeling opvoedkundige navorsing en professionele ontwikkeling van onderwysers word deur die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling in Okahandja georganiseer 105 Die meeste skole in Namibie is staatskole maar daar is ook n aantal privaat skole wat deel uitmaak van die land se opvoedingstelsel Daar is vier onderwyskolleges drie landboukolleges n polisie opleidingskollege die Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie eertydse Politegnikum van Namibie en n nasionale universiteit Sedert onafhanklikwording het onder meer die volgende privaat skole tot stand gekom Naam Ligging Onderrigmedium Jaar gestig WebtuistePrivaatskool Moria Outjo Afrikaans 1991 Privaatskool Moria comWindhoek Afrikaanse Privaatskool Windhoek Afrikaans 1995 Wap edu zaConstantia Private School Windhoek Engels Cpsgo orgWindhoek Gymnasium Windhoek Eng Afr gr 1 7 2007 WindhoekGymnasium comPrivaat Skool Swakopmund Swakopmund Eng Duits gr 1 7 Onbekend PSS com naPrivaatskool Elnatan Stampriet Afrikaans 1992 Privaatskool Elnatan comZambezi Privaatskool Katima Mulilo Afrikaans Onbekend OnbekendTsumeb Gimnasium Tsumeb Afrikaans Onbekend Tsumeb Gimnasium comBerg op Akademie Okahandja Afr gr 1 3 Eng gr 4 12 2008 BergopAkademie comPro Ed Akademie Swakopmund Afr gr 1 12 Eng 1 5 8 10 1995 Pro Ed Swakopmund comEdugate Akademie Otjiwarongo Afr gr 1 4 Eng gr 5 12 2003 Edugate org zaExcelsior Privaatskool Aroab Afrikaans Onbekend OnbekendKeetmanshoop Privaatskool Keetmanshoop Afrikaans 1996 Keetmanshoop Privaatskool comMariental Gymnasium Private School Mariental Engels 2016 OnbekendGrootfontein Agri College Grootfontein Afrikaans 2011 OnbekendGobabis Gimnasium Gobabis Afr gr 1 3 Eng gr 4 12 2000 GobabisGymansium edu zaPrivaat Hoerskool Walvisbaai Walvisbaai Eng sedert 1995 1961 WBPHS comGemeenskapsgebaseerde wildbewaringsgebiede Wysig Kokerboomwoud Bosveld Namibie is een van min lande in die wereld wat die bewaring en beskerming van natuurlike hulpbronne spesifiek in sy grondwet aanspreek 106 Artikel 95 lui Die Staat sal die welstand van die mense aktief bevorder en onderhou deur internasionale beleide te aanvaar wat op die volgende gemik is onderhoud van ekostelsels noodsaaklike ekologiese prosesse en biologiese verskeidenheid van Namibie en die gebruik van lewende natuurlike hulpbronne op n volhoubare basis tot voordeel van alle Namibiers nou en in die toekoms 106 In 1993 het die Namibiese regering befondsing van die Verenigde State se Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling USAID ontvang deur sy projek Leef in n Beperkte Omgewing LIFE 107 Die Ministerie van Omgewing en Toerisme vorm saam met organisasies soos USAID die Bedreidge Wildlewetrust die Wereldwye Natuurfonds en die Kanadese Ambassadeursfonds n Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur ontersteuningstruktuur Die hoofdoel van hierdie projek is om volhoubare natuurlike hulpbronbestuur te bevorder deur plaaslike gemeenskappe regte tot wildsbestuur en toerisme te gee 108 Sport Wysig Windhoek se Sam Nujoma stadion net voor n o 20 sokkerwedstryd tussen Namibie en Suid Afrika in Maart 2008 Die Namibiese rugbyspan In 1990 het die Republiek van Namibie n lidland van die Britse Statebond geword en ook sy Nasionale Olimpiese Komitee NOK gevestig om sy belange in die Internasionale Olimpiese Komitee IOK te behartig Die Namibiese NOK is in die volgende jaar amptelik deur die IOK erken Die nasionale span het sy debuut tydens die Statebondspele van 1994 gemaak wat in Victoria Kanada gehou is Sedertdien het Namibiese atlete hul land gereeld by die Statebondspele verteenwoordig 109 Namibie se nasionale sportsoorte is netbal rugby en sokker 110 waarvan laasgenoemde die land se gewildste sportsoort is Die Namibiese sokkerspan het vir die Afrikanasiesbeker 2008 gekwalifiseer maar kon nog nie vir n Sokker Wereldbeker kwalifiseer nie Die nasionale span met die meeste sukses is egter die nasionale rugbyspan wat al in ses wereldbekerkompetisies gespeel het Namibie is verteenwoordig by die 1999 2003 2007 2011 2015 en 2019 toernooie Krieket is ook gewild en die nasionale krieketspan het tydens die Krieketwereldbeker 2003 wat in Suid Afrika Kenia en Zimbabwe beslis is uitgedraf In Desember 2017 het die Namibiese Krieketraad vir die eerste keer die eindstryd van die Suid Afrikaanse Provinsiale Krieket Eendag uitdaging bereik 111 In Februarie 2018 het Namibie die IKR Wereld Krieketliga se Divisie 2 met Namibie Kenia die Verenigde Arabiese Emirate Nepal Kanada en Oman gehuisves n uitspeelrondte ter voorbereiding vir die Krieketwereldbeker 2019 kwalifikasie van 2018 in Zimbabwe waartydens vir die laaste twee plekke meegeding is 111 Die Namibiese krieketspan het in 2019 vir die 2020 Twintig20 Wereldbeker in Australie gekwalifiseer Rolskaatshokkie is vir die eerste keer in 1995 gespeel en het ook toegeneem in gewildheid Die nasionale vroue rolskaatshokkiespan het in die Wereldkampioenskap 2008 van die Internasionale Rolskaatssportfederasie deelgeneem Namibie bied een van die strafste wedlope die Namibiese ultramarathon aan Die bekendste Namibiese naelloper is Frankie Fredericks Hy het vier Olimpiese silwermedaljes gewen 1992 en 1996 en het ook medaljes van verskeie Wereldatletiekkampioenskappe Hy is ook bekend vir sy humanitere aktiwiteite binne en buite Namibie 112 Frankie Fredericks is die mees bekende Namibiese naelloper en het hom in die 100 en 200 m gespesialiseer Hy het al vier Olimpiese silwermedaljes in 1992 en 1996 maar ook verskeie medaljes tydens IAAF se Atletiese Wereldkampioenskappe gewen 113 Die gholfspeler Trevor Dodds het in 1998 die Groter Greensboro ope en van 15 toernooie in sy loopbaan ingepalm Hy het in dieselfde jaar sy beste rang op die wereldranglys behaal naamlik 79 114 Die beroepsfietsryer en Namibiese padwedloopkampioen Dan Craven het Namibie tydens die Olimpiese Somerspele 2016 in beide padwedloop en individuele tydtoets verteenwoordig 115 Die bokser Julius Indongo was in 2016 en 2017 die wereldkampioen in die WBA IBF en IBO se onderskeidelike ligte weltergewig afdelings 116 Media Wysig Die Windhoek Observer se hoofkantoor Kenteken van die Republikein Kenteken van die Allgemeine Zeitung Hoewel Namibie se bevolking betreklik klein is het die land n wye mediaverskeidenheid twee televisiestasies 19 radiostasies gemeenskapsradiostasies is nie ingesluit nie 5 dagblaaie verskeie weekblaaie en spesiale publikasies ding mee om n gehoor Daarbenewens is daar ook baie buitelandse media veral vanuit Suid Afrika beskikbaar Aanlynmedia is hoofsaaklik gebaseer op die inhoud van gedrukte media Namibie het n staatsbeheerde persagentskap genaamd NAMPA Namibiese Persagentskap 117 Geskiedenis Wysig Die eerste koerant in Namibie was die Windhoek Anzeiger wat in 1898 gestig is Radio is in 1969 bekendgestel en televisie in 1981 Gedurende die Duitse bewind het die koerante hoofsaaklik nuus aan die Duitssprekende gemeenskap gebied Die media is ook grootliks beinvloed deur Suid Afrika Gedrukte media Wysig The Namibian Republikein die enigste Afrikaanse dagblad buite Suid Afrika Allgemeine Zeitung die enigste Duitse dagblad in Afrika 118 die Namibian Sun en die staatsbeheerde New Era is dagblaaie in Namibie Buiten die grootste dagblad The Namibian wat deur n trust besit word en New Era is die ander koerante privaat blaaie en deel van Namibia Media Holdings NMH tot 2014 bekend as Democratic Media Holdings 117 Ander noemenswaardige nuusblaaie is die poniekoerant Informante wat deur TrustCo besit word die weekblaaie Windhoek Observer en Namibia Economist en die streeksblad Namib Times gemik op Swakopmund en Walvisbaai Insight Namibia en Prime Focus is tydskrifte wat aktuele sake bespreek Sister Namibia staan uit as die langslopende tydskrif van n nieregeringsorganisasie in Namibie terwyl Namibia Sport die enigste nasionale sporttydskrif is Voorts word die drukmark aangevul deur partypublikasies studenteblaaie en tydskrifte van openbare betrekkinge 117 Uitsaaiwese Wysig Die uitsaaisektor word oorheers deur die staatsbeheerde Namibiese Uitsaaikorporasie nbc Die openbare uitsaaier bied n televisiestasie asook n Nasionale Radio in Engels en nege taaldienste in inheemse tale Die nege privaat radiostasies in die land is hoofsaaklik Engels behalwe vir Radio Omulunga Oshiwambo en Kosmos 94 1 Afrikaans Sedert die 2000 s het One Africa Television wat in privaatbesit is met die Namibiese Uitsaaikorporasie begin meeding 117 119 Vryheid Wysig Vergeleke met buurlande het Namibie sterk mediavryheid Oor die laaste paar jaar is die land gewoonlik in die boonste kwart van die statistiek van Verslaggewers Sonder Grense en was 21ste in 2010 120 Die land is dus gelyk met Kanada en is die besgeplaasde Afrikaland Die Persvryheidsindeks en die Afrika mediabarometer toon soortgelyke positiewe resultate Soos in ander lande is daar egter steeds noemenswaardige invloed van staats en ekonomiese verteenwoordigers op die media in Namibie 117 Sommige van hierdie probleme word gereflekteer in die val na 44ste op die 2009 lys van die Verslaggewers Sonder Grense 121 Organisasies Wysig Media en joernaliste in Namibie word verteenwoordig deur die Namibiese afdeling van die Media Instituut van Suider Afrika en die Redakteursforum van Namibie n Onafhanklike media ombudsman is in 2009 aangestel om n staatsbeheerde mediaraad te voorkom 117 Sien ook WysigVerenigde Nasionale Suidwes partyVerwysings WysigVoetnotas Wysig en Shugart Matthew Soberg September 2005 Semi Presidential Systems Dual Executive and Mixed Authority Patterns PDF Graduate School of International Relations and Pacific Studies United States University of California San Diego Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 19 Augustus 2008 Besoek op 11 September 2016 Cite has empty unknown parameter dead url help en Shugart Matthew Soberg Desember 2005 Semi Presidential Systems Dual Executive And Mixed Authority Patterns PDF French Politics Palgrave Macmillan Journals 3 3 323 351 doi 10 1057 palgrave fp 8200087 Besoek op 21 Maart 2019 CountryMeters Namibia population in Engels CountryMeters Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 GeoHive Namibia population in Engels GeoHive Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Julie 2016 Besoek op 12 Desember 2013 5 0 5 1 5 2 5 3 en Namibia Internasionale Monetere Fonds Besoek op 21 Maart 2019 2018 Human Development Report PDF in Engels United Nations Development Programme 2018 Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 Gini Index in Engels Wereldbank Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Maart 2019 Besoek op 21 Maart 2019 CIA World Factbook in Engels Central Intelligence Agency US Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Desember 2018 Besoek op 24 Februarie 2018 en Location Botswana Tourism 21 Maart 2019 HAT Taal en feitegids Pearson Desember 2013 ISBN 978 1 77578 243 8 en The Man Who Named Namibia Mburumba Kerina The Namibian 9 September 2014 Besoek op 21 Maart 2019 Peter Shadbolt 24 Oktober 2012 Namibia country profile moving on from a difficult past CNN in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2020 Besoek op 21 Maart 2019 Spriggs A 2001 Africa Namibia in Engels Wereldnatuurlewefonds Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Maart 2020 Besoek op 21 Maart 2019 Dierks Klaus Biografiee van Namibiese Persoonlikhede A in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Augustus 2019 Besoek op 21 Maart 2019 Dierks Klaus Warmbad word tweehonderd in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Augustus 2019 Besoek op 21 Maart 2019 Vedder 1997 p 177 Vedder 1997 p 659 Joubert Bruce n Historiese perspektief op die gebruik van dierkrag in Suid Afrika PDF in Engels Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 2 Maart 2019 Besoek op 21 Maart 2019 Duits Suidwes Afrika Encyclopaedia Britannica in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 April 2019 Besoek op 21 Maart 2019 de Drechsler Horst 1980 Die werklike sterftegevalle in die relatief min veldslae was nie so baie nie en meeste sterftes het plaasgevind na die veldslae as gevolg van n bevel wat deur Lothar von Trotha uitgevaardig is n Aansienlike minderheid van Herero s het oor die Kalahari na Betsjoeanaland gegaan waar n klein gemeenskap steeds woon in Wes Botswana naby die Namibiese grens Ons sal vegtend sterf aanvanklik in 1966 uitgegee onder die titel Sudwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft Berlyn Akademie Verlag en Mohamed Adhikari Bloedstrome en geldstrome Nuwe perspektiewe op die uitwissing van die Herero en Namavolke van Namibie 1904 1908 Kronos Tydskrif van Kaapse geskiedenis 2008 34 303 320 en Benjamin Madley Van Afrika na Auschwitz Hoe Duits Suidwes Afrika idees en metodes gekweek het wat deur die Nazi s in Oos Europa gebruik is European History Quarterly 2005 35 3 429 464 se dit het die Nazi s beinvloed fr Robert Gerwarth et al L Antichambre de l Holocauste A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d Extermination Nazie Die voorkamer van die sjoa Die debat oor koloniale geweld en die Nazi oorlog van uitwissing Vingtieme Siecle 2008 99 143 159 meen die meeste geleerdes het nie gedink dat die Nazi s beinvloed is nie de Reinhart Kossler en Henning Melber Volkermord und Gedenken Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch Sudwestafrika 1904 1908 Volksmoord en herinnering die volksmoord van die Herero en Nama in Duits Suidwes Afrika 1904 08 Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust 2004 37 75 Andrew Meldrum 15 Augustus 2004 German minister says sorry for genocide in Namibia The Guardian in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 en Namibiese Onafhanklikheidsoorlog 1966 1988 Armed Conflict Events Database Besoek op 21 Maart 2019 Petronella Sibeene 17 April 2009 Swapo word 49 in Engels New Era Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Februarie 2012 Besoek op 21 Maart 2019 en Klaus Dierks Chronologie van Namibiese Geskiedenis 1977 Chronologie van Namibiese Onafhanklikheid in Engels Klausdierks com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 Treaty between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off shore Islands 28 February 1994 PDF Verenigde Nasies in Engels Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 Landverslag Fokus op Namibie in Engels Statebond sekretariaat Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 September 2012 Besoek op 21 Maart 2015 32 0 32 1 en IRIN landprofiel vir Namibie IRIN Besoek op 21 Maart 2015 ICJ FINDS THAT KASIKILI SEDUDU ISLAND FORMS PART OF TERRITORY OF BOTSWANA in Engels Verenigde Nasies 13 Desember 1999 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Maart 2019 Besoek op 21 Maart 2019 en Namibian President Constitution eisa org za Namibia Constitution Besoek op 21 Maart 2015 en Shivute Peter 2008 Voorwoord In Bosl Anton Horn Nico reds Die onafhanklikheid van die regbank in Namibie pdf Publications sponsored by Konrad Adenauer Stiftung Macmillan Education Namibia p 10 ISBN 978 99916 0 807 5 Besoek op 21 Maart 2019 en swapoparty org SWAPO Dominant party Besoek op 21 Maart 2019 en africanhistory about com Africa and the CON Besoek op 21 Maart 2019 en Hopwood Graham Februarie 2012 Vlieg hoog Insight Namibia Rangorde Area in Engels CIA Wereld Feiteboek Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 en Matundu Tjiparuro Mae 28 Februarie 2011 Khomas streek n konstitusionele politieke en geografiese hibriede Fokus op Khomas streek aanvullung tot New Era p 3 Namibie Nasionale Raad in Engels Inter Parliamentere Unie Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Mei 2018 Besoek op 21 Maart 2019 Local Authorities in Engels Association of Local Authorities in Namibia Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Februarie 2019 Besoek op 21 Maart 2015 Landsat usgs gov in Engels Landsat usgs gov Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 September 2008 Besoek op 21 Maart 2015 44 0 44 1 en World Almanac 2004 en Spriggs A 2001 AT1315 en Spriggs A 2001 AT1316 en Cowling bl 2001 en Spriggs A 2001 AT0709 NASA Namibie se Kuswoestyn in Engels www nasa gov Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Maart 2019 Besoek op 21 Maart 2019 n Inleiding tot Namibie in Engels www geographia com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Junie 2001 Besoek op 21 Maart 2019 en NACOMA Namibiese Kusbewaring en Bestuursprojek www nacoma org na Besoek op 21 Maart 2015 en Sparks Donald L Namibie se kus en see ontwikkelingspotensiaal Sparks 83 333 477 African Affairs afraf oxfordjournals org Besoek op 21 Maart 2015 Die Reenseisoen in Engels Real Namibia Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Januarie 2016 Besoek op 21 Maart 2015 54 0 54 1 54 2 Namibie in Engels Encyclopaedia Britannica Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 en Olszewski John 25 Junie 2010 Om weer te begryp nie te voorspel nie Namibia Economist Adams Gerry 15 April 2011 Verlammende vloede tref noordelike en sentraal Namibie in Engels United Nations Radio Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Desember 2016 van den Bosch Servaas 29 Maart 2011 Swaarste vloede nog ooit in Namibie The Namibian in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Augustus 2018 en Central Intelligence Agency 2007 en Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake 2007 60 0 60 1 Agtergrondnota Namibie in Engels VS Departement van Buitelandse Sake 21 Maart 2019 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2019 Bank van Namibie BoN in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 Duddy Jo Mare 4 Februarie 2010 Helfte van alle Namibiers werkloos The Namibian in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Maart 2012 af Ndjebela Toivo 18 November 2011 Mwinga praat oor sy bevindinge New Era Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2013 Menslike Ontwikklingsindekse tabel 3 Menslike en inkomste armoede pdf in Engels Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 20 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 Mongudhi Tileni 3 Februarie 2010 Tenderraad le strenger reels neer om werke te beskerm The Namibian in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Maart 2012 Spanning sluimer soos Namibie boerderygrond opdeel The New York Times in Engels 25 Desember 2004 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2019 Besoek op 21 Maart 2019 Namibie Sleutel stap in grondhervorming afgehandel in Engels The New Humanitarian Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2019 Besoek op 21 Maart 2019 en Lange 2004 McGrath Matt 20 Julie 2012 Groot waterdraende laag in Namibie gevind kan vir eeue hou in Engels BBC World Service Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Februarie 2020 Besoek op 21 Maart 2019 McGrath Matt 20 April 2012 Groot waterhulpbron bestaan onder Afrika in Engels BBC World Service Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2019 Besoek op 21 Maart 2015 en MacDonald A M 19 April 2012 Kwantitatiewe kaarte van ondergrondse waterhulpbronne in Afrika British Geological Survey 7 2 doi 10 1088 1748 9326 7 2 024009 Besoek op 21 Maart 2019 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Mynbou in Namibie PDF in Engels NIED Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 18 Oktober 2013 Besoek op 21 Maart 2015 en Oancea Dan Uraan ontginning by Namibie se Heinrich myn pdf en Oancea Dan Diepsee ontginning en verkenning en Epstein Edward Jay 1 Die Diamantondersoek Cite has empty unknown parameter 1 help in n onderhoud met Harry Frederick Oppenheimer eienaar van De Beers Weidlich Brigitte 7 Januarie 2011 Uraan Help dit om Namibie te red of te verdrink The Namibian in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2012 en n Raamwerk Model om torisme BBP in Suid Afrika te normaliseer Pan African Research amp Investment Services Maart 2010 p 34 en Hartman Adam 30 September 2009 Toerisme in goeie kondisie Minister The Namibian en Humavindu Michael N Oktober 2003 Trofeejag in die Namibiese ekonomie n Assessering South African Journal of Wildlife Research Omgewingsekonomie eenheid Direktoraat van Omgewingsake Ministerie van Omgeing en Toerisme Namibie 33 2 65 70 Onbekende parameter coauthors geignoreer help en namibiatourism com na Namibia top tourist destinations Besoek op 21 Maart 2015 Namibie Windhoek Lewenskoste in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Augustus 2019 Besoek op 21 Maart 2019 en PAYE12 Volume 18 uitgegee deur Die Ministerie van Finansies in Namibie en Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake Bevolkingsafdeling 2009 Wereld Bevolkingsvooruitskatting Tabel A 1 pdf 2008 hersiening Verenigde Nasies Besoek op 21 Maart 2015 Cite journal requires journal help en Sjina en Afrika Sterker ekonomiese bande beteken meer migrasie deur Malia Politzer Migration Information Source Augustus 2008 85 0 85 1 85 2 Central Intelligence Agency 2009 Namibie in Engels The World Factbook Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 April 2020 Besoek op 21 Maart 2015 en Vlug van Angola The Economist 16 Augustus 1975 besoek op 21 Maart 2019 en Lalita Prasad Singh 1980 Die Verenigde Nasies en Namibie East African Publishing House 88 0 88 1 Sensus opsommende verslag in Engels Nasionale Beplanningskommissie van Namibie Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Augustus 2013 Besoek op 21 Maart 2015 en Kapitako Alvine 8 Augustus 2011 Namibie 2011 sensus amptelik afgeskop New Era via allafrica com en Duddy Jo Mare 28 Maart 2013 Census gives snapshot of Namibia s population The Namibian Besoek op 11 September 2016 de www bpb de Lexika Fischer Weltalmanach 2013 Namibia U S Department of State in Engels State gov 10 Junie 2010 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2019 Besoek op 21 Maart 2015 en Jewish Vritual Library URL besoek op 21 Maart 2019 en Putz Martin Amptelike eentaligheid in Afrika n sosiolinguistieke assessering van linguistieke en kulturele pluralisme in Afrika in Diskriminasie deur taal in Afrika Perspektiewe op die Namibiese ervaring Mouton de Gruyter Berlin 1995 bl 155 en Sasman Catherine 15 Augustus 2011 Portugees gaan in skole ingevoer word The Namibian http www namibian com na index php id 28 amp tx ttnews 5Btt news 5D 85817 amp no cache 1 besoek op 21 Maart 2015 af www namibianederland net So het Afrikaans na Namibie gekom af fak org za Afrikaans in Namibie en CIA Wereld Feiteboek Lewensverwagtingsrange en Hivinsight com MIV InSite Kennisbasis Omvattende opdatum inligting oor MIV Vigs behandeling voorkoming en beleid van die Universiteit van Kalifornie San Francisco en UNAIDS Wereld Vigsdagverslag 2011 UNAIDS http files unaids org en media unaids contentassets documents unaidspublication 2011 JC2216 WorldAIDSday report 2011 en pdf besoek op 21 Maart 2019 en aidsinafrica net 2007 en Korenromp et al 2005 Who int PDF in Engels Afro who int Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 7 Januarie 2010 Besoek op 21 Maart 2015 en Ensiklopedie van Nasies Namibie Opvoeding Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling in Engels Nied edu na Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020 Besoek op 21 Maart 2019 106 0 106 1 en Stefanova 2005 en Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur datum onbekend en UNEP et al 2005 en The Commonwealth Games Federation Namibia Besoek op 8 Julie 2015 en Cabinet approves categorisation of sports codes Namibia Press Agency 2 Augustus 2018 111 0 111 1 Helge Schutz 19 Desember 2017 Namibia Cricket Year Review in Engels The Namibian Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019 Besoek op 24 Augustus 2018 en Tonchi Victor L William A Lindeke and John J Grotpeter Frederics Frankie 1967 Historical Dictionary of Namibia 2nd edition Toronto The Scarecrow Press Inc bl 129 IAAF World Championships in Athletics www gbrathletics com in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 November 2019 Besoek op 20 November 2019 Week 19 1998 Ending 10 May 1998 PDF Official World Golf Ranking in Engels Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 25 September 2019 Besoek op 20 November 2019 Der Letzte der auch ein grosser Sieger ist Dan Craven der bartige Veloprofi aus Namibia watson ch in Duits Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Mei 2020 Besoek op 20 November 2019 Ricky Burns loses WBA super lightweight belt to Julius Indongo in Glasgow in Engels BBC 16 April 2017 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Desember 2018 Besoek op 20 November 2019 117 0 117 1 117 2 117 3 117 4 117 5 en Rothe Andreas 2010 Mediastelsels en nuusseleksie in Namibie bl 14 96 en Die geskiedenis van Namibia Media Holdings URL besoek op 30 Oktober 2017 en One Africa TV agtergrond en Persvryheidsindeks 2010 Verslaggewers Sonder Grense en Persvryheidsindeks 2009 Verslaggewers Sonder Grense Bibliografie Wysig de Vedder Heinrich 1997 Das alte Sudwestafrika Sudwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890 Die ou Suidwes Afrika Suidwes Afrika se geskiedenis tot Maharero se dood in 1890 7de uitg Windhoek Namibie Wetenskaplike Vereniging ISBN 0 949995 33 9 AS1 onderhoud ref harv link en Olusoga David Erichsen Casper W 2010 The Kaiser s Holocaust Germany s Forgotten Genocide Londen Farber and Farber ISBN 978 0 571 23142 3 AS1 onderhoud ref harv link af Gerald Groenewald Afrikaans as lingua franca in Namibie ca 1800 1920 In LitNet Akademies jaargang 7 3 Desember 2010Bronnelys Wysig Algemeen en Namibia Encyclopaedia Britannica Besoek op 20 November 2019 en Namibia Central Intelligence Agency Besoek op 20 November 2019 Algemene verwysings Wysig en AIDSinAfrica net Web Publikasie 2007 URL besoek op 20 Mei 2007 Van Aidsinafrica net en Christy S A 2007 Namibiese Reisfotografie en Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur CBNRM Programbesonderhede s a Met gov na en Cowling S 2001 Vetplant Karoo AT 1322 Wereld Wildlefefonds webblad Worldwildlife org en Horn N Bosl A reds Menseregte en die oppergesag van die reg in Namibie Macmillan Namibia 2008 en Horn N Bosl A reds Die onafhanklikheid van die regbank in Namibie Macmillan Namibia 2008 en KAS Feiteboek Namibie Feite en syfers omtrent die status en ontwikkeling van Namibie Ed Konrad Adenauer Stiftung e V en Korenromp E L Williams B G de Vlas S J Gouws E Gilks C F Ghys P D Nahlen B L 2005 Malaria toe te skryf aan dieMIV 1 epidemie Sub Sahara Afrika Emerging Infectious Diseases 11 9 1410 1419 en Lange Glenn marie 2004 Rykdom natuurlike kapitaal en volhoubare ontwikkeling teenstrydige voorbeelde van Botswana en Namibie Environmental amp Resource Economics 29 3 257 83 Nov fr Fritz Jean Claude La Namibie independante Les couts d une decolonisation retardee Paris L Harmattan 1991 en Spriggs A 2001 Namibwoestyn AT1315 Wereld Wildlefefonds webblad Worldwildlife org en Spriggs A 2001 Namibiese Savanne boomveld AT1316 Wereld Wildlefefonds webblad Worldwildlife org en Spriggs A 2001 Namibian Savanne boomveld AT0709 Wereld Wildlefefonds webblad Worldwildlife org en Stefanova K 2005 Die beskerming van Namibie se natuurlike hulpbronne EjournalUSA en UNEP UNDP WRI en World Bank 2005 Natuur in plaaslike hande n saak vir Namibie se bewareas Wri org en World Almanac 2004 World Almanac Books New York NYEksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Namibie Sien Namibie in Wiktionary die vrye woordeboek en Toerisme inligting oor Namibie op Wikivoyage en Regering van Namibie en President van Namibie en Eerste minister van Namibie en Biodiversiteit van Namibie Gedeeltelik in Afrikaans beskikbaarHierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Namibie amp ol,