×
Mars
Hierdie artikel handel oor die planeet Mars. Vir ander betekenisse van die naam, sien Mars (dubbelsinnig).

Mars is die vierde planeet van die Son af in ons Sonnestelsel. Die planeet is genoem na Mars, die Romeinse god van oorlog. Daar word ook na Mars as die "Rooi Planeet" verwys, aangesien dit van die Aarde af rooierig lyk.

Mars

Mars, soos op 22 Februarie 1980 waargeneem deur die Viking 1-wenteltuig.
Wentelbaaneienskappe
Epog J2000
Afelium 249 200 000 km
Perihelium 206 700 000 km
Semihoofas 227 939 200 km
Wentelperiode 686,971 dae
Sinodiese periode 779,96 dae
Gem. omwentelingspoed 24,007 km/s
Gem. anomalie 19,412°
Hellingshoek 1,850 ° tot sonnebaan
5,65 ° tot sonewenaar
Lengteligging van stygende nodus 49,558 °
Periheliumhoek 286,502 °
Natuurlike satelliete 2
Fisiese eienskappe
Gem. radius 3 389,5 ± 0,2 km
Radius by ewenaar 3 396,2 ± 0,1 km
(0,533 aardes)
Radius na pole 3 376 ,2 ± 0,1 km
(0,531 aardes)
Oppervlakte 144 798 500 km2
(0,284 aardes)
Volume 1,6318×1011 km3
(0,151 aardes)
Massa 6,4171×1023 kg
(0,107 aardes)
Gem. digtheid 3,9335 g/cm3
Oppervlak-
aantrekkingskrag
3,72076 m/s2
(0,3794 g)
Traagheidsfaktormoment 0,3662±0,0017
Ontsnapping-
snelheid
5,027 km/s
Sideriese
rotasieperiode
1,025957 dag
24h 37m 22.7s
Rotasiespoed
by ewenaar
868,22 km/h
Ashelling 25,19 ° tot sy wentelvlak
Regte styging van noordpool 317,68143 °
21h 10m 44s
Deklinasie 52,88650 °
Skynmagnitude -2,94 tot +1,86
Hoekgrootte 3,5-25,1″
Atmosfeer
Oppervlakdruk 0,636
(0,4-0,87) kPa
Samestelling

Mars is ’n aardplaneet met ’n dun atmosfeer. Die oppervlakeienskappe herinner aan die impakkraters van die Maan sowel as die vulkane, valleie, woestyne en poolkappe van die Aarde. Mars is ook die tuiste van Olympus Mons, die hoogste bekende berg in die Sonnestelsel, en van Valles Marineris, die grootste canyon. Benewens die planeet se geografiese eienskappe, is sy wentelperiode en seisoenale siklusse ook soortgelyk aan dié van die Aarde.

Vergelyking in grootte met die Aarde.

Tot en met die eerste verbyvlug deur Mariner 4 in 1965 is gespekuleer dat daar moontlik vloeibare water op die planeet se oppervlak kan wees. Hierdie spekulasies is gebaseer op periodieke wisselings in lig en donker dele, veral in die poolbreedteliggings, wat soos seë en kontinente gelyk het, terwyl lang, donker groewe deur sommige waarnemers vertolk is as besproeiingskanale vir vloeibare water. Later is bewys dié reguit groewe of lyne bestaan nie werklik nie, maar is bloot ’n optiese illusie. Van al die planete in die Sonnestelsel word Mars egter steeds beskou as die waarskynlikste om vloeibare water te hê en miskien ook lewe te onderhou.

Dit lyk of die yskappe by die twee pole hoofsaaklik uit water bestaan. Die volume van waterys op die suidpool sal, as dit gesmelt word, genoeg wees om die hele planeet met water van 11 m diep te bedek. In November 2016 het Nasa berig ’n groot hoeveelheid onderwaterys is in die Utopia Planitia-streek gevind. Die volume van die water word geraam as amper gelyk aan die volume van water in die Bowemeer.

In 2018 was daar agt werkende ruimtetuie: ses in ’n wentelbaan (2001 Mars Odyssey, Mars Express, Mars Reconnaissance Orbiter, MAVEN, Mars Orbiter Mission en ExoMars Trace Gas Orbiter) en twee op die oppervlak (Curiosity en InSight). Geologiese bewyse wat deur hierdie en voorafgaande sendings versamel is, dui daarop dat Mars voorheen baie water gehad het en dat klein, geiseragtige waterstromings moontlik in onlangse jare plaasgevind het. Waarnemings deur Nasa se Mars Global Surveyor wys dele van die suidelike poolkap is aan die afneem.

Mars het twee mane: Fobos en Deimos. Albei is klein en het onreëlmatige vorms. Hulle is moontlik asteroïdes wat in ’n wentelbaan aangetrek is, soortgelyk aan 5261 Eureka, een van Mars se trojaanse asteroïdes. Mars en sy rooierige kleur kan met die blote oog van die Aarde af gesien word. Sy skynbare magnitude is tot -2,9: Slegs Venus, die Maan en die Son is helderder.

Inhoud

Vergelyking van die grootte van die aardplanete (van links) Mercurius, Venus, Aarde en Mars.

Mars het ongeveer die helfte van die Aarde se radius en slegs ’n tiende van sy massa; Mars het ’n laer digtheid, maar sy oppervlakte is slegs ’n klein bietjie minder as die totaal oppervlakte van die Aarde se droë land. Alhoewel Mars groter en swaarder as Mercurius is, het Mercurius ’n hoër digtheid. Dit beteken dat Mercurius ’n ietwat sterker swaartekrag by sy oppervlak het. Die rooierige voorkoms van Mars se oppervlak word veroorsaak deur yster(III)oksied, beter bekend as roes.

Geologie

Na aanleiding van wentelwaarnemings en die bestudering van ’n versameling meteoriete van Mars af, blyk dit dat Mars se oppervlak hoofsaaklik uit basalt bestaan. Sommige bewyse dui daarop dat ’n deel van die planeet se oppervlak moontlik ryker aan silika is as tipiese basalt en moontlik soortgelyk is aan andesietrotse op Aarde.

Hierdie rotsagtige oppervlak is deur die Mars Pathfinder afgeneem.

Alhoewel Mars nie ’n intrinsieke magneetveld het nie, het waarnemings aangetoon dele van die planeet se kors is gemagnetiseer en dat wisselende ommeswaaiings van die polariteit van sy dipoolveld in die verlede plaasgevind het. Hierdie paleomagnetisme van magneties vatbare minerale het eienskappe wat baie eenders is as die wisselende magneetbande wat op die oseaanbodem van die Aarde gevind word. Een teorie, wat in 1999 gepubliseer is en in Oktober 2005 met behulp van die Mars Global Surveyor opnuut bestudeer is, is dat hierdie bande plaattektoniek toon wat 4 miljard jaar gelede op Mars verskyn het, voor die planetêre dinamo ophou werk en veroorsaak het dat die planeet se magneetveld wegkwyn.

Huidige modelle van die planeet se binnekant dui op ’n kern met ’n radius van ongeveer 1 480 kilometer wat hoofsaaklik uit yster bestaan met omtrent 14-17% swawel. Hierdie kern van ystersulfied is deels vloeistof en het twee maal die konsentrasie van die ligter elemente wat by die Aarde se kern bestaan. Mars se kern word omring deur ’n silikaatmantel, wat baie van die tektoniese en vulkaniese kenmerke van die planeet gevorm het, maar nou onaktief blyk te wees. Die gemiddelde dikte van die planeet se kors is ongeveer 50 km, met ’n maksimum dikte van 125 km. Die Aarde se kors het ’n gemiddelde dikte van 40 km, maar is slegs ’n derde so dik as dié van Mars, relatief tot die groottes van die twee planete.

Die geologiese geskiedenis van Mars kan in baie epogge (tydvakke) gedeel word, maar die volgende is die drie hoofepogge.

  • Noachium: Vorming van die oudste oorgeblewe oppervlakke van Mars, 3,8 miljard tot 3,5 miljard jaar gelede. Oppervlakke uit die Noachium bevat baie impakkraters van aansienlike groottes. Daar word geglo die Tharsis-vulkaanplato is tydens hierdie periode gevorm en later in die tydvak aansienlik deur vloeibare water oorstroom. Die tydvak is genoem na Noachis Terra, ’n landmassa op Mars.
  • Hesperium: 3,5 miljard tot 1,8 miljard jaar gelede. Die Hesperium word gekenmerk deur die vorming van uitgestrekte lawavlaktes. Die tydvak is genoem na Hesperia Planum, ’n streek op Mars.
  • Amazonium: 1,8 miljard gelede tot tans. Amazoniese streke het min impakkraters van meteoriete, maar verskil in ander opsigte. Olympos Mons is in hierdie periode gevorm. Die tydvak is genoem na Amazonis Planitia, een van die gladste vlaktes op Mars.

Hidrologie

’n Foto van mikroskopiese rotsvorms wat dui op tekens van water, afgeneem deur die Opportunity-verkenningstuig.

Met die huidige lae atmosfeerdruk is dit onmoontlik dat vloeibare water op die oppervlak van Mars kan bestaan, behalwe teen die laagste laagtes – en dan ook slegs vir kort tydperke. Water in ysvorm is egter volop: Die twee poolkappe bestaan hoofsaaklik uit ys. In Maart 2007 het Nasa aangekondig die volume (water)ys in die suidelike poolkap sou genoeg wees om, indien dit sou smelt, die hele oppervlak van die planeet te bedek tot ’n diepte van 11 m. Verder strek daar ook ’n ysgrondmantel vanaf die pool tot ’n breedteligging van ongeveer 60°.

Daar word geglo dat groter hoeveelhede water vasgevang is onder Mars se dik kriosfeer (die dele van die oppervlak waar water in soliede vorm is), waarvandaan dit dan vrygestel kan word deur vulkaniese aktiwiteit wat die krake in die kors veroorsaak. Die grootste vrystelling van water op hierdie manier was moontlik met die vorming van die Valles Marineris-canyon, vroeg in Mars se geskiedenis, waartydens genoeg water vrygestel is om die massiewe uitloopkanale van die kloof te vorm. ’n Kleiner, meer onlangse, soortgelyke gebeurtenis het moontlik plaasgevind toe die Cerberus Fossae-slenkdal ongeveer 5 miljoen jaar gelede gevorm het en moontlik ’n see van ys agtergelaat het wat vandag steeds sigbaar is by Elysium Planitia, die grootste vulkaniese streek op Mars. Die morfologie van hierdie streek strook egter meer met die opdamming van lawastrome, wat ’n oppervlakkige ooreenkoms met ysstrome toon. Hierdie lawastrome het moontlik die terrein bedek wat vroeër deur katastrofiese oorstromings van die Athabasca-vallei gevorm is. Hierdie tweede teorie word gesteun deur die teenwoordigheid van aansienlik rowwe oppervlaktekstuur, termiese traagheid en hidrovulkaniese kegels. Verder is die stoïgiometriese massafraksie van H2O in hierdie omgewing tot tiendes van sentimeterdieptes slegs ~4%, wat maklik aan gehidrateerde minerale toegeskryf kan word en nie strook met die teenwoordigheid van oppervlakys nie.

Meer onlangs het die kamera van die Mars Global Surveyor hoë-resolusiefoto's geneem wat baie meer detail bied oor die geskiedenis van vloeibare water op Mars se oppervlak. Ten spyte van die baie reuse vloedkanale en ’n geassosieerde boomagtige netwerk van sytakke wat op Mars gevind word, is daar geen strukture op ’n kleiner skaal wat die oorsprong van vloedwater kan aandui nie. Daar is voorgestel dat weerprosesse hulle blootgelê het, wat beteken dat die riviervalleie ou verskynsels is. Hoërresolusiewaarnemings deur ruimtetuie soos die Mars Global Surveyor het ook minstens ’n paar honderd verskynsels langs krater- en kloofmure gewys wat soortgelyk blyk te wees aan aardse syfervore. Die vore is meestal in die hooglande van die suidelike halfrond en na die ewenaar gerig; almal word op ’n breedteligging van 30° en poolwaarts aangetref. Navorsers het geen gedeeltelik verweerde vore of gesuperponeerde impakkraters gevind nie, wat beteken dat dit baie jong verskynsels is dié.

In ’n besonders opvallende voorbeeld (sien beeld hiernaas), wys twee foto's wat ses jaar uitmekaar geneem is, ’n voor op Mars en wat nuwe stortings of deposito's blyk te wees. Michael Meyer, ’n vooraanstaande wetenskaplike by Nasa se Mars Exploration Program, meen slegs die vloei van ’n materiaal met ’n hoë inhoud van vloeibare water kan so ’n oorblywende patroon en verkleuring veroorsaak. Of die water die oorsaak van neerslag, ondergrondse of ander bronne is, bly ’n ope vraag. Alternatiewe teorieë is ook voorgestel, insluitende die moontlikheid dat die deposito's veroorsaak word deur ’n yskors van koolstofdioksied of deur die beweging van stof of Mars se oppervlak.

Nog bewyse dat vloeibare water eens op Mars se oppervlak kon bestaan het, kom van die bespeuring van spesifieke minerale soos hematiet en goethiet, wat albei soms in die teenwoordigheid van water vorm.

’n Foto van Korolev-krater wys 1,9 km diep waterys. (Foto geneem deur Mars Express.

Op 18 Maart 2013 het Nasa berig instrumente op Curiosity het bewyse gelewer van minerale hidrasie, waarskynlik gehidreerde kalsiumsulfaat, in verskeie rotsmonsters. Ontleding met behulp van Curiosity se DAN-instrument het bewyse gelewer van water onder die oppervlak, tot by ’n diepte van 60 cm. In September 2015 het Nasa aangekondig onteenseglike bewyse is aan donker hange gevind van gehidreerde soutwaterstromings. Die stromings vind in Mars se somer plaas, wanneer die temperatuur bo -23 °C is en vries by laer temperature.

Sommige navorsers glo die noordelike laagtes van Mars was eens bedek met ’n oseaan van honderde meters diep, hoewel dié hipotese omstrede is. In Maart 2015 het wetenskaplikes gesê so ’n oseaan kon so groot soos die Aarde se Arktiese Oseaan gewees het. Ander meen die klimaat was volgens modelle nooit warm genoeg vir massas vloeibare water nie.

Naby die noordelike poolkap is die 81,4 km breë Korolev-krater, wat volgens bewyse van die Mars Express gevul is met sowat2 200 km3 waterys. Die kratervloer is sowat 2 km onder die rand en is bedek met ’n hoop permanente waterys van sowat 1,8 km diep en tot 60 km breed. In Februarie 2020 is ontdek donker stroke op Mars word veroorsaak deur soutwater wat ’n paar dae per jaar vloei.

Geografie

Hierdie beeld van naastenby ware kleur wat deur Opportunity geneem is, wys die uitsig vanaf die Victoria-krater by Kaap Verde. Dit is oor drie weke afgeneem, van 16 Oktober tot 12 November 2006. Die krater is nieamptelik genoem na Ferdinand Magellaan se skip waarmee hy rondom die aarde geseil het, en die kape en inhamme by die krater na kape en inhamme wat deur Ferdinand Magellaan besoek is, vandaar Kaap Verde

Hoewel hulle beter bekend is vir hulle kartering van die Maan, was Johann Heinrich Mädler en Wilhelm Beer die eerste "lugkarteerders". Hulle het begin deur Mars se wentelperiode vas te stel, asook deur eens en vir altyd vas te stel dat die meeste van Mars se oppervlakverskynsels permanent is. In 1840 het Mädler 10 jaar se waarnemings gekombineer en die eerste kaart van Mars geteken. In plaas daarvan dat hulle die verskeie verskynsels name gegee het, het hulle dit slegs met letters gemerk: Sinus Meridiani (letterlik "Meridiaanbaai"), is dus as "a" gemerk.

Vandag word verskynsels op Mars uit 'n aantal bronne benoem. Groot verskynsels met 'n weerkaatsingsvermoë is reeds deur vroeë waarnemers raakgesien en betitel: Dié name is meestal behou, maar sommige is verander om nuwe kennis van die verskynsels te weerspieël. Een voorbeeld is "Nix Olympica" ("Sneeu van Olimpus"), wat Olympus Mons ("berg Olimpus") herdoop is om die bergagtige karakter van die verskynsel in die naam weer te gee.

Mars se ewenaar word deur sy omwenteling gedefinieer, maar die ligging van sy nulmeridiaan was gespesifiseer, net soos die Aarde s'n, by 'n willekeurig gekose punt: Mädler en Beer het reeds in 1830 'n lyn gekies vir hulle eerste kaarte van Mars. Nadat die ruimtetuig Mariner 9 in 1972 uitgebreide beelde van Mars verskaf het, is 'n klein krater (later bekend as Airy-0), wat op die Sinus Meridian ("Meridiaanbaai") geleë is, gekies vir die definisie van lengteligging 0.0° om met die oorspronklike aanwysing van Mädler en Beer saam te val.

Siende dat Mars geen oseane het nie en dus ook geen "seevlak" nie, moes 'n "nulvlak" aangewys word. 'n Hoogte van 0 m word gedefinieer by die hoogte waar daar 610,5 Pa (6,105 mbar) atmosferiese druk is. Hierdie druk stem ooreen met die drievoudpunt van water, en is omtrent 0,6% van die seevlak-oppervlakdruk op Aarde.

Die tweedeling van Mars se topografie is opvallend: die noordelike vlaktes is deur die vloei van lawa afgeplat en kontrasteer met die suidelike hooglande: pokagtig en vol kraters deur antieke impakte. Die oppervlak, soos vanaf die Aarde gesien, kan dus in twee areas gedeel word, met verskillende weerkaatsingsvermoëns (ook verwys na as albedo's). Daar is vroeër geglo die valer vlaktes, wat bedek is met stof en sand ryk aan rooierige ysteroksied, was moontlik konintente en hulle het name gekry soos Arabia Terra ("land van Arabië") en Amazonis Planitia ("Amasoniese vlakte"). Daar is ook geglo die donker verskynsels was seë, wat gelei het tot name soos Erythraeum-see en die Sirenum-see. Die donkerste verskynsel wat van die Aarde af waargeneem kan word, is Syrtis Major, 'n skildvulkaan.

Olympus Mons, ook 'n skildvulkaan, is met 26 km sover bekend die hoogste berg in die Sonnestelsel. Dit is 'n uitgedoofde vulkaan in die uitgestrekte hooglandstreek Tharsis, wat ook 'n aantal ander groot vulkane bevat. Dit is meer as drie keer so hoog as Mount Everest, wat 'n hoogte van 8 848 km het.

Mars dra ook die littekens van 'n aantal impakkraters: Daar is reeds 43 000 kraters ontdek wat 'n deursnee van 5 km of meer het. Die grootste krater is Hellas Planitia, 'n impakbekken met 'n deursnee van tussen 2 100 en 2 500 km (metings verskil). Hella Planitia is 'n ligte verskynsel wat duidelik vanaf die Aarde sigbaar is. Danksy Mars se kleiner massa is die kanse dat 'n voorwerp met die planeet sal bots die helfte minder as wat die Aarde betref. Mars lê egter nader aan die asteroïdegordel en is dus meer dikwels 'n teiken van voorwerpe wat daarvan afkomstig is. Dit is ook waarskynliker dat Mars deur korttermynkomete getref kan word, soos dié wat in die omwentelingsbaan van Jupiter lê. Ten spyte hiervan is daar baie minder kraters op Mars as byvoorbeeld die Maan, aangesien Mars se atmosfeer beskerming teen klein meteore bied. Die morfologie van sommige kraters dui daarop dat die grond nat was toe die meteoriet die planeet getref het.

Die groot kloof Valles Marineris (ook bekend as "Agathadaemon" op ou kaarte), het 'n lengte van 4 000 km en 'n diepte van tot 7 km. Die lengte van Valles Marineris is gelyk aan die lengte van Europa en strek oor ’n vyfde van Mars se omtrek. Ter vergelyking is die Grand Canyon op Aarde slegs 446 km lank en naastenby 2 km diep. Valles Marineris is gevorm na aanleiding van die swelling van die Tharis-area, wat veroorsaak het dat die kors in die omgewing van Valles Marineris inmekaarsak. 'n Ander groot kloof is Ma'adim Vallis ("Ma'adim" is Hebreeus vir Mars). Dit is 700 km lank, met 'n breedte van 20 km en 'n diepte van 2 km op sommige plekke. Dit is moontlik dat Ma'adim Vallis in die verlede deur vloeibare water oorstroom was.

THEMIS-beeld van die grotingange op Mars.

Beelde van die Thermal Emission Imaging System (THEMIS) aan boord van Nasa se Mars Odyssey-wenteltuig het sewe moontlike grotingange gewys aan die flanke van die Arsia Mons-vulkaan. Die grotte is genoem na sewe mense wat dierbaar was aan die ontdekkers: Dena, Chloe, Wendy, Annie, Abbey, Nikki en Jeanne, en staan saam bekend as die "sewe susters". Die ingange is tussen 100 m en 252 m breed en daar word geglo dat hulle minstens 73 m tot 96 m diep is. Aangesien die lig nie die vloer van die grotte bereik nie, is dit moontlik dat hulle dieper as die minimum beraming is en onder die oppervlak breër word. Dena is die enigste uitsondering: Die vloer is sigbaar en die grot het 'n geraamde diepte van 130 m. Die binnekante van die grotte word moontlik beskerm van mikrometeoroïdes, ultravioletstrale, sonvlamme en hoë-energiedeeltjies wat die planeet se oppervlak bombardeer. Sommige navorsers het voorgestel dié moontlike beskerming maak die grotte goeie kandidate vir toekomstige pogings om water in vloeistofvorm en tekens van lewe te soek.

Mars het twee permanente polêre yskappe: die noordelike een is geleë in die noordelike poolstreek, Planum Boreum, en die suidelike yskap in Planum Australe, die suidelike poolstreek.

Atmosfeer

Mars se dun atmosfeer is aan die horison sigbaar op dié laewentelbaanfoto.

Mars het omtrent 4 miljard jaar gelede sy magnetosfeer verloor; dus is die sonwind in direkte wisselwerking met Mars se ionosfeer. Hierdie direkte wisselwerking hou die atmosfeer dunner as wat dit andersins sou wees deur die stroping van atome uit die buitenste laag. Die geïoniseerde atmosfeerdeeltjies is in die ruimte agter Mars bespeur deur beide die Mars Global Surveyor en Mars Express.

As gevolg van die verlies aan atome is Mars se atmosfeer relatief baie dun. Atmosfeerdruk op die oppervlak wissel van ongeveer 30 Pa (0,03 kPa) op Olympus Mons tot meer as 1 155 Pa (1 155 kPa) in die dieptes van Hellas Planitia, met 'n gemiddelde oppervlakdruk van 600 Pa (0,6 kPa). Dit is minder as 1% van die oppervlakdruk op Aarde (101,3 kPa). Mars se gemiddelde oppervlakdruk is gelyk aan die druk wat 35 km bo die aarde se oppervlak aangetref word.

Mars se atmosfeer is stowwerig en bevat stofdeeltjies van omtrent 1,5 µm, wat die lug op Mars 'n bruingelerige kleur gee soos van die oppervlak af gesien. Die atmosfeer bestaan uit 95% koolstofdioksied, 3% stikstof en 1,6% argon, en bevat spore van suurstof, water, koolstofmonoksied en stikstofmonoksied asook uiters klein spore van neon, kripton, formaldehied, xenon, osoon en metaan. Navorsers het metaan bespeur teen 'n konsentrasie van ongeveer 10 deeltjies per miljard (volgens volume). Metaan is 'n onstabiele gas wat deur ultravioletstraling afgebreek word. 'n Tipiese metaanmolekule het 'n leeftyd van ongeveer 340 jaar in Mars se atmosfeer. Die teenwoordigheid van metaan sal dus dui op 'n huidige of onlangse bron van die gas op die planeet. Vulkaniese aktiwiteit, komeetimpakte en die teenwoordigheid van mikroörganismes wat metaan as 'n afvalproduk skep, word onder moontlike bronne gereken. Daar is ook aangetoon dat metaan moontlik deur 'n nie-biologiese proses vervaardig kan word soos die vorming van serpentynsteen, wanneer dit plaasvind tussen water, koolstofdioksied en olivien, 'n mineraal wat op Mars voorkom.

Tydens 'n pool se winter word dit deur voortdurende donkerte omhul. Die oppervlak verkoel en 25-30% van die atmosfeer kondenseer tot lae koolstofdioksiedys (droë ys). Wanneer die pole weer aan sonlig blootgestel word, sublimeer die koolstofdioksied, wat reusewinde veroorsaak wat vanaf die pole waai met snelhede van tot 400 km/h. Hierdie seisoenale verskynsels vervoer groot hoeveelhede stof en waterdamp, wat aanleiding gee tot ryp en groot cirruswolke wat aan die Aarde s'n herinner. Wolke van waterys is in 2004 deur Opportunity afgeneem.

Klimaat

Mars, soos gesien deur die Hubble-ruimteteleskoop op 28 Oktober 2005, met 'n sigbare stofstorm.

Van al die planete is Mars se seisoene die meeste soos die Aarde s'n, as gevolg van die soortgelyke hellings van die twee planete se wentelasse. Die duur van die seisoene op Mars is egter amper twee keer so lank soos die Aarde s'n: As gevolg van Mars se afstand van die Son af is 'n Marsjaar amper twee keer die lengte van 'n aardse jaar. Die oppervlaktemperatuur op Mars wissel van ongeveer -140 °C tydens die poolwinter tot 20 °C in die somer. Die wye reeks temperature is as gevolg van die dun atmosfeer (wat nie die baie sonhitte kan stoor nie), die lae atmosferiese druk en die lae termiese traagheid van die grond.

Hoewel Mars se seisoene die naaste aan die Aarde s'n is, verskil dit tog aansienlik as gevolg van die merkwaardige uitwerking van die eksentrisiteit van Mars se relatief groot wentelbaan. Mars nader perihelium (die afstand die naaste aan die Son) wanneer dit somer in die suidelike halfrond is en winter in die noorde, en nader afelium (die afstand die verste van die Son) wanneer dit winter in die suidelike halfrond is en somer in die noorde. Die gevolg is dat die seisoene in die suidelike halfrond meer uitermatig is en die seisoene in die noorde matiger is as wat dit anders sou wees. Die somertemperature in die suide kan tot 30 °C warmer wees as die somertemperature in die noorde.

Mars se noordelike yskap.

Mars het ook die grootste stofstorms in ons Sonnestelsel. Hierdie storms kan wissel van 'n storm oor 'n klein gebied tot reusagtige storms wat die hele planeet dek. Hulle vind meestal plaas wanneer Mars die naaste aan die Son is en daar is opgemerk dat hulle die globale temperatuur verhoog.

Die poolkappe by altwee pole bestaan hoofsaaklik uit waterys. Daar is egter droë ys bo-op die oppervlak van die waterys. Bevrore koolstofdioksied versamel as 'n laag van omtrent een meter dik op die noordelike yskap (slegs in die noordelike winter), terwyl die suidelike kap 'n permanente 8 m hoë dekking van droë ys het. Die noordelike poolkap het 'n deursnee van ongeveer 1 000 km tydens die noordelike somer en bevat ongeveer 1,6 miljoen kubieke meter ys. Indien hierdie ys in 'n eweredige laag oor die poolkap versprei sou wees, sou dit twee kilometer dik wees.

Die suidelike poolkap het 'n deursnee van 350 km en 'n dikte van 3 km. Die totale volume ys in die suidelike poolkap plus die aangrensende lae deposito's beslaan 'n geraamde 1,6 miljoen kubieke kilometer. Albei poolkappe toon spiraalagtige slenke, wat moontlik 'n gevolg is van differensiële sonverwarming, die sublimasie van ys en die kondensasie van waterdamp. Albei poolkappe krimp en groei weer soos die temperatuur saam met die seisoene wissel.

Kern

In Mei 2018 het Nasa die InSight-landingstuig gelanseer saam met twee MarCO-minituie wat verby Mars gevlieg en tydens die landing as telemetrieherleiers opgetree het. Die sending het in November 2018 by Mars aangekom. InSight het ontdek dat Mars seismies aktief is, met meer as 450 "Marsbewings" en verwante voorvalle wat in 2019 waargeneem is.

Nasa het in Maart 2021 berig dat InSight al meer as 500 Marsbewings waargeneem het, wat daarop dui dat Mars 'n vloeibare kern het met 'n radius van sowat1 830+20−40 km, meer as die helfte van die planeet se hele radius en sowat die helfte van die Aarde se radius. Dit is aansienlik meer as wat in vorige modelle voorspel is en dui op 'n kern van ligter elemente. Die kors is sowat48±24 km dik.

Mars is sowat 230 million km van die Son af. Sy wentelperiode, in rooi, is 687 aarddae. Die Aarde se wentelbaan is in blou.

Mars se gemiddelde afstand van die Son is rofweg 230 miljoen km en sy wentelperiode is 687 aarddae. 'n Marsdag is net 'n klein bietjie langer as 'n aarddag: 24 uur, 39 minute en 35,244 sekondes. 'n Marsjaar is gelyk aan 1,8809 aardjare, of 1 jaar, 320 dae en 18,2 uur.

Mars se ashelling is 25,19 grade, wat vergelykbaar is met die Aarde s'n. Omdat Mars se jaar langer is, duur die seisoene daar byna twee keer so lank as op Aarde. Mars het sy laaste perihelium, die afstand die verste van die Son af, in Junie 2007 verbygesteek en sy afelium, die afstand naaste aan die Son, in Mei 2008.

Mars het 'n relatief sterk wenteleksentrisiteit: 'n planeet se wenteleksentrisiteit dui aan hoeveel 'n planeet se ovaalvormige wentelbaan afwyk van 'n sirkel. Mars het 'n eksentrisiteit van ongeveer 0,09; uit die ander planete in die Sonnestelsel het slegs Mercurius 'n groter eksentrisiteit. Dit is egter bekend dat Mars se wentelbaan in die verlede baie ronder was as wat dit vandag is. Omtrent 1,35 miljoen aardjare gelede het Mars 'n eksentrisiteit van rofweg 0,002 gehad, minder selfs as die Aarde s’n tans. Die eksentrisiteit van planete se wentelbane verander stadig maar seker. Terwyl daar elke 100 000 jaar 'n definitiewe verandering in die Aarde se eksentrisiteit is, duur die eksentrisiteitsiklusse van Mars 96 000 aardjare. Daar word bereken dat Mars se eksentrisiteit in die jaar 24100 sowat 0,1051 sal wees. Mars se wentelbaan het die laaste 35 000 jaar ietwat eksentrieser geraak vanweë die uitwerking van die ander planete se aantrekkingskrag. Die naaste afstand wat Mars telkens aan die Aarde bereik, sal oor die volgende 25 000 jaar voortdurend effens kleiner word.

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Mars se natuurlike satelliete.
Fobos (links) en Deimos.

Mars het twee klein natuurlike satelliete, of mane: Fobos en Deimos, wat baie na aan die planeet wentel. Hulle is vermoedelik asteroïdes wat aangetrek en in ’n wentelbaan vasgevang is.

Albei mane is in 1877 deur Asaph Hall ontdek en is genoem na gode in die Griekse mitologie: Fobos (paniek/vrees) en Deimos (terreur/angs) wat by hulle vader, Ares, die god van oorlog, op die slagveld aangesluit het. Ares het aan die Romeine as "Mars" bekend gestaan.

Die wentelbane van Phobos en Deimos (volgens skaal).

Van Mars se oppervlak af lyk die beweging van Fobos en Deimos baie anders as dié van ons eie Maan. Fobos sak in die ooste en kom dan na slegs 11 uur in die weste op. Deimos is net buite sinchroniese wenteling, waar sy wentelperiode sou ooreenstem met Mars se rotasieperiode. Hoewel Deimos se wentelperiode 30 uur is, duur dit 2,7 dae vir die maan om op te kom en onder te gaan (soos gesien vanaf die ewenaar), aangesien dit stadigaan agter raak by Mars se rotasiespoed.

Aangesien Fobos vinniger om Mars wentel as wat die planeet self wentel, is getykragte stadig maar seker besig om Fobos se omwentelingsradius te verkort. Oor ongeveer 50 miljoen jaar sal die maan óf teen Mars se oppervlak bots, óf uitmekaargeskeur word en 'n ringstruktuur om die planeet vorm.

Dit is nie bekend hoe of wanneer Mars sy twee mane in ’n wentelbaan vasgevang het nie. Albei se samestelling en lae albedo dui daarop dat hulle asteroïdes is. Hulle het egter 'n ronde wentelbaan (hulle wenteleksentrisiteit is dus 0) na aan die ewenaar, wat baie ongewoon is vir voorwerpe wat vasgevang is. Fobos se onstabiele wentelbaan dui op 'n relatief onlangse vangs. Buite die asteroïdegordel is asteroïdes so groot soos Fobos en Deimos skaars en dubbelliggame nog skaarser. 'n Derde liggaam kon moontlik betrokke gewees het.

Die huidige opvatting oor die moontlikheid om 'n wêreld te ontwikkel en lewe te onderhou, is ten gunste van planete wat water in vloeistofvorm het op hulle oppervlakke. Dit vereis dat die wentelbaan van 'n planeet binne-in 'n bewoonbare sone val. In ons Sonnestelsel lê die Aarde in hierdie sone en is Mars 'n halwe astronomiese eenheid agter hierdie sone. Dít, plus die planeet se dun atmosfeer, veroorsaak dat water op die oppervlak vries. Dat water wel in die verlede daar gevloei het, dui op die planeet se potensiaal vir bewoonbaarheid. Onlangse bewyse het voorgestel dat enige water op die oppervlak te sout en suur sou wees om lewe te onderhou.

Dié foto van die krater Gale in 2018 het gissings aangevuur dat sommige vorms wurmagtige fossiele was, maar hulle is geologiese verskynsels wat waarskynlik onder water gevorm het.

Die tekort aan 'n magnetosfeer en die uiters dun atmosfeer bied 'n groter uitdaging: die planeet het min warmteoordrag oor sy oppervlak, slegte insolasie teen bombarderings van buiteruimse voorwerpe en die sonwind, asook ontoereikende atmosferiese druk om water in 'n vloeistofvorm te behou (enige water sublimeer na 'n gasstaat). Mars is ook byna, of miskien selfs geheel en al, geologies dood: die einde van vulkaniese aktiwiteit het 'n stop gesit aan die herwinning van chemikalieë en minerale tussen die oppervlak en binnekant van die planeet.

Bewyse dui daarop dat die planeet in die verlede aansienlik meer bewoonbaar was as vandag, maar dit is nie duidelik of lewende organismes ooit daar bestaan het nie. Die Viking-sondes van die 1970's het eksperimente uitgevoer wat bedoel was om mikro-organismes in die grond by hulle respektiewelike landingsterreine op te spoor. Hulle het klaarblyklike positiewe resultate gehad, waaronder 'n tydelike toename van CO2-produksie na blootstelling aan water en voedingstowwe. Hierdie tekens is egter later deur baie wetenskaplikes in twyfel getrek, wat gelei het tot 'n voortdurende debat. Die 30-jaar oue Viking-data is onlangs opnuut geanaliseer en dit is voorgestel dat die toetse moontlik nie gesofistikeerd genoeg was om enige vorms van lewe te bespeur nie en dat dit selfs enige (teoretiese) vorm van lewe kon dood maak.

By NASA se Johnson Space Center-laboratorium is organiese verbindings in die meteoriet ALH84001 gevind; 'n meteoriet wat veronderstel is om van Mars afkomstig te wees. Die konklusies was dat die verbindings deposito's deur primitiewe vorms van lewe was, wat op Mars bestaan het voor die meteoriet deur 'n meteoor die ruimte ingestuur is op 'n 15 miljoen-jaar reis na die Aarde. Klein hoeveelhede metaan en formaldehied is onlangs deur wenteltuie om Mars ontdek en daar word beweer dat hierdie tekens van lewe kan wees (met ander woorde afvalprodukte van organismes), aangesien hierdie deeltjies baie vinnig sou afbreek in Mars se atmosfeer.

Die ligging van water onder die oppervlak van Planum Australe.

Dit is moontlik dat hierdie verbindings aangevul word deur vulkaniese of geologiese maniere, byvoorbeeld die vorming van serpentynsteen.

Vroeg in 2018 is in die media gespekuleer dat sekere rotsformasies op ’n terrein met die naam Jura soos ’n soort fossiel lyk, maar wetenskaplikes meen die formasies het waarskynlik ontstaan vanweë ’n geologiese proses op die droë bodem van ’n antieke meer en hou verband met mineraalare in die gebied.

Op 7 Junie 2018 het Nasa aangekondig Curiosity het organiese verbindings ontdek in afsettingsgesteentes van 3 miljard jaar oud, wat daarop dui dat sommige boustene van lewe aanwesig was.

In Julie 2018 het wetenskaplikes die ontdekking aangekondig van ’n meer onder die ys op Mars; dit is die eerste bekende stabiele watermassa op die planeet. Dit is 1,5 km onder die oppervlak van die suidpoolyskap en is sowat 20 km breed. Dit is deur middel van die MARSIS-radar aan boord van die Mars Express-wenteltuig gevind, en die data is tussen Mei 2012 en Desember 2015 versamel. Die meer is gesentreerd in ’n plat gebied sonder enige topografiese verskynsels. Dit word meestal omring deur hoër gebiede, behalwe aan die oostekant, waar ’n laagte voorkom.

Talle ruimtetuie, waaronder wenteltuie, landingstuie en verkenningstuie, is reeds na Mars gestuur deur die Sowjetunie, die VSA (Nasa), Europa (ESA) en Japan (JAXA) met die doel om die planeet se oppervlak, klimaat en geologie te bestudeer. Verkenningstogte na Mars is egter buitengewoon moeilik en daar was in die verlede 'n sukseskoers van slegs 40%.

Sendings

Die landingsterrein van Viking 1.

Die eerste suksesvolle verbyvlug na Mars was Nasa se Mariner 4, wat in 1964 gelanseer is. Die eerste suksesvolle voorwerpe wat op die oppervlak geland het, was die twee Sowjet-ruimtetuie Mars 2 en Mars 3 wat in 1971 gelanseer is, maar albei het binne sekondes ná hul landing kontak verloor. Nasa het in 1975 sy Viking-program geloods, wat bestaan het uit twee wenteltuie wat elk met 'n landingstuig voorsien is. Albei landingstuie het in 1976 suksesvol geland en die landingstuig Viking 1 was ses jaar lank in werking en Viking 2 drie jaar. Die twee landingstuie het die eerste kleurbeelde van Mars teruggestuur en hulle het die oppervlak so goed gekarteer dat die beelde vandag nog soms gebruik word. Die Sowjet-tuie Phobos 1 en Phobos 2 is in 1988 na Mars gestuur om die planeet en sy twee mane te bestudeer. Phobos 1 het kontak verloor onderweg na Mars; Phobos 2 het daarin geslaag om Mars en Fobos af te neem, maar het misluk net voordat dit twee landingstuie sou vrylaat om op Fobos se oppervlak te land.

Na die 1992-mislukking van die wenteltuig Mars Observer het Nasa die Mars Global Surveyor in 1996 gelanseer. Die sending was 'n groot sukses en het vroeg in 2001 sy primêre karteringsending voltooi. In November 2006, tydens die tuig se derde uitgebreide program, is kontak verloor, wat 'n einde aan 10 werkjare in die ruimte gebring het. Slegs 'n maand ná die lansering van die Mars Global Surveyor het Nasa ook die Mars Pathfinder gelanseer met 'n robotverkenningstuig, die Sojourner-verkenningstuig, aan boord. Die Sojourner het suksesvol in die Ares Vallis op Mars geland. Die sending self was ook 'n sukses en het baie publisiteit gekry, deels te danke aan die skouspelagtige beelde wat na die Aarde teruggestuur is.

In 2001 het Nasa die suksesvolle Mars Odyssey-wenteltuig gelanseer. Die Odyssey se gammastraalspektrometer het aansienlike hoeveelhede waterstof gevind in die (ongeveer) boonste meter van Mars se regoliet, die los, ongelyksoortige en dikwels verweerde materiaal op die oppervlak van 'n planeet. Daar word geglo dat hierdie waterstof moontlik deel vorm van groot stortings waterys.

In 2003 het die ESA die Mars Express-tuig gelanseer, wat bestaan het uit die Mars Express Orbiter en die landingstuig Beagle 2. Beagle 2 het misluk tydens sy daling en is vroeg in Februarie 2004 as verlore verklaar. Vroeg in 2004 het die span van die Planetary Fourier Spectrometer, 'n infrarooispektrometer, aangekondig dat hy metaan in Mars se atmosfeer gevind het. In Junie 2006 het die ESA aangekondig dat ’n aurora ook op Mars ontdek is.

Die Spirit-verkenningstuig se landingstuig op Mars.

Nasa het ook in 2003 sy tweelingverkenningstuie as deel van hulle Mars Exporation Rover Mission gelanseer: die Spirit (MER-A) en Opportunity (MER-B). Albei sendings het in Januarie 2004 suksesvol geland en het sedertdien hulle doelteikens behaal of oortref. Onder die merkwaardigste wetenskaplike data wat teruggestuur is, was oortuigende bewys dat vloeibare water een of ander tyd in die verlede by albei landingsterreine voorgekom het. Stofwarrels en windstorms het met tye die swerwers se sonpanele skoongemaak en sodoende hulle leeftyd verleng.

Die Mars Reconnaissance Orbiter het hierdie foto van die Phoenix geneem terwyl dit na die oppervlak van Mars daal. Alhoewel dit lyk asof dit in die krater land, is dit 20 km vóór die krater. Dit is die eerste keer dat 'n ruimtetuig 'n ander afneem tydens sy landing op Mars.

Op 4 Augustus 2007 is Nasa se Phoenix gelanseer 25 Mei 2008 het dit op die noordelike poolstreek van Mars geland het. Die landingstuig het 'n robotarm wat oor afstande van 2,5 m kan strek en daartoe in staat is om in die grond op Mars te grawe. Die Phoenix het 'n mikroskopiese kamera wat 'n skeidingsvermoë van tot een duisendste van die breedte van 'n menslike haar het.

Nasa het op 31 Julie 2008 aangekondig dat die Phoenix-landingstuig water in 'n klein bevrore grondmonster ontdek het.

Die Mars Science Laboratory, genaamd Curiosity, is op 26 November 2011 gelanseer en het Mars op 6 Augustus 2012 bereik. Dit is groter en meer gevorderd as die Mars Exploration-verkenningstuie, met ’n bewegingstempo van tot 90 m per uur. Eksperimente sluit in ’n lasertoetser wat die samestelling van rotse op ’n afstand van 7 m kan bepaal. Op 10 Februarie 2013 het Curiosity die eerste keer monsters van diep binne-in rotse op ’n ander planeet geneem met behulp van sy boor. In dieselfde jaar is ontdek Mars se grond bevat tussen 1,5% en 3% water volgens massa, hoewel dit nie vryelik beskikbaar is nie. Waarnemings deur die Mars Reconnaissance Orbiter het voorheen die moontlikheid onthul van vloeiende water op Mars gedurende die warmste maande.

Op 24 September 2014 het die Mars Orbiter Mission (MOM), wat deur Indië gelanseer is, in ’n wentelbaan om Mars gegaan om Mars se atmosfeer en topografie te ontleed. Dit was die eerste geslaagde Asiatiese interplanetêre sending.

Die Europese Ruimteagentskap, in samewerking met Roscosmos, het op 14 Maart 2016 die ExoMars Trace Gas Orbiter en Schiaparelli-landingstuig gelanseer. Hoewel die Orbiter op 19 Oktober 2016 suksesvol in ’n wentelbaan om die planeet gegaan het, het Schiaparelli neergestort toe hy probeer land.

In Mei 2018 het Nasa die InSight-landingstuig gelanseer. In 2019 het die MAVEN-ruimtetuig vir die eerste keer globale windpatrone op ’n groot hoogte gekarteer. Daar is ontdek die winde, wat kilometers bo die oppervlak is, behou inligting oor die landvorms daaronder.

Panorama van die InSight-landingstuig (9 Desember 2018).

Toekomstige sendings

’n Konsep vir ’n bimodale kernhitte-oordragtuig in ’n lae wentelbaan om die Aarde.

Nasa het die Mars 2020-sending op 30 Julie 2020 lanseer. Dit sal monsters versamel en na die Aarde terugkeer. Die huidige konsep vir die terugbring van monsters sal in 2026 gelanseer word en hardeware bevat wat deur Nasa en die ESA vervaardig is. Deel van die sending is die Perseverance-verkenningstuig, wat ontwerp is om die krater Jezero te verken. Dit is deur die Jet Propulsion Laboratory ontwerp. Bevestiging dat die tuig op Mars geland het, is op 18 Februarie 2021 ontvang.

Perseverance het sewe nuwe wetenskaplike instrumente aan boord en het altesaam 19 kameras en twee mikrofone. Dit het ook ’n mini-helikopter, die Ingenuity, ’n eksperimentele vaartuig wat die eerste kragaangedrewe vlug op ’n ander planeet sal onderneem.

Die ESA sal tussen Augustus en Oktober 2022 die ExoMars-verkenningstuig en-oppervlakplatform lanseer.

Die Verenigde Arabiese Emirate se Mars Hope-wenteltuig is op 19 Julie 2020 gelanseer en sal Mars na verwagting in 2021 bereik. Dit sal ’n globale studie van die planeet se atmosfeer uitvoer.

Verskeie planne vir ’n bemande sending na Mars is gedurende die 20ste en 21ste eeu voorgestel, maar geen sodanige sendings is al gelanseer nie. Die stigter van SpaceX, Elon Musk, het in September 2016 ’n plan voorgestel om ’n bemande sending hopelik in 2024 te lanseer, maar dié sending sal na verwagting nie voor 2027 plaasvind nie. In Oktober 2016 het die destydse Amerikaanse president, Barack Obama, ’n VSA-beleid hernu om te streef na die stuur van mense na Mars in die 2030's, en om voort te gaan om die Internasionale Ruimtestasie as ’n tegnologiese kweekmasjien daarvoor te gebruik.

Die Aarde en die Maan, soos vanaf Mars gesien.

Met die bestaan van verskeie wentel-, landings- en verkenningstuie is dit nou moontlik om sterrekunde van Mars af te studeer. Die Aarde en sy Maan is albei maklik sigbaar, terwyl Mars se een maan, Fobos, omtrent 'n derde die deursnee blyk te hê as wat die Maan van die Aarde af het. Deimos vertoon steragtig, 'n bietjie helderder as wat Venus van die Aarde af vertoon.

Daar is verskeie verskynsels wat bekend is op Aarde en nou ook op Mars waargeneem word, soos meteore en auroras. Die Aarde sal op 10 November 2084 tussen Mars en die Son inbeweeg, maar dit sal te klein vertoon om van Mars af as 'n sonsverduistering te kwalifiseer.

Vir die blote oog lyk Mars soos 'n duidelike geel, oranje of rooierige voorwerp. Van die Aarde af wissel die helderheid van die planeet meer as dié van enige ander planeet deur die loop van sy wenteling. Mars se skynbare magnitude wissel van +1,8 met konjunksie tot -2,9 in periheliese opposisie. Wanneer Mars op sy verste van die Aarde af is, is dit meer as sewe keer so ver as wat dit is wanneer dit op sy naaste is. Op ongunstige tye (vir waarneming) kan dit maande lank deur die Son se lig verberg word. Die heel gunstigste tye om die planeet te besigtig is slegs twee keer elke 32 jaar, met tussenposes van 15 en 17 jaar, tussen laat Julie en laat September, wanneer die planeet sy perihelium bereik. Die planeet kan egter steeds goed waargeneem kan word op minder gunstige tye (byvoorbeeld tydens opposisies), maar met sy perihelium kan 'n magdom oppervlakdetail met behulp van 'n teleskoop waargeneem word. Veral die poolkappe is duidelik sigbaar, selfs met lae vergroting.

Die punt van Mars se naaste afstand aan die Aarde staan bekend as opposisie. Die tydperk tussen opvolgende opposisies, ook genoem die sinodiese periode, is 780 dae. As gevolg van die eksentrisiteit van albei planete se wentelbaan, kan die tye van opposisie en die minimum afstande tot 8,5 dae verskil. Die minimum afstand wissel tussen ongeveer 55 en 100 miljoen km as gevolg van die planete se elliptiese wentelbane.

Naaste afstand in 2003

Mars se rotasie, soos gesien deur 'n klein teleskoop in 2003.
Die opposies van Mars van 2003-2018 gesien vanaf die sonnebaan, met die Aarde in die middel.

Op 27 Augustus 2003, 9:51:13 UT, het Mars die naaste aan die Aarde gekom in naastenby 60 000 jaar: sowat 55 758 006 km. Dit het gebeur toe Mars een dag van opposisie af was en ongeveer drie dae van sy perihelium, wat beteken dat dit baie maklik was om Mars van die Aarde af te sien. Die vorige keer dat dit so naby aan die Aarde verbygekom het, was in 57 617 v.C. en die volgende keer sal eers in 2287 wees. Hierdie rekordafstand is egter slegs 'n klein bietjie nader as ander nabye naderings: die minimum afstand op 22 Augustus 1924 was byvoorbeeld 0,37284 AE, vergeleke met die 0,37271 AE in 2003. Die minimum afstand op 24 Augustus 2208 sal 0,37278 AE wees. Die veranderings in die Aarde en Mars se wentelbane beteken dat die twee planete telkens nader aan mekaar verbyweeg. Teen die jaar 4000 sal die 2003-rekord reeds 22 keer oorskry wees.

Geskiedkundige waarnemings

Die geskiedkundige waarnemings van Mars word gekenmerk deur sy opposisie, wanneer die planeet die naaste aan die Aarde is en dus ook die sigbaarste; iets wat elke paar jaar gebeur. Aristoteles was tussen die eerste bekende skrywers wat sy waarnemings van Mars beskryf het. Hy het genoem dat Mars verder weg is as oorspronklik gedink, gebaseer op waarnemings van wanneer Mars agter die Maan verbybeweeg.

Die enigste waarneming van 'n verduistering van Mars deur Venus was op 3 Oktober 1590, soos gesien deur Michael Maestlin in Heidelberg, Duitsland.

Galileo was in 1609 die eerste persoon wat Mars deur 'n teleskoop gesien het.

'n Kaart van Mars deur Giovanni Schiaparelli.

Teen die 19de eeu het die resolusies van teleskope só verbeter dat oppervlakverskynsels geïdentifiseer kon word. In September 1887 het 'n periheliese opposisie van Mars op 5 September plaasgevind. In Milaan het die Italiaanse sterrekundige Giovanni Schiaparelli daardie jaar 'n 22 cm-teleskoop gebruik in die skepping van die eerste gedetailleerde kaart van Mars. Hierdie kaart het verskynsels bevat waarna Schiaparelli as "canali" verwys het, wat later as 'n optiese illusie verduidelik sou word. Hierdie "canali" was veronderstel om lang, reguit lyne op Mars se oppervlak te wees en Schiaparelli het aan hulle die name van bekende riviere op Aarde gegee.

'n Skets van Mars soos waargeneem deur Lowell voor 1914.

Percival Lowell, 'n wiskundige en sterrekundige, het die Lowell-sterrewag gestig, wat 'n 300- en 450 mm-teleskoop gehad het. Die sterrewag is gebruik vir die verkenning van Mars tydens die laaste gunstige tyd daarvoor in 1894 en die daaropvolgende minder gunstige opposisies. Hy het verskeie boeke oor Mars en lewe op die planeet uitgegee, wat 'n groot invloed op die publiek gehad het. Schiaparelli se "canali" is ook deur Lowell waargeneem, asook deur die sterrekundiges Henri Joseph Perrotin en Louis Thollon in Nice, wat een van die grootste teleskope van die tyd gebruik het.

Die seisoenale veranderinge (bestaande uit die krimp van die poolkappe en die donker areas sigbaar tydens 'n somer) in kombinasie met die "kanale", het gelei tot spekulasies oor lewe op Mars; daar is reeds lank geglo dat Mars uitgestrekte seë en plantegroei bevat. Die teleskoop het nooit die vereiste resolusie bereik wat hierdie spekulasies kon bewys of ontken nie. Namate beter en groter teleskope beskikbaar geword het, is minder lang, reguit kanale waargeneem. Tydens 'n waarneming in 1909 deur Camille Flammarion met 'n 840 mm-teleskoop, is onreëlmatige patrone waargeneem, maar daar was geen spoor van die kanale nie.

Kaart van Mars van die Hubble-ruimteteleskoop, soos gesien naby die 1999-opposisie.

Selfs in die 1960's is artikels oor die biologie van Mars gepubliseer, waarin geen of min aandag geskenk is aan ander verduidelikings behalwe die teenwoordigheid van lewe as 'n rede vir die seisoenale veranderinge. Gedetailleerde scenario's vir die metabolisme en chemiese siklusse vir 'n funksionele ekostelsel op Mars is ook gepubliseer.

Dit was eers met die eerste besoek van die Mariner-ruimtetuie in die 1960's dat hierdie mites weerspreek is. Die resultate van die Viking-eksperimente het 'n tussenpose ingelui waarin die teorie van 'n onbewoonbare, dooie planeet algemeen aanvaar is.

Sommige kaarte van Mars is saamgestel deur gebruik te maak van data uit hierdie sendings, maar dit was eers met die sending van die Mars Global Surveyor (1996-2006) dat die eerste voltooide en uiters gedetailleerde kaarte verkry kon word. Hierdie kaarte is tans op die Internet verkrygbaar.

Mars is genoem na die Romeinse god van oorlog. In Babiloniese sterrekunde is die planeet genoem na Nergal, die god van vuur, oorlog en verwoesting, moontlik as gevolg van die planeet se rooierige voorkoms. Toe die antieke Grieke Nergal met húlle god van oorlog, Ares, gelykstel, het hulle die planeet Ἄρεως ἀστἡρ (Areos aster, "ster van Ares") genoem. Ná die gelykstelling van die Romeinse en Griekse gode is dit in Latyn vertaal as stella Martis, die "ster van Mars", of gewoonweg "Mars". Die Grieke het ook na die planeet as Pyroeis verwys, wat "vurig" beteken.

Die planeet se simbool, afkomstig van die astrologiese gebruik, is 'n sirkel met 'n klein pyl wat na buite wys. Dit is 'n gestileerde voorstelling van die skild en spies wat deur die Romeinse god Mars gebruik is. Die simbool word ook in biologie gebruik om die manlike geslag voor te stel en in alchemie om yster voor te stel: Vroeër is geglo dié element word deur Mars oorheers.

Intelligente Marsmannetjies

'n Seepadvertensie uit 1893 gebruik die toe gewilde idee dat Mars bewoon word.

Laat in die 19de eeu het die idee dat Mars deur intelligente Marsmannetjies bewoon word, baie gewild geword. Die Italiaanse sterrekundige Giovanni Schiaparelli se waarneming van die kanale op Mars, gepaard gaande met Percival Lowell se boek oor die onderwerp, het die idee geskep van 'n sterwende planeet wat besig is om uit te droog en af te koel, met 'n antieke beskawing besig om besproeiingskanale te bou.

Baie ander waarnemings en bewerings deur noemenswaardige persoonlikhede het bygedra tot wat vandag bekend staan as "Marskoors". In 1899 het Nikola Tesla atmosferiese radiogeruis met sy ontvangers in sy Colorado Springs-laboratorium ondersoek. Hy het herhalende seine waargeneem wat hy later vermoed het moontlik radiokommunikasie van 'n ander planeet was, moontlik van Mars. In 'n onderhoud in 1901 het Tesla gesê:

Dit was 'n tydjie later wat die gedagte by my opgekom het dat die steurings wat ek waargeneem het moontlik aan intelligente beheer toegeskryf kan word. Alhoewel ek nie hulle betekenis kon ontsyfer nie, was dit vir my onmoontlik om aan hulle as geheel en al toevallig te dink. Ek kry al hoe meer die gevoel dat ek die eerste een was om die groet van een planeet aan 'n ander te hoor.

Tesla se teorieë het ondersteuning van die Ierse fisikus Baron Kelvin gekry. Kelvin het die Verenigde State in 1902 besoek en volgens een verslag het hy gesê het hy is van mening dat Tesla seine ontvang het wat van Mars aan die Verenigde State gestuur is. Kort voor hy die VSA verlaat het, het Kelvin die verslag se bewerings met nadruk ontken: "Wat ek regtig gesê het, is dat die inwoners van Mars, indien daar enige is, sonder twyfel New York sou kon raak sien, veral die gloed van die elektrisiteit".

In 'n artikel in die New York Times in 1901 het Edward Charles Pickering, direkteur van die Harvard-kollegesterrewag, gesê hulle het 'n telegram van die Lowell-sterrewag in Arizona ontvang wat blyk te bevestig dat Mars met die Aarde probeer kommunikeer:

Vroeg in Desember 1900 het ons van die Lowell-sterrewag in Arizona 'n telegram ontvang dat 'n ligstraal gesien is wat van Mars af geprojekteer is (die Lowell-sterrewag spesialiseer in Mars) wat sewentig minute geduur het. Ek het hierdie feite na Europa gesein en deur hierdie land neostylkopieë gestuur. Die waarnemer daar is 'n versigtige, betroubare man en daar is geen rede om te twyfel dat die lig bestaan nie. Dit is aangegee as vanaf 'n bekende geografiese punt op Mars. Dit was al. Nou het die storie oor die wêreld versprei. In Europa word gesê ek het met Mars gekommunikeer, en allerhande oordrywings het ontstaan. Ons het geen manier om te weet wat die bron van die lig was nie. Of daar intelligensie daaragter was of nie, niemand kan sê nie. Dit is volkome onverklaarbaar.

Pickering het later voorgestel 'n stel spieëls word in Texas opgestel met die doel om met Marsbewoners te kommunikeer.

Pulsars (of eerder neutronsterre) straal elektromagnetiese straling uit, gewoonlik in lae frekwensiegolwe, soos radiogolwe. Hulle doen dit redelik reëlmatig en word selfs deur sommige sterrewagte as horlosies gebruik. Nikola Tesla het moontlik nie 'n boodskap van ruimtewesens ontvang nie, want hy het slegs 'n lesing van 'n enkele teleskoop tot sy beskikking gehad; hy kon slegs die rigting van die sein vasstel, nie die presiese plek van oorsprong nie. Om die posisie in drie dimensies vas te stel, word twee waarnemers benodig, of twee verskillende waarnemings, ten einde die oorsprong van die sein te trianguleer. Radioteleskoopvelde het nie in Tesla se tyd bestaan nie, en dit is dus hoogs onwaarskynlik dat hy radioseine van twee verskillende plekke waargeneem het. Die seine was dus moontlik afkomstig vanaf 'n pulsar wat in dieselfde rigting as Mars geleë was.

In fiksie

Die "Gesig van Mars", soos afgeneem in 1976
Die "Gesig van Mars", soos afgeneem in 2007

Danksy Mars se dramatiese rooi kleur en vroeë spekulasies oor die oppervlaktoestande wat moontlik intelligente lewe kan onderhou, is die planeet dikwels in fiksie uitgebeeld.

'n Buiteruimse driepoot – 'n illustrasie uit 'n Franse weergawe van 1906 van H.G. Wells se The War of the Worlds.

Die planeet kom dikwels voor in wetenskapsfiksie. Die bekendste voorbeeld is waarskynlik H.G. Wells se The War of the Worlds (1898). Wells se verhaal bevat Marsbewoners wat van hulle sterwende planeet wil ontsnap deur die Aarde oor te neem. 'n Radioweergawe van die verhaal is op 30 Oktober 1938 in die VSA in die vorm van 'n regstreekse nuusuitsending uitgesaai; baie luisteraars het geglo dit is werklik en uit hulle huise gevlug.

Ander invloedryke verhale was onder meer Ray Bradbury se The Martian Chronicles, Edgar Rice Burroughs se Barsoom-reeks en 'n aantal van Robert A. Heinlein se romans voor die middel van die sestigerjare.

Ook Jonathan Swift het na Mars se mane verwys: 150 jaar voor hulle deur Asaph Hall ontdek is. Swift het 'n redelik akkurate beskrywing van die mane se wentelbane in die 19de hoofstuk van Gulliver's Travels ingesluit.

Nadat die Mariner- en Viking-ruimtetuie foto's van Mars na die Aarde gestuur het, het die beelde van 'n blykbaar lewelose planeet vroeëre speulasies oor Mars laat verdwyn en plek gemaak vir akkurater en realistieser uitbeeldings van menslike kolonies op die planeet. Die bekendste hiervan is moontlik Kim Stanley Robinson se Mars-trilogie. Skynwetenskaplike spekulasies oor die "Gesig van Mars" en ander raaiselagtige landmerke beteken egter antieke beskawings op Mars is steeds 'n gewilde tema in wetenskapsfiksie, veral in rolprente.

'n Ander gewilde tema, veral onder Amerikaanse skrywers, is die Marskolonie wat veg vir onafhanklikheid van die Aarde. Dit is 'n hooftema in die romans van Greg Bear en Kim Stanley Robinson, asook in die rolprent Total Recall (gebaseer op 'n kortverhaal deur Philip K. Dick) en die televisiereeks Babylon 5.

In musiek

In Gustav Holst se The Planets, word Mars as die "bringer van oorlog" uitgebeeld.

  1. Simon, J.L.; Bretagnon, P.; Chapront, J.; Chapront-Touzé, M.; Francou, G.; Laskar, J. (February 1994). "Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets". Astronomy and Astrophysics. 282 (2): 663–683. Bibcode:.
  2. Williams, David (2018). . NASA Goddard Space Flight Center. Geargiveer vanaf op 17 Maart 2020. Besoek op22 Maart 2020.; Mean Anomaly (deg) 19.412 = (Mean Longitude (deg) 355.45332) - (Longitude of perihelion (deg) 336.04084) Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  3. Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, Brent A.; A'Hearn, Michael F.; et al. (2007). "Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy. 98 (3): 155–180. Bibcode:. doi:.
  4. Grego, Peter (6 Junie 2012).. Springer Science+Business Media. p. . ISBN 978-1-4614-2302-7 – via Internet Archive.
  5. Lodders, Katharina; Fegley, Bruce (1998).. Oxford University Press. p. . ISBN 978-0-19-511694-6.
  6. Konopliv, Alex S.; Asmar, Sami W.; Folkner, William M.; Karatekin, Özgür; Nunes, Daniel C.; et al. (Januarie 2011). "Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters". Icarus. 211 (1): 401–428. Bibcode:. doi:.
  7. Hirt, C.; Claessens, S. J.; Kuhn, M.; Featherstone, W. E. (Julie 2012). (PDF). Planetary and Space Science. 67 (1): 147–154. Bibcode:. doi:. hdl:.
  8. Folkner, W. M. (1997). (PDF). Science. 278 (5344): 1749–1752. Bibcode:. doi:. ISSN . PMID .
  9. David R. Williams: vir die National Space Science Data Center: NASA, 1 September 2004. Besoek op 2006-06-24
  10. Mallama, Anthony; Hilton, James L. (Oktober 2018). "Computing apparent planetary magnitudes for The Astronomical Almanac". Astronomy and Computing. 25: 10–24. arXiv:. Bibcode:. doi:.
  11. V.-P. Kostama, M.A. Kreslavsky en J.W. Head: . Geophysical Research Letters, 3 Junie 2006. 33: L11201. Besoek op 2007-08-12.
  12. Byrne, Shane; Ingersoll, Andrew P. (2003). . Science. 299 (5609): 1051–1053. Bibcode:. doi:. PMID .
  13. . NASA. 15 Maart 2007. Geargiveer vanaf op 20 April 2009. Besoek op16 Maart 2007. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  14. . The Register. 22 November 2016. Besoek op23 November 2016. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  15. . NASA. 22 November 2016. Besoek op22 November 2016.
  16. Staff (22 November 2016). . NASA. Besoek op23 November 2016. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  17. NASA/JPL (6 Desember 2006): . Besoek op 2007-01-04.
  18. NASA (20 September 2005); Webster, G.; Beasley, D.: 30 April 2007 op Wayback Machine. Besoek op 2007-02-26.
  19. Peplow, Mark: . Besoek op 2007-03-10.
  20. Goddard Space Flight Center: . Besoek op 2006-03-17.
  21. Dave Jacqué: . Argonne National Laboratory: 26 September 2003. Besoek op 2006-07-01.
  22. Haberle, R. M, en ander (2001): 5 Januarie 2009 op Wayback Machine, soos verskyn in die Journal of Geophysical Research. 106(E10), 23,317–23,326. Besoek op 2006-10-06. 'n Uittreksel is (, die volledige verslag is slegs beskikbaar aan AGU-intekenaars of vereis die aankoop daarvan.
  23. Journal of Geophysical Research, 7 Maart 2005: 25 September 2007 op Wayback Machine, deur Jennifer L. Heldmann en ander. Volume 110. Besoek op 2007-08-12. Uit die teks: "conditions such as now occur on Mars, outside of the temperature-pressure stability regime of liquid water" … "Liquid water is typically stable at the lowest elevations and at low latitudes on the planet because the atmospheric pressure is greater than the vapor pressure of water and surface temperatures in equatorial regions can reach 273 K for parts of the day [Haberle et al., 2001]'
  24. NASA, 15 Maart 2007: . Besoek op 2007-03-16.
  25. John B. Murray en ander: . Nature: 434: 352–355, 17 Maart 2005. Besoek op 2007-03-11.
  26. Kerr, Richard A.: . Science, 307: 1390–1391, 4 Maart 2005. Besoek op 16 November 2007.
  27. W. L. Jaeger en ander: . Science, 317: 1709–1711. 21 September 2007. Laaste besoek op 16 November 2007.
  28. W.V. Boynton en ander: , in die Journal of Geophysical Research, Planets.
  29. W. C. Feldman en ander , in die Journal of Geophysical Research, 30 November 2005, vol. 110. Besoek op 16 November 2007.
  30. Michael C. Malin: Evidence for Recent Groundwater Seepage and Surface Runoff on Mars, in Science, 288: 2330–2335. 30 Junie 2000.
  31. , 6 Desember 2006. Besoek op 2006-12-06.
  32. , by BBC-nuus. 6 Desember 2006. Besoek op 2006-12-06.
  33. , deur NASA. 6 Desember 2006.
  34. deur NASA. 3 Maart 2004. Besoek op 2006-06-13.
  35. Webster, Guy; Brown, Dwayne (18 Maart 2013). . NASA. Geargiveer vanaf op 19 April 2013. Besoek op20 Maart 2013. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  36. Rincon, Paul (19 Maart 2013). . BBC News. BBC. Besoek op19 Maart 2013.
  37. . NASA. September 28, 2015. Besoek opSeptember 28, 2015. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  38. . NASA. 28 September 2015. Besoek op28 September 2015. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  39. Ojha, L.; Wilhelm, M. B.; Murchie, S. L.; McEwen, A. S.; Wray, J. J.; Hanley, J.; Massé, M.; Chojnacki, M. (2015). . Nature Geoscience. 8 (11): 829–832. Bibcode:. doi:.
  40. Moskowitz, Clara. . Besoek opSeptember 29, 2015.
  41. Head, J.W. (1999). . Science. 286 (5447): 2134–7. Bibcode:. doi:. PMID .
  42. Kaufman, Marc (5 Maart 2015). . The New York Times. Besoek op5 Maart 2015.
  43. . German Aerospace Center (DLR). Besoek op20 Desember 2018.
  44. Editor, Ian Sample Science (21 Desember 2018). . The Guardian. Besoek op21 Desember 2018.AS1-onderhoud: ekstra teks: authors list (link)
  45. . The Week. Besoek op2020-02-13.
  46. . astrobiology.com. Besoek op2020-02-13.
  47. Sheehan, William: . Besoek op 2006-06-13.
  48. (PDF) as deel van Humans to Mars: Fifty Years of Mission Planning, 1950–2000. Besoek op 2007-03-10.
  49. . Besoek op 2007-03-13.
  50. Frommert, H.; Kronberg, C.: 25 Desember 2005 op Wayback Machine. Besoek op 2007-03-10.
  51. Wright, Shawn: , by die webwerf van die University of Pittsburgh. 4 April 2003. Besoek op 2007-02-26.
  52. , deel van Windows to the Universe. Besoek op 2006-06-13.
  53. Wetherill, G. W.: , uit Earth, Moon, and Planets. 1999: 9, bl. 227. Besoek op 2007-02-26.
  54. Lucchitta, B. K.; Rosanova, C. E., 26 Augustus 2003. , by die webwerf van die USGS. Besoek op 2007-03-11.
  55. (PDF), deur G. E. Cushing, T. N. Titus, J. J. Wynne en P. R. Christensen. 2007: Lunar and Planetary Science XXXVIII. Besoek op 2007-08-02.
  56. . Northern Arizona University. Besoek op 2007-05-28.
  57. , deur Paul Rincon van die BBC-nuus. Besoek op 2007-05-28.
  58. Philips, Tony: 23 Maart 2010 op Wayback Machine (2001), by die webwerf van Science@NASA. Besoek op 2006-10-08
  59. R. Lundin, S. Barabash, H. Andersson en ander: Solar Wind-Induced Atmospheric Erosion at Mars: First Results from ASPERA-3 on Mars Express soos verskyn in Science. 2004, volume 305, bls. 1933–1936
  60. Lemmon en ander: Atmospheric Imaging Results from Mars Rovers, soos verskyn in Science. Volume 306, bls. 1753–1756 (2004).
  61. V. Formisano, S. Atreya, T. Encrenaz, N. Ignatiev, M. Giuranna: Detection of Methane in the Atmosphere of Mars, soos verskyn in Science. Vol. 306, bls. 1758–1761 (2006).
  62. ESA: , 30 Maart 2004.. Besoek op 2006-03-17.
  63. Martin Baucom: , soos verskyn in American Scientist. 2006, volume 94. Besoek op 2008-05-29.
  64. Christopher Oze en Mukul Sharma: Have olivine, will gas: Serpentinization and the abiogenic production of methane on Mars, soos verskyn in die Geophysical Research Letters 32: L10203 (2005)
  65. J. T. Mellon, W. C. Feldman, T. H. Prettyman: , soos verskyn in Icarus. 169:2, bls. 324-340 (2003). Besoek op 2007-02-26
  66. Nasa, 13 Des. 2004: . Besoek op 2006-03-17.
  67. MGCM/NASA: 7 Julie 2007 op Wayback Machine. Besoek op 2007-02-25.
  68. Goodman, Jason C (22 September 1997), op die webwerf van die Massachusetts Institute of Technology. Besoek op 2007-02-26.
  69. Philips, Tony 13 Junie 2006 op Wayback Machine (16 Julie 2001), by die webwerf van Science @ NASA. Besoek op 2006-06-07.
  70. Darling, David: . Besoek op 2007-02-26.
  71. Mira.org: . Besoek op 2007-02-26.
  72. Carr, Michael H. , soos verskyn in die Journal of Geophysical Research, 2003, 108:5042, bl. 24. Besoek op 2007-02-26.
  73. Dr. Tony Phillips: 24 Februarie 2007 op Wayback Machine, by die Science @ NASA-webwerf. Besoek op 2007-02-26.
  74. J. J. Plaut, G. Picardi, A. Safaeinili, A. B. Ivanov en ander: Subsurface Radar Sounding of the South Polar Layered Deposits of Mars, soos verskyn in Science. 2007, volume 315.
  75. Pelletier, J. D.: , soos verskyn in Geology. 2004, vol. 32, bls. 365–367. Besoek op 2007-02-27
  76. , by die webwerf van MarsToday.Com. Besoek op 2007-01-23.
  77. Brown, Dwayne; Wendel, JoAnna; Agle, D. C. (26 November 2018). . Mars Exploration Program. NASA. Besoek op27 November 2018.
  78. Clark, Stephen (9 Maart 2016). . Spaceflight Now. Besoek op9 Maart 2016.
  79. Golombek, M.; Warner, N. H.; Grant, J. A.; Hauber, E.; Ansan, V.; Weitz, C. M.; Williams, N.; Charalambous, C.; Wilson, S. A.; DeMott, A.; Kopp, M.; Lethcoe-Wilson, H.; Berger, L.; Hausmann, R.; Marteau, E.; Vrettos, C.; Trussell, A.; Folkner, W.; Le Maistre, S.; Mueller, N.; Grott, M.; Spohn, T.; Piqueux, S.; Millour, E.; Forget, F.; Daubar, I.; Murdoch, N.; Lognonné, P.; Perrin, C.; Rodriguez, S.; Pike, W. T.; Parker, T.; Maki, J.; Abarca, H.; Deen, R.; Hall, J.; Andres, P.; Ruoff, N.; Calef, F.; Smrekar, S.; Baker, M. M.; Banks, M.; Spiga, A.; Banfield, D.; Garvin, J.; Newman, C. E.; Banderdt, W. B. (24 Februarie 2020). . Nature Geoscience. 11 (1014): 1014. Bibcode:. doi:. PMC. PMID .
  80. Banerdt, W. Bruce; Smrekar, Suzanne E.; Banfield, Don; Giardini, Domenico; Golombek, Matthew; Johnson, Catherine L.; Lognonné, Philippe; Spiga, Aymeric; Spohn, Tilman; Perrin, Clément; Stähler, Simon C.; Antonangeli, Daniele; Asmar, Sami; Beghein, Caroline; Bowles, Neil; Bozdag, Ebru; Chi, Peter; Christensen, Ulrich; Clinton, John; Collins, Gareth S.; Daubar, Ingrid; Dehant, Véronique; Drilleau, Mélanie; Fillingim, Matthew; Folkner, William; Garcia, Raphaël F.; Garvin, Jim; Grant, John; Grott, Matthias; et al. (2020). . Nature Geoscience. 13 (3): 183–189. Bibcode:. doi:.
  81. Yirka, Bob (19 Maart 2021). . Phys.org. Besoek op19 Maart 2021.
  82. Stähler et al. 'Seismic detection of the martian core'. Science, 23 Julie 2021: Vol. 373, Uitgawe 6553, pp. 443–448
  83. by die webwerf van die Universita' degli Studi di Napoli Federico II (2003). In Italiaans. Verkry op 2007-07-20.
  84. Jean Mees (Maart 2003): , by die webwerf van die International Planetarium Society. Verkry op 2008-05-29.
  85. Ron Baalke, 22 Aug 2003: .
  86. ESA: . Besoek op 2006-06-13.
  87. Arnett, Bill: , by nineplanets.org. 20 November 2004. Besoek op 2006-06-13
  88. cott Ellis, 17 Mei 2007 op Wayback Machine. Besoek op 2007-08-02.
  89. 15 Februarie 2008: , deur Helen Briggs, die BBC se wetenskapverslaggeefster. Verkry op 2008-02-16.
  90. . NASA/JPL. 8 Februarie 2018. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  91. Hannsson, Anders (1997). Mars and the Development of Life. ISBN 0-471-96606-1.
  92. Physorg.com (7 Januarie 2007). . Verkry op 2007-03-02.
  93. Vladimir A. Krasnopolsky, Jean-Pierre Maillard en Tobias C. Owen (2004). Detection of methane in the Martian atmosphere: evidence for life?, soos verskyn in Icarus. Volume 172, bls. 537–547.
  94. 25 Februarie 2005. . Verkry op 2006-03-19.
  95. Brown, Dwayne; et al. (7 Junie 2018). . NASA. Besoek op12 Junie 2018.
  96. Wall, Mike (7 Junie 2018). . Space.com. Besoek op7 Junie 2018.
  97. Chang, Kenneth (7 Junie 2018). . The New York Times. Besoek op8 Jun 2018. The identification of organic molecules in rocks on the red planet does not necessarily point to life there, past or present, but does indicate that some of the building blocks were present.
  98. Orosei, R.; et al. (July 25, 2018). (PDF). Science. 361 (6401): 490–493. arXiv:. Bibcode:. doi:. hdl:. PMID .
  99. Chang, Kenneth; Overbye, Dennis (25 Julie 2018). . The New York Times. Besoek op25 Julie 2018.
  100. Orosei, R.; et al. (25 Julie 2018). (PDF). Science. 361 (6401): 490–493. Bibcode:. doi:. hdl:. PMID .
  101. Nasa's 'untried' technology to land Curiosity on Mars] BBC 23 Julie 2012
  102. 30 Mei 2012 op Wayback Machine. Verkry op 2006-06-13.
  103. CNN – Destination Mars: . Verkry op 2006-06-13.
  104. . vanaf die oorspronklike op 5 Desember 2003. Besoek op5 Desember 2003.
  105. Wardell, Jane. , by die webwerf van Space.com. 26 Januarie 2004. Vekry op 2006-06-13.
  106. Jean-Loup Bertaux en ander , soos verskyn op die webwerf van Nature Magazine op 9 Junie 2005. Besoek op 2006-06-13.
  107. , by die webwerf van NASA se MER-program. Besoek op 2006-06-13.
  108. , by die webwerf van die University of Arizona . Besoek op 2008-5-25.
  109. NASA: . Besoek op 2007-03-03.
  110. . Besoek op 1 Augustus 2008.
  111. . NASA. Geargiveer vanaf op 30 Julie 2009.
  112. . NASA.
  113. . BBC News. BBC. 10 Februarie 2013. Besoek op10 Februarie 2013.
  114. Jha, Alok (26 September 2013). . The Guardian. Besoek op6 November 2013.
  115. Webster, Guy; Cole, Steve; Stolte, Daniel (4 Augustus 2011). . NASA. Besoek op19 September 2011. Hierdie artikel bevat teks uit dié bron, wat in die publieke domein is.
  116. . isro.gov.in. Geargiveer vanaf op 9 November 2013.
  117. Amos, Jonathan (14 Maart 2016). . BBC News. Besoek op11 Oktober 2016.
  118. Clery, Daniel (21 Oktober 2016). . Science.
  119. . express.co.uk. Besoek op2019-12-21.
  120. . Science News. 2019-12-12. Besoek op2019-12-21.
  121. mars.nasa.gov. . mars.nasa.gov. Besoek op23 Maart 2019.
  122. . planetary.org. Besoek op9 September 2019.[dooie skakel]
  123. . mars.nasa.gov. Nasa. Besoek op28 Julie 2020.
  124. (PDF). Jet Propulsion Laboratory. Nasa. Besoek op17 Februarie 2021.
  125. European Space Agency (2 Mei 2016). . Persberig. . Besoek op 2 Mei 2016.[dooie skakel]
  126. Schreck, Adam (6 Mei 2015). . Excite News. Associated Press. Geargiveer vanaf op 9 Mei 2015. Besoek op31 Mei 2015.
  127. Chang, Kenneth (27 September 2016). . The New York Times. Besoek op11 Oktober 2016.
  128. Obama, Barack (11 Oktober 2016). . CNN. Besoek op11 Oktober 2016.
  129. Victor, Daniel (11 Oktober 2016). . The New York Times. Besoek op11 Oktober 2016.
  130. , deel van Planetary Societies's Explore the Cosmos. Besoek op 2006-06-13.
  131. , by die webwerf van Shallow Sky. Besoek op 2006-06-15.
  132. Joe Rao. , by die webwerf van Space.com. 22 Augustus 2003. Besoek op 2006-06-13.
  133. Stephen Breyer, Mutual Occultation of Planets. Soos verskyn in Sky and Telescope. Maart 1979. Vol.57 #3, bl. 220.
  134. Zahnle K. Decline and fall of the Martian empire. Soso verskyn in Nature. Vol. 412, bls. 209-213. 2001
  135. F.B. Salisbury. . Soos verskyn in Science (1962). Volume 136: 3510, bls. 17–26. Besoek op 2007-02-26.
  136. , besoek op 2007-02-26.
  137. Sheeham, William; 2 February 1997: Motions of Mars], deel van The Planet Mars: A History of Observation and Discovery. Besoek op 2006-06-13.
  138. 9 Desember 2015 op Wayback Machine, deel van NASA solar system exploration. Besoek op 2006-06-13.
  139. 19 Februarie 2007 op Wayback Machine, Besoek op 2007-03-01.
  140. Charles Fergus: van Research/Penn State. Mei 2004. Vol. 24, uitgawe 2. Besoek op 2007-08-02.
  141. Cheney, Margaret: Tesla, man out of time. Prentice-Hall, 1981: Englewood Cliffs, New Jersey. Bl. 162. ISBN 978-0-13-906859-1
  142. "Departure of Lord Kelvin", The New York Times, 11 Mei, 1902, bl.29.
  143. Professor Pickering: The Light Flash From Mars] in die New York Times van 16 Januarie 1901. Aanlyn weergawes is Besoekgbaar by en (PDF). Besoek op 2008-05-28.
  144. . Besoek op 2007-03-01.
  145. David Darling: . Besoek op 2007-03-01.
  146. Kathy Miles en Charles F Peters II: . Besoek op 2007-03-01.
  • – Interaktiewe beelde van Mars
  • – NASA/JPL/Arizona Staatsuniversiteit bied 'n 3D-verbyvlug van Valles Marineris
  • Mars Rover: Foto's, video's en oppervlakgeologie
  • – inligting oor Mars, asook hoe om die vanaf die Aarde te besigtig
  • van NASA se History Office.
  • – artikels oor die Rooi Planeet by die webwerf van Planetary Science Research Discoveries

Publikasie datum: September 25, 2021

mars, hierdie, artikel, handel, planeet, ander, betekenisse, naam, sien, dubbelsinnig, vierde, planeet, sonnestelsel, planeet, genoem, romeinse, oorlog, daar, word, rooi, planeet, verwys, aangesien, aarde, rooierig, soos, februarie, 1980, waargeneem, deur, vik. Hierdie artikel handel oor die planeet Mars Vir ander betekenisse van die naam sien Mars dubbelsinnig Mars is die vierde planeet van die Son af in ons Sonnestelsel Die planeet is genoem na Mars die Romeinse god van oorlog Daar word ook na Mars as die Rooi Planeet verwys aangesien dit van die Aarde af rooierig lyk Mars Mars soos op 22 Februarie 1980 waargeneem deur die Viking 1 wenteltuig Wentelbaaneienskappe 1 Epog J2000Afelium 249 200 000 kmPerihelium 206 700 000 kmSemihoofas 227 939 200 kmWentelperiode 686 971 daeSinodiese periode 779 96 daeGem omwentelingspoed 24 007 km sGem anomalie 19 412 2 Hellingshoek 1 850 tot sonnebaan 5 65 tot sonewenaarLengteligging van stygende nodus 49 558 Periheliumhoek 286 502 Natuurlike satelliete 2Fisiese eienskappeGem radius 3 389 5 0 2 km 3 Radius by ewenaar 3 396 2 0 1 km 3 0 533 aardes Radius na pole 3 376 2 0 1 km 3 0 531 aardes Oppervlakte 144 798 500 km2 4 0 284 aardes Volume 1 6318 1011 km3 5 0 151 aardes Massa 6 4171 1023 kg 6 0 107 aardes Gem digtheid 3 9335 g cm3 5 Oppervlak aantrekkingskrag 3 7207 6 m s2 7 0 3794 g Traagheidsfaktormoment 0 3662 0 0017 8 Ontsnapping snelheid 5 027 km sSideriese rotasieperiode 1 0259 57 dag 24h 37m 22 7s 5 Rotasiespoed by ewenaar 868 22 km hAshelling 25 19 tot sy wentelvlak 9 Regte styging van noordpool 317 6814 3 21h 10m 44sDeklinasie 52 8865 0 Skynmagnitude 2 94 tot 1 86 10 Hoekgrootte 3 5 25 1 9 AtmosfeerOppervlakdruk 0 636 0 4 0 87 kPaSamestelling 95 97 koolstofdioksied 1 93 argon 1 89 stikstof 0 146 suurstof 0 0557 koolstofmonoksied 0 0210 waterdamp 0 0100 stikstofoksied 0 00025 neon 0 00008 halfswaar water 0 00003 kripton 0 00001 xenon Mars is n aardplaneet met n dun atmosfeer Die oppervlakeienskappe herinner aan die impakkraters van die Maan sowel as die vulkane valleie woestyne en poolkappe van die Aarde Mars is ook die tuiste van Olympus Mons die hoogste bekende berg in die Sonnestelsel en van Valles Marineris die grootste canyon Benewens die planeet se geografiese eienskappe is sy wentelperiode en seisoenale siklusse ook soortgelyk aan die van die Aarde Vergelyking in grootte met die Aarde Tot en met die eerste verbyvlug deur Mariner 4 in 1965 is gespekuleer dat daar moontlik vloeibare water op die planeet se oppervlak kan wees Hierdie spekulasies is gebaseer op periodieke wisselings in lig en donker dele veral in die poolbreedteliggings wat soos see en kontinente gelyk het terwyl lang donker groewe deur sommige waarnemers vertolk is as besproeiingskanale vir vloeibare water Later is bewys die reguit groewe of lyne bestaan nie werklik nie maar is bloot n optiese illusie Van al die planete in die Sonnestelsel word Mars egter steeds beskou as die waarskynlikste om vloeibare water te he en miskien ook lewe te onderhou Dit lyk of die yskappe by die twee pole hoofsaaklik uit water bestaan 11 12 Die volume van waterys op die suidpool sal as dit gesmelt word genoeg wees om die hele planeet met water van 11 m diep te bedek 13 In November 2016 het Nasa berig n groot hoeveelheid onderwaterys is in die Utopia Planitia streek gevind Die volume van die water word geraam as amper gelyk aan die volume van water in die Bowemeer 14 15 16 In 2018 was daar agt werkende ruimtetuie ses in n wentelbaan 2001 Mars Odyssey Mars Express Mars Reconnaissance Orbiter MAVEN Mars Orbiter Mission en ExoMars Trace Gas Orbiter en twee op die oppervlak Curiosity en InSight Geologiese bewyse wat deur hierdie en voorafgaande sendings versamel is dui daarop dat Mars voorheen baie water gehad het en dat klein geiseragtige waterstromings moontlik in onlangse jare plaasgevind het 17 Waarnemings deur Nasa se Mars Global Surveyor wys dele van die suidelike poolkap is aan die afneem 18 Mars het twee mane Fobos en Deimos Albei is klein en het onreelmatige vorms Hulle is moontlik asteroides wat in n wentelbaan aangetrek is soortgelyk aan 5261 Eureka een van Mars se trojaanse asteroides Mars en sy rooierige kleur kan met die blote oog van die Aarde af gesien word Sy skynbare magnitude is tot 2 9 9 Slegs Venus die Maan en die Son is helderder Inhoud 1 Fisiese eienskappe 1 1 Geologie 1 2 Hidrologie 1 3 Geografie 1 4 Atmosfeer 1 5 Klimaat 1 6 Kern 2 Wenteling en rotasie 3 Mane 4 Lewe 5 Verkenning 5 1 Sendings 5 2 Toekomstige sendings 6 Sterrekunde op Mars 7 Waarneming 7 1 Naaste afstand in 2003 7 2 Geskiedkundige waarnemings 8 Mars in kultuur 8 1 Intelligente Marsmannetjies 8 2 In fiksie 8 3 In musiek 9 Verwysings 10 Eksterne skakelsFisiese eienskappe Wysig Vergelyking van die grootte van die aardplanete van links Mercurius Venus Aarde en Mars Mars het ongeveer die helfte van die Aarde se radius en slegs n tiende van sy massa Mars het n laer digtheid maar sy oppervlakte is slegs n klein bietjie minder as die totaal oppervlakte van die Aarde se droe land 9 Alhoewel Mars groter en swaarder as Mercurius is het Mercurius n hoer digtheid Dit beteken dat Mercurius n ietwat sterker swaartekrag by sy oppervlak het Die rooierige voorkoms van Mars se oppervlak word veroorsaak deur yster III oksied beter bekend as roes 19 Geologie Wysig Na aanleiding van wentelwaarnemings en die bestudering van n versameling meteoriete van Mars af blyk dit dat Mars se oppervlak hoofsaaklik uit basalt bestaan Sommige bewyse dui daarop dat n deel van die planeet se oppervlak moontlik ryker aan silika is as tipiese basalt en moontlik soortgelyk is aan andesietrotse op Aarde Hierdie rotsagtige oppervlak is deur die Mars Pathfinder afgeneem Alhoewel Mars nie n intrinsieke magneetveld het nie het waarnemings aangetoon dele van die planeet se kors is gemagnetiseer en dat wisselende ommeswaaiings van die polariteit van sy dipoolveld in die verlede plaasgevind het Hierdie paleomagnetisme van magneties vatbare minerale het eienskappe wat baie eenders is as die wisselende magneetbande wat op die oseaanbodem van die Aarde gevind word Een teorie wat in 1999 gepubliseer is en in Oktober 2005 met behulp van die Mars Global Surveyor opnuut bestudeer is is dat hierdie bande plaattektoniek toon wat 4 miljard jaar gelede op Mars verskyn het voor die planetere dinamo ophou werk en veroorsaak het dat die planeet se magneetveld wegkwyn 20 Huidige modelle van die planeet se binnekant dui op n kern met n radius van ongeveer 1 480 kilometer wat hoofsaaklik uit yster bestaan met omtrent 14 17 swawel Hierdie kern van ystersulfied is deels vloeistof en het twee maal die konsentrasie van die ligter elemente wat by die Aarde se kern bestaan Mars se kern word omring deur n silikaatmantel wat baie van die tektoniese en vulkaniese kenmerke van die planeet gevorm het maar nou onaktief blyk te wees Die gemiddelde dikte van die planeet se kors is ongeveer 50 km met n maksimum dikte van 125 km 21 Die Aarde se kors het n gemiddelde dikte van 40 km maar is slegs n derde so dik as die van Mars relatief tot die groottes van die twee planete Die geologiese geskiedenis van Mars kan in baie epogge tydvakke gedeel word maar die volgende is die drie hoofepogge Noachium Vorming van die oudste oorgeblewe oppervlakke van Mars 3 8 miljard tot 3 5 miljard jaar gelede Oppervlakke uit die Noachium bevat baie impakkraters van aansienlike groottes Daar word geglo die Tharsis vulkaanplato is tydens hierdie periode gevorm en later in die tydvak aansienlik deur vloeibare water oorstroom Die tydvak is genoem na Noachis Terra n landmassa op Mars Hesperium 3 5 miljard tot 1 8 miljard jaar gelede Die Hesperium word gekenmerk deur die vorming van uitgestrekte lawavlaktes Die tydvak is genoem na Hesperia Planum n streek op Mars Amazonium 1 8 miljard gelede tot tans Amazoniese streke het min impakkraters van meteoriete maar verskil in ander opsigte Olympos Mons is in hierdie periode gevorm Die tydvak is genoem na Amazonis Planitia een van die gladste vlaktes op Mars Hidrologie Wysig n Foto van mikroskopiese rotsvorms wat dui op tekens van water afgeneem deur die Opportunity verkenningstuig Met die huidige lae atmosfeerdruk is dit onmoontlik dat vloeibare water op die oppervlak van Mars kan bestaan behalwe teen die laagste laagtes en dan ook slegs vir kort tydperke 22 23 Water in ysvorm is egter volop Die twee poolkappe bestaan hoofsaaklik uit ys 11 In Maart 2007 het Nasa aangekondig die volume water ys in die suidelike poolkap sou genoeg wees om indien dit sou smelt die hele oppervlak van die planeet te bedek tot n diepte van 11 m 24 Verder strek daar ook n ysgrondmantel vanaf die pool tot n breedteligging van ongeveer 60 11 Daar word geglo dat groter hoeveelhede water vasgevang is onder Mars se dik kriosfeer die dele van die oppervlak waar water in soliede vorm is waarvandaan dit dan vrygestel kan word deur vulkaniese aktiwiteit wat die krake in die kors veroorsaak Die grootste vrystelling van water op hierdie manier was moontlik met die vorming van die Valles Marineris canyon vroeg in Mars se geskiedenis waartydens genoeg water vrygestel is om die massiewe uitloopkanale van die kloof te vorm n Kleiner meer onlangse soortgelyke gebeurtenis het moontlik plaasgevind toe die Cerberus Fossae slenkdal ongeveer 5 miljoen jaar gelede gevorm het en moontlik n see van ys agtergelaat het wat vandag steeds sigbaar is by Elysium Planitia die grootste vulkaniese streek op Mars 25 Die morfologie van hierdie streek strook egter meer met die opdamming van lawastrome wat n oppervlakkige ooreenkoms met ysstrome toon 26 Hierdie lawastrome het moontlik die terrein bedek wat vroeer deur katastrofiese oorstromings van die Athabasca vallei gevorm is 27 Hierdie tweede teorie word gesteun deur die teenwoordigheid van aansienlik rowwe oppervlaktekstuur termiese traagheid en hidrovulkaniese kegels 27 Verder is die stoigiometriese massafraksie van H2O in hierdie omgewing tot tiendes van sentimeterdieptes slegs 4 28 wat maklik aan gehidrateerde minerale toegeskryf kan word 29 en nie strook met die teenwoordigheid van oppervlakys nie Meer onlangs het die kamera van die Mars Global Surveyor hoe resolusiefoto s geneem wat baie meer detail bied oor die geskiedenis van vloeibare water op Mars se oppervlak Ten spyte van die baie reuse vloedkanale en n geassosieerde boomagtige netwerk van sytakke wat op Mars gevind word is daar geen strukture op n kleiner skaal wat die oorsprong van vloedwater kan aandui nie Daar is voorgestel dat weerprosesse hulle blootgele het wat beteken dat die riviervalleie ou verskynsels is Hoerresolusiewaarnemings deur ruimtetuie soos die Mars Global Surveyor het ook minstens n paar honderd verskynsels langs krater en kloofmure gewys wat soortgelyk blyk te wees aan aardse syfervore Die vore is meestal in die hooglande van die suidelike halfrond en na die ewenaar gerig almal word op n breedteligging van 30 en poolwaarts aangetref 30 Navorsers het geen gedeeltelik verweerde vore of gesuperponeerde impakkraters gevind nie wat beteken dat dit baie jong verskynsels is die In n besonders opvallende voorbeeld sien beeld hiernaas wys twee foto s wat ses jaar uitmekaar geneem is n voor op Mars en wat nuwe stortings of deposito s blyk te wees Michael Meyer n vooraanstaande wetenskaplike by Nasa se Mars Exploration Program meen slegs die vloei van n materiaal met n hoe inhoud van vloeibare water kan so n oorblywende patroon en verkleuring veroorsaak Of die water die oorsaak van neerslag ondergrondse of ander bronne is bly n ope vraag 31 Alternatiewe teoriee is ook voorgestel insluitende die moontlikheid dat die deposito s veroorsaak word deur n yskors van koolstofdioksied of deur die beweging van stof of Mars se oppervlak 32 33 Nog bewyse dat vloeibare water eens op Mars se oppervlak kon bestaan het kom van die bespeuring van spesifieke minerale soos hematiet en goethiet wat albei soms in die teenwoordigheid van water vorm 34 n Foto van Korolev krater wys 1 9 km diep waterys Foto geneem deur Mars Express Op 18 Maart 2013 het Nasa berig instrumente op Curiosity het bewyse gelewer van minerale hidrasie waarskynlik gehidreerde kalsiumsulfaat in verskeie rotsmonsters 35 36 Ontleding met behulp van Curiosity se DAN instrument het bewyse gelewer van water onder die oppervlak tot by n diepte van 60 cm 35 In September 2015 het Nasa aangekondig onteenseglike bewyse is aan donker hange gevind van gehidreerde soutwaterstromings 37 38 39 Die stromings vind in Mars se somer plaas wanneer die temperatuur bo 23 C is en vries by laer temperature 40 Sommige navorsers glo die noordelike laagtes van Mars was eens bedek met n oseaan van honderde meters diep hoewel die hipotese omstrede is 41 In Maart 2015 het wetenskaplikes gese so n oseaan kon so groot soos die Aarde se Arktiese Oseaan gewees het Ander meen die klimaat was volgens modelle nooit warm genoeg vir massas vloeibare water nie 42 Naby die noordelike poolkap is die 81 4 km bree Korolev krater wat volgens bewyse van die Mars Express gevul is met sowat 2 200 km3 waterys 43 Die kratervloer is sowat 2 km onder die rand en is bedek met n hoop permanente waterys van sowat 1 8 km diep en tot 60 km breed 43 44 In Februarie 2020 is ontdek donker stroke op Mars word veroorsaak deur soutwater wat n paar dae per jaar vloei 45 46 Geografie Wysig Hierdie beeld van naastenby ware kleur wat deur Opportunity geneem is wys die uitsig vanaf die Victoria krater by Kaap Verde Dit is oor drie weke afgeneem van 16 Oktober tot 12 November 2006 Die krater is nieamptelik genoem na Ferdinand Magellaan se skip waarmee hy rondom die aarde geseil het en die kape en inhamme by die krater na kape en inhamme wat deur Ferdinand Magellaan besoek is vandaar Kaap Verde Hoewel hulle beter bekend is vir hulle kartering van die Maan was Johann Heinrich Madler en Wilhelm Beer die eerste lugkarteerders Hulle het begin deur Mars se wentelperiode vas te stel asook deur eens en vir altyd vas te stel dat die meeste van Mars se oppervlakverskynsels permanent is In 1840 het Madler 10 jaar se waarnemings gekombineer en die eerste kaart van Mars geteken In plaas daarvan dat hulle die verskeie verskynsels name gegee het het hulle dit slegs met letters gemerk Sinus Meridiani letterlik Meridiaanbaai is dus as a gemerk 47 Vandag word verskynsels op Mars uit n aantal bronne benoem Groot verskynsels met n weerkaatsingsvermoe is reeds deur vroee waarnemers raakgesien en betitel Die name is meestal behou maar sommige is verander om nuwe kennis van die verskynsels te weerspieel Een voorbeeld is Nix Olympica Sneeu van Olimpus wat Olympus Mons berg Olimpus herdoop is om die bergagtige karakter van die verskynsel in die naam weer te gee 48 Mars se ewenaar word deur sy omwenteling gedefinieer maar die ligging van sy nulmeridiaan was gespesifiseer net soos die Aarde s n by n willekeurig gekose punt Madler en Beer het reeds in 1830 n lyn gekies vir hulle eerste kaarte van Mars Nadat die ruimtetuig Mariner 9 in 1972 uitgebreide beelde van Mars verskaf het is n klein krater later bekend as Airy 0 wat op die Sinus Meridian Meridiaanbaai gelee is gekies vir die definisie van lengteligging 0 0 om met die oorspronklike aanwysing van Madler en Beer saam te val Olympus Mons Siende dat Mars geen oseane het nie en dus ook geen seevlak nie moes n nulvlak aangewys word n Hoogte van 0 m word gedefinieer by die hoogte waar daar 610 5 Pa 6 105 mbar atmosferiese druk is Hierdie druk stem ooreen met die drievoudpunt van water en is omtrent 0 6 van die seevlak oppervlakdruk op Aarde 49 Die tweedeling van Mars se topografie is opvallend die noordelike vlaktes is deur die vloei van lawa afgeplat en kontrasteer met die suidelike hooglande pokagtig en vol kraters deur antieke impakte Die oppervlak soos vanaf die Aarde gesien kan dus in twee areas gedeel word met verskillende weerkaatsingsvermoens ook verwys na as albedo s Daar is vroeer geglo die valer vlaktes wat bedek is met stof en sand ryk aan rooierige ysteroksied was moontlik konintente en hulle het name gekry soos Arabia Terra land van Arabie en Amazonis Planitia Amasoniese vlakte Daar is ook geglo die donker verskynsels was see wat gelei het tot name soos Erythraeum see en die Sirenum see Die donkerste verskynsel wat van die Aarde af waargeneem kan word is Syrtis Major n skildvulkaan 50 Olympus Mons ook n skildvulkaan is met 26 km sover bekend die hoogste berg in die Sonnestelsel Dit is n uitgedoofde vulkaan in die uitgestrekte hooglandstreek Tharsis wat ook n aantal ander groot vulkane bevat Dit is meer as drie keer so hoog as Mount Everest wat n hoogte van 8 848 km het Mars dra ook die littekens van n aantal impakkraters Daar is reeds 43 000 kraters ontdek wat n deursnee van 5 km of meer het 51 Die grootste krater is Hellas Planitia n impakbekken met n deursnee van tussen 2 100 en 2 500 km metings verskil Hella Planitia is n ligte verskynsel wat duidelik vanaf die Aarde sigbaar is 52 Danksy Mars se kleiner massa is die kanse dat n voorwerp met die planeet sal bots die helfte minder as wat die Aarde betref Mars le egter nader aan die asteroidegordel en is dus meer dikwels n teiken van voorwerpe wat daarvan afkomstig is Dit is ook waarskynliker dat Mars deur korttermynkomete getref kan word soos die wat in die omwentelingsbaan van Jupiter le 53 Ten spyte hiervan is daar baie minder kraters op Mars as byvoorbeeld die Maan aangesien Mars se atmosfeer beskerming teen klein meteore bied Die morfologie van sommige kraters dui daarop dat die grond nat was toe die meteoriet die planeet getref het Die groot kloof Valles Marineris ook bekend as Agathadaemon op ou kaarte het n lengte van 4 000 km en n diepte van tot 7 km Die lengte van Valles Marineris is gelyk aan die lengte van Europa en strek oor n vyfde van Mars se omtrek Ter vergelyking is die Grand Canyon op Aarde slegs 446 km lank en naastenby 2 km diep Valles Marineris is gevorm na aanleiding van die swelling van die Tharis area wat veroorsaak het dat die kors in die omgewing van Valles Marineris inmekaarsak n Ander groot kloof is Ma adim Vallis Ma adim is Hebreeus vir Mars Dit is 700 km lank met n breedte van 20 km en n diepte van 2 km op sommige plekke Dit is moontlik dat Ma adim Vallis in die verlede deur vloeibare water oorstroom was 54 THEMIS beeld van die grotingange op Mars Beelde van die Thermal Emission Imaging System THEMIS aan boord van Nasa se Mars Odyssey wenteltuig het sewe moontlike grotingange gewys aan die flanke van die Arsia Mons vulkaan 55 Die grotte is genoem na sewe mense wat dierbaar was aan die ontdekkers Dena Chloe Wendy Annie Abbey Nikki en Jeanne en staan saam bekend as die sewe susters 56 Die ingange is tussen 100 m en 252 m breed en daar word geglo dat hulle minstens 73 m tot 96 m diep is Aangesien die lig nie die vloer van die grotte bereik nie is dit moontlik dat hulle dieper as die minimum beraming is en onder die oppervlak breer word Dena is die enigste uitsondering Die vloer is sigbaar en die grot het n geraamde diepte van 130 m Die binnekante van die grotte word moontlik beskerm van mikrometeoroides ultravioletstrale sonvlamme en hoe energiedeeltjies wat die planeet se oppervlak bombardeer 57 Sommige navorsers het voorgestel die moontlike beskerming maak die grotte goeie kandidate vir toekomstige pogings om water in vloeistofvorm en tekens van lewe te soek Mars het twee permanente polere yskappe die noordelike een is gelee in die noordelike poolstreek Planum Boreum en die suidelike yskap in Planum Australe die suidelike poolstreek Atmosfeer Wysig Mars se dun atmosfeer is aan die horison sigbaar op die laewentelbaanfoto Mars het omtrent 4 miljard jaar gelede sy magnetosfeer verloor dus is die sonwind in direkte wisselwerking met Mars se ionosfeer Hierdie direkte wisselwerking hou die atmosfeer dunner as wat dit andersins sou wees deur die stroping van atome uit die buitenste laag Die geioniseerde atmosfeerdeeltjies is in die ruimte agter Mars bespeur deur beide die Mars Global Surveyor en Mars Express 58 59 As gevolg van die verlies aan atome is Mars se atmosfeer relatief baie dun Atmosfeerdruk op die oppervlak wissel van ongeveer 30 Pa 0 03 kPa op Olympus Mons tot meer as 1 155 Pa 1 155 kPa in die dieptes van Hellas Planitia met n gemiddelde oppervlakdruk van 600 Pa 0 6 kPa Dit is minder as 1 van die oppervlakdruk op Aarde 101 3 kPa Mars se gemiddelde oppervlakdruk is gelyk aan die druk wat 35 km bo die aarde se oppervlak aangetref word Mars se atmosfeer is stowwerig en bevat stofdeeltjies van omtrent 1 5 µm wat die lug op Mars n bruingelerige kleur gee soos van die oppervlak af gesien 60 Die atmosfeer bestaan uit 95 koolstofdioksied 3 stikstof en 1 6 argon en bevat spore van suurstof water koolstofmonoksied en stikstofmonoksied asook uiters klein spore van neon kripton formaldehied xenon osoon en metaan 9 Navorsers het metaan bespeur teen n konsentrasie van ongeveer 10 deeltjies per miljard volgens volume 61 62 Metaan is n onstabiele gas wat deur ultravioletstraling afgebreek word n Tipiese metaanmolekule het n leeftyd van ongeveer 340 jaar in Mars se atmosfeer 63 Die teenwoordigheid van metaan sal dus dui op n huidige of onlangse bron van die gas op die planeet Vulkaniese aktiwiteit komeetimpakte en die teenwoordigheid van mikroorganismes wat metaan as n afvalproduk skep word onder moontlike bronne gereken Daar is ook aangetoon dat metaan moontlik deur n nie biologiese proses vervaardig kan word soos die vorming van serpentynsteen wanneer dit plaasvind tussen water koolstofdioksied en olivien n mineraal wat op Mars voorkom 64 Tydens n pool se winter word dit deur voortdurende donkerte omhul Die oppervlak verkoel en 25 30 van die atmosfeer kondenseer tot lae koolstofdioksiedys droe ys 65 Wanneer die pole weer aan sonlig blootgestel word sublimeer die koolstofdioksied wat reusewinde veroorsaak wat vanaf die pole waai met snelhede van tot 400 km h Hierdie seisoenale verskynsels vervoer groot hoeveelhede stof en waterdamp wat aanleiding gee tot ryp en groot cirruswolke wat aan die Aarde s n herinner Wolke van waterys is in 2004 deur Opportunity afgeneem 66 Klimaat Wysig Mars soos gesien deur die Hubble ruimteteleskoop op 28 Oktober 2005 met n sigbare stofstorm Van al die planete is Mars se seisoene die meeste soos die Aarde s n as gevolg van die soortgelyke hellings van die twee planete se wentelasse Die duur van die seisoene op Mars is egter amper twee keer so lank soos die Aarde s n As gevolg van Mars se afstand van die Son af is n Marsjaar amper twee keer die lengte van n aardse jaar Die oppervlaktemperatuur op Mars wissel van ongeveer 140 C tydens die poolwinter tot 20 C in die somer 22 Die wye reeks temperature is as gevolg van die dun atmosfeer wat nie die baie sonhitte kan stoor nie die lae atmosferiese druk en die lae termiese traagheid van die grond 67 Hoewel Mars se seisoene die naaste aan die Aarde s n is verskil dit tog aansienlik as gevolg van die merkwaardige uitwerking van die eksentrisiteit van Mars se relatief groot wentelbaan Mars nader perihelium die afstand die naaste aan die Son wanneer dit somer in die suidelike halfrond is en winter in die noorde en nader afelium die afstand die verste van die Son wanneer dit winter in die suidelike halfrond is en somer in die noorde Die gevolg is dat die seisoene in die suidelike halfrond meer uitermatig is en die seisoene in die noorde matiger is as wat dit anders sou wees Die somertemperature in die suide kan tot 30 C warmer wees as die somertemperature in die noorde 68 Mars se noordelike yskap Mars het ook die grootste stofstorms in ons Sonnestelsel Hierdie storms kan wissel van n storm oor n klein gebied tot reusagtige storms wat die hele planeet dek Hulle vind meestal plaas wanneer Mars die naaste aan die Son is en daar is opgemerk dat hulle die globale temperatuur verhoog 69 Die poolkappe by altwee pole bestaan hoofsaaklik uit waterys Daar is egter droe ys bo op die oppervlak van die waterys Bevrore koolstofdioksied versamel as n laag van omtrent een meter dik op die noordelike yskap slegs in die noordelike winter terwyl die suidelike kap n permanente 8 m hoe dekking van droe ys het 70 Die noordelike poolkap het n deursnee van ongeveer 1 000 km tydens die noordelike somer 71 en bevat ongeveer 1 6 miljoen kubieke meter ys Indien hierdie ys in n eweredige laag oor die poolkap versprei sou wees sou dit twee kilometer dik wees 72 Die suidelike poolkap het n deursnee van 350 km en n dikte van 3 km 73 Die totale volume ys in die suidelike poolkap plus die aangrensende lae deposito s beslaan n geraamde 1 6 miljoen kubieke kilometer 74 Albei poolkappe toon spiraalagtige slenke wat moontlik n gevolg is van differensiele sonverwarming die sublimasie van ys en die kondensasie van waterdamp 75 76 Albei poolkappe krimp en groei weer soos die temperatuur saam met die seisoene wissel Kern Wysig In Mei 2018 het Nasa die InSight landingstuig gelanseer saam met twee MarCO minituie wat verby Mars gevlieg en tydens die landing as telemetrieherleiers opgetree het Die sending het in November 2018 by Mars aangekom 77 78 InSight het ontdek dat Mars seismies aktief is met meer as 450 Marsbewings en verwante voorvalle wat in 2019 waargeneem is 79 80 Nasa het in Maart 2021 berig dat InSight al meer as 500 Marsbewings waargeneem het wat daarop dui dat Mars n vloeibare kern het met n radius van sowat 1 830 20 40 km meer as die helfte van die planeet se hele radius en sowat die helfte van die Aarde se radius Dit is aansienlik meer as wat in vorige modelle voorspel is en dui op n kern van ligter elemente 81 Die kors is sowat 48 24 km dik 82 Wenteling en rotasie Wysig Mars is sowat 230 million km van die Son af Sy wentelperiode in rooi is 687 aarddae Die Aarde se wentelbaan is in blou Mars se gemiddelde afstand van die Son is rofweg 230 miljoen km en sy wentelperiode is 687 aarddae n Marsdag is net n klein bietjie langer as n aarddag 24 uur 39 minute en 35 244 sekondes n Marsjaar is gelyk aan 1 8809 aardjare of 1 jaar 320 dae en 18 2 uur Mars se ashelling is 25 19 grade wat vergelykbaar is met die Aarde s n Omdat Mars se jaar langer is duur die seisoene daar byna twee keer so lank as op Aarde Mars het sy laaste perihelium die afstand die verste van die Son af in Junie 2007 verbygesteek en sy afelium die afstand naaste aan die Son in Mei 2008 Mars het n relatief sterk wenteleksentrisiteit n planeet se wenteleksentrisiteit dui aan hoeveel n planeet se ovaalvormige wentelbaan afwyk van n sirkel Mars het n eksentrisiteit van ongeveer 0 09 uit die ander planete in die Sonnestelsel het slegs Mercurius n groter eksentrisiteit Dit is egter bekend dat Mars se wentelbaan in die verlede baie ronder was as wat dit vandag is Omtrent 1 35 miljoen aardjare gelede het Mars n eksentrisiteit van rofweg 0 002 gehad minder selfs as die Aarde s n tans 83 Die eksentrisiteit van planete se wentelbane verander stadig maar seker Terwyl daar elke 100 000 jaar n definitiewe verandering in die Aarde se eksentrisiteit is duur die eksentrisiteitsiklusse van Mars 96 000 aardjare Daar word bereken dat Mars se eksentrisiteit in die jaar 24100 sowat 0 1051 sal wees 84 Mars se wentelbaan het die laaste 35 000 jaar ietwat eksentrieser geraak vanwee die uitwerking van die ander planete se aantrekkingskrag Die naaste afstand wat Mars telkens aan die Aarde bereik sal oor die volgende 25 000 jaar voortdurend effens kleiner word 85 Mane WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Mars se natuurlike satelliete Fobos links en Deimos Mars het twee klein natuurlike satelliete of mane Fobos en Deimos wat baie na aan die planeet wentel Hulle is vermoedelik asteroides wat aangetrek en in n wentelbaan vasgevang is 86 Albei mane is in 1877 deur Asaph Hall ontdek en is genoem na gode in die Griekse mitologie Fobos paniek vrees en Deimos terreur angs wat by hulle vader Ares die god van oorlog op die slagveld aangesluit het Ares het aan die Romeine as Mars bekend gestaan Die wentelbane van Phobos en Deimos volgens skaal Van Mars se oppervlak af lyk die beweging van Fobos en Deimos baie anders as die van ons eie Maan Fobos sak in die ooste en kom dan na slegs 11 uur in die weste op Deimos is net buite sinchroniese wenteling waar sy wentelperiode sou ooreenstem met Mars se rotasieperiode Hoewel Deimos se wentelperiode 30 uur is duur dit 2 7 dae vir die maan om op te kom en onder te gaan soos gesien vanaf die ewenaar aangesien dit stadigaan agter raak by Mars se rotasiespoed 87 Aangesien Fobos vinniger om Mars wentel as wat die planeet self wentel is getykragte stadig maar seker besig om Fobos se omwentelingsradius te verkort Oor ongeveer 50 miljoen jaar sal die maan of teen Mars se oppervlak bots of uitmekaargeskeur word en n ringstruktuur om die planeet vorm 87 Dit is nie bekend hoe of wanneer Mars sy twee mane in n wentelbaan vasgevang het nie Albei se samestelling en lae albedo dui daarop dat hulle asteroides is Hulle het egter n ronde wentelbaan hulle wenteleksentrisiteit is dus 0 na aan die ewenaar wat baie ongewoon is vir voorwerpe wat vasgevang is Fobos se onstabiele wentelbaan dui op n relatief onlangse vangs Buite die asteroidegordel is asteroides so groot soos Fobos en Deimos skaars en dubbelliggame nog skaarser 88 n Derde liggaam kon moontlik betrokke gewees het Lewe WysigDie huidige opvatting oor die moontlikheid om n wereld te ontwikkel en lewe te onderhou is ten gunste van planete wat water in vloeistofvorm het op hulle oppervlakke Dit vereis dat die wentelbaan van n planeet binne in n bewoonbare sone val In ons Sonnestelsel le die Aarde in hierdie sone en is Mars n halwe astronomiese eenheid agter hierdie sone Dit plus die planeet se dun atmosfeer veroorsaak dat water op die oppervlak vries Dat water wel in die verlede daar gevloei het dui op die planeet se potensiaal vir bewoonbaarheid Onlangse bewyse het voorgestel dat enige water op die oppervlak te sout en suur sou wees om lewe te onderhou 89 Die foto van die krater Gale in 2018 het gissings aangevuur dat sommige vorms wurmagtige fossiele was maar hulle is geologiese verskynsels wat waarskynlik onder water gevorm het 90 Die tekort aan n magnetosfeer en die uiters dun atmosfeer bied n groter uitdaging die planeet het min warmteoordrag oor sy oppervlak slegte insolasie teen bombarderings van buiteruimse voorwerpe en die sonwind asook ontoereikende atmosferiese druk om water in n vloeistofvorm te behou enige water sublimeer na n gasstaat Mars is ook byna of miskien selfs geheel en al geologies dood die einde van vulkaniese aktiwiteit het n stop gesit aan die herwinning van chemikaliee en minerale tussen die oppervlak en binnekant van die planeet 91 Bewyse dui daarop dat die planeet in die verlede aansienlik meer bewoonbaar was as vandag maar dit is nie duidelik of lewende organismes ooit daar bestaan het nie Die Viking sondes van die 1970 s het eksperimente uitgevoer wat bedoel was om mikro organismes in die grond by hulle respektiewelike landingsterreine op te spoor Hulle het klaarblyklike positiewe resultate gehad waaronder n tydelike toename van CO2 produksie na blootstelling aan water en voedingstowwe Hierdie tekens is egter later deur baie wetenskaplikes in twyfel getrek wat gelei het tot n voortdurende debat Die 30 jaar oue Viking data is onlangs opnuut geanaliseer en dit is voorgestel dat die toetse moontlik nie gesofistikeerd genoeg was om enige vorms van lewe te bespeur nie en dat dit selfs enige teoretiese vorm van lewe kon dood maak 92 By NASA se Johnson Space Center laboratorium is organiese verbindings in die meteoriet ALH84001 gevind n meteoriet wat veronderstel is om van Mars afkomstig te wees Die konklusies was dat die verbindings deposito s deur primitiewe vorms van lewe was wat op Mars bestaan het voor die meteoriet deur n meteoor die ruimte ingestuur is op n 15 miljoen jaar reis na die Aarde Klein hoeveelhede metaan en formaldehied is onlangs deur wenteltuie om Mars ontdek en daar word beweer dat hierdie tekens van lewe kan wees met ander woorde afvalprodukte van organismes aangesien hierdie deeltjies baie vinnig sou afbreek in Mars se atmosfeer 93 94 Die ligging van water onder die oppervlak van Planum Australe Dit is moontlik dat hierdie verbindings aangevul word deur vulkaniese of geologiese maniere byvoorbeeld die vorming van serpentynsteen 64 Vroeg in 2018 is in die media gespekuleer dat sekere rotsformasies op n terrein met die naam Jura soos n soort fossiel lyk maar wetenskaplikes meen die formasies het waarskynlik ontstaan vanwee n geologiese proses op die droe bodem van n antieke meer en hou verband met mineraalare in die gebied 90 Op 7 Junie 2018 het Nasa aangekondig Curiosity het organiese verbindings ontdek in afsettingsgesteentes van 3 miljard jaar oud 95 wat daarop dui dat sommige boustene van lewe aanwesig was 96 97 In Julie 2018 het wetenskaplikes die ontdekking aangekondig van n meer onder die ys op Mars dit is die eerste bekende stabiele watermassa op die planeet Dit is 1 5 km onder die oppervlak van die suidpoolyskap en is sowat 20 km breed 98 99 Dit is deur middel van die MARSIS radar aan boord van die Mars Express wenteltuig gevind en die data is tussen Mei 2012 en Desember 2015 versamel 100 Die meer is gesentreerd in n plat gebied sonder enige topografiese verskynsels Dit word meestal omring deur hoer gebiede behalwe aan die oostekant waar n laagte voorkom 98 Verkenning WysigTalle ruimtetuie waaronder wenteltuie landingstuie en verkenningstuie is reeds na Mars gestuur deur die Sowjetunie die VSA Nasa Europa ESA en Japan JAXA met die doel om die planeet se oppervlak klimaat en geologie te bestudeer Verkenningstogte na Mars is egter buitengewoon moeilik en daar was in die verlede n sukseskoers van slegs 40 101 Sendings Wysig Die landingsterrein van Viking 1 Die eerste suksesvolle verbyvlug na Mars was Nasa se Mariner 4 wat in 1964 gelanseer is Die eerste suksesvolle voorwerpe wat op die oppervlak geland het was die twee Sowjet ruimtetuie Mars 2 en Mars 3 wat in 1971 gelanseer is maar albei het binne sekondes na hul landing kontak verloor Nasa het in 1975 sy Viking program geloods wat bestaan het uit twee wenteltuie wat elk met n landingstuig voorsien is Albei landingstuie het in 1976 suksesvol geland en die landingstuig Viking 1 was ses jaar lank in werking en Viking 2 drie jaar Die twee landingstuie het die eerste kleurbeelde van Mars teruggestuur 102 en hulle het die oppervlak so goed gekarteer dat die beelde vandag nog soms gebruik word Die Sowjet tuie Phobos 1 en Phobos 2 is in 1988 na Mars gestuur om die planeet en sy twee mane te bestudeer Phobos 1 het kontak verloor onderweg na Mars Phobos 2 het daarin geslaag om Mars en Fobos af te neem maar het misluk net voordat dit twee landingstuie sou vrylaat om op Fobos se oppervlak te land Na die 1992 mislukking van die wenteltuig Mars Observer het Nasa die Mars Global Surveyor in 1996 gelanseer Die sending was n groot sukses en het vroeg in 2001 sy primere karteringsending voltooi In November 2006 tydens die tuig se derde uitgebreide program is kontak verloor wat n einde aan 10 werkjare in die ruimte gebring het Slegs n maand na die lansering van die Mars Global Surveyor het Nasa ook die Mars Pathfinder gelanseer met n robotverkenningstuig die Sojourner verkenningstuig aan boord Die Sojourner het suksesvol in die Ares Vallis op Mars geland Die sending self was ook n sukses en het baie publisiteit gekry deels te danke aan die skouspelagtige beelde wat na die Aarde teruggestuur is 103 In 2001 het Nasa die suksesvolle Mars Odyssey wenteltuig gelanseer Die Odyssey se gammastraalspektrometer het aansienlike hoeveelhede waterstof gevind in die ongeveer boonste meter van Mars se regoliet die los ongelyksoortige en dikwels verweerde materiaal op die oppervlak van n planeet Daar word geglo dat hierdie waterstof moontlik deel vorm van groot stortings waterys 104 In 2003 het die ESA die Mars Express tuig gelanseer wat bestaan het uit die Mars Express Orbiter en die landingstuig Beagle 2 Beagle 2 het misluk tydens sy daling en is vroeg in Februarie 2004 as verlore verklaar 105 Vroeg in 2004 het die span van die Planetary Fourier Spectrometer n infrarooispektrometer aangekondig dat hy metaan in Mars se atmosfeer gevind het In Junie 2006 het die ESA aangekondig dat n aurora ook op Mars ontdek is 106 Die Spirit verkenningstuig se landingstuig op Mars Nasa het ook in 2003 sy tweelingverkenningstuie as deel van hulle Mars Exporation Rover Mission gelanseer die Spirit MER A en Opportunity MER B Albei sendings het in Januarie 2004 suksesvol geland en het sedertdien hulle doelteikens behaal of oortref Onder die merkwaardigste wetenskaplike data wat teruggestuur is was oortuigende bewys dat vloeibare water een of ander tyd in die verlede by albei landingsterreine voorgekom het Stofwarrels en windstorms het met tye die swerwers se sonpanele skoongemaak en sodoende hulle leeftyd verleng 107 Die Mars Reconnaissance Orbiter het hierdie foto van die Phoenix geneem terwyl dit na die oppervlak van Mars daal Alhoewel dit lyk asof dit in die krater land is dit 20 km voor die krater Dit is die eerste keer dat n ruimtetuig n ander afneem tydens sy landing op Mars Op 4 Augustus 2007 is Nasa se Phoenix gelanseer 25 Mei 2008 het dit op die noordelike poolstreek van Mars geland het 108 Die landingstuig het n robotarm wat oor afstande van 2 5 m kan strek en daartoe in staat is om in die grond op Mars te grawe Die Phoenix het n mikroskopiese kamera wat n skeidingsvermoe van tot een duisendste van die breedte van n menslike haar het 109 Nasa het op 31 Julie 2008 aangekondig dat die Phoenix landingstuig water in n klein bevrore grondmonster ontdek het 110 Die Mars Science Laboratory genaamd Curiosity is op 26 November 2011 gelanseer en het Mars op 6 Augustus 2012 bereik Dit is groter en meer gevorderd as die Mars Exploration verkenningstuie met n bewegingstempo van tot 90 m per uur 111 Eksperimente sluit in n lasertoetser wat die samestelling van rotse op n afstand van 7 m kan bepaal 112 Op 10 Februarie 2013 het Curiosity die eerste keer monsters van diep binne in rotse op n ander planeet geneem met behulp van sy boor 113 In dieselfde jaar is ontdek Mars se grond bevat tussen 1 5 en 3 water volgens massa hoewel dit nie vryelik beskikbaar is nie 114 Waarnemings deur die Mars Reconnaissance Orbiter het voorheen die moontlikheid onthul van vloeiende water op Mars gedurende die warmste maande 115 Op 24 September 2014 het die Mars Orbiter Mission MOM wat deur Indie gelanseer is in n wentelbaan om Mars gegaan om Mars se atmosfeer en topografie te ontleed Dit was die eerste geslaagde Asiatiese interplanetere sending 116 Die Europese Ruimteagentskap in samewerking met Roscosmos het op 14 Maart 2016 die ExoMars Trace Gas Orbiter en Schiaparelli landingstuig gelanseer 117 Hoewel die Orbiter op 19 Oktober 2016 suksesvol in n wentelbaan om die planeet gegaan het het Schiaparelli neergestort toe hy probeer land 118 In Mei 2018 het Nasa die InSight landingstuig gelanseer In 2019 het die MAVEN ruimtetuig vir die eerste keer globale windpatrone op n groot hoogte gekarteer 119 120 Daar is ontdek die winde wat kilometers bo die oppervlak is behou inligting oor die landvorms daaronder 119 Panorama van die InSight landingstuig 9 Desember 2018 Toekomstige sendings Wysig n Konsep vir n bimodale kernhitte oordragtuig in n lae wentelbaan om die Aarde Nasa het die Mars 2020 sending op 30 Julie 2020 lanseer 121 Dit sal monsters versamel en na die Aarde terugkeer Die huidige konsep vir die terugbring van monsters sal in 2026 gelanseer word en hardeware bevat wat deur Nasa en die ESA vervaardig is 122 Deel van die sending is die Perseverance verkenningstuig wat ontwerp is om die krater Jezero te verken Dit is deur die Jet Propulsion Laboratory ontwerp 123 Bevestiging dat die tuig op Mars geland het is op 18 Februarie 2021 ontvang Perseverance het sewe nuwe wetenskaplike instrumente aan boord en het altesaam 19 kameras en twee mikrofone 124 Dit het ook n mini helikopter die Ingenuity n eksperimentele vaartuig wat die eerste kragaangedrewe vlug op n ander planeet sal onderneem Die ESA sal tussen Augustus en Oktober 2022 die ExoMars verkenningstuig en oppervlakplatform lanseer 125 Die Verenigde Arabiese Emirate se Mars Hope wenteltuig is op 19 Julie 2020 gelanseer en sal Mars na verwagting in 2021 bereik Dit sal n globale studie van die planeet se atmosfeer uitvoer 126 Verskeie planne vir n bemande sending na Mars is gedurende die 20ste en 21ste eeu voorgestel maar geen sodanige sendings is al gelanseer nie Die stigter van SpaceX Elon Musk het in September 2016 n plan voorgestel om n bemande sending hopelik in 2024 te lanseer maar die sending sal na verwagting nie voor 2027 plaasvind nie 127 In Oktober 2016 het die destydse Amerikaanse president Barack Obama n VSA beleid hernu om te streef na die stuur van mense na Mars in die 2030 s en om voort te gaan om die Internasionale Ruimtestasie as n tegnologiese kweekmasjien daarvoor te gebruik 128 129 Sterrekunde op Mars Wysig Die Aarde en die Maan soos vanaf Mars gesien Met die bestaan van verskeie wentel landings en verkenningstuie is dit nou moontlik om sterrekunde van Mars af te studeer Die Aarde en sy Maan is albei maklik sigbaar terwyl Mars se een maan Fobos omtrent n derde die deursnee blyk te he as wat die Maan van die Aarde af het Deimos vertoon steragtig n bietjie helderder as wat Venus van die Aarde af vertoon 130 Daar is verskeie verskynsels wat bekend is op Aarde en nou ook op Mars waargeneem word soos meteore en auroras 106 Die Aarde sal op 10 November 2084 tussen Mars en die Son inbeweeg maar dit sal te klein vertoon om van Mars af as n sonsverduistering te kwalifiseer Waarneming WysigVir die blote oog lyk Mars soos n duidelike geel oranje of rooierige voorwerp Van die Aarde af wissel die helderheid van die planeet meer as die van enige ander planeet deur die loop van sy wenteling Mars se skynbare magnitude wissel van 1 8 met konjunksie tot 2 9 in periheliese opposisie Wanneer Mars op sy verste van die Aarde af is is dit meer as sewe keer so ver as wat dit is wanneer dit op sy naaste is Op ongunstige tye vir waarneming kan dit maande lank deur die Son se lig verberg word Die heel gunstigste tye om die planeet te besigtig is slegs twee keer elke 32 jaar met tussenposes van 15 en 17 jaar tussen laat Julie en laat September wanneer die planeet sy perihelium bereik Die planeet kan egter steeds goed waargeneem kan word op minder gunstige tye byvoorbeeld tydens opposisies maar met sy perihelium kan n magdom oppervlakdetail met behulp van n teleskoop waargeneem word Veral die poolkappe is duidelik sigbaar selfs met lae vergroting 131 Die punt van Mars se naaste afstand aan die Aarde staan bekend as opposisie Die tydperk tussen opvolgende opposisies ook genoem die sinodiese periode is 780 dae As gevolg van die eksentrisiteit van albei planete se wentelbaan kan die tye van opposisie en die minimum afstande tot 8 5 dae verskil Die minimum afstand wissel tussen ongeveer 55 en 100 miljoen km as gevolg van die planete se elliptiese wentelbane 9 Naaste afstand in 2003 Wysig Mars se rotasie soos gesien deur n klein teleskoop in 2003 Die opposies van Mars van 2003 2018 gesien vanaf die sonnebaan met die Aarde in die middel Op 27 Augustus 2003 9 51 13 UT het Mars die naaste aan die Aarde gekom in naastenby 60 000 jaar sowat 55 758 006 km Dit het gebeur toe Mars een dag van opposisie af was en ongeveer drie dae van sy perihelium wat beteken dat dit baie maklik was om Mars van die Aarde af te sien Die vorige keer dat dit so naby aan die Aarde verbygekom het was in 57 617 v C en die volgende keer sal eers in 2287 wees Hierdie rekordafstand is egter slegs n klein bietjie nader as ander nabye naderings die minimum afstand op 22 Augustus 1924 was byvoorbeeld 0 37284 AE vergeleke met die 0 37271 AE in 2003 Die minimum afstand op 24 Augustus 2208 sal 0 37278 AE wees 132 Die veranderings in die Aarde en Mars se wentelbane beteken dat die twee planete telkens nader aan mekaar verbyweeg Teen die jaar 4000 sal die 2003 rekord reeds 22 keer oorskry wees Geskiedkundige waarnemings Wysig Die geskiedkundige waarnemings van Mars word gekenmerk deur sy opposisie wanneer die planeet die naaste aan die Aarde is en dus ook die sigbaarste iets wat elke paar jaar gebeur Aristoteles was tussen die eerste bekende skrywers wat sy waarnemings van Mars beskryf het Hy het genoem dat Mars verder weg is as oorspronklik gedink gebaseer op waarnemings van wanneer Mars agter die Maan verbybeweeg Die enigste waarneming van n verduistering van Mars deur Venus was op 3 Oktober 1590 soos gesien deur Michael Maestlin in Heidelberg Duitsland 133 Galileo was in 1609 die eerste persoon wat Mars deur n teleskoop gesien het n Kaart van Mars deur Giovanni Schiaparelli Teen die 19de eeu het die resolusies van teleskope so verbeter dat oppervlakverskynsels geidentifiseer kon word In September 1887 het n periheliese opposisie van Mars op 5 September plaasgevind In Milaan het die Italiaanse sterrekundige Giovanni Schiaparelli daardie jaar n 22 cm teleskoop gebruik in die skepping van die eerste gedetailleerde kaart van Mars Hierdie kaart het verskynsels bevat waarna Schiaparelli as canali verwys het wat later as n optiese illusie verduidelik sou word Hierdie canali was veronderstel om lang reguit lyne op Mars se oppervlak te wees en Schiaparelli het aan hulle die name van bekende riviere op Aarde gegee n Skets van Mars soos waargeneem deur Lowell voor 1914 Percival Lowell n wiskundige en sterrekundige het die Lowell sterrewag gestig wat n 300 en 450 mm teleskoop gehad het Die sterrewag is gebruik vir die verkenning van Mars tydens die laaste gunstige tyd daarvoor in 1894 en die daaropvolgende minder gunstige opposisies Hy het verskeie boeke oor Mars en lewe op die planeet uitgegee wat n groot invloed op die publiek gehad het Schiaparelli se canali is ook deur Lowell waargeneem asook deur die sterrekundiges Henri Joseph Perrotin en Louis Thollon in Nice wat een van die grootste teleskope van die tyd gebruik het Die seisoenale veranderinge bestaande uit die krimp van die poolkappe en die donker areas sigbaar tydens n somer in kombinasie met die kanale het gelei tot spekulasies oor lewe op Mars daar is reeds lank geglo dat Mars uitgestrekte see en plantegroei bevat Die teleskoop het nooit die vereiste resolusie bereik wat hierdie spekulasies kon bewys of ontken nie Namate beter en groter teleskope beskikbaar geword het is minder lang reguit kanale waargeneem Tydens n waarneming in 1909 deur Camille Flammarion met n 840 mm teleskoop is onreelmatige patrone waargeneem maar daar was geen spoor van die kanale nie 134 Kaart van Mars van die Hubble ruimteteleskoop soos gesien naby die 1999 opposisie Selfs in die 1960 s is artikels oor die biologie van Mars gepubliseer waarin geen of min aandag geskenk is aan ander verduidelikings behalwe die teenwoordigheid van lewe as n rede vir die seisoenale veranderinge Gedetailleerde scenario s vir die metabolisme en chemiese siklusse vir n funksionele ekostelsel op Mars is ook gepubliseer 135 Dit was eers met die eerste besoek van die Mariner ruimtetuie in die 1960 s dat hierdie mites weerspreek is Die resultate van die Viking eksperimente het n tussenpose ingelui waarin die teorie van n onbewoonbare dooie planeet algemeen aanvaar is Sommige kaarte van Mars is saamgestel deur gebruik te maak van data uit hierdie sendings maar dit was eers met die sending van die Mars Global Surveyor 1996 2006 dat die eerste voltooide en uiters gedetailleerde kaarte verkry kon word Hierdie kaarte is tans op die Internet verkrygbaar 136 Mars in kultuur WysigMars is genoem na die Romeinse god van oorlog In Babiloniese sterrekunde is die planeet genoem na Nergal die god van vuur oorlog en verwoesting moontlik as gevolg van die planeet se rooierige voorkoms 137 Toe die antieke Grieke Nergal met hulle god van oorlog Ares gelykstel het hulle die planeet Ἄrews ἀstἡr Areos aster ster van Ares genoem Na die gelykstelling van die Romeinse en Griekse gode is dit in Latyn vertaal as stella Martis die ster van Mars of gewoonweg Mars Die Grieke het ook na die planeet as Pyroeis verwys wat vurig beteken Die planeet se simbool afkomstig van die astrologiese gebruik is n sirkel met n klein pyl wat na buite wys Dit is n gestileerde voorstelling van die skild en spies wat deur die Romeinse god Mars gebruik is Die simbool word ook in biologie gebruik om die manlike geslag voor te stel en in alchemie om yster voor te stel Vroeer is geglo die element word deur Mars oorheers 138 Intelligente Marsmannetjies Wysig n Seepadvertensie uit 1893 gebruik die toe gewilde idee dat Mars bewoon word Laat in die 19de eeu het die idee dat Mars deur intelligente Marsmannetjies bewoon word baie gewild geword Die Italiaanse sterrekundige Giovanni Schiaparelli se waarneming van die kanale op Mars gepaard gaande met Percival Lowell se boek oor die onderwerp het die idee geskep van n sterwende planeet wat besig is om uit te droog en af te koel met n antieke beskawing besig om besproeiingskanale te bou 139 Baie ander waarnemings en bewerings deur noemenswaardige persoonlikhede het bygedra tot wat vandag bekend staan as Marskoors 140 In 1899 het Nikola Tesla atmosferiese radiogeruis met sy ontvangers in sy Colorado Springs laboratorium ondersoek Hy het herhalende seine waargeneem wat hy later vermoed het moontlik radiokommunikasie van n ander planeet was moontlik van Mars In n onderhoud in 1901 het Tesla gese Dit was n tydjie later wat die gedagte by my opgekom het dat die steurings wat ek waargeneem het moontlik aan intelligente beheer toegeskryf kan word Alhoewel ek nie hulle betekenis kon ontsyfer nie was dit vir my onmoontlik om aan hulle as geheel en al toevallig te dink Ek kry al hoe meer die gevoel dat ek die eerste een was om die groet van een planeet aan n ander te hoor 141 Tesla se teoriee het ondersteuning van die Ierse fisikus Baron Kelvin gekry Kelvin het die Verenigde State in 1902 besoek en volgens een verslag het hy gese het hy is van mening dat Tesla seine ontvang het wat van Mars aan die Verenigde State gestuur is 142 Kort voor hy die VSA verlaat het het Kelvin die verslag se bewerings met nadruk ontken Wat ek regtig gese het is dat die inwoners van Mars indien daar enige is sonder twyfel New York sou kon raak sien veral die gloed van die elektrisiteit 143 In n artikel in die New York Times in 1901 het Edward Charles Pickering direkteur van die Harvard kollegesterrewag gese hulle het n telegram van die Lowell sterrewag in Arizona ontvang wat blyk te bevestig dat Mars met die Aarde probeer kommunikeer Vroeg in Desember 1900 het ons van die Lowell sterrewag in Arizona n telegram ontvang dat n ligstraal gesien is wat van Mars af geprojekteer is die Lowell sterrewag spesialiseer in Mars wat sewentig minute geduur het Ek het hierdie feite na Europa gesein en deur hierdie land neostylkopiee gestuur Die waarnemer daar is n versigtige betroubare man en daar is geen rede om te twyfel dat die lig bestaan nie Dit is aangegee as vanaf n bekende geografiese punt op Mars Dit was al Nou het die storie oor die wereld versprei In Europa word gese ek het met Mars gekommunikeer en allerhande oordrywings het ontstaan Ons het geen manier om te weet wat die bron van die lig was nie Of daar intelligensie daaragter was of nie niemand kan se nie Dit is volkome onverklaarbaar 144 Pickering het later voorgestel n stel spieels word in Texas opgestel met die doel om met Marsbewoners te kommunikeer Pulsars of eerder neutronsterre straal elektromagnetiese straling uit gewoonlik in lae frekwensiegolwe soos radiogolwe Hulle doen dit redelik reelmatig en word selfs deur sommige sterrewagte as horlosies gebruik Nikola Tesla het moontlik nie n boodskap van ruimtewesens ontvang nie want hy het slegs n lesing van n enkele teleskoop tot sy beskikking gehad hy kon slegs die rigting van die sein vasstel nie die presiese plek van oorsprong nie Om die posisie in drie dimensies vas te stel word twee waarnemers benodig of twee verskillende waarnemings ten einde die oorsprong van die sein te trianguleer Radioteleskoopvelde het nie in Tesla se tyd bestaan nie en dit is dus hoogs onwaarskynlik dat hy radioseine van twee verskillende plekke waargeneem het Die seine was dus moontlik afkomstig vanaf n pulsar wat in dieselfde rigting as Mars gelee was In fiksie Wysig Die Gesig van Mars soos afgeneem in 1976 Die Gesig van Mars soos afgeneem in 2007 Danksy Mars se dramatiese rooi kleur en vroee spekulasies oor die oppervlaktoestande wat moontlik intelligente lewe kan onderhou is die planeet dikwels in fiksie uitgebeeld n Buiteruimse driepoot n illustrasie uit n Franse weergawe van 1906 van H G Wells se The War of the Worlds Die planeet kom dikwels voor in wetenskapsfiksie Die bekendste voorbeeld is waarskynlik H G Wells se The War of the Worlds 1898 Wells se verhaal bevat Marsbewoners wat van hulle sterwende planeet wil ontsnap deur die Aarde oor te neem n Radioweergawe van die verhaal is op 30 Oktober 1938 in die VSA in die vorm van n regstreekse nuusuitsending uitgesaai baie luisteraars het geglo dit is werklik en uit hulle huise gevlug 145 Ander invloedryke verhale was onder meer Ray Bradbury se The Martian Chronicles Edgar Rice Burroughs se Barsoom reeks en n aantal van Robert A Heinlein se romans voor die middel van die sestigerjare Ook Jonathan Swift het na Mars se mane verwys 150 jaar voor hulle deur Asaph Hall ontdek is Swift het n redelik akkurate beskrywing van die mane se wentelbane in die 19de hoofstuk van Gulliver s Travels ingesluit 146 Nadat die Mariner en Viking ruimtetuie foto s van Mars na die Aarde gestuur het het die beelde van n blykbaar lewelose planeet vroeere speulasies oor Mars laat verdwyn en plek gemaak vir akkurater en realistieser uitbeeldings van menslike kolonies op die planeet Die bekendste hiervan is moontlik Kim Stanley Robinson se Mars trilogie Skynwetenskaplike spekulasies oor die Gesig van Mars en ander raaiselagtige landmerke beteken egter antieke beskawings op Mars is steeds n gewilde tema in wetenskapsfiksie veral in rolprente 147 n Ander gewilde tema veral onder Amerikaanse skrywers is die Marskolonie wat veg vir onafhanklikheid van die Aarde Dit is n hooftema in die romans van Greg Bear en Kim Stanley Robinson asook in die rolprent Total Recall gebaseer op n kortverhaal deur Philip K Dick en die televisiereeks Babylon 5 In musiek Wysig In Gustav Holst se The Planets word Mars as die bringer van oorlog uitgebeeld Verwysings Wysig Simon J L Bretagnon P Chapront J Chapront Touze M Francou G Laskar J February 1994 Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets Astronomy and Astrophysics 282 2 663 683 Bibcode 1994A amp A 282 663S Williams David 2018 Mars Fact Sheet NASA Goddard Space Flight Center Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Maart 2020 Besoek op 22 Maart 2020 Mean Anomaly deg 19 412 Mean Longitude deg 355 45332 Longitude of perihelion deg 336 04084 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is 3 0 3 1 3 2 Seidelmann P Kenneth Archinal Brent A A Hearn Michael F et al 2007 Report of the IAU IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements 2006 Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 98 3 155 180 Bibcode 2007CeMDA 98 155S doi 10 1007 s10569 007 9072 y Grego Peter 6 Junie 2012 Mars and How to Observe It Springer Science Business Media p 3 ISBN 978 1 4614 2302 7 via Internet Archive 5 0 5 1 5 2 Lodders Katharina Fegley Bruce 1998 The Planetary Scientist s Companion Oxford University Press p 190 ISBN 978 0 19 511694 6 Konopliv Alex S Asmar Sami W Folkner William M Karatekin Ozgur Nunes Daniel C et al Januarie 2011 Mars high resolution gravity fields from MRO Mars seasonal gravity and other dynamical parameters Icarus 211 1 401 428 Bibcode 2011Icar 211 401K doi 10 1016 j icarus 2010 10 004 Hirt C Claessens S J Kuhn M Featherstone W E Julie 2012 Kilometer resolution gravity field of Mars MGM2011 PDF Planetary and Space Science 67 1 147 154 Bibcode 2012P amp SS 67 147H doi 10 1016 j pss 2012 02 006 hdl 20 500 11937 32270 Folkner W M 1997 Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder PDF Science 278 5344 1749 1752 Bibcode 1997Sci 278 1749F doi 10 1126 science 278 5344 1749 ISSN 0036 8075 PMID 9388168 9 0 9 1 9 2 9 3 9 4 9 5 David R Williams Mars Fact Sheet vir die National Space Science Data Center NASA 1 September 2004 Besoek op 2006 06 24 Mallama Anthony Hilton James L Oktober 2018 Computing apparent planetary magnitudes for The Astronomical Almanac Astronomy and Computing 25 10 24 arXiv 1808 01973 Bibcode 2018A amp C 25 10M doi 10 1016 j ascom 2018 08 002 11 0 11 1 11 2 V P Kostama M A Kreslavsky en J W Head Recent high latitude icy mantle in the northern plains of Mars Characteristics and ages of emplacement Geophysical Research Letters 3 Junie 2006 33 L11201 Besoek op 2007 08 12 Byrne Shane Ingersoll Andrew P 2003 A Sublimation Model for Martian South Polar Ice Features Science 299 5609 1051 1053 Bibcode 2003Sci 299 1051B doi 10 1126 science 1080148 PMID 12586939 Mars South Pole Ice Deep and Wide NASA 15 Maart 2007 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 April 2009 Besoek op 16 Maart 2007 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is Lake of frozen water the size of New Mexico found on Mars NASA The Register 22 November 2016 Besoek op 23 November 2016 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is Mars Ice Deposit Holds as Much Water as Lake Superior NASA 22 November 2016 Besoek op 22 November 2016 Staff 22 November 2016 Scalloped Terrain Led to Finding of Buried Ice on Mars NASA Besoek op 23 November 2016 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is NASA JPL 6 Desember 2006 NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars Besoek op 2007 01 04 NASA 20 September 2005 Webster G Beasley D Orbiter s Long Life Helps Scientists Track Changes on Mars Geargiveer 30 April 2007 op Wayback Machine Besoek op 2007 02 26 Peplow Mark How Mars got its rust Besoek op 2007 03 10 Goddard Space Flight Center New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth Besoek op 2006 03 17 Dave Jacque APS X rays reveal secrets of Mars core Argonne National Laboratory 26 September 2003 Besoek op 2006 07 01 22 0 22 1 Haberle R M en ander 2001 On the possibility of liquid water on present day Mars Geargiveer 5 Januarie 2009 op Wayback Machine soos verskyn in die Journal of Geophysical Research 106 E10 23 317 23 326 Besoek op 2006 10 06 n Uittreksel is hier besoekbaar die volledige verslag is slegs beskikbaar aan AGU intekenaars of vereis die aankoop daarvan Journal of Geophysical Research 7 Maart 2005 Formation of Martian gullies by the action of liquid water flowing under current Martian environmental conditions Geargiveer 25 September 2007 op Wayback Machine deur Jennifer L Heldmann en ander Volume 110 Besoek op 2007 08 12 Uit die teks conditions such as now occur on Mars outside of the temperature pressure stability regime of liquid water Liquid water is typically stable at the lowest elevations and at low latitudes on the planet because the atmospheric pressure is greater than the vapor pressure of water and surface temperatures in equatorial regions can reach 273 K for parts of the day Haberle et al 2001 NASA 15 Maart 2007 Mars South Pole Ice Deep and Wide Besoek op 2007 03 16 John B Murray en ander Evidence for a frozen sea close to Mars equator Nature 434 352 355 17 Maart 2005 Besoek op 2007 03 11 Kerr Richard A Ice or Lava Sea on Mars A Transatlantic Debate Erupts Science 307 1390 1391 4 Maart 2005 Besoek op 16 November 2007 27 0 27 1 W L Jaeger en ander Athabasca Valles Mars A Lava Draped Channel System Science 317 1709 1711 21 September 2007 Laaste besoek op 16 November 2007 W V Boynton en ander Concentration of H Si Cl K Fe and Th in the low and mid latitude regions of Mars in die Journal of Geophysical Research Planets W C Feldman en ander Topgraphic control of hydrogen deposits at low latitudes to midlatitudes of Mars in die Journal of Geophysical Research 30 November 2005 vol 110 Besoek op 16 November 2007 Michael C Malin Evidence for Recent Groundwater Seepage and Surface Runoff on Mars in Science 288 2330 2335 30 Junie 2000 NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars 6 Desember 2006 Besoek op 2006 12 06 Water flowed recently on Mars by BBC nuus 6 Desember 2006 Besoek op 2006 12 06 Water May Still Flow on Mars NASA Photo Suggests deur NASA 6 Desember 2006 Mineral in Mars Berries Adds to Water Story deur NASA 3 Maart 2004 Besoek op 2006 06 13 35 0 35 1 Webster Guy Brown Dwayne 18 Maart 2013 Curiosity Mars Rover Sees Trend in Water Presence NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 April 2013 Besoek op 20 Maart 2013 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is Rincon Paul 19 Maart 2013 Curiosity breaks rock to reveal dazzling white interior BBC News BBC Besoek op 19 Maart 2013 NASA News Conference Evidence of Liquid Water on Today s Mars NASA September 28 2015 Besoek op September 28 2015 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is NASA Confirms Evidence That Liquid Water Flows on Today s Mars NASA 28 September 2015 Besoek op 28 September 2015 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is Ojha L Wilhelm M B Murchie S L McEwen A S Wray J J Hanley J Masse M Chojnacki M 2015 Spectral evidence for hydrated salts in recurring slope lineae on Mars Nature Geoscience 8 11 829 832 Bibcode 2015NatGe 8 829O doi 10 1038 ngeo2546 Moskowitz Clara Water Flows on Mars Today NASA Announces Besoek op September 29 2015 Head J W 1999 Possible Ancient Oceans on Mars Evidence from Mars Orbiter Laser Altimeter Data Science 286 5447 2134 7 Bibcode 1999Sci 286 2134H doi 10 1126 science 286 5447 2134 PMID 10591640 Kaufman Marc 5 Maart 2015 Mars Had an Ocean Scientists Say Pointing to New Data The New York Times Besoek op 5 Maart 2015 43 0 43 1 A winter wonderland in red and white Korolev Crater on Mars German Aerospace Center DLR Besoek op 20 Desember 2018 Editor Ian Sample Science 21 Desember 2018 Mars Express beams back images of ice filled Korolev crater The Guardian Besoek op 21 Desember 2018 AS1 onderhoud ekstra teks authors list link Salty water may be running on the surface of Mars The Week Besoek op 2020 02 13 Salt Water May Periodically Form on the Surface of Mars Astrobiology astrobiology com Besoek op 2020 02 13 Sheehan William Areographers The Planet Mars A History of Observation and Discovery Besoek op 2006 06 13 Viking and the Resources of Mars PDF as deel van Humans to Mars Fifty Years of Mission Planning 1950 2000 Besoek op 2007 03 10 Think Quest Topography Besoek op 2007 03 13 Frommert H Kronberg C Christiaan Huygens Geargiveer 25 Desember 2005 op Wayback Machine Besoek op 2007 03 10 Wright Shawn Infrared Analyses of Small Impact Craters on Earth and Mars by die webwerf van die University of Pittsburgh 4 April 2003 Besoek op 2007 02 26 Mars Global Geography deel van Windows to the Universe Besoek op 2006 06 13 Wetherill G W Problems Associated with Estimating the Relative Impact Rates on Mars and the Moon uit Earth Moon and Planets 1999 9 bl 227 Besoek op 2007 02 26 Lucchitta B K Rosanova C E 26 Augustus 2003 Valles Marineris The Grand Canyon of Mars by die webwerf van die USGS Besoek op 2007 03 11 Themis Observes Possible Cave Skylights on Mars PDF deur G E Cushing T N Titus J J Wynne en P R Christensen 2007 Lunar and Planetary Science XXXVIII Besoek op 2007 08 02 Cave entrances spotted on Mars Northern Arizona University Besoek op 2007 05 28 Researchers find possible caves on Mars deur Paul Rincon van die BBC nuus Besoek op 2007 05 28 Philips Tony The Solar Wind at Mars Geargiveer 23 Maart 2010 op Wayback Machine 2001 by die webwerf van Science NASA Besoek op 2006 10 08 R Lundin S Barabash H Andersson en ander Solar Wind Induced Atmospheric Erosion at Mars First Results from ASPERA 3 on Mars Express soos verskyn in Science 2004 volume 305 bls 1933 1936 Lemmon en ander Atmospheric Imaging Results from Mars Rovers soos verskyn in Science Volume 306 bls 1753 1756 2004 V Formisano S Atreya T Encrenaz N Ignatiev M Giuranna Detection of Methane in the Atmosphere of Mars soos verskyn in Science Vol 306 bls 1758 1761 2006 ESA Mars Express confirms methane in the Martian atmosphere 30 Maart 2004 Besoek op 2006 03 17 Martin Baucom Life on Mars soos verskyn in American Scientist 2006 volume 94 Besoek op 2008 05 29 64 0 64 1 Christopher Oze en Mukul Sharma Have olivine will gas Serpentinization and the abiogenic production of methane on Mars soos verskyn in die Geophysical Research Letters 32 L10203 2005 J T Mellon W C Feldman T H Prettyman The presence and stability of ground ice in the southern hemisphere of Mars soos verskyn in Icarus 169 2 bls 324 340 2003 Besoek op 2007 02 26 Nasa 13 Des 2004 Mars Rovers Spot Water Clue Mineral Frost Clouds Besoek op 2006 03 17 MGCM NASA Mars desert surface Geargiveer 7 Julie 2007 op Wayback Machine Besoek op 2007 02 25 Goodman Jason C The Past Present and Possible Future of Martian Climate 22 September 1997 op die webwerf van die Massachusetts Institute of Technology Besoek op 2007 02 26 Philips Tony Planet Gobbling Dust Storms Geargiveer 13 Junie 2006 op Wayback Machine 16 Julie 2001 by die webwerf van Science NASA Besoek op 2006 06 07 Darling David Mars polar caps Encyclopedia Of Astrobiology Astronomy And Spaceflight Besoek op 2007 02 26 Mira org MIRA s Field Trips to the Stars Internet Education Program Besoek op 2007 02 26 Carr Michael H Oceans on Mars An assessment of the observational evidence and possible fate soos verskyn in die Journal of Geophysical Research 2003 108 5042 bl 24 Besoek op 2007 02 26 Dr Tony Phillips Mars is Melting Geargiveer 24 Februarie 2007 op Wayback Machine by die Science NASA webwerf Besoek op 2007 02 26 J J Plaut G Picardi A Safaeinili A B Ivanov en ander Subsurface Radar Sounding of the South Polar Layered Deposits of Mars soos verskyn in Science 2007 volume 315 Pelletier J D How do spiral troughs form on Mars soos verskyn in Geology 2004 vol 32 bls 365 367 Besoek op 2007 02 27 Mars Polar Cap Mysery Solved by die webwerf van MarsToday Com Besoek op 2007 01 23 Brown Dwayne Wendel JoAnna Agle D C 26 November 2018 NASA InSight Lander Arrives on Martian Surface Mars Exploration Program NASA Besoek op 27 November 2018 Clark Stephen 9 Maart 2016 InSight Mars lander escapes cancellation aims for 2018 launch Spaceflight Now Besoek op 9 Maart 2016 Golombek M Warner N H Grant J A Hauber E Ansan V Weitz C M Williams N Charalambous C Wilson S A DeMott A Kopp M Lethcoe Wilson H Berger L Hausmann R Marteau E Vrettos C Trussell A Folkner W Le Maistre S Mueller N Grott M Spohn T Piqueux S Millour E Forget F Daubar I Murdoch N Lognonne P Perrin C Rodriguez S Pike W T Parker T Maki J Abarca H Deen R Hall J Andres P Ruoff N Calef F Smrekar S Baker M M Banks M Spiga A Banfield D Garvin J Newman C E Banderdt W B 24 Februarie 2020 Geology of the InSight landing site on Mars Nature Geoscience 11 1014 1014 Bibcode 2020NatCo 11 1014G doi 10 1038 s41467 020 14679 1 PMC 7039939 PMID 32094337 Banerdt W Bruce Smrekar Suzanne E Banfield Don Giardini Domenico Golombek Matthew Johnson Catherine L Lognonne Philippe Spiga Aymeric Spohn Tilman Perrin Clement Stahler Simon C Antonangeli Daniele Asmar Sami Beghein Caroline Bowles Neil Bozdag Ebru Chi Peter Christensen Ulrich Clinton John Collins Gareth S Daubar Ingrid Dehant Veronique Drilleau Melanie Fillingim Matthew Folkner William Garcia Raphael F Garvin Jim Grant John Grott Matthias et al 2020 Initial results from the in Sight mission on Mars Nature Geoscience 13 3 183 189 Bibcode 2020NatGe 13 183B doi 10 1038 s41561 020 0544 y Yirka Bob 19 Maart 2021 Data from Insight reveals size of Mars s core Phys org Besoek op 19 Maart 2021 Stahler et al Seismic detection of the martian core Science 23 Julie 2021 Vol 373 Uitgawe 6553 pp 443 448 Mars Orbital eccentricity over time by die webwerf van die Universita degli Studi di Napoli Federico II 2003 In Italiaans Verkry op 2007 07 20 Jean Mees Maart 2003 When Was Mars Last This Close by die webwerf van die International Planetarium Society Verkry op 2008 05 29 Ron Baalke 22 Aug 2003 Mars Makes Closest Approach In Nearly 60 000 Years ESA Close Inspection for Phobos Besoek op 2006 06 13 87 0 87 1 Arnett Bill Fobos by nineplanets org 20 November 2004 Besoek op 2006 06 13 cott Ellis Geological History Moons of Mars Geargiveer 17 Mei 2007 op Wayback Machine Besoek op 2007 08 02 15 Februarie 2008 Early Mars too salty for life deur Helen Briggs die BBC se wetenskapverslaggeefster Verkry op 2008 02 16 90 0 90 1 Tiny Crystal Shapes Get Close Look From Mars Rover NASA JPL 8 Februarie 2018 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is Hannsson Anders 1997 Mars and the Development of Life ISBN 0 471 96606 1 Physorg com 7 Januarie 2007 New Analysis of Viking Mission Results Indicates Presence of Life on Mars Verkry op 2007 03 02 Vladimir A Krasnopolsky Jean Pierre Maillard en Tobias C Owen 2004 Detection of methane in the Martian atmosphere evidence for life soos verskyn in Icarus Volume 172 bls 537 547 25 Februarie 2005 Formaldehyde claim inflames Martian debate Verkry op 2006 03 19 Brown Dwayne et al 7 Junie 2018 NASA Finds Ancient Organic Material Mysterious Methane on Mars NASA Besoek op 12 Junie 2018 Wall Mike 7 Junie 2018 Curiosity Rover Finds Ancient Building Blocks for Life on Mars Space com Besoek op 7 Junie 2018 Chang Kenneth 7 Junie 2018 Life on Mars Rover s Latest Discovery Puts It On the Table The New York Times Besoek op 8 Jun 2018 The identification of organic molecules in rocks on the red planet does not necessarily point to life there past or present but does indicate that some of the building blocks were present 98 0 98 1 Orosei R et al July 25 2018 Radar evidence of subglacial liquid water on Mars PDF Science 361 6401 490 493 arXiv 2004 04587 Bibcode 2018Sci 361 490O doi 10 1126 science aar7268 hdl 11573 1148029 PMID 30045881 Chang Kenneth Overbye Dennis 25 Julie 2018 A Watery Lake Is Detected on Mars Raising the Potential for Alien Life The New York Times Besoek op 25 Julie 2018 Orosei R et al 25 Julie 2018 Supplementary Materials for Radar evidence of subglacial liquid water on Mars PDF Science 361 6401 490 493 Bibcode 2018Sci 361 490O doi 10 1126 science aar7268 hdl 11573 1148029 PMID 30045881 http www bbc com future story 20120719 how to land on mars Nasa s untried technology to land Curiosity on Mars BBC 23 Julie 2012 Journey through the galaxy Other Mars Missions Geargiveer 30 Mei 2012 op Wayback Machine Verkry op 2006 06 13 CNN Destination Mars Mars Global Surveyor Verkry op 2006 06 13 Britt Robert Odyssey Spacecraft Generates New Mars Mysteries by die webwerf van Space com 14 Maart 2003 Besoek op 13 Junie 2006 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Desember 2003 Besoek op 5 Desember 2003 Wardell Jane Europe s Beagle 2 Mars Probe Stays Ominously Silent by die webwerf van Space com 26 Januarie 2004 Vekry op 2006 06 13 106 0 106 1 Jean Loup Bertaux en ander Discovery of an aurora on Mars soos verskyn op die webwerf van Nature Magazine op 9 Junie 2005 Besoek op 2006 06 13 Mars Exploration Rovers by die webwerf van NASA se MER program Besoek op 2006 06 13 Mars Pulls Phoenix In by die webwerf van die University of Arizona Besoek op 2008 5 25 NASA Phoenix The Search for Water Besoek op 2007 03 03 NASA Spacecraft Confirms Martian Water Mission Extended Besoek op 1 Augustus 2008 Mars Science Laboratory Homepage NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Julie 2009 Chemistry and Cam ChemCam NASA Curiosity Mars rover takes historic drill sample BBC News BBC 10 Februarie 2013 Besoek op 10 Februarie 2013 Jha Alok 26 September 2013 Nasa s Curiosity rover finds water in Martian soil The Guardian Besoek op 6 November 2013 Webster Guy Cole Steve Stolte Daniel 4 Augustus 2011 NASA Spacecraft Data Suggest Water Flowing on Mars NASA Besoek op 19 September 2011 Hierdie artikel bevat teks uit die bron wat in die publieke domein is ISRO Mars Orbiter Mission isro gov in Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 November 2013 Amos Jonathan 14 Maart 2016 Mars TGO probe despatched on methane investigation BBC News Besoek op 11 Oktober 2016 Clery Daniel 21 Oktober 2016 Update R I P Schiaparelli Crash site spotted for European Mars lander Science 119 0 119 1 NASA news Unexpected and surprising Mars mission discovery shocks scientists Science News Express co uk express co uk Besoek op 2019 12 21 NASA s MAVEN probe shows how wind circulates in Mars upper atmosphere Science News 2019 12 12 Besoek op 2019 12 21 mars nasa gov Mars 2020 Rover mars nasa gov Besoek op 23 Maart 2019 NASA ESA Officials Outline Latest Mars Sample Return Plans planetary org Besoek op 9 September 2019 dooie skakel Launch Windows mars nasa gov Nasa Besoek op 28 Julie 2020 Mars 2020 Landing Press Kit PDF Jet Propulsion Laboratory Nasa Besoek op 17 Februarie 2021 European Space Agency 2 Mei 2016 Second ExoMars mission moves to next launch opportunity in 2020 Persberig http www int For Media Press Releases Second ExoMars mission moves to next launch opportunity in 2020 Besoek op 2 Mei 2016 dooie skakel Schreck Adam 6 Mei 2015 UAE to explore Mars atmosphere with probe named Hope Excite News Associated Press Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2015 Besoek op 31 Mei 2015 Chang Kenneth 27 September 2016 Elon Musk s Plan Get Humans to Mars and Beyond The New York Times Besoek op 11 Oktober 2016 Obama Barack 11 Oktober 2016 Barack Obama America will take the giant leap to Mars CNN Besoek op 11 Oktober 2016 Victor Daniel 11 Oktober 2016 Obama Gives New Details About Sending People to Mars The New York Times Besoek op 11 Oktober 2016 Deimos deel van Planetary Societies s Explore the Cosmos Besoek op 2006 06 13 Mars Observing FAQ by die webwerf van Shallow Sky Besoek op 2006 06 15 Joe Rao NightSky Friday Mars and Earth The Top 10 Close Passes Since 3000 B C by die webwerf van Space com 22 Augustus 2003 Besoek op 2006 06 13 Stephen Breyer Mutual Occultation of Planets Soos verskyn in Sky and Telescope Maart 1979 Vol 57 3 bl 220 Zahnle K Decline and fall of the Martian empire Soso verskyn in Nature Vol 412 bls 209 213 2001 F B Salisbury Martian Biology Soos verskyn in Science 1962 Volume 136 3510 bls 17 26 Besoek op 2007 02 26 Google Mars besoek op 2007 02 26 Sheeham William 2 February 1997 http www uapress arizona edu onlinebks mars chap01 htm Motions of Mars deel van The Planet Mars A History of Observation and Discovery Besoek op 2006 06 13 Planet Symbols Geargiveer 9 Desember 2015 op Wayback Machine deel van NASA solar system exploration Besoek op 2006 06 13 Percivel Lowell s Canals Geargiveer 19 Februarie 2007 op Wayback Machine Besoek op 2007 03 01 Charles Fergus Mars Fever van Research Penn State Mei 2004 Vol 24 uitgawe 2 Besoek op 2007 08 02 Nikola Tesla Talking with the Planets 19 Februarie 1901 gepubliseer deur Collier s Weekly Besoek op 4 Mei 2007 Cheney Margaret Tesla man out of time Prentice Hall 1981 Englewood Cliffs New Jersey Bl 162 ISBN 978 0 13 906859 1 Departure of Lord Kelvin The New York Times 11 Mei 1902 bl 29 Professor Pickering The Light Flash From Mars in die New York Times van 16 Januarie 1901 Aanlyn weergawes is Besoekgbaar by 1 en 2 PDF Besoek op 2008 05 28 Radio s War of the Worlds Broadcast 1938 Besoek op 2007 03 01 David Darling Swift Jonathan and the moons of Mars Besoek op 2007 03 01 Kathy Miles en Charles F Peters II Unmasking the Face Besoek op 2007 03 01 Eksterne skakels Wysig3D kaarte van Mars in NASA se World Wind Google Mars Interaktiewe beelde van Mars Flight Into Mariner Valley NASA JPL Arizona Staatsuniversiteit bied n 3D verbyvlug van Valles Marineris Marsgeo com Mars Rover Foto s video s en oppervlakgeologie Guide to Mars inligting oor Mars asook hoe om die vanaf die Aarde te besigtig On Mars Exploration of the Red Planet 1958 1978 van NASA se History Office Mars artikels oor die Rooi Planeet by die webwerf van Planetary Science Research Discoveries Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Mars Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik uit die Engelse Wikipedia vertaal Die Sonnestelsel Son Aardplanete Mercurius Venus Aarde Mars Gasreuse Jupiter Saturnus Ysreuse Uranus Neptunus Planete Reuseplanete Dwergplanete Pluto Ceres Haumea Makemake ErisMane Aarde Mars Kleinplanete Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Pluto Haumea Eris Ringe Jupiter Saturnus Uranus NeptunusKlein Sonnestelselliggame Kleinplanete Asteroides Naby aarde voorwerpe Sentoure Trans Neptunus voorwerpe Komete Gordels en wolke Asteroidegordel Kuipergordel Verstrooide skyf Hillswolk Oortwolk Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Mars amp ol,