×
Malta

Malta (Maltees: [ˈmɐltɐ]; Engels: [ˈmɒltə] of [ˈmɔːltə],(hulp·inligting)), amptelik die Republiek Malta (Maltees: Repubblika ta' Malta; Engels: Republic of Malta), is 'n klein Suid-Europese eilandnasie sentraal geleë in die Middellandse See, 80 km suid van Sisilië, 284 km oos van Tunisië en 333 km noord van Libië, met Gibraltar 1 755 km na die weste en Alexandrië 1 508 km na die oostekant.

Repubblika ta' Malta (Maltees)
Republic of Malta (Engels)
Republiek Malta
Volkslied: L-Innu Malti (Maltees)
The Maltese Hymn (Engels)
(Afrikaans: "Die Maltese volkslied")
Hoofstad Valletta

35°53′N14°30′O /35.883°N 14.500°O /35.883; 14.500

Grootste stad Birkirkara
Amptelike tale Maltees en Engels
Regering Unitêre parlementêre
grondwetlike republiek
George Vella
Robert Abela
Onafhanklikheid
• Onafhanklikheid en grondwet
• Republiek
van die Verenigde Koninkryk
21 September 1964
13 Desember 1974
Oppervlakte
- Totaal

- Water (%)

316 km2 (185ste)
122 myl2
0,001
Bevolking
- 2019-skatting
- 2011-sensus
- Digtheid

493 559 (167ste)
416 055
1 457 / km2 (8ste)
3 773,6 / myl2
BBP (KKP)
- Totaal
- Per capita
2020-skatting

$24,450 miljard
$49 589

BBP (nominaal)
- Totaal
- Per capita
2020-skatting

$15,787 miljard
$32 019

MOI (2018) 0,885 (28ste) –baie hoog
Gini (2018) 28,7laag
Geldeenheid Euro (€) (EUR)
Tydsone
- Somertyd
MET (UTC+1)
MEST (UTC+2)
Internet-TLD .mt
Skakelkode +356
Nasa-Satellietbeeld van Malta

Malta beslaan net meer as 316 km² in landoppervlak, wat dit een van die wêreld se kleinste state maak. Die Maltese argipel bestaan uit die eilande Malta, Gozo, Comino en verskeie klein onbewoonde eilande onder andere Cominotto en Filfla. Dit is ook een van die lande met die hoogste bevolkingsdigtheid ter wêreld. Malta se de facto hoofstad is Valletta en die grootste stad is Birkirkara. Die hoofeiland bestaan uit heelwat dorpe wat saam 'n Groter stedelike gebied (GSG) vorm met 'n totale bevolking van 368 250, volgens Eurostat. Die land het twee amptelike tale, Maltees (grondwetlik die nasionale taal) en Engels.

Regdeur die geskiedenis was Malta se unieke ligging van groot strategiese belang, met die gevolg dat opeenvolgende ryke en moondhede oor die eilande geheers en regeer het. Dit sluit in die Fenisiërs, Grieke, Romeine, Arabiere, Normandiërs, Aragonese, Habsburg-Spanjaarde, Orde van Malta, die Franse en die Britte. In 1964 verkry Malta onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk en word in 1974 'n republiek. Malta behou lidmaatskap tot die Britse Statebond na onafhanklikheidswording. Malta tree in 1964 toe tot die Verenigde Nasies en in 2004 tot die Europese Unie. Malta is ook 'n ondertekende van die Schengen-ooreenkoms en het in 2008 deel geword van die Eurosone.

Malta het 'n lang Christelike geskiedenis en nalatenskap en is 'n Apostoliese bisdom. Volgens die Bybelboek Handelinge het Paulus skipbreuk gelei op "Melite", soos die Grieke dit genoem het, en het daar 'n bediening gehad. Die Rooms-Katolieke geloof is die amptelike geloof in Malta soos verklaar deur die Maltese grondwet.

Malta is wêreldwyd bekend as 'n toeristebestemming. Die eilande het talryke toeristebestemmings en historiese monumente, insluitend nege Unesco-wêrelderfenisgebiede, onder andere die baie prominente Megalitiese tempels wat van die oudste losstaande strukture ter wêreld is.

Inhoud

Die oorsprong van die term Malta is onduidelik. Die moderne variasie spruit uit die Maltese taal. Die mees algemene etimologie is dat die woord Malta afkomstig is van die Griekse woord μέλι (meli), "heuning". Die Grieke het die eiland Μελίτη (Melitē) genoem wat "heuningsoet" beteken (ook die naam van 'n Nereïde). Dit is heel moontlik as gevolg Malta se unieke heuningproduksie deur 'n endemiese byspesie en daarom ook Malta se populêre bynaam "land van heuning". Die Romeine het voortgegaan en die eiland Melita genoem wat die verlatynsing van die Griekse Μελίτη is. Nog 'n teorie stel voor dat die woord Malta afkomstig is van die Fenisiese woord Maleth wat "toevlugsoord" beteken verwysende na Malta se vele baaie en inhamme.

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Geskiedenis van Malta.

Prehistoriese geskiedenis

Erdewerk deur argeoloë gevind by Skorba toon ooreenkomste met erdewerk in Italië gevind en dui daarop dat die Maltese eilande moontlik vir die eerste keer in 5200 v.C. bewoon is deur jagters en landbouers vanaf die groter eiland Sisilië, heel moontlik die Sikane. Die uitsterf van die dwergseekoei en dwerg-olifant word gekoppel aan die eerste aankoms van mense op Malta. Prehistoriese boerdery nedersettings wat terugdateer na die vroeë Neolitiese tydperk is ontdek in oop gebiede en ook in grotte, soos Ghar Dalam.

Die Sikane, algemeen beskou as verwant aan die Iberiërs, was die enigste stam sover bekend om die eiland op daardie tydstip te bewoon. Die bevolking op Malta het graan verbou, met vee geboer en, in ooreenkoms met ander antieke Mediterreense kulture, 'n vrugbaarheidsfiguur aanbid. Die figuur word verteenwoordig in groot hoeveelhede Maltese prehistoriese artefakte en soortgelyke beeldjies, insluitend die Venus van Willendorf.

Megalitiese tempelkompleks
Die tempelkompleks van Mnajdra

Erdewerk van die Ghar Dalam-tydperk stem ooreen met erdewerk gevind in Agrigento, Sisilië. 'n Kultuur van megalitiese tempelbouers het ook in hierdie vroeë periode ontstaan of sy weg tot hier gevind. Gedurende 3500 v.C. het hierdie mense sommige van die wêreld se oudste vrystaande strukture gebou in die vorm van die megalitiese Ġgantija tempels op Gozo; ander vroeëre tempels sluit die van Ħaġar Qim en Mnajdra in.

Die tempels het 'n kenmerkende argitektuur, tipies 'n komplekse drieblaarklawervormige ontwerp, en is gebruik vanaf 4000 tot 2500 v.C. Dierbeendere en 'n mes gevind agter 'n verwyderbare altaarsteen dui op moontlike tempelrituele wat dierofferandes ingesluit het. Voorlopige inligting dui daarop dat offerandes gebring is aan die godin van vrugbaarheid, wie se standbeeld nou staan in die Nasionale Museum van Argeologie in Valletta. Hierdie kultuur het blykbaar vanaf die Maltese eilande verdwyn omstreeks 2500 v.C. Argeoloë spekuleer dat die tempelbouers slagoffers was van plae en siektes. Ander weer het gespekuleer oor die ooreenkoms tussen die gebeurtenis en Plato se weergawe van die verdwyning van Atlantis.

'n Ander interessante argeologiese kenmerk van die Maltese eilande, dikwels toegeskryf aan die antieke bouers, is ewewydige eenvormige groewe genoem wa spore of wa groewe. Dit kan op verskeie plekke regoor die eilande gevind word met die mees prominente in 'n area van Malta genaamd "Clapham junction". Hierdie verskynsels is moontlik veroorsaak deur die wegvreet van sagte kalksteen deur houtwiel waens.

Na 2500 v.C. het die Maltese eilande ontvolk en was dit onbewoon vir 'n hele paar dekades tot die koms van 'n nuwe instroming van bronstydperk immigrante. Dit was 'n kultuur wat hulle dooies veras het en kleiner megalitiese strukture genaamd doldems aan Malta bekend gestel het.

Grieke, Fenisiërs en Romeine

Die hoofartikels vir hierdie afdeling is: Magna Graecia, Antieke Rome en Bisantynse Ryk.

Rondom 700 v.C. vestig die Antieke Grieke hulle op Malta, meestal in en om die gebied waar Valletta nou is. 'n Eeu later sluit Fenisiese handelaars by die plaaslike bevolking op die eiland aan. Hulle het die eilande as 'n stop op hulle handelsroetes vanaf die oostelike Middellandse see na Cornwall gebruik. Die Fenisiërs bewoon die gebied nou bekend as Mdina, asook die omliggende dorp Rabat wat hulle Maleth noem. Die Romeine, wat ook in Mdina gebly het, het na Mdina (en die eiland) as Melita verwys.

Roomse mosaïek uit Rabat, Malta

Na die val van Fenisië in 400 v.C. kom die gebied onder die beheer van Kartago, 'n voormalige Fenisiese kolonie. Gedurende hierdie tyd het die mense op Malta hoofsaaklik olywe en karob verbou, en tekstielware geproduseer.

Tydens die Eerste Puniese Oorlog om 264 v.C. veroorsaak spanning dat die Maltese teen Kartago rebelleer en beheer van hulle garnisoen oorgee aan die Romeinse konsul Sempronius. Malta bly lojaal aan Rome tydens die Tweede Puniese Oorlog en die Romeine beloon hulle met die titel van Foederata Civitas, 'n benoeming wat beteken dat hulle vrygestel is van die betaling van skatting of die heerskappy van die Romeinse reg, alhoewel Malta in hierdie tydstip onder die jurisdiksie van die provinsie van Sisilië val.

Teen 117 n.C. was die Maltese eilande 'n vooruitstrewende deel van die Romeinse Ryk en word bevorder tot die status van Municipium onder Hadrianus. Katakombes in Rabat getuig van 'n vroeë Christelike gemeenskap op die eilande en Handelinge vertel van Paulus wat daar skipbreuk ly en van sy bediening op die eiland.

Met die verdeling van die Romeinse Ryk in oos en wes in die 4de eeu, word Malta onder beheer van die Griekssprekende Bisantynse Ryk 395-870 geplaas, wat vanuit Konstantinopel regeer het. Hoewel Malta onder Bisantynse heerskappy was vir vier eeue, is nie veel uit hierdie tydperk bekend nie. Daar is bewyse dat Germaanse stamme, insluitend die Gote en Vandale, kortstondig beheer oor die eilande gehad het alvorens die Bisantyne met 'n teenaanval begin het en Malta herower het.

Die Arabiese tydperk en die Middeleeue

Rogier I van Sisilië het Malta terug gedraai na Christelike heerskappy
Vlag van die Aragonese koninkryk van Sisilië

In 870 n.C. word Malta ingesleep by die Arabies-Bisantynse oorloë. Die verowering van Malta word gekoppel aan die van Sisilië nadat Admiraal Eufemius sy mede-Bisantyne verraai het deur die Aghlabid-dinastie te versoek om die eiland binne te val.

Die Arabiese kroniekskrywer en geograaf al-Himyari vertel dat in 870 n.C. na 'n geweldadige stryd in Malta teen die Bisantynse besettingsmagte, die Arabiese invallers, eers gelei deur Halaf al-Hadim, en later deur Sawada ibn Muhammad, die eiland gestroop en geplunder het, die belangrikste geboue vernietig het en vir alle praktiese doeleindes onbewoond gelaat het. Dit was later weer gekoloniseer deur Arabiere vanaf Sisilië in 1048–1049 n.C. Daar heers onsekerheid of die nuwe nedersetting die gevolg van demografiese uitbreiding in Sisilië was, toegeskryf aan hoër lewenstandaarde (in welke geval die kolonisering dan 'n paar dekades vroeër plaasgevind het), of as gevolg van burgeroorlog onder die Arabiese heersers wat in 1038 n.C. in Sisilië uitgebreek het nie.

Die Arabiere het nuwe besproeiing asook sommige vrugte en katoen op die eiland bekend gestel. Die Sisilies-Arabiese taal is aangeneem vanaf Sisilië. Die taal ontwikkel tot in moderne Maltees.

Die plaaslike Christene is geloofsvryheid gegun. Hulle moes egter jizya betaal, 'n vorm van belasting vir nie-Moslems. Hulle was gevolglik vrygestel van Zakaat, die belasting wat deur Moslems betaal moes word. Die Normandiërs, as deel van hulle verowering van Sisilië in 1091 n.C., verdryf al die More uit die suide van Italië. Die Normandiese leier Rogier I van Sisilië is verwelkom deur die plaaslike Christene. Graaf Rogier I, volgens die plaaslike mite, het uit dankbaarheid vir die Maltese se lojaliteit tydens sy veroweringstogte, 'n deel van sy rooi en wit banier afgeskeer en as geskenk oorhandig. Dit is volgens die mite die basis vir die moderne Maltese vlag.

Ottomaanse kaart van Malta, deur Piri Reis

Die Normandiese tydperk was produktief; Malta het deel geword van die nuutgevonde Koninkryk van Sisilië, wat buiten Sisilië en Malta ook die suidelike helfte van die Italiaanse skiereiland ingesluit het. Die Rooms-Katolieke geloof is weer ingestel as staatsgodsdiens met Malta nou onder die bisdom van Palermo. Normandiese argitektuur maak ook plek-plek 'n verskyning, veral in die antieke hoofstad van Mdina. Tancred van Lecce (Tancred van Sisilië), die laaste Normandiese monarg, omskep Malta in 'n leenheerskap of feudale grondeiendom binne die koninkryk en stel 'n Graaf van Malta aan. Weens die eilande se strategiese belang en ligging was besetting deur ander moondhede altyd 'n moontlikheid. Gedurende die tyd is die mans van Malta almal gemilitariseer om potensiële invalle af te weer. Die eerste grawe was almal bekwame Genuese kaapvaarders.

Die koninkryk kom onder beheer van die Huis van Hohenstaufen vanaf 1194 tot 1266 n.C. Gedurende die tydperk, waartydens Frederik II van Hohenstaufen begin het om sy Sisiliaanse koninkryk te herorganiseer, het die westerse kultuur en godsdiens steeds meer begin geld. Malta was deel van die Heilige Romeinse Ryk van die Duitse nasie vir 72 jaar. Malta was tot 'n graafskap en markisaat verklaar maar handel was totaal geruïneer. Die eilande was vir 'n baie lang tydperk slegs 'n gefortifiseerde garnisoen. In 1224 onder Frederik II word al die oorblywende Moslems (wat nie More was nie) van die eiland verban of gedwing om tot die Rooms-Katolieke geloof te bekeer. Die totale manlike bevolking van Celano in Abruzzo is na Malta gedeporteer.

Jean Parisot de la Valette, die stigter van Valletta

Vir 'n kort periode val die koninkryk onder die heerskappy van die Huis van Capet-Anjou. Hoë belasting maak die vorstehuis ongewild, deels ook te wyte aan Karel van Anjou se oorlog teen die Republiek van Genoa en die eiland Gozo wat in 1275 geplunder is. 'n Groot opstand op Sisilië, bekend as die Sisiliaanse Vespers, volg op die gevegte met die uiteinde dat die skiereiland afstig as die Koninkryk van Napels. In 1282 kom Malta onder heerskappy van die Aragonese.

Familielede van die konings van Aragon regeer op die eiland tot 1409 waarna heerskappy oorgegee is aan die Kroon van Aragon. In die begin van die Aragonese troonsuksessie het die seuns van die monargie die titel "Graaf van Malta" ontvang. Dit is gedurende die tydperk dat meeste van die plaaslike adelstand tot stand gekom het. Teen 1397 val die dra van die titel "Graaf van Malta" terug na 'n feodale vlak wat 'n struweling tussen twee families tot gevolg het. Dit veroorsaak groot konflik. Die gevolg is dat die koning die titel herroep. Twis rondom die titel breek weer uit 'n paar jaar later met die herinstel daarvan. Die Maltese, gelei deur die plaaslike adelstand, kom in opstand teen Graaf Gonsalvo Monroy. Alhoewel hulle die Graaf teen gestaan het, het die Maltese hulle lojaliteit teenoor die Sisiliaanse kroon duidelik te kenne gegee. Dit het Alfons IV so beïndruk dat hy nie die mense vir die opstand gestraf het nie maar belowe het om nooit weer die titel aan 'n derde party toe te ken nie. In plaas daarvan, is dit terug in die kroon geïnkorporeer. Die titel van Città Notabile is aan die stad Mdina toegeken na aanleiding hiervan.

Ridders van Malta en Napoleon

Katedraal van Paulus, Mdina, gebou in die Barokstyl.

In 1530 oorhandig Keiser Karel V die eilande, in 'n ewigdurende huurkontrak, aan die Hospitaalridders, op daardie stadium onder die leierskap van die Fransman Philippe de Villiers de L'Isle-Adam, Grootmeester van die Orde. Hierdie ridders, 'n militêr-godsdienstige ridderorde deesdae beter bekend as die Orde van Malta, was van die Griekse eiland Rhodos verdryf deur die Ottomaanse Ryk in 1522.

In 1551, word die ganse bevolking van die Maltese eiland Gozo, ongeveer 5 000, deur Barbaryse kaapvaarders gevange geneem as slawe en gedeporteer na die Barbaryse kus.

Die ridders, gelei deur Fransman Jean Parisot de la Valette, Grootmeester van die Orde, weerstaan 'n oorweldigende beleg deur die Ottomane in 1565. Die ridders, met die hulp van die Maltese, seëvier aan die einde van die dag. Voltaire het oor die beleg gesê: "Niks is beter bekend as die beleg van Malta nie." Na die beleg besluit die Orde om Malta se fortifiserings te verbeter, veral in die binne-hawe, waar die nuwe stad Valletta, so genoem ter ere aan Valette, gebou is. Hulle rig ook wagtorings langs die kus op – die Wignacourt , Lascaris en de Redin torings – vernoem na die Grootmeesters wat dit laat bou het. Tydens die Ridders se heerskappy op die eiland het talle argitektoniese en kulturele projekte die lig gesien, onder andere die versiering van Città Vittoriosa , die oprig van nuwe stede, insluitende Città Rohan en Città Hompesch en die bekendstelling van nuwe akademiese en sosiale hulpbronne.

Ongeveer 11 000 mense uit 'n totale bevolking van 60 000 kom om in 'n plaag in 1675.

Die onthoofding van Johannes die Doper, deur Caravaggio. Olie op doek, Oratorium van die Katedraal van Paulus.

Die Ridders se bewind kom tot 'n einde met Napoleon se verowering van Malta, op pad na Egipte, tydens die Franse Revolusionêre Oorloë in 1798. Die invloed van die Ridders het verwater deur die jare en die Orde het in onguns verval. Dit was rondom die tyd van die beliggaming van die universele waardes van burgerlike vryheid aangevuur deur die Franse Rewolusie. Mense van beide binne en buite die Orde het 'n beroep op Napoléon Bonaparte gedoen om die Ridders te verdryf. Napoleon het nie geweifel nie en sy vloot het in 1798, op pad na sy Egiptiese ekspedisie, daar aangeland. Hy het die Ridders gefnuik deur die goed bewaakte hawe van Valletta in te vaar onder die voorwendsel van voorrade aanvul. Met veilige toegang verseker rig hy sy wapens op die eiland, Grootmeester Hompesch kapituleer, en Napoleon betree Malta.

Gedurende sy kort verblyf van ses dae voltooi Napoleon 'n hele paar hervormings. Die belangrikste hiervan is die instel van 'n nuwe administrasie met 'n Regeringskommissie, die oprig van twaalf munisipaliteite, die skep van 'n openbare finansiële administrasie, die afskaffing van alle feodale regte en voorregte, die opheffing van slawerny en die vrymaak van alle Turkse slawe. Op die geregtelike terrein is 'n familiekode opgestel en twaalf regters is genomineer. Openbare onderwys is gestruktureer volgens riglyne neergelê deur Napoleon self, dit het voorsiening gemaak vir primêre en sekondêre onderwys. Vyftien laerskole is opgerig en die universiteit is vervang deur 'n "École Centrale" met agt voorsitterstoele, almal met 'n redelik wetenskaplik uitkyk: by name, rekenkunde en meetkunde, algebra en stereotomie, geometrie en astronomie, meganika en fisika, navigasie, chemie, ens. Hierna, met 'n aansienlike garnisoen wat hy agterlaat, vertrek hy na Egipte.

Die agtergeblewe Franse magte het ongewild geraak onder die Maltese, veral om hulle vyandigheid teenoor Rooms-Katolisisme en die plundering van plaaslike kerke om Napoleon se oorlog te finansier. Die Franse finansiële en godsdienstige beleid vuur die Maltese aan tot rebellie en die Franse word gedwing om terug te val tot binne die stadsvestings. Groot-Brittanje, tesame met die Koninkryk van Napels en die Koninkryk van Sisilië, verleen ammunisie en bystand aan die Maltese. Brittanje stuur ook sy vloot om die eilande te beleër.

Generaal Claude-Henri Belgrand de Vaubois en sy Franse magte gee in 1800 oor. Maltese leiers bied daarna die eiland vir Sir Alexander Ball aan en vra dat die eiland onder Britse gesag kom. Die Maltese stel 'n Verklaring van Regte op waarin hulle instem om te ressorteer "onder die beskerming en die soewereiniteit van die Koning van die vrye mense, Sy Majesteit die Koning van die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland". Die verklaring meld ook dat "sy Majesteit het geen reg om hierdie eilande te sedeer aan enige moondheid nie... as hy kies om sy beskerming terug te trek en om sy soewereiniteit op te gee, die reg vir die kies van 'n ander soewereiniteit, of van die regeer van hierdie eilande, aan ons behoort, die inwoners en inboorlinge alleen, en sonder beheer."

Die Britse Ryk en die Tweede Wêreldoorlog

Die swaar gebombardeerde Republiekstraat in Valletta tydens die Tweede Beleg van Malta (Tweede Wêreldoorlog), 1942.

As deel van die Verdrag van Parys in 1814 word Malta amptelik 'n deel van die Britse Ryk. Die Britte gebruik Malta as halfwegstasie en vloothoofkwartier. Malta se ligging halfpad tussen die Straat van Gibraltar en die Suezkanaal blyk sy grootste bate wees gedurende die jare en die eilande is ook gesien as 'n belangrike stop op die roete na Indië. Dit was 'n belangrike handelsroete vir die Britte en die Maltese het groot voordeel uit hierdie vennootskap getrek. Verskeie nuwe kulinêre en botaniese produkte word hierdeur bekend gestel in Malta; 'n paar voorbeelde (volgens die Nasionale Boek van Handelsbetrekkinge gevind in die Nasionale Biblioteek) sluit die bekendstelling van koring (vir brood) en spek in. In 1919 vuur Britse troepe skote af op protesoptoggangers, gekant teen nuwe belasting, en vier Maltese mans kom om.

Tydens die Tweede Wêreldoorlog speel Malta 'n belangrike rol weens sy nabyheid aan die Spilmoondhede se skeepsroetes. Die Maltese se dapperheid gedurende die Tweede Beleg van Malta het Koning George VI geroer om die George-kruis kollektief op 15 April 1942 aan Malta te oorhandig, om "te getuig van die heldemoed en toewyding wat lank onthou sal word deur die geskiedenis". Sommige historici is van mening dat die toekenning tot gevolg gehad het dat Brittanje buitensporige verliese gely het ter verdediging van Malta. Britse geloofwaardigheid sou daaronder gely het as Malta oorgegee het, soos in Singapoer se geval. 'n Replika van die George-kruis verskyn nou in die skildhoek van die Maltese vlag. Die gesamentlike toekenning bly enig in sy soort tot en met April 1999, toe die Koninklike Ulster Polisiemag die tweede, en tot op datum, die enigste ander ontvanger van 'n kollektiewe George-kruis geword het.

Onafhanklikheid en Republiekwording

Malta sluit by die Europese Unie aan in 2004 en teken die Lissabon-verdrag in 2007.

Malta verkry onafhanklikheid op 21 September 1964 (Onafhanklikheidsdag) na intense onderhandelinge met die Verenigde Koninkryk. Dit is gelei deur die Maltese premier George Borg Olivier. Onder die 1964 grondwet, behou Malta aanvanklik Koningin Elizabeth II as die Koningin van Malta en dus as Staatshoof, met 'n Goewerneur-generaal as uitvoerende gesag namens haar. In 1971 wen die Maltese Arbeidersparty, onder leiding van Dom Mintoff, die algemene verkiesing. Dit lei tot republiekwording binne die Statebond op 13 Desember 1974 (Republiekdag), met die President as staatshoof. 'n Verdedigingsooreenkoms wat onderteken is kort na onafhanklikheid (en weer in 1972) het op 31 Maart 1979 verstryk.

Malta neem 'n neutrale internasionale beleid aan in 1980. In 1989 speel Malta gasheer vir 'n spitsberaad tussen die Amerikaanse president George H.W. Bush en die Sowjet-leier Michail Gorbatsjof, hul eerste ontmoeting van aangesig tot aangesig, die wegspringpunt vir die latere einde van die Koue Oorlog.

Op 16 Julie 1990 doen Malta, deur middel van sy minister van buitelandse sake, Guido de Marco, aansoek om aansluiting by die Europese Unie. Na moeilike onderhandelinge is 'n referendum gehou op 8 Maart 2003 wat uitgeloop het op 'n gunstige uitslag. Die algemene verkiesing gehou op 12 April 2003, het 'n duidelike mandaat aan Eerste Minister Eddie Fenech Adami gegee om die Verdrag van toetreding tot die Europese Unie te teken op 16 April 2003 te Athene, Griekeland.

Malta sluit by die Europese Unie aan op 1 Mei 2004. Na aanleiding van die Europese Raad van 21-22 Junie 2007, sluit Malta by die Eurosone aan op 1 Januarie 2008.

Die Hof, Valletta.

Malta is 'n republiek met 'n parlementêre stelsel en openbare administrasie wat nou gebaseer is op die Westminster-stelsel. Die land het die tweede hoogste stempersentasie in die wêreld gehad (en die hoogste vir die nasies sonder verpligte stemmery), gebaseer op die opkoms in die nasionale laerhuisverkiesings 1960–1995. Die eenkamerparlement se Kamer van Verteenwoordigers, (Maltees: Kamra tad-Deputati), word deur direkte algemene verkiesings verkies met 'n enkele oordraagbare stem elke vyf jaar, tensy die Parlement vroeër ontbind word deur die President onder advies van die Eerste Minister.

Die Huis van Verteenwoordigers bestaan uit 69 Lede van die Parlement. Waar 'n party egter wen met 'n volstrekte meerderheid van stemme, maar nie 'n meerderheid van die setels verkry nie, word daardie party bykomende sitplekke gegee om 'n parlementêre meerderheid te verseker. Die Grondwet van Malta bepaal dat die President die Lid van die Huis wat die beste in staat is om 'n (regerende) meerderheid in die Parlement te lei, as Eerste Minister aanstel.

Die President van Malta word aangestel vir 'n termyn van vyf jaar deur 'n resolusie van die Huis van Verteenwoordigers, aangeneem deur 'n blote meerderheid. Die rol van die President as staatshoof is grootliks seremonieel. Die belangrikste politieke partye is die Nasionale Party, wat 'n Christen-demokratiese party is, en die Arbeidersparty, wat 'n sosiaal-demokratiese party is. Die Arbeidersparty is tans aan die stuur van sake onder leiding van die Eerste Minister Robert Abela. Die Nasionale Party, met Adrian Delia as leier, dien as opposisie. Daar is 'n aantal kleiner politieke partye in Malta wat tans geen parlementêre verteenwoordiging geniet nie.

Tot met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog was Maltese politiek oorheers deur taalkwessies uitgebaklei deur Italiaans- en Engelsgesinde partye. Naoorlogse politiek moes grondwetlike kwessies rondom betrekkinge met Brittanje hanteer (eerstens met integrasie en daarna onafhanklikheid) en op die ou einde betrekkings met die Europese Unie.

Administratiewe afdelings

Administratiewe afdelings van Malta.

Malta beoefen 'n stelsel van plaaslike regering sedert 1993, gebaseer is op die Europese Handves van Plaaslike Self-regering. Daar is op die oomblik 68 plaaslike rade (54 in Malta en 14 in Gozo). Sestien "dorpe", wat deel vorm van groter rade, het hul eie Administratiewe Komitee. Daar is geen intermediêre vlakke tussen die plaaslike regering en die nasionale regering nie, en die vlakke van die ses distrikte (vyf op die hoofeiland) en van die drie streke (twee op die hoofeiland) dien hoofsaaklik statistiese doeleindes.

Elke raad is saamgestel uit 'n sekere aantal raadslede (5-11, afhangende en relatief tot die bevolking wat hulle verteenwoordig). 'n Burgemeester en 'n onderburgemeester word verkies deur en uit die Raadslede. Die Uitvoerende Sekretaris, wat deur die raad aangestel word, is die uitvoerende, administratiewe en finansiële hoof van die raad. Raadslede word elke vier jaar verkies deur 'n enkele oordraagbare stem. Mense wat in aanmerking kom om te stem in die verkiesing van die Maltese Kamer van Verteenwoordigers, sowel as inwonende burgers van die EU, is stemgeregtig. As gevolg van onlangse hervormings van die stelsel, sal geen verkiesings gehou word voor 2012 nie, waarna verkiesings elke twee jaar afwisselend gehou sal word helfte-helfte tussen die rade.

Plaaslike rade is verantwoordelik vir die algemene instandhouding en verfraaiing van die omgewing (insluitend herstelwerk aan sekondêre paaie), aanwys van plaaslike opsigters en vullisverwydering. Hulle voer ook algemene administratiewe pligte uit vir die sentrale regering soos die invordering van staatshuur en -fondse en die antwoord van regeringsverwante openbare navrae.

Weermag

Protector-klas patrolliebote van die AFM se Maritieme eskader

Die doelwit van die Gewapende Magte van Malta is om 'n militêre organisasie in stand te hou met as primêre mikpunt die verdediging van die eilande se integriteit. Dit moet uitgevoer word volgens die verdedigingsrolle, soos deur die regering uiteengesit, in 'n doeltreffende en koste-effektiewe wyse. Die doelwitte word bereik deur klem te lê op die handhawing van die integriteit van Malta se gebiedswaters en lugruim. Die weermag van Malta is verder betrokke in die stryd teen terrorisme en onwettige dwelmhandel. Hulle voer ook teenonwettige immigrant- en teenonwettige visserybedrywighede uit, asook soek-en-reddingsoperasies en fisiese/elektroniese sekuriteit/waarneming van sensitiewe gebiede. Malta se soek-en-reddingstreke strek vanaf die ooste van Tunisië tot die weste van Kreta met 'n oppervlakte van ongeveer 250 000 km².

As militêre organisasie bied die weermag rugsteunondersteuning aan die Maltese Polisiemag en ander staatsdepartemente/agentskappe. Die ondersteuning vind plaas in 'n georganiseerde, gedissiplineerde wyse in die geval van die nasionale noodgevalle (soos natuurrampe) of interne veiligheid en bomopruiming soos vereis.

Op 'n ander vlak stel en/of konsolideer die weermag bilaterale samewerking met ander lande op, om hoër operasionele doeltreffendheid te bereik met betrekking tot die weermag se rolle.

Maltese landskap, Għadira
'n Kaart van Malta

Malta is 'n argipel in die sentrale Middellandse See (in die oostelike kom), omtrent 80 km suid van die Italiaanse eiland Sisilië, aan die oorkant van die Malta-kanaal. Slegs die drie grootste eilande, Malta, Gozo (Għawdex), en Comino (Kemmuna) word bewoon. Die kleiner eilande (hieronder gelys) is onbewoon. Die argipel lê op die Malta-plato, 'n vlak plat gevorm deur die hoë punte van 'n landbrug tussen Sisilië en Noord-Afrika, wat geïsoleer geraak het met die styging in seevlak na die laaste Ystydperk. Die argipel is dus geleë in die gebied tussen die Eurasiese en Afrikaanse tektoniese plate.

Talle baaie langs die getande kuslyn van die eilande leen hulself uit tot hawens. Die landskap bestaan uit lae heuwels met terrasvormige veld. Die hoogste punt op Malta is Ta 'Dmejrek (253 m) naby Dingli. Alhoewel 'n paar klein riviere vloei in tye van hoë reënval, is daar geen permanente riviere of mere op Malta nie. 'n Paar varswaterlope vloei egter die hele jaar deur by Baħrija, l-Imtaħleb en San Martin, en ook in die Lunzjata-vallei op Gozo.

Fitogeografies behoort Malta aan die Liguro-Tirreen provinsie van die Middellandse See-streek van die Boreaal koninkryk. Volgens die WWF, behoort die grondgebied van Malta aan ekostreek PA1222 wat aan die "mediterreense woud, bos- en struikveld"-bioom behoort.

Die klein eilande wat deel vorm van die argipel is onbewoond en sluit die volgende in:

  • Barbaganni-rots (Gozo)
  • Cominotto, (Kemmunett)
  • Delimara-eiland (Marsaxlokk)
  • Filfla (Żurrieq)/(Siġġiewi)
  • Fessej-rots
  • Fungusrots, (Il-Ġebla tal-Ġeneral) (Gozo)
  • Għallis-rots (Naxxar)
  • Ħalfa-rots (Gozo)
  • Groot Bloustrandmeer-rotse (Comino)

  • Pauluseilande/Selmunett-eiland (Mellieħa)
  • Manoeleiland, wat gekoppel is aan die dorp Gżira op die vasteland, via 'n brug
  • Mistra-rotse (San Pawl il-Baħar)
  • Taċ-Ċawl-rots (Gozo)
  • Qawra-punt/Ta` Fraben-eiland (San Pawl il-Baħar)
  • Klein Bloustrandmeer-rotse (Comino)
  • Sala-rots (Żabbar)
  • Xrobb l-Għaġin-rots (Marsaxlokk)
  • Ta'that il-Mazz-rots

Klimaat

Blue Lagoon-baai tussen Comino en Cominottoieiland

Malta het 'n Subtropiese – Mediterreense klimaat (Köppen klimaat klassifikasie Csa), met matige winters en warm tot baie warm somers. Reën kom hoofsaaklik in die winter voor, met die somer oor die algemeen droog.

Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 22-23 °C bedags en 15 °C snags. In die koudste maand – Januarie – wissel die temperatuur tussen 12 en 20 °C bedags en tussen 7 en 12 °C snags. In die warmste maand – Augustus – wissel temperature tussen 28 en 34 °C bedags en tussen 19 en 24 °C snags. Gemiddeld duur die somer/vakansie seisoen ongeveer 8 maande, beginnende rondom middel-April met temperature van 19-23 °C bedags en 14-14 °C snags en eindig in November met temperature van 17-23 °C bedags en 11-20 °C snags. Soms word ook temperature van 20 °C in die oorblywende 4 maande bereik. Onder al die hoofstede op die vasteland van Europa, het Valletta, die hoofstad van Malta, die warmste winters, met gemiddelde temperature van 15-16 °C bedags en 9-10 °C snags in die Januarie-Februarie periode. In Maart en Desember is gemiddelde temperature rondom 17 °C bedags en 11 °C snags. Groot skommelings in temperatuur is raar. Malta is ook een van die min plekke in Europa wat "groen" is regdeur die jaar.

Gemiddelde jaarlikse seetemperature is 20 °C (hoogste in die Europese-kontinent), van 16 °C in Januarie tot 26 °C in Augustus. In die 6 maande – van Junie tot November – oorskry gemiddelde seetemperature 21 °C.

Die aantal ure sonskyn beloop ongeveer 3000 per jaar (van die hoogste in Europa), met 'n gemiddeld van bo vyf ure sonskyn per dag in Desember tot bo 12 ure in Julie. Dit is omtrent dubbel dié van die stede in die noordelike helfte van Europa: Londen met net 1461 ure. In die winter is dit tot 'n paar keer meer: Londen het 37 ure terwyl Malta 155 tot 164 (afhangende van die bronne) ure van sonskyn het in Desember.

Weergegewens vir Malta (Malta Internasionale Lughawe in Luqa, in die sentrale deel van die eiland)
Maand Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des Jaar
Hoogste maksimum (°C) 22,2 23,3 26,2 30,7 33,9 39,5 42,7 39,8 37,4 33,6 27,1 24,3 42,7
Gemiddelde maksimum (°C) 15,2 15,5 16,7 19,1 23,3 27,5 30,7 30,7 28,0 24,2 20,1 16,7 22,3
Gemiddelde temperatuur (°C) 12,2 12,4 13,4 15,5 19,1 23,0 25,9 26,3 24,1 20,7 17,0 13,9 18,6
Gemiddelde minimum (°C) 9,2 9,3 10,1 11,9 14,9 18,4 21,0 21,8 20,1 17,1 13,9 11,0 14,9
Laagste minimum (°C) 1,4 1,9 2,4 6,5 8,0 12,6 15,5 15,9 13,2 8,0 5,9 3,6 1,4
Neerslag (mm) 89,0 61,3 40,9 22,5 6,6 3,2 0,4 7,0 40,4 89,7 80,0 112,3 553,3
Sonskynure (u/d) 5,1 6,2 7,2 8,2 9,7 10,9 11,8 10,9 8,7 7,1 6,1 5,0 8,1
Reëndae (d) 13,7 10,9 8,9 6,4 2,8 1,1 0,4 1,0 3,9 10,2 10,6 14,2 84,1
Humiditeit (%) 79 79 79 77 74 71 69 73 77 78 77 79 76
Bron: Wêreld Meteorologiese Organisasie (VN), NOAA,
Valletta se seenywerheidsgebied

Malta word, volgens die Internasionale Monetêre Fonds (IMF), geklassifiseer as 'n gevorderde ekonomie saam met 32 ander lande. Tot en met 1800 was Malta afhanklik van katoen, tabak en sy skeepswerwe vir uitvoere. Gedurende die tydperk onder Britse beheer, maak hulle staat op die skeepswerf se ondersteuning van die Britse vloot, veral tydens die Krimoorlog in 1854. Vakmanne en almal wat in die weermag gedien het baat geweldig by die militêre basis.

In 1869 gee die opening van die Suez-kanaal Malta se ekonomie 'n groot hupstoot. Daar was 'n massiewe toename in haweverkeer. Skepe wat gestop het by Malta se dokke vir brandstofaanvulling het bygedra tot die Entrepothandel, wat bykomende voordele vir die eiland gebring het.

Aan die einde van die 19de eeu het die ekonomie egter begin kwyn, en teen die 1940's was Malta se ekonomie in 'n ernstige krisis. Een faktor was die beter reikafstand van nuwe skepe wat minder gereelde brandstofaanvullings benodig het.

Die dolfynvertoning by die Mediterraneo marinepark. Toerisme dra 'n groot deel by tot Malta se BBP.

Tans is Malta se belangrikste hulpbronne kalksteen, 'n gunstige geografiese ligging en 'n produktiewe arbeidsmag. Malta produseer net sowat 20% van sy voedsel, het beperkte varswater-voorrade en het geen binnelandse energiebronne nie. Die ekonomie is afhanklik van buitelandse handel (as 'n vragoorlaaipunt), vervaardiging (veral elektronika en tekstiel) en toerisme.

Die filmbedryf is 'n groeiende bydraer tot die Maltese ekonomie, met 'n paar groot buitelandse films wat elke jaar in Malta verfilm word. Die land het ook uitvoere van ander vorme van dienste verhoog, soos finansiële- en bankdienste.

Malta is deel van 'n monetêre eenheid, die Eurosone (donkerblou)

Die regering belê geweldig baie in die onderwys, insluitend kolleges.

As deel van voorbereidings vir Malta se lidmaatskap tot die Europese Unie (aangesluit op 1 Mei 2004) is sommige staatsbeheerde maatskappye geprivatiseer en markte geliberaliseer. Die regering het byvoorbeeld op 8 Januarie 2007 aangekondig dat hy sy belang van 40% in MaltaPost verkoop, ten einde 'n privatiseringsproses van die afgelope vyf jaar af te handel. In 2010 het Malta dit reggekry om telekommunikasie, posdienste, skeepswerwe en skeepsbouery te privatiseer.

Malta het belangrike en wesenlike stappe gedoen om homself te vestig as 'n globale rolspeler in die oorgrensfonds administrasiebedryf. Malta se 'n unieke kombinasie van meertalige werknemers en 'n sterk Anglo-Saksiese regstelsel laat hulle toe om sterk mee te ding met lande soos Ierland en Luxemburg. Die land het 'n gemengde reputasie rondom deursigtigheid en 'n DAW-indeks telling van 6, maar beide aspekte behoort na verwagting te verbeter, aangesien Malta toenemend 'n meer omvattende wetgewende raamwerk vir finansiële dienste aanneem.[195] Malta se reguleerder, die MFSA, is sterk ingestel op besigheidsontwikkeling. Die land is suksesvol met die lok van dobbelbedrywe, vliegtuig- en skeepsregistrasie, kredietkaart-uitreikende banklisensies en ook fondsadministrasie. Diensverskaffers rondom hierdie bedrywe, met inbegrip van fidusiêre en trustee bedrywe, is 'n kernaspek van die groeistrategie van die eiland.

Malta en Tunisië is tans besig met besprekings rondom die kommersiële ontginning van die vastelandsplaat geleë tussen hulle, veral vir petroleum eksplorasie. Soortgelyke samesprekings word ook tussen Malta en Libië gehou vir dieselfde doeleindes.

Malta vorder nie eiendomsbelasting in nie.

Volgens Eurostat-data staan die Maltese PPS BBP per capita, in 2008, op 76 persent van die EU-gemiddeld.

Bankwese en finansies

Portomaso Business-toring, die hoogste gebou in Malta

Die twee grootste kommersiële banke, Bank van Valletta en HSBC Bank Malta, kan beide hulle oorsprong terugneem na die 19de eeu.

Malta is een van die wêreld se finansiële sentra.

Die Sentrale Bank van Malta (Bank Ċentrali ta' Malta) het twee belangrike areas van verantwoordelikheid: die formulering en implementering van monetêre beleid en die bevordering van 'n gesonde en doeltreffende finansiële stelsel. Dit is vasgelê op 17 April 1968 deur die Sentrale Bank van Malta Wet. Die Maltese regering betree die ERM-II op 4 Mei 2005, en neem die euro as die land se geldeenheid aan op 1 Januarie 2008.

Vervoer

Verkeer in Malta beweeg aan die linkerkant soos in die Verenigde Koninkryk. Motoreienaarskap in Malta is uiters hoog gegewe die grootte van die eilande. Dit is die vierde hoogste in die Europese Unie. Die aantal geregistreerde motors in 1990 was 182 254, en kom neer op 'n digtheid van 582 motors/km².

Malta het 'n padnetwerk van 2 254 km, 1 972 km (87,5%) geteer en 282 km ongeteer (Desember 2003).

Maltese bus

Die hoofpaaie van Malta vanaf die mees suidelike punt tot die mees noordelike punt is die volgende: Triq Birżebbuġa in Birżebbuġa, Għar Dalamweg en Tal-Barraniweg in Żejtun, Santa Luċijalaan in Paola, Aldo Morostraat (Trunkstraat), 13 Desemberstraat en Ħamrun-Marsaverbypad in Marsa, Regionalstraat in Santa Venera/Msida/Gżira/San Ġwann, St Andrew's-straat in Swieqi/Pembroke, Malta, Coaststraat in Baħar iċ-Ċagħaq, Salinastraat, Kennedyrylaan, St. Paul's-verbypad en Xemxija Hill in San Pawl il-Baħar, Mistra Hill, Wettingerstraat (Mellieħa-verbypad) en Marfaweg in Mellieħa.

Hoofsnelweë

Busse (xarabank of karozza tal-linja) is die primêre metode van openbare vervoer. Die diens, wat in 1905 gestig is, het 'n omvattende hervorming ondergaan in Julie 2011. Die bestuurstrukture het verander van selfstandige drywers wat hul eie voertuie bestuur na 'n diens wat aangebied word deur 'n enkele maatskappy deur middel van 'n openbare tender (in Gozo, wat beskou word as 'n klein netwerk, word die diens direk gelewer). Die openbare tender is toegeken aan Arriva Malta, 'n lid van die Arriva groep.

Die nuwe diens loop dag en nag. Die vinnige dwarsstroomdienste werk teen 'n frekwensie van 30 minute. Die dwarsstroomdiens moet verbind met hoofstroomdienste, wat sal werk teen 'n frekwensie van tussen 10 en 30 minute. Op streeks- en plaaslike vlak, sal die sylyne dorpe en omliggende gebiede elke 30 minute bedien. Wisselaars is geleë in Valletta, Mater Dei-hospitaal, Swieqi, Paola, Marsa, Malta Internasionale Lughawe en Msida.

Tussen 1883 en 1931 het Malta 'n spoorlyn gehad wat Valletta met die weermagbarakke by Mtarfa verbind het, via Mdina en 'n aantal stede en dorpe. Die spoorlyn het in onbruik verval en is uiteindelik heeltemal gesluit met die bekendstelling van elektriese trems en busse. Op die kruin van die bombardement van Malta gedurende die Tweede Wêreldoorlog, het Mussolini aangekondig dat sy magte die spoorwegstelsel vernietig het, maar met die uitbreek van die oorlog was die spoorlyn alreeds vir nege jaar in onbruik.

Grand Harbour
Malta Freeport, een van die grootste Europese hawens.

Malta het drie groot natuurlike hawens op die hoofeiland:

  • Grand Harbour (of Port IL-Kbir), geleë aan die oostekant van die hoofstad Valletta, is al 'n hawe sedert die Romeinse tyd. Dit het verskeie uitgebreide dokke en kaaie, sowel as 'n passasierskipterminaal. 'n Terminaal by Grand Harbour bedien ook veerbote wat Malta verbind met Pozzallo en Catania in Sisilië.
  • Marsamxett-hawe, geleë aan die westekant van Valletta, huisves 'n aantal jagmarinas.
  • Marsaxlokk-hawe (Malta Freeport), by Birżebbuġa aan die suid-oostekant van Malta, is die eiland se vernaamste vragterminaal. Malta Freeport is die 11de besigste vraghouerhawe op die Europese vasteland en 46ste in die wêreld, met 'n handelsvolume van 2.3 miljoen twintigvoetlange eenhede in 2008.

Daar is ook twee mensgemaakte hawens wat 'n passasiers- en veerbootdiens bedien tussen Ċirkewwa Hawe op Malta en Mġarr Hawe op Gozo. Die veerboot vaar daagliks verskeie kere heen en weer.

Malta Internasionale Lughawe

Malta Internasionale Lughawe (Ajruport Internazzjonali ta' Malta) is die enigste lughawe wat die Maltese eilande bedien. Dit is op die terrein gebou wat voorheen deur die Britse Koninklike Lugmag se Luqa-lugmagbasis gebruik was. Daar is ook 'n Helihawe, maar die geskeduleerde diens na Gozo is in 2006 gestaak. Die helihawe op Gozo is by Xewkija. Sedert Junie 2007 bedryf Harbour Air Malta 'n vliegbootdiens, driekeer per dag, tussen die seeterminale van Grand Hawe en Mgarr Hawe in Gozo.

'n Air Malta vliegtuig

Die nasionale lugredery is Air Malta, met die Malta Internasionale Lughawe as basis. Die lugredery bereik 36 bestemmings in Europa en Noord-Afrika. Die eienaars van Air Malta bestaan uit die regering van Malta (98%) en private beleggers (2%). Air Malta het 1 547 personeel in diens. Dit het ook 25%-aandeelhouding in Medavia.

Air Malta het al meer as 191 tussenredery kaartjie-uitreikingsooreenkomste afgehandel met ander IATA-lugrederye. Dit het ook 'n kodedelings ooreenkoms met Qantas wat drie roetes dek. In September 2007 sluit Air Malta twee ooreenkomste met die Abu Dhabi-gestasioneerde Etihad Airways, Air Malta verhuur twee bedryfsklaar Airbus-vliegtuie aan Etihad Airways vir die winterseisoen wat op 1 September 2007 begin en verskaf operasionele ondersteuning op 'n ander Airbus A320 vliegtuig wat dit uitverhuur aan Etihad Airways.

Kommunikasie

Die selfoonpenetrasietempo het op 101.3% gestaan aan die einde van 2009. Malta gebruik die GSM 900 en UMTS (3G) selfoonstelsels. Dit is versoenbaar met die res van die Europese lande, Australië en ook Nieu-Seeland.

Daar is geen areakodes in Malta nie, intekenaars se nommers bestaan uit 8 syfers. Vastelyn telefoonnommers gebruik die voornommers 21 en 27 terwyl selfoonnommers die voornommers 79, 77 of 99 gebruik. Vir internasionale oproepe na Malta moet mens eers die internasionale toegangskode skakel, daarna die land se skakelkode +356 gevolg deur die intekenaar se nommer.

Geldeenheid

Maltese beginnerspak ter geleentheid van die euro-invoering

Maltese euromunte vertoon die Maltese Kruis op die € 2 en € 1 munte, die Maltese Wapen op die € 0,50, € 0,20 en € 0,10 muntstukke, en die Mnajdratempels op die € 0,05, € 0,02 en € 0,01 munte.

Malta het versamelaarsmunte gemunt met 'n sigwaarde wat wissel tussen 10 tot 50 euro. Hierdie munte sit 'n bestaande nasionale praktyk voort van die munt van silwer en goue herdenkingsmunte. In teenstelling met normale uitreikings is hierdie munte nie 'n wettige betaalmiddel in alle eurosones nie. 'n Maltese € 10 herdenkingsmunt kan byvoorbeeld nie gebruik word in enige ander land nie.

Vanaf 1972 tot met die bekendstelling van die euro in 2008 was die geldeenheid die Maltese lira, wat die Maltese pond vervang het. Die pond het die Maltese scudo vervang in 1798.

Toerisme

Mellieħa-baaistrand

Malta is 'n gewilde toeristebestemming, met 1,2 miljoen toeriste per jaar. Drie keer meer toeriste besoek die eilande as wat daar inwoners is. Toerisme-infrastruktuur het dramaties toegeneem oor die afgelope paar jaar en 'n hele aantal goeie hotelle is beskikbaar op die eiland. Oorontwikkeling en die vernietiging van tradisionele behuising is egter 'n groeiende bron van kommer. 'n Toenemende aantal Maltese reis nou na die buiteland vir vakansie.

In die afgelope jare word Malta bemark as 'n mediese toerismebestemming. Heelwat van die gesondheidstoerismeverskaffers help ontwikkeling aan in die bedryf. Daar is egter geen Maltese hospitaal wat al 'n onafhanklike internasionale gesondheidsorgakkreditasie ondergaan het nie. Malta is baie gewild onder Britse mediese toeriste, wat Maltese hospitale aanspoor om akkreditering van VK-oorsprong te verkry soos die Trent Accreditation Scheme. Dubbele akkreditering met die Amerikaansgeoriënteerde Joint Commission is nodig indien hospitale in Malta wil kompeteer met die Verre Ooste en Latyns-Amerika vir mediese toeriste uit die Verenigde State.

Wetenskap en tegnologie

Malta het 'n samewerkingsooreenkoms met die Europese Ruimtevaartorganisasie (ESA) vir meer intensiewe samewerking rondom ESA projekte.

Valletta, Malta se historiese hoofstad

Malta lê elke tien jaar 'n bevolkings- en behuisingsensus af.

Gebore Maltese maak die meerderheid van die bevolking uit. Daar is egter minderhede, van wie die meeste Britse boorlinge is en baie afgetree is op Malta. Die bevolking van Malta was in Julie 2011 geskat op 408 000. In 2005 was 17% 14 jaar oud of jonger, 68% was in die 15-64 ouderdomsinterval, terwyl die oorblywende 13% 65 jaar en ouer was. Malta se bevolkingsdigtheid van 1 282 per vierkante kilometer is by verre die hoogste in die EU, en een van die hoogste in die wêreld. Die enigste sensusjaar wat 'n bevolkingsdaling getoon het, was die van 1967, met 'n 1,7% afname. Dit is toegeskryf aan 'n aansienlike emigrasie van Maltese burgers.

Die inwonende Maltese bevolking van 2004 is beraam op 97,0% van die totale inwonende bevolking.

Alle sensusse sedert 1842 toon 'n geringe meerderheid vroue teenoor mans. Die 1901 en 1911 sensusse kom die naaste daaraan om 'n balans te toon. Die hoogste vrou-teenoor-man verhouding is in 1957 getoon (1 088 : 1 000), sedertdien verklein die verhouding konstant. Die 2005 sensus toon 'n 1 013 : 1 000 vrou-teenoor-man verhouding.

Bevolkingsgroei het afgeneem van 9,5% tussen die 1985 en 1995 sensusse, tot 6,9% tussen die 1995 en 2005 sensusse ('n jaarlikse gemiddeld van +0,7%). Die geboortesyfer het op 3 860 gestaan ('n afname van 21,8% volgens die 1995-sensus) en die sterftesyfer op 3 025. Dus was daar 'n natuurlike groei van 835 (vergeleke met +888 vir 2004, van wie meer as 'n honderd buitelandse inwoners was).

Die bevolking se ouderdomsamestelling is soortgelyk aan die ouderdomsamestelling algemeen in die EU. Sedert 1967 is daar 'n tendens van veroudering van die bevolking, daar word verwag dat dit sal voortduur in die afsienbare toekoms. Malta se ouderdom-afhanklikheidsverhouding van 17,2% in 1995 het gestyg tot 19,8% in 2005, redelik laer as die EU se gemiddeld van 24,9%; 31,5% van die Maltese bevolking is onder die ouderdom van 25 (in vergelyking met die EU se 29,1%); maar die 50-64 ouderdomsgroep verteenwoordig 20,3% van die bevolking, aansienlik hoër as die EU se 17,9%. Die ouderdom-afhanklikheidsverhouding sal na verwagting geleidelik styg in die komende jare.

Maltese wetgewing erken beide siviele en kanonieke (kerkgeregtelike) huwelike. Nietigverklaringe deur die kerklike en burgerlike howe is nie verwant nie en word ook nie noodwendig wedersyds onderskryf nie. Malta het ten gunste van egskeidingswetgewing gestem in 'n referendum gehou op 28 Mei 2011. Aborsie in Malta is onwettig. 'n Persoon moet 16 wees om te kan trou. Die getal bruide onder die ouderdom van 25 het afgeneem van 1 471 in 1997 tot 766 in 2005, terwyl die aantal bruidegomme onder 25 gedaal het van 823 tot 311. Daar is 'n konstante tendens onder vroue om op 'n jonger ouderdom te trou as mans. In 2005 was daar 51 bruide tussen die ouderdomme van 16 en 19, vergeleke met 8 bruidegomme.

Teen die einde van 2007 was die totale bevolking 410 290 en daar word verwag dat dit tot 424 028 gaan styg teen 2025. Op die oomblik is vroue effens meer as mans en maak 50,3% van die bevolking uit. Die grootste groepering van mense (7.5%) val in die ouderdomsgroep 25–29, terwyl 7.3% in die ouderdomsgroepe 45–49 en 55–59 val.

Taal

Il-Kantilena deur Pietru Caxaro is die oudste teks in Maltees, 15de eeu

Die Maltese taal (Maltees: Malti) is die amptelike taal van Malta. Neffens Maltees is Engels ook 'n amptelike taal en die landswette word in beide tale uitgevaardig. Die Grondwet bepaal egter dat indien daar enige konflik tussen die Maltese en die Engelse teks van enige wet bestaan, moet die Maltese teks se interpretasie voorrang geniet.

Maltees is oorspronklik 'n Semitiese taal wat afstam van die nou uitgestorwe Sisiliaans-Arabiese (Sisulo-Arabiese) dialek (vanaf die suide van Italië). Die Maltese alfabet bestaan uit 30 letters gebaseer op die Latynse alfabet, insluitend die diakrities veranderde letters ż, ċ en ġ, sowel as die letters , ħ , en ie.

Maltees het 'n Semitiese basis met heelwat lenery vanaf Sisiliaans, Italiaans, 'n bietjie Frans, en meer onlangs en toenemend uit Engels. Die taal sluit verskillende dialekte in wat heelwat kan wissel van een dorp na 'n ander, of van die een eiland na die ander.

Die Euro-barometer meld dat 100% van die bevolking Maltees praat. Daarbenewens praat 88% van die bevolking Engels, 66% Italiaans, en 17% Frans. Hierdie wydverspreide kennis van tweede tale maak Malta een van die mees veeltalige lande in die Europese Unie. 'n Studie van publieke menings oor watter taal "verkies" word, het getoon dat 86% van die bevolking 'n voorkeur vir Maltees geniet, 12% vir Engels en 2% vir Italiaans. Tog is die Italiaanse TV-kanale wat Malta bereik vanaf Italiaanse uitsaaiers, soos Mediaset en RAI, steeds baie gewild. Italiaans was 'n amptelike taal van Malta neffens Maltees tot 1934, waarna dit deur Engels vervang is.

Geloof

Die fasade van St. John's Co-Katedraal

Die Grondwet van Malta verklaar die Rooms-Katolieke geloof as die staatsgodsdiens hoewel verskanste voorsiening vir godsdiensvryheid gemaak word. Freedom House en die CIA World Factbook rapporteer dat 98% van die bevolking Rooms-Katoliek is, alhoewel hierdie syfer hoogs debatteerbaar is.

Daar is meer as 360 kerke op Malta, Gozo en Comino, een kerk vir elke 1 000 inwoners. Die parogiekerk (Maltees: "il-parroċċa", of "il-knisja parrokjali") is die argitektoniese en geografiese fokuspunt van elke Maltese stad en dorp, en die vernaamste bron van burgerlike trots. Hierdie burgerlike trots manifesteer op skouspelagtige wyse tydens die plaaslike dorps-festas. Dit dui die dag van die beskermheilige van elke gemeente aan, met parade orkeste, godsdienstige optogte, spesiale misse, vuurwerke (veral klappers), en ander feestelikhede.

Die Mosta-koepel bekend as "Ir-Rotunda"

Malta is 'n Apostoliese bisdom. Die Handelinge van die Apostels vertel dat 'n verhoorafwagtende Paulus, op pad van Kreta na Rome, skipbreuk gelei het op die eiland van" Melite", wat baie Bybelkenners as Malta identifiseer. Die gebeure speel af rondom 60 nC. Die Handelinge van die Apostels verkondig dat Paulus drie maande op die eiland deurgebring het. Hy het die siekes genees, insluitend die vader van Publius, die "hoofman van die eiland". Verskeie tradisies hou verband hiermee. Die skipbreuk word gesê het plaasgevind in die plek vandag bekend as St Paul's Bay. Daar word gesê dat Sint Publius Malta se eerste biskop was. 'n Grot in Rabat, nou bekend as "St Paul's Grotto" (en in die omgewing waarvan bewyse van Christelike begrafnisse en rituele van die 3de eeu nC gevind is), is onder die vroegste bekende plekke op die eiland van Christelike aanbidding.

Verdere bewyse van Christelike bedrywighede gedurende die tydperk van die Romeinse vervolging verskyn in grafkelders geleë onder verskeie plekke regoor die eiland, insluitend die Katakombes van Paulus en Sint Agatha se Katakombes in Rabat, net buite die mure van Mdina. Laasgenoemde in besonder, is pragtig beskilder tussen 1200 en 1480, hoewel plunderende Turke dit erg geskend het in die 1550's. Daar is ook 'n hele aantal grotkerke, insluitende die grot in Mellieħa, wat 'n altaar is vir die geboorte van Maria waar, volgens legende, Lukas 'n prent van die Madonna geverf het. Dit is 'n plek vir pelgrimstogte sedert die Middeleeue.

Die Handelinge van die Raad van Kalsedoon het op rekord dat in 451 nC, 'n sekere Acacius Biskop was van Malta (Melitenus episcopus). Dit is ook bekend dat in 501 nC, 'n sekere Konstantinus, episcopus Melitenensis, teenwoordig was by die Vyfde Ekumeniese Raad. In 588 het Pous Gregorius I vir Tucillus ontroon, Miletinae Civitatis episcopus. Die geestelikes en mense van Malta verkies Trajanus as sy opvolger in 599 nC. Die laaste aangetekende Biskop van Malta, voor die inval van die eilande, was 'n Griek met die naam van Manas, wat vervolgens in Palermo opgesluit is.

Die Maltese historikus, Giovanni Francesco Abela, verklaar dat na hulle bekering tot die Christendom aan die hand van Paulus, die Maltese hul Christelike geloof behou het, ten spyte van die Fatimidiese inval. Abela se geskrifte beskryf Malta as 'n goddelike geseënde "skans vir die Christelik-Europese beskawing teen die verspreiding van Middellandse See-Islam". Die plaaslike Christelike gemeenskap wat Rogier I van Sisilië [x] verwelkom het, is verder aangevul deur immigrante uit Italië, in die 12de en 13de eeu.

Żejtun middestad se parogiekerk

Vir eeue was die Kerk in Malta ondergeskik aan die Bisdom van Palermo, behalwe onder Karel van Anjou, wat biskoppe vir Malta aangestel het, asook, op seldsame geleenthede, die Spanjaarde en later ook die Ridders. Sedert 1808 is alle biskoppe van Malta, Maltees. As 'n gevolg van die Normandiese en Spaanse tydperke, en die oppergesag van die Ridders het Malta die vroom Katolieke nasie geword wat dit vandag is. Dit is die moeite werd om daarop te let dat die Kantoor van die Inkwisiteur van Malta 'n baie lang dienstermyn op die eiland gehad het sedert sy stigting in 1530: die laaste Inkwisiteur het die eiland verlaat in 1798, nadat die Ridders mag oorgegee het aan Napoleon Bonaparte. Gedurende die tydperk van die Republiek van Venesië, het verskeie Maltese families geëmigreer na Corfu. Hul afstammelinge maak nou ongeveer twee-derdes van die gemeenskap van sowat 4000 Katolieke op, wat nou bly op die eiland.

Die beskermheiliges van Malta is Paulus, Sint Publius, Sint Agatha en Sint George. Alhoewel nie 'n beskermheilige nie, word Sint George Preca (San Ġorġ Preca) grootliks vereer as die eerste gekanoniseerde Maltese heilige. Pous Benedictus XVI kanoniseer hom op 3 Junie 2007. Ook word 'n aantal Maltese individue erken as Geseëndes, insluitende Maria Adeodata Pisani en Nazju Falzon, met Pous Johannes Paulus II wat hulle tot saliges verklaar in 2001.

Verskeie Rooms-Katolieke godsdienstige bestellings is teenwoordig in Malta, insluitend die Jesuïete, Franciskane, Dominikane en die Kleine Susters van die armes.

Die meeste gemeentelede van die plaaslike Protestantse kerke is nie Maltees nie, hul gemeentes trek baie van die Britse afgetredenes wat op die eiland bly asook vakansiegangers van baie ander lande. Daar is ongeveer 500 Jehova Getuies. Die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae (Mormone), die Bybelse Baptistekerk en die Genootskap van Evangeliese Kerke het ongeveer 60 affiliasies. Daar is ook 'n paar kerke van ander denominasies, soos Sint Andrew se Skotse Kerk in Valletta ('n gesamentlike Presbiteriaanse en Metodiste gemeente) en Paulus se Anglikaanse katedraal, sowel as 'n Sewende Daagse Adventistekerk in Birkirkara.

Mariam Al-Batool-moskee in Paola, Malta

Die Joodse bevolking van Malta bereik sy hoogtepunt in die Middeleeue onder Normandiese heerskappy. In 1479 kom Malta en Sisilië onder Aragonese heerskappy. Die Alhambra dekreet van 1492 dwing alle Jode om die land te verlaat. Hulle word gedwing om slegs 'n paar van hul besittings saam te neem. 'n Paar dosyn Maltese Jode kon dalk tot die Christendom bekeer het in daardie tyd om op die eiland te bly. Vandag is daar een Joodse gemeente.

Zen-Boeddhisme en die Baha’i-geloof maak aanspraak op sowat 40 lede. Daar is een moskee. 'n Moslem-laerskool het onlangs oopgemaak, sy bestaan bly 'n punt van omstredenheid. Van die geraamde 3000 Moslems in Malta is ongeveer 2250 buitelanders, ongeveer 600 genaturaliseerde burgers en ongeveer 150 is inheemse Maltese.

Migrasie

Immigrasie

Kindermigrasie-gedenkteken by die Valletta Waterfront ter herdenking van die 310 kinders wat tussen 1950 en 1965 na Australië migreer het.

As 'n lidstaat van die Europese Unie en 'n party tot die Schengen-ooreenkoms, pas Malta die visumbeleid van die EU toe. Dit beteken dat om die land binne te kom:

  • Burgers van die EU en die Europese Ekonomiese Ruimte (EER) (Noorweë, Ysland en Liechtenstein) en hulle spesiale gebiede en Switserland benodig slegs 'n paspoort of 'n nasionale identiteitskaart. Behalwe vir Roemeense en Bulgaarse landgenote, benodig landsburgers in hierdie kategorie nie wettige werk- en verblyfpermitte in Malta nie.
  • Landsburgers van sommige nie-EU en nie-EER-lande (meeste van die Wes-Balkanlande, die meeste lande op die Amerikaanse kontinent, Australië, Nieu-Seeland, Suid-Korea, Maleisië en Japan) benodig slegs 'n paspoort (nie 'n visum nie) as hulle minder as 90 dae vertoef.
  • Burgers van ander lande het 'n paspoort en 'n visum nodig om die land binne te kom, visums is geldig vir een maand.

Die geraamde netto invloei (deur gebruik te maak van data vir 2002–2004) was 1 913 persone jaarliks. Oor die laaste 10 jaar het Malta 'n jaarlikse gemiddeld van 425 emigrante terug verwelkom.

Gedurende 2006 het 'n totaal van 1 800 onwettige immigrante Malta bereik vanaf die Noord-Afrikaanse kus. Die meeste van hulle was van plan om die vasteland van Europa te bereik en het op Malta op geëindig as gevolg van hul substandaard skepe wat breek of hulle is gevang deur Maltese en ander EU-amptenare. In die eerste helfte van 2006 het 967 ongeoorloofde immigrante in Malta aangekom, [x] omtrent dubbel die 473 wat in dieselfde periode in 2005 daar aangeland het. Heelwat immigrante het al omgekom met die vaart oor die Middellandse See, met een noemenswaardige voorval die van die Mei 2007 Malta-bootramp.

Ongeveer 45% van die immigrante wat in Malta aanland is vlugtelinge (5%) of beskermde humanitêre status (40%) toegestaan. 'n Witskrif wat voorstel dat vlugtelinge al langer as 10 jaar op Malta woonagtig, Maltese burgerskap toegeken moet word, is in 2005 uitgereik. Histories het Malta toevlug verleen (en bygestaan in hul hervestiging) aan tot 800 of so Oos-Afrikaanse Asiërs wat uitgesit is vanuit Uganda deur Idi Amin en net onder 'n duisend Irakese op vlug van Saddam Hoesein se regime.

Aanhoudingskoste vir die eerste helfte van 2006 alleen was € 746 385.

In 2005 probeer Malta om steun van die EU kry met betrekking tot die ontvangs van ongeoorloofde immigrante, repatriasie vir die wat vlugtelingstatus geweier is, die hervestiging van vlugtelinge in lande van die Europese Unie en maritieme veiligheid. In Desember 2005 het die Europese Raad die Globale benadering tot Migrasie: Prioriteitsaksies gerig op Afrika en die Middellandse See aangeneem; maar die ontplooiing van genoemde aksies is beperk tot die westelike Middellandse See. Dit plaas verdere druk op die sentrale Middellandse Seeroete vir onreëlmatige immigrasie van wie Malta 'n deel vorm.

Emigrasie

In die 19de eeu het die meeste emigrasie van Malta na Noord-Afrika en die Midde-Ooste plaas gevind, hoewel die tempo van terugmigrasie hoog was. Nietemin het Maltese gemeenskappe ontstaan in hierdie streke. Teen 1900 byvoorbeeld het die Britse konsulêre ramings daarop gedui dat daar 5 326 Maltese in Tunisië was. In 1903 was daar beweer dat 15 000 mense van Maltese oorsprong in Algerië gewoon het.

Malta het beduidende emigrasie ervaar as 'n gevolg van die ineenstorting van 'n konstruksie-oplewing in 1907 en na die Tweede Wêreldoorlog, toe die geboortesyfer aansienlik toegeneem het, maar in die 20ste eeu het die meeste emigrante na bestemmings in die Nuwe Wêreld verhuis, veral die Verenigde State en Australië. Na die Tweede Wêreldoorlog het Malta se Emigrasie Departement emigrante gehelp met die koste van hul reis. Tussen 1948 en 1967 het 30 persent van die bevolking geëmigreer. Tussen 1946 en die laat 1970's verlaat meer as 140 000 mense Malta met behulp van die ondersteunende oortog skema, met 57.6% wat migreer na Australië, 22% na die Verenigde Koninkryk, 13% na Kanada en 7% na die Verenigde State.

Maltese migrasiepatrone (1946–1996)
Land Na Van Netto migrasie Terugkeer %
Australië 86 787 17 847 68 940 21.56
Kanada 19 792 4 798 14 997 24.24
VK 31 489 12 659 18 830 40.20
V.S.A. 11 601 2 580 9 021 22.24
Ander 907 740 55.07
Totaal 155 060 39 087 115 973 25.21

Emigrasie val dramaties na die middel-1970's en het sedertdien opgehou om 'n sosiale verskynsel van belang te wees. Sedert Malta by die EU aangesluit het in 2004 het uitgeweke gemeenskappe ontstaan in 'n hele aantal Europese lande, veral in België en Luxemburg.

Onderwys

Die Universiteit van Malta
'n Biblioteek in Valletta

Primêre skoolopleiding is sedert 1946 verpligtend en sekondêre onderwys tot die ouderdom van sestien is verpligtend gemaak in 1971. Die staat en die Rooms-Katolieke Kerk verskaf gratis onderwys, beide bestuur 'n hele aantal skole in Malta en Gozo, insluitende die De La Salle kollege in Cospicua, Sint Aloysius kollege in Birkirkara, Sint Joseph se skool in Blata l-Bajda en Sint Monica meisieskool in Mosta. 'n Hele aantal privaatskole is in bedryf in Malta, onder andere San Andrea skool en San Anton skool in die L-Imselliet-vallei (l/o Mġarr), Sint. Martin se kollege in Swatar en Sint Michael se skool in San Ġwann. Sedert 2008 is daar twee internasionale skole, Verdala internasionale skool en QSI Malta. Die staat betaal 'n gedeelte van onderwysers se salarisse in die kerkskole.

Onderwys in Malta is gebaseer op die Britse model. Primêre skoling duur ses jaar. Op die ouderdom van 11 skryf leerlinge 'n eksamen vir toelating tot 'n sekondêre skool, óf 'n kerkskool (die gemeenskaplike toelatingseksamen) of 'n openbare skool. Leerlinge skryf die SEC O-vlak eksamens op 16, met sekere vakke soos Wiskunde, Engels en Maltees wat geslaag moet word. Leerders kan kies om verder te gaan studeer by 'n sesde-vorm kollege soos Junior kollege, Sint Aloysius kollege, De La Salle kollege, Sint Edward's kollege of anders by 'n ander post-sekondêre instelling soos MCAST. Die sesde-vorm kursus duur twee jaar waarna die Matrikulasie-eksamen afgelê word. Na gelang van hul prestasie, kan studente dan aansoek doen vir 'n voorgraadse graad of diploma.

Die Universiteit van Malta bied tersiêre onderwys aan op diploma, voorgraadse en nagraadse vlak. Die volwasse geletterheidsvlak staan op 99.5%.

Maltees en Engels word albei as onderrigtaal gebruik op primêre en sekondêre skoolvlak, en beide tale is ook verpligte vakke. Openbare skole is geneig om beide Maltees en Engels op 'n gebalanseerde wyse te gebruik. Private skole verkies om Engels as onderrigtaal te gebruik, so ook die geval in die meeste departemente van die Universiteit van Malta, dit het uiteraard 'n beperkende invloed op die vermoë en die ontwikkeling van die Maltese taal Die meeste universiteitskursusse is in Engels.

Van die totale aantal studente wat 'n eerste vreemde taal op sekondêre vlak studeer, neem 51% Italiaans, terwyl 38% Frans neem. Ander keuses sluit Duits, Russies, Spaans en Arabies in.

Gesondheidsorg

Die Sacra Infermeria is vanaf die 16de tot die 20ste eeu as 'n hospitaal gebruik. Dit huisves nou die Mediterreense Konferensiesentrum.
Mater Dei-hospitaal

Malta het 'n lang geskiedenis in die verskaffing van openbaar befondsde gesondheidsorg. Die eerste aangetekende hospitaal in die land was alreeds in gebruik teen 1372.

Deesdae het Malta beide 'n openbare gesondheiddiensstelsel, bekend as die staatsgesondheiddiens, waar gesondheidsorg gratis is by die afleweringspunt, en 'n private gesondheidsdiensstelsel. Malta het 'n sterk algemene praktisyn-gelewerde primêre versorgingsbasis en die openbare hospitale verskaf sekondêre en tersiêre versorging. Die Maltese Ministerie van Gesondheid beveel buitelandse inwoners aan om private mediese versekering uit te neem.

Malta word vyfde geplaas op die Wêreldgesondheidsorganisasie se ranglys van die wêreld se gesondheidstelsels, in vergelyking met die Verenigde State (37), Australië (32), Verenigde Koninkryk (18) en Kanada (30). Die gesondheidsdiensstelsel in Malta toon heelwat ooreenkomste met die Britse stelsel, aangesien gesondheidsorg gratis is by die leweringspunt.

Malta spog ook met vrywillige organisasies soos die en wat noodhulp- en verplegingsdienste lewer tydens gebeure waarby skares betrokke is.

Die Mater Dei-hospitaal, Malta se primêre hospitaal, is in 2007 geopen. Dit is een van die grootste mediese geboue in Europa. Ander staatshospitale in Malta sluit in:

  • Paul Boffa-hospitaal, 'n onkologie-hospitaal in Floriana
  • St Vincent De Paule-hospitaal, 'n geriatriehospitaal
  • Gozo algemene hospitaal, die enigste hospitaal op Gozo

Daarbenewens het Malta drie groot private hospitale:

  • St Philip se hospitaal, met 'n kapasiteit van 75 beddens, is in Santa Venera (tans gesluit).
  • St James Capua-hospitaal (die voormalige Capua Palace-hospitaal), met 80 beddens, is in Sliema.
  • St James-hospitaal het verskeie persele, onder andere 'n 13-bed eenheid in Zabbar, sowel as 'n vennoothospitaal in Libië.

St Mark se kliniek, in Msida, met 'n kapasiteit van 5 beddens, bied ook 'n private hospitaaldienste.

Die Universiteit van Malta het 'n mediese skool, en 'n Fakulteit van Gesondheidswetenskappe. Laasgenoemde offer diploma, BSc-graad en nagraadse kursusse aan in 'n aantal gesondheidsdienste dissiplines.

Die Mediese Vereniging van Malta (MMSA) verteenwoordig praktisyns in die mediese professie. MMSA is 'n afsonderlike liggaam wat Maltese mediese studente verteenwoordig, en is 'n lid van EMSA en IFMSA. MIME, die Maltese Instituut vir Mediese Onderrig, is 'n instituut onlangs begin om volgehoue mediese onderrig aan dokters in Malta sowel as mediese studente te verskaf. Die Basisprogram wat in die Verenigde Koninkryk gevolg word, is geïmplementeer in Malta ten einde die uittog van pas gegradueerde dokters na die Britse Eilande te stuit. MADS, die Malta Vereniging van Tandheelkundige Studente, is 'n studente vereniging gemoeid met die regte van Tandheelkunde studente van die Fakulteit van Tandheelkunde aan die Universiteit van Malta. Dit is geaffilieer met IADS, die Internasionale Vereniging vir Tandheelkundige Studente.

Die Maltese kultuur is 'n refleksie van al die verskillende kulture wat deur die eeue heen met die eiland in aanraking was, insluitende die naburige Mediterreense kulture en die kulture van die nasies wat vir lang periodes oor Malta geheers het voor onafhanklikheid in 1964.

Musiek

Manoel-teater, Europa se derde-oudste werkende teater. Nou ook Malta se nasionale teater en tuiste van die Maltese filharmoniese orkes.

Terwyl Maltese musiek deesdae grotendeels Westers van aard is sluit dit tradisionele musiek in bekend as għana. Dit bestaan uit agtergrondmusiek met folk-kitaar, terwyl 'n paar mense, gewoonlik mans, beurte maak om in 'n singende trant te redeneer en argumenteer. Die doel van die lirieke, wat op die plek opgemaak word, is om 'n vriendelik uitdagende atmosfeer te skep en neem 'n paar jaar se oefen om die verlangde artistieke kwaliteite te kombineer met effektiewe debatvoering.

Literatuur

Gedokumenteerde Maltese literatuur is oor die 200 jaar oud. Onlangse opgrawings van 'n liefdesballade getuig egter van literêre aktiwiteite in die plaaslike tong alreeds in die Middeleeue. Malta het 'n tradisie van Romatieke literêre werke wat 'n hoogtepunt bereik het met die werk van Dun Karm, hulle nasionale digter. Latere skrywers soos Ruzar Briffa en Karmenu Vassallo het probeer om hulleself te distansieer van die rigiede stelsels van formele tema versbou.

Dit was in die laat 1960's dat Maltese literatuur die mees radikale transformasie onder digters, prosaskrywers en dramaturge ondergaan het. Name van betekenisvolle digters wat uitstaan in die laaste 15 jaar van die 20ste eeu is Mario Azzopardi, Victor Fenech, Oliver Friggieri, Joe Friggieri, Charles Flores, Daniel Massa, Maria Ganado, Lillian Sciberras en Akille Mizzi. In prosa het Frans Sammut, Paul P. Borg en Joe J. Camilleri die avant-garde gelei en aan die teaterkant was daar Francis Ebejer, Alfred Sant, Doreen Micallef, Oreste Calleja, Joe Friggieri en Martin Gauci.

Die daaropvolgende generasie van skrywers het die pad verder oopgekap, veral in prosa. Guze' Stagno, Karl Schembri en Clare Azzopardi is jong skrywers wat vinnig besig is om hulleself te vestig terwyl prominente digters onder andere Adrian Grima, Immanuel Mifsud, Norbert Bugeja en Simone Inguanez uitstaan.

Tipiese argitektuur van onlangse geboue in Malta.

In literêre kritieklewering het Peter Serracino Inglott, Oliver Friggieri en Charles Briffa opmerkbare historiese, filosofiese en psigososiale temas na die Maltese teorie gebring.

Ander skrywers gebore in Malta of van Maltese afkoms het gevestigde loopbane oorsee. Onder hulle gereken is die romanskrywer Trezza Azzopardi, topverkoper kinderboekskrywer Saviour Pirotta en strokiesverhaal tekenaar/joernalis Joe Sacco.

Kuns en argitektuur

Laer-Barrakka tuine

Die Maltese argitektuur is oor die strek van die eilande se geskiedenis beïnvloed deur heelwat verskillende Mediterreense kulture en Britse argitektuur. Die eerste eilandbewoners het Ġgantija opgerig, een van die oudste mensgemaakte losstaande strukture in die wêreld. Die Neolitiese tempelbouers van 3800-2500 vC het die talle Maltese tempels versier met bas-reliëf ontwerpe, insluitend spirale vol suggestie van die boom van die lewe en diereportrette, ontwerpe geverf met rooi oker, keramiekwerk, en 'n uitgebreide versameling van mensvormige standbeelde, spesifiek die Venus van Malta. Dit kan by die tempels self besigtig word (veral opmerklik die Hipogeum- en Tarxien-tempels), en ook by die Nasionale Argeologiemuseum in Valletta. Malta is tans besig met verskeie grootskaalse bouprojekte, insluitend die oprig van SmartCity Malta, die M-Torings en Pendergardens, terwyl plekke soos die Valletta-waterfront en Tigne-punt opknappingswerk ondergaan.

Die Romeinse tydperk het hoogs dekoratiewe mosaïekvloere, marmer kolonnades en klassieke beeldhouwerk bekend gestel, waarvan baie goed-opgepasde en bewaarde oorblyfsels gesien kan word in 'n Romeinse domus, 'n plattelandse villa net buite die mure van Mdina. Die vroeë Christen-fresko's wat die katakombes onder Malta versier, toon 'n geneigdheid tot oostelike Bisantynse smaak. Hierdie smaak het ook die pogings van die Middeleeuse Maltese kunstenaars beïnvloed, maar hulle is namate verlei deur die Romanesk en Suid-gotiese bewegings. Teen die einde van die 15de eeu het Maltese kunstenaars net soos hulle tydgenote in naburige Sisilië onder die invloed gekom van die skool van Antonello de Massina, wat Renaissance-ideale en konsepte bekend gestel het aan die sierkunste in Malta.

Die skrywende Hiëronymus (1607/1608) deur Caravaggio: Olie op doek, Valletta, Johanneskatedraal

Malta se artistieke nalatenskap het behoorlik geblom onder die Hospitaalridders wat Italiaanse en Vlaamse maniëristiese skilders ingebring het om hulle paleise en die kerke te versier; by uitstek Matteo Perez d'Aleccio, wie se werke in die Magistrale paleis en Johanneskatedraal in Valletta te sien is, asook Filippo Paladini, wat aktief in Malta besig was vanaf 1590 tot 1595. Maniërisme het vir baie jare nog die smaak en ideale van plaaslike Maltese kunstenaars besiel.

Die aankoms van Caravaggio op Malta, wat ten minste sewe werke gedurende sy 15 maande verblyf op die eiland geverf het, het die plaaslike kuns nog verder vernuwe en aangevuur. Twee van Caravaggio se mees vername werke, Die onthoofding van Johannes die doper en Die skrywende Hiëronymus is op tentoonstelling in die oratorium van die Johanneskatedraal. Sy nalatenskap is ook duidelik te sien in die werke van die plaaslike kunstenaars Giulio Cassarino (1582–1637) en Stefano Erardi (1630–1716). Die Baroktydperk wat daarop gevolg het, was egter bestem om die mees blywende impak op die Maltese kuns en argitektuur te hê. Die roemryke gewelfskildering van die beroemde Kalabriese skilder, Mattia Preti het die streng maniëristiese binnekant van die Johanneskatedraal omskep in 'n Barokmeesterstuk. Preti het die laaste 40 jaar van sy lewe in Malta deurgebring, waar hy baie van sy beste werke geskilder het, op tentoonstelling in die Skone kunstemuseum in Valletta. Tydens hierdie periode het die plaaslike beeldhouer Melchior Gafà (1639–1667) verrys as een van die top Barokbeeldhouers van die Roomse Skool.

Die beleg van Malta – Vlug van die Turke, deur Matteo Perez d'Aleccio

Gedurende die 17de en 18de eeu het Napolitaanse en Rokoko invloede te voorskyn gekom in die werke van die Italiaanse skilders Luca Giordano (1632–1705) en Francesco Solimena (1657–1747), en is duidelik te bespeur in die werk van kontemporêre Maltese skilders soos Giovanni Nicola Buhagiar (1698–1752) en Francesco Zahra (1710–1773). Die Rokoko-beweging is heelwat versterk met die verhuising van Antoine de Favray (1706–1798) na Malta, wat as hofskilder gedien het onder Grootmeester Pinto in 1744.

Neoklassisisme het ietwat van 'n invloed gehad onder sekere plaaslike Maltese kunstenaars in die laat 18de eeu, maar die modegier het agteruit beweeg in die vroeë 19de eeu, met die plaaslike kerkowerhede — miskien in 'n poging om die Katolieke kerk se vasberadenheid teen die bemerkbare Protestantse gevaar te versterk gedurende die vroeëre Britse heerskappy in Malta — wat gretig was om die gelowige temas, voorgestaan deur die Nasareense beweging, onder kunstenaars te omarm. Romantiek getemper deur die naturalisme bekendgestel in Malta deur Giuseppe Calì, het die "salon" kunstenaars van die vroeg 20ste eeu besiel, insluitende Edward en Robert Caruana Dingli.

Die Parlement het die Nasionale Kunsskool in die 1920's tot bestaan geroep. Gedurende die herstelperiode wat op die Tweede wêreldoorlog gevolg het, het 'n opkomende "Moderne kunstegroep" wie se lede Josef Kalleya (1898–1998), George Preca (1909–1984), Anton Inglott (1915–1945), Emvin Cremona (1919–1986), Frank Portelli (b.1922), Antoine Camilleri (b.1922) en Esprit Barthet (b.1919) ingesluit het, die plaaslike kunste landskap heelwat versterk.

Kookkuns

Pastizzi, 'n tipiese Maltese versnappering
Ftira, 'n tipe Maltese brood

Maltese kookkuns toon sterk Sisiliaanse en Engelse invloede asook invloede van Spaanse, Maghreb en Provensaalse kookkuns. 'n Aantal streeksvariasies, spesifiek wat Gozo betref, kan opgemerk word, asook seisoenale variasies wat gekoppel is aan die beskikbaarheid van produkte en Christenfeeste (soos Vastyd, Paasfees en Kersfees). Kos is van historiese belang in die ontwikkeling van die nasionale identiteit, spesifiek die tradisionele "fentaka" (byvoorbeeld gestoofde of gebraaide haas).

Gebruike en Gewoontes

'n Charities Aid Foundation-studie gedoen in 2010 het bevind dat Maltese die mees vrygewige mense in die wêreld is, met 83% wat tot liefdadigheidswerk bydra.

Maltese volksverhale sluit heelwat stories in van geheimsinnige skepsels en bonatuurlike gebeure. Die stories is baie omvattend saamgestel deur die geleerde (en pionier in Maltese argeologie) Manwel Magri in sy kern kritiese resensie "Ħrejjef Missirijietna" ("Stories van ons Voorvaders"). Die versameling van materiaal het daaropvolgende navorsers en akademici geïnspireer om tradisionele sprokies, fabels en legendes te versamel van regoor die Argipel.

Magri se werk het ook 'n reeks strokiesprentboeke geïnspireer (vrygestel deur Klabb Kotba Maltin in 1984): die titels sluit in Bin is-Sultan Jiźźewweġ x-Xebba tat-Tronġiet Mewwija en Ir-Rjieħ. Baie van die stories is heel populêr oorgeskryf as Kinderlektuur deur skrywers wat in Maltees skryf, soos Trevor Żahra. Terwyl reuse, hekse en drake in baie van die stories voorkom is daar sommige wat net unieke Maltese skepsels bevat soos die Kaw kaw, Il-Belliegħa en L-Imħalla onder andere. Die tradisioneel Maltese obsessie met die handhawing van spirituele (of rituele) reinheid beteken dat baie van die skepsels die rol gespeel het van wagte van verbode of beperkte gebiede, wat enkelinge aanval wat die streng gedragskodes gebreek het, wat die pre-industriële eilandgemeenskap gekenmerk het.

Tradisies

Tradisionele Maltese gesegdes openbaar 'n kulturele besorgdheid met swangerskap en vrugbaarheid: "iż-żwieġ mingħajr tarbija ma fihx tgawdija" ('n kinderlose huwelik kan nie 'n gelukkige huwelik wees nie). Dit is 'n oortuiging wat Malta met baie ander Mediterreense kulture deel. In Maltese volksverhale is die plaaslike variant van die klassieke afsluitingsformule, "en hulle het lank en gelukkig saam gelewe" iets soos "u għammru u tgħammru, u spiċċat" (en hulle het saam gebly en kinders saam gehad en dit is die einde van die storie).

Plattelandse Malta deel saam met die Mediterreense gemeenskap verskeie bygelowe rondom vrugbaarheid, menstruasie en swangerskap, insluitende die vermyding van begraafplase in die maande in aanloop tot swangerskap, asook die vermyding van sekere kosse tydens maandstonde. Verwagtende vroue word aangemoedig om hulle hunkering na sekere kosse te vervul uit vrees dat die ongebore kind 'n gelyksoortige geboortevlek sal ontwikkel (Maltees: xewqa, letterlik "begeerte" of "hunkering"). Maltese en Sisiliaanse vroue deel ook sekere tradisies wat blykbaar die ongebore kind se geslag kan voorspel, soos die maanstande tydens die verwagte geboorte datum, of die baba "hoog" of "laag" gedra word tydens swangerskap en die beweging van die trouring swaaiende aan 'n toutjie reg bo die maag (sywaarts vir 'n dogter en vorentoe en agtertoe vir 'n seun).

Maltese pasgeborenes is tradisioneel so gou as moontlik gedoop, deels uit vrees vir limbus indien die kind sterf tydens suigelingskap en deels omdat daar volgens Maltese (en Sisiliaanse) oorlewing geglo word 'n ongedoopte kind is nog nie 'n Christen nie maar "steeds 'n Turk". Tradisionele Maltese fyngebak wat tydens doopseremonies voorgesit word sluit in biskuttini tal-magħmudija (amandelkoekies bedek met wit of pink versiersuiker), it-torta tal-marmorata (gekruide hartvormige tert van sjokolade gegeurde amandeldeeg), en 'n likeur bekend as rożolin, gemaak met roosblare, viooltjies en amandels.

Met 'n kind se eerste verjaarsdag, volgens 'n tradisie wat tot vandag oorleef, moet Maltese ouers 'n spel genaamd il-quċċija organiseer, waarby 'n verskeidenheid van simboliese items lukraak rondom die sittende kind geplaas word. Die items mag 'n hardgekookte eier, 'n Bybel, 'n kruisbeeld of bidsnoere, 'n boek en so voorts wees. Die item waarin die kind die meeste belangstelling toon word gesê openbaar sy rykdom en lewensweg as volwassene.Geld dui op 'n rykdom terwyl 'n boek intelligensie aantoon en moontlik dui op 'n loopbaan as onderwyser. Kinders wat 'n potlood of pen kies word skrywers. Die kies van Bybels of bidsnoere dui op 'n geestelike of kloosterlewe. Indien die kind 'n hardgekookte eier kies gaan hy 'n lang lewe met baie kinders hê. Meer onlangse toevoegings sluit in sakrekenaars (rekeningkunde), gare (mode) en houtlepels (kookkuns en goeie aptyt).

Tradisionele Maltese huwelike word gekenmerk deur die bruidspaar wat met 'n gevolg loop onder 'n versierde baldakyn, vanaf die bruid se familie se huis tot by die parogiekerk, met sangers wat agterna loop en serenades sing vir die bruid en bruidegom. Die Maltese woord vir hierdie gebruik is il-ġilwa. Die gebruik saam met vele ander het lank reeds van die eiland af verdwyn en plek gemaak vir meer moderne gewoontes.

Nuwe vroue dra die għonnella, 'n tradisionele item van Maltese kleredrag. Dit word egter nie meer in moderne Malta gedra nie. Hedendaagse paartjies trou in kerke en kapelle in die dorp van hulle keuse. Die huweliksbevestiging word gewoonlik gevolg deur 'n rojale huweliksonthaal, wat geredelik etlike honderde gaste insluit. Van tyd tot tyd sal paartjies probeer om van die tradisionele elemente in hul troudagvieringe in te werk. 'n Herlewing in die tradisionele huwelik kon aanskou word in Mei 2007 toe duisende Maltese en toeriste 'n tradisionele Maltese huwelik bygewoon het in 16de eeu se styl in die dorpie Żurrieq. Dit het il-ġilwa ingesluit, wat die paartjie na 'n huwelikseremonie gelei het op die parvis van die Sint Andrew-kapel. Die onthaal wat daarop gevolg het, is gekenmerk deur volksmusiek (għana) en dans.

Feeste

Die standbeeld van St. George tydens die Festa Victoria, Gozo
Heilige Week-optog in Zebbug

Plaaslike feeste wat ooreenstem met die in die suide van Italië is algemeen in Malta en Gozo. Daar word huwelike, dope en vernaam heilige dae, waar beskermheiliges in die plaaslike parogie vereer word, gevier. Tydens heilige dae bereik die festa 'n hoogtepunt met 'n Hoogmis wat 'n diens oor die lewe en prestasies van die beskermheilige insluit. Daarna word 'n standbeeld van die heilige deur die strate geneem met 'n plegtige optog gevolg deur die gelowiges in gebed. Die heilige atmosfeer maak egter gou plek vir 'n paar dae van joligheid, orkesoptogte, vuurwerke en laatnag partytjies. Lija is 'n dorpie bekend vir sy vuurwerkvertonings.

Die Karnaval (Maltees: il-karnival ta' Malta) het 'n belangrike plek op die kulturele kalender van Malta nadat Grootmeester Piero de Ponte dit bekendgestel het op die eilande in 1535. Dit word gehou in die week wat Aswoensdag voorafgaan en sluit tipies in maskerballe, kostuumdrag en groteske maskerkompetisies, uitbundige laatnag partytjies, kleurvolle confetti-parades met allegoriese vlotte wat oor opsig gehou word deur Koning Karnaval, marsorkeste en kostuumdraende karnalvalgangers.

Heilige Week (Maltees: il-Ġimgħa Mqaddsa) begin op Palmsondag (Ħadd il-Palm) en eindig op Paassondag (Ħadd il-Għid). Heelwat gelowige tradisies, meeste daarvan oorgedra van generasie tot generasie, is deel van die Paasfeesviering op die Maltese eilande, wat die dood en opstanding van Jesus herdenk.

Mnarja, of l-Imnarja (uitgespreek lim-nar-ja) is een van die belangrikste datums op die Maltese kultuurkalender. Amptelik is dit 'n nasionale fees opgedra aan die fees van Petrus en Paulus. Dit kan terug geneem word tot die heidense Romeinse fees van Luminaria (letterlik, "die illuminasie"), wanneer fakkels en vreugdesvure aangesteek word vroegaand op 29 Junie.

As nasionale fees sedert die Ridders se heerskappy, is Mnarja 'n tradisionele Maltese feesviering van kos, geloof en musiek. Die feesvieringe skop nog steeds af met die lees van die "bandu", 'n amptelike regeringsaankondiging wat voorgelees word in Malta op die dag sedert die 16de eeu. Oorspronklik is Mnarja gevier buite Paulus se grot in die noorde van Malta. Teen 1613 egter het die fokus van die vierings geskuif na die Pauluskatedraal in Mdina, wat 'n fakkelparade ingesluit het, die afvuur van 100 kruitbomme, perderenne en naellope onder mans, seuns en slawe. Moderne Mnarja-feeste vind plaas in en om die boslande van Buskett, net buite die dorp Rabat.

Dit word oorvertel dan onder die Ridders se heerskappy hierdie die een dag in die jaar was wat Maltese toegelaat is om wilde haas te jag en eet, wat andersins beperk was tot die Ridders vir plesierjag. Die noue band tussen Mnarja en haasbredie (Maltees: "fenkata") is vandag nog steeds sterk.

In 1854 het die Britse goewerneur William Reid 'n landbouskou by Buskett geopen wat nog steeds vandag gehou word. Die landbou-uitstallings is vandag steeds 'n rudimentêre deel van die Mnajra-feesvieringe.

Mnarja is deesdae een van die min geleenthede waar deelnemers nog die tradisionele "għana" kan hoor. Tradisioneel het 'n bruidegom belowe om sy bruid na Mnarja te neem gedurende hulle eerste huweliksjaar. Vir goeie geluk sou baie bruide die fees in hulle trourok en sluier bywoon. Die gewoonte het egter lank terug reeds in onbruik verval.

Isle of MTV is 'n eendaagse musiekfees wat vervaardig en uitgesaai word op 'n jaarlikse basis deur MTV. Die fees is sedert 2007 jaarliks gehou in Malta met vername popkunstenaars wat elke jaar optree. Sedert die fees na Malta gebring is, is dit aangebied by die Graanskure in Floriana, 'n opelugarea groot genoeg vir ongeveer 50 000 individue. In 2012 is optredes gelewer deur die wêreldwye hoogaangeskrewe kunstenaars Flo Rida, Nelly Furtado en Will.I.Am te Fosos-plein in Floriana. Meer as 50,000 mense was teenwoordig, wat dit die hoogste bywoningsyfer tot nog toe gemaak het.

In 2009 is die eerste Nuwejaar-straatpartytjie georganiseer in Malta in parallel met ander groot lande in die wêreld s'n. Alhoewel die geleentheid nie besonder goed geadverteer was nie en boonop hoogs kontroversieel was as gevolg van die afsluit van 'n hoofstraat op die dag, is dit as suksesvol beskou en sal heel moontlik elke jaar gereël word.

Die Malta Internasionale Vuurwerke-fees is 'n jaarlikse fees wat georganiseer word in Grand Harbour te Valletta sedert 2003. Die fees bied vuurwerkvertonings aan deur 'n aantal Maltese asook buitelandse vuurwerkevervaardigers. Die fees vind gewoonlik die laaste week van April plaas elke jaar.

Vakansiedae

Maltese publieke vakansiedae
Dag Vakansie
1 Januarie Nuwejaarsdag
10 Februarie Paulus se skipbreuk
19 Maart Sint Josefdag
31 Maart Vryheidsdag
Maart/April (datum verander) Goeie Vrydag
1 Mei Werkersdag
7 Junie Sette Giugno
29 Junie Petrus en Paulus-dag (L-Imnarja)
15 Augustus Mariahemelvaart (Santa Marija)
8 September Ons-liewe-vrou van oorwinnings
21 September Onafhanklikheidsdag
8 Desember Maria Onbevlekte Ontvangenis
13 Desember Republiekdag
25 Desember Kersfees

Sport

Die Ta' Qali-stadion is die tuiste van die Maltese nasionale sokkerspan

Sokker is die gewildste sport in Malta. Die nasionale stadium word Ta' Qali-stadion genoem. Die nasionale sokkerspan het al verskeie wedstryde gewen teen groter teenstanders, wat al in finale gespeel het in Wêreldbekertoernooie soos België, Hongarye en Griekeland. Die top sokkerliga in Malta word die Maltese Premierliga genoem en bestaan uit 12 spanne.

Waterpolo is ook baie gewild in Malta. Die Nasionale waterpolo-span van Malta het al groot hoogtes bereik teen sterk opponente en het twee keer al aan die Olimpiese Spele deelgeneem. Maltese klubs kompeteer in die Europese klubkampioenskappe georganiseer deur LEN en word beskou as deel van die top 10 waterpolo-ligas in Europa.

Rugby is 'n gewilde sport in Malta wat tans 41ste (12 Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Hulle het onlangs groot suksesse behaal teen spanne soos Swede, Kroasië en Litoue.

Rugby-liga word ook in Malta gespeel, met die mans-span wat tans 23ste (Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Die nasionale span staan bekend as die Malta Ridders en spog met spelers wat tans in die Oos-Europese Superliga speel.

Malta speel ook gasheer vir 'n snoekerrondte, die Malta Beker wat 'n nie-amptelike geleentheid geword het. In 2008 was die Maltees Tony Drago 'n lid van die seëvierende Europese Mosconi-beker span wat in Portomaso, Malta gehou is. Die bokser Jeff Fenech is van Maltese oorsprong. Onlangs het kontaksport soos Boks en Skopboks toenemend populêr geword.

Daar is meer as 1200 rotsklimroetes in Malta. Die eiland bied 'n mengsel van beide tradisionele klim en sport-rotsklim geleenthede en bied ook 'n goeie verskeidenheid aan vir rotsblokklim en hoogwater solo-rotsklim. Die eiland se geografie en grootte maak rotsklim baie toeganklik. Rotsklim raak al hoe meer gewild onder plaaslike gemeenskappe asook toeriste en besoekers.

Boċċi is die Maltese weergawe van die Italiaanse spel bocce, Franse pétanque, Britse bowls of rolbal in Afrikaans. Behalwe vir sekere verskille met die reëls asook die oppervlakte waarop gespeel word, is die grootste verskil die vorm van die balle self wat geneig is om silindries eerder as sferies gevorm te wees. Heelwat klein klubs (gewoonlik Klabbs tal-Boċċi genoem in Maltees) kan in Malta en Gozo gevind word. Die klubs word gereeld besoek en is baie aktief op plaaslike en Europese vlak.

Die South End Core is 'n groep ondersteuners of 'ultra's' wat Maltese nasionale spanne ondersteun. Hulle ondersteun meestal sokker, waterpolo en rugby. Hulle organiseer versierings en "tifo" om hulle land mee te ondersteun.

'n One-televisie-kameraman tydens die feesvieringe ná die 2013-verkiesings in Republiekstraat, Valletta.

Die mees algemeen gelese en finansieel sterkste koerante word uitgegee deur Allied Newspapers Ltd., hoofsaaklik The Times (27%) en The Sunday Times (51.6%). As gevolg van tweetaligheid word helfte van die koerante in Engels en helfte in Maltees gepubliseer. Die Sondagkoerant It-Torċa (Die Fakkel) uitgegee deur Union Press, 'n filiaal van die GWU, is die blad met die grootste sirkulasie in Maltees. Sy susterkoerant L-Orizzont, is die Maltese dagblad met die grootste lesertal. Daar is heelwat dag- en weekblaaie, een blad vir elke 28 000 mense. Advertensies, verkope en subsidies is die drie vernaamste metodes van finansiering vir koerante en tydskrifte. Meeste van die koerante en tydskrifte gekoppel aan instellings word egter deur dieselfde instellings gefinansier, hulle is afhanklik van reklame of subsidies vanaf hulle eienaars.

Daar is 'n groot teenwoordigheid van institusies – kerk, politieke partye en vakbonde – in die gedrukte media, alhoewel nie so groot soos in die uitsaaiwese nie. Vakbonde word nie in die uitsaaiwese verteenwoordig nie, maar wel in die gedrukte media, en slegs die General Workers Union besit 'n koerant. Die UHM, die tweede grootste vakbond, het geen koerant, TV- of radiostasie nie.

Daar is ses vername landswye televisiekanale in Malta: TVM, One Television, NET Television, Smash Television, Favourite Channel, Calypso Music TV, TVM 2 en TVM HD – uitgesaai met analoog terrestriële, ongekodeerde sein. Die regering en politieke partye subsidieer meeste van die befondsing van hierdie televisiestasies. Die Public Broadcasting Services is die regeringstasie en is lid van die EBU. Media Link Communications Ltd en One Productions Ltd is geaffilieer met die Nationalist-party en Labour-party onderskeidelik. Die res is in privaatbesit. Die Broadcasting Authority hou toesig oor al die plaaslike stasies en verseker dat hul voldoen aan regs- en lisensievoorwaardes asook die instandhouding van behoorlike onpartydigheid; ingevolge sake rondom industriële of politiese geskille of betreffende huidige openbare beleid; terwyl ook gesorg word dat uitsaaifasiliteite en tyd billik tussen persone van verskillende politieke partye verdeel word. Die Broadcasting Authority verseker dat plaaslike uitsaaidienste bestaan uit openbare, private en gemeenskap-uitsendings wat verskeidenheid en volledige programskedules bied om in almal se belange en smaak te val.

Kabel-, terrestriële- en satellietontvangs is als beskikbaar, alhoewel kabeldienste die wydste versprei is. Kabelinskrywings was amper 124 000 in Februarie 2006, en het amper 80% van Maltese huishoudings bereik. 'n Klein maar groeiende aantal huishoudings besit satellietskottels om ander Europese televisienetwerke te kan ontvang soos die BBC van Groot-Brittanje en RAI en Mediaset van Italië.

  1. (en) Zammit, Andre (1986). "Valletta and the system of human settlements in the Maltese Islands". Ekistics. 53 (316/317): 89–95. JSTOR .
  2. . nso.gov.mt (in Engels). Malta National Statistics Office. vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020. Besoek op13 Januarie 2020.
  3. (en)
  4. (en) . Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op13 Januarie 2020.
  5. (in Engels). United Nations Development Programme. 2019. vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020. Besoek op13 Januarie 2020.
  6. (in Engels). Eurostat]. vanaf die oorspronklike op 8 April 2020. Besoek op13 Januarie 2020.
  7. (en) , Departement of Information, Malta, 2012, , besoek op 5 Oktober 2012
  8. (en) , Traveltips24.com, 22 Desember 2008, archived from on 22 Januarie 2009, , besoek op 31 Maart 2009
  9. (en) , Ingentaconnect.com, 16 Junie 2006, archived from on 6 April 2011, , besoek op 31 Maart 2009
  10. , Environmentalgraffiti.com, 15 Desember 2007, , besoek op 31 Maart 2009
  11. (en) , Eurostat,
  12. (en) , A History of Malta, 6 Februarie 2008,
  13. (en)Europese Kommissie, , archived from on 17 Desember 2007, , besoek op 21 Desember 2007
  14. (af), Die Bybelgenootskap van Suid-Afrika,
  15. (en) , Doi.gov.mt, 3 Maart 2008, , besoek op 2 Maart 2008
  16. (en)Central Intelligence Agency (CIA), , The World Factbook, , besoek op 6 September 2006
  17. (en) , Legal-Malta, archived from on 27 Augustus 2011, , besoek op 4 September 2011
  18. (en) , , besoek op 16 September 2008
  19. (en) , UNESCO, , besoek op 20 Januarie 2011
  20. (en) , Otsf.org, , besoek op 31 Maart 2009
  21. (en)Daniel Cilia (2004), Malta Before History, Miranda Publishers, ISBN 9990985081
  22. (en)Liddellfirst2=Robert, Henry George; Scott, , μέλι
  23. (en)Autenrieth, Georg, , Μελίτη
  24. (en) , Malta Today, 6 February 2008, [dooie skakel]
  25. (en)Castillo, Dennis Angelo, , Greenwood Publishing Group, , besoek op 20 September 2011
  26. (en) , Melita
  27. (en)Pickles, Tim, , Osprey Publishing, ISBN 978-1-85532-603-3, , besoek op 20 September 2011
  28. (en)Mifsud, A; Savona-Ventura, C; Mifsud, S, ,
  29. (en)Robin Skeates (5 November 2010), , Oxford University Press, pp. 124–132, ISBN 978-0-19-921660-4, , besoek op 7 Junie 2011
  30. (en) , IslandofGozo.org, 7 Oktober 2007,
  31. (in Engels). LocalHistories.org. 7 Oktober 2007. vanaf die oorspronklike op 13 September 2019. Besoek op19 September 2012.
  32. (en)Anthon, Charles, , New York Public Library, , besoek op 20 September 2011
  33. (en) , OTSF, , besoek op 31 March 2009
  34. (en)Sheehan, Sean, , Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-0993-9, , besoek op 20 September 2011
  35. (en) , Users.aber.ac.uk, , besoek op 31 Maart 2009
  36. (en) , Visitmalta.com, , besoek op 2 Augustus 2010
  37. (en) , Port.ac.uk, 20 April 2009, archived from on 29 Desember 2010, , besoek op 14 November 2010
  38. (en)Mottershead, Derek; Alastair Pearson & Martin Schaefer (2008), , Antiquity 82 (318): 1065–1079,
  39. (en)Cilia, Daniel, , .
  40. (en) , Department of Information – Maltese Government, 6 Februarie 2008,
  41. (en)Owen, Charles, , Praeger, , besoek op 20 September 2011
  42. (en) , Edrichton.com, archived from on 4 Maart 2016, , besoek op 31 Maart 2009
  43. (en)Terterov, Marat, , GMB Publishing Ltd, ISBN 1-905050-63-1, , besoek op 20 September 2011
  44. (en)Borg, Victor Paul, , Rough Guides, ISBN 1-85828-680-8, , besoek op 20 September 2011
  45. (en) (PDF) , Archaeology.Stanford.edu, 7 Oktober 2007,
  46. (en) Brincat, M.J. (1995) Malta 870–1054 Al-Himyari's Account and its Linguistic Implications. Valletta, Malta: Said International.
  47. (en)Wilson, Andrew, , Rodopi, ISBN 90-420-1836-4, , besoek op 20 September 2011
  48. (en)Bain, Carolyn, , Lonely Planet, ISBN 1-74059-178-X, , besoek op 20 September 2011
  49. (en)Blouet, B (1987), The Story of Malta (3rd ed.), Malta: Progress Press
  50. (en) Robert Montgomery Martin. , W. H. Allen, 1843, bl. 569
  51. (en) , AboutMalta.com, 7 Oktober 2007,
  52. (en) Stefan Goodwin. , Greenwood Publishing Group 2002. bl. 31 ISBN 0-89789-820-6.
  53. (en)Christian Peregin, , timesofmalta.com, , besoek op 2 Augustus 2010
  54. (en) , Maltese Regering, , besoek op 29 November 2011
  55. (en)Dennis Angelo Castillo (2006), , Greenwood Publishing Group, p. 55, ISBN 978-0-313-32329-4,
  56. (en) Robert Montgomery Martin "" (1839). bl. 574.
  57. (en)Holland, James (2003), Fortress Malta: An Island Under Siege, 1940–1943, Miramax Books, ISBN 1-4013-5186-7
  58. (en) , , besoek op 15 April 2007
  59. (en), BBC News, 23 November 1999, , besoek op 21 Junie 2011
  60. (en) , , besoek op 12 Oktober 2007
  61. (en) , 16 May 2007, , besoek op 12 Oktober 2007
  62. (en), Constitution of Malta Act, 1964, archived from on 27 Augustus 2011, , besoek op 12 Oktober 2007
  63. (en)Franklin, Mark N, "Electoral Participation", Controversies in Voting Behavior
  64. (en), www.maltavoyager.com, Maltavoyager.com
  65. (en) , , besoek op 20 Desember 2011
  66. (en)Commission for the Geological Map of the World, , archived from on 17 Desember 2008, , besoek op 28 November 2008
  67. (en) , archived from on 26 April 2012, , besoek op 17 Oktober 2012
  68. (en) , Panda.org, archived from on 13 Maart 2008, , besoek op 28 November 2008
  69. (en) , Department of Information – Malta,
  70. (en) , MET Office in Malta International Airport, archived from on 6 September 2010, , besoek op 19 Oktober 2012
  71. (en) , , besoek op 5 Junie 2009
  72. (en) , National Oceanic and Atmospheric Administration, , besoek op 15 Oktober 2012
  73. (en) , Met Office, archived from on 28 Februarie 2011, , besoek op 20 September 2011
  74. (in Engels). vanaf die oorspronklike op 18 Oktober 2017. Besoek op19 Oktober 2012.
  75. (en) , Imf.org, 6 Oktober 2010, , besoek op 1 Junie 2011
  76. (en) , Eurostat, archived from on 11 Julie 2009, , besoek op 25 Junie 2009
  77. (en), Qatar Financial Centres Authority (September 2011), archived from on 8 Oktober 2011, , besoek op 7 Junie 2012
  78. (en), BBC News Business, 10 Julie 2007, , besoek op 12 Oktober 2007
  79. (en)Michael Sammut, Charles Savona-Ventura (1996), , International Journal of Risk & Safety in Medicine 9: 33–40,
  80. (en) , , besoek op 19 Februarie 2007
  81. (mt) , Mitc.gov.mt, archived from on 13 Januarie 2012, , besoek op 15 September 2011
  82. (en) (PDF) , , besoek op 14 November 2010
  83. (en) , nso.gov.mt,
  84. (en), Malta Media, 12 Junie 2006, , besoek op 12 Oktober 2007
  85. (en) , Malta: National Statistics Office, 2008, ISBN 978-99909-73-64-8,
  86. (en), The Malta Independent, archived from on 15 Desember 2007, , besoek op 12 Oktober 2007
  87. (en) , Independent.com.mt, 26 Maart 2009, archived from on 16 Desember 2009, , besoek op 31 Maart 2009
  88. (en) , Treatmentabroad.net, 2 Mei 2008, archived from on 16 Desember 2009, , besoek op 31 Maart 2009
  89. (en) , Esa.int., , besoek op 7 Junie 2012
  90. (en) , Valletta: National Statistics Office, 2005, ISBN 978-99909-73-38-9, , besoek op 20 September 2011
  91. (en)National Statistics Office (2005), , Valletta: National Statistics Office, p. 59, ISBN 99909-73-32-6, , besoek op 20 September 2011
  92. (en) , Valletta: National Statistics Office, 10 Julie 2006, , besoek op 12 Julie 2006
  93. (en) , BBC, 29 Mei 2011, , besoek op 1 Junie 2011
  94. (en) , Docs.justice.gov.mt, , besoek op 14 November 2010
  95. (en) , Times of Malta, , besoek op 12 Julie 2008
  96. (en)Joseph M. Brincat (Februarie 2005), , MED Magazine, [dooie skakel]
  97. (en) ,
  98. (en) , 2006,
  99. (en)Ignasi Badia i Capdevila (2004), , NovesSl, archived from on 4 Julie 2008, , besoek op 24 Februarie 2008
  100. (en) , BBC News,
  101. (en) (PDF) , European Commission, September 2005, p. 4, archived from on 28 Januarie 2007, , besoek op 29 Januarie 2007
  102. (en) , Newadvent.org, , besoek op 31 Maart 2009
  103. (en), watchtower.org,
  104. (en) , Buro vir Demokrasie, Menseregte en Arbeid, Amerikaanse Staatsdepartement, , besoek op 9 Januarie 2008
  105. (en) , European Commission, Okt 2012, , besoek op Okt 2012
  106. (en) (PDF) , Valletta: Ministry of Foreign Affairs, 30 Januarie 2006, , besoek op 6 Julie 2006
  107. (en)Sandford, Daniel (21 Oktober 2005), , BBC News Europe, , besoek op 12 Oktober 2007
  108. (en) (PDF) , Valletta: Ministry of Foreign Affairs, 3 Julie 2006, , besoek op 6 Julie 2006
  109. (en), The Sunday Times (UK), 16 Julie 2006, , besoek op 17 Julie 2006
  110. (en)Frendo, Michael (5 Julie 2005) (PDF), , Ministry of Foreign Affairs, , besoek op 6 Julie 2006
  111. (en)Jones, Huw R. (1973), "Modern emigration from Malta", Transactions of the Institute of British Geographers 60: 101–119
  112. (en)Attard, Lawrence E. (1989), , Malta: Publishers Enterprises Group,
  113. (en)King, Russell (1979), "The Maltese migration cycle: An archival survey", Area 11 (3): 245–249
  114. (en) Source:
  115. (en) , , besoek op 12 Oktober 2007
  116. (en) , National Statistics Office – Malta, , besoek op 25 Februarie 2008
  117. (en) , Geocities.com, archived from on 26 Oktober 2009, , besoek op 31 Maart 2009
  118. (en) , Sahha.gov.mt, , besoek op 31 Maart 2009
  119. (en) , Gov.mt, , besoek op 31 Maart 2009
  120. (en) , Alloexpat.com, 17 Oktober 2006, , besoek op 31 Maart 2009
  121. (en) , Photius.com, , besoek op 8 Julie 2009
  122. (en)info@icon.com.mt (2 Julie 2004), , Stphilips.com.mt, archived from on 20 Oktober 2007, , besoek op 31 Maart 2009
  123. (en) , Hopeandoptimism.com, , besoek op 31 Maart 2009
  124. (en)Crary, David (9 September 2010), , The Huffington Post via Burlington Free Press,
  125. (en) "Patri Manwel Magri u l-Ipoġew", Lil Ħbiebna, November 2003, bl. 195–197.
  126. (en) Zarb, T. Folklore of An Island, PEG Ltd, 1998 ISBN 9990900973
  127. (en) J. Cassar Pullicino, "A New Look at Old Customs", in , Malta University Press (1992).
  128. (en) , Maltawiki.com, , besoek op 12 Januarie 2012
  129. (en) , on 8 Julie 2012, , besoek op 28 Junie 2012
  130. (en) , Maltanewyearseve.com, archived from on 6 Desember 2010, , besoek op 2 Augustus 2010
  131. (en) , Youngvictorboxing.com.au, , besoek op 31 Maart 2009
  132. (en) Joseph Borg. 23 April 2013 op Wayback Machine. Centre for Communication Technology (8 November 2010).
Algemeen
Regering

  • (en) – Amptelike webwerf van die Maltese regering
  • (en) – 'n Opsomming van grondwette en 'n woordelys.
  • (en) – webtuiste van die Amptelike wette van Malta
  • (en) 26 September 2013 op Wayback Machine
  • (en)
  • (en) 8 Desember 2008 op Wayback Machine – GIS
  • (en)
Algemene inligting

  • (en) 6 April 2011 op Wayback Machine – 'n Inligtingsbron rondom immigrasie in Malta (wetenskaplike artikels, beleidsdokumente, persvrystellings ens.)
  • (en) – Wiki omtrent Malta met algemene en reisverwante inligting.
  • (en) by UCB Libraries GovPubs
  • (en) by die BBC
  • (nl) 25 Junie 2007 op Wayback Machine
  • (en) 23 Oktober 2008 op Wayback Machine
Nuusmedia

  • (en) – aanlynnuus
  • (en) – Engelstalige Maltese koerant
Reis

Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit dieEngelse Wikipedia vertaal.

Publikasie datum: September 09, 2021

malta, maltees, ˈmɐltɐ, engels, ˈmɒltə, ˈmɔːltə, luister, hulp, inligting, amptelik, republiek, maltees, repubblika, engels, republic, klein, suid, europese, eilandnasie, sentraal, geleë, middellandse, suid, sisilië, tunisië, noord, libië, gibraltar, weste, al. Malta Maltees ˈmɐltɐ Engels ˈmɒlte of ˈmɔːlte luister hulp inligting amptelik die Republiek Malta Maltees Repubblika ta Malta Engels Republic of Malta is n klein Suid Europese eilandnasie sentraal gelee in die Middellandse See 80 km suid van Sisilie 284 km oos van Tunisie en 333 km noord van Libie met Gibraltar 1 755 km na die weste en Alexandrie 1 508 km na die oostekant 7 Repubblika ta Malta Maltees Republic of Malta Engels Republiek Malta Vlag WapenVolkslied L Innu Malti Maltees The Maltese Hymn Engels Afrikaans Die Maltese volkslied source source track track track Hoofstad Valletta 35 53 N 14 30 O 35 883 N 14 500 O 35 883 14 500Grootste stad BirkirkaraAmptelike tale Maltees en EngelsRegering President Eerste minister Unitere parlementere grondwetlike republiek George Vella Robert AbelaOnafhanklikheid Onafhanklikheid en grondwet Republiek van die Verenigde Koninkryk 21 September 1964 13 Desember 1974Oppervlakte Totaal Water 316 1 km2 185ste 122 myl2 0 001Bevolking 2019 skatting 2011 sensus Digtheid 493 559 2 167ste 416 055 3 1 457 km2 8ste 3 773 6 myl2BBP KKP Totaal Per capita 2020 skatting 24 450 miljard 4 49 589 4 BBP nominaal Totaal Per capita 2020 skatting 15 787 miljard 4 32 019 4 MOI 2018 0 885 5 28ste baie hoogGini 2018 28 7 6 laagGeldeenheid Euro a href ISO 4217 html title ISO 4217 EUR a Tydsone Somertyd MET UTC 1 MEST UTC 2 Internet TLD mtSkakelkode 356 Nasa Satellietbeeld van Malta Malta beslaan net meer as 316 km in landoppervlak wat dit een van die wereld se kleinste state maak 8 9 10 Die Maltese argipel bestaan uit die eilande Malta Gozo Comino en verskeie klein onbewoonde eilande onder andere Cominotto en Filfla Dit is ook een van die lande met die hoogste bevolkingsdigtheid ter wereld Malta se de facto hoofstad is Valletta en die grootste stad is Birkirkara Die hoofeiland bestaan uit heelwat dorpe wat saam n Groter stedelike gebied GSG vorm met n totale bevolking van 368 250 volgens Eurostat 11 Die land het twee amptelike tale Maltees grondwetlik die nasionale taal en Engels Regdeur die geskiedenis was Malta se unieke ligging van groot strategiese belang 12 met die gevolg dat opeenvolgende ryke en moondhede oor die eilande geheers en regeer het Dit sluit in die Fenisiers Grieke Romeine Arabiere Normandiers Aragonese Habsburg Spanjaarde Orde van Malta die Franse en die Britte In 1964 verkry Malta onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk en word in 1974 n republiek Malta behou lidmaatskap tot die Britse Statebond na onafhanklikheidswording Malta tree in 1964 toe tot die Verenigde Nasies en in 2004 tot die Europese Unie Malta is ook n ondertekende van die Schengen ooreenkoms 13 en het in 2008 deel geword van die Eurosone Malta het n lang Christelike geskiedenis en nalatenskap en is n Apostoliese bisdom Volgens die Bybelboek Handelinge 14 het Paulus skipbreuk gelei op Melite soos die Grieke dit genoem het en het daar n bediening gehad 15 Die Rooms Katolieke geloof is die amptelike geloof in Malta soos verklaar deur die Maltese grondwet 16 17 Malta is wereldwyd bekend as n toeristebestemming Die eilande het talryke toeristebestemmings en historiese monumente insluitend nege Unesco werelderfenisgebiede 18 onder andere die baie prominente Megalitiese tempels wat van die oudste losstaande strukture ter wereld is 19 20 21 Inhoud 1 Etimologie 2 Geskiedenis 2 1 Prehistoriese geskiedenis 2 2 Grieke Fenisiers en Romeine 2 3 Die Arabiese tydperk en die Middeleeue 2 4 Ridders van Malta en Napoleon 2 5 Die Britse Ryk en die Tweede Wereldoorlog 2 6 Onafhanklikheid en Republiekwording 3 Politiek 3 1 Administratiewe afdelings 3 2 Weermag 4 Geografie 4 1 Klimaat 5 Ekonomie 5 1 Bankwese en finansies 5 2 Vervoer 5 3 Kommunikasie 5 4 Geldeenheid 5 5 Toerisme 5 6 Wetenskap en tegnologie 6 Demografie 6 1 Taal 6 2 Geloof 6 3 Migrasie 6 3 1 Immigrasie 6 3 2 Emigrasie 6 4 Onderwys 6 5 Gesondheidsorg 7 Kultuur 7 1 Musiek 7 2 Literatuur 7 3 Kuns en argitektuur 7 4 Kookkuns 7 5 Gebruike en Gewoontes 7 6 Tradisies 7 7 Feeste 7 8 Vakansiedae 7 9 Sport 8 Media 9 Verwysings 10 Bronne 11 Eksterne skakelsEtimologie WysigDie oorsprong van die term Malta is onduidelik Die moderne variasie spruit uit die Maltese taal Die mees algemene etimologie is dat die woord Malta afkomstig is van die Griekse woord meli meli heuning 22 Die Grieke het die eiland Melith Melite genoem wat heuningsoet beteken ook die naam van n Nereide 23 Dit is heel moontlik as gevolg Malta se unieke heuningproduksie deur n endemiese byspesie en daarom ook Malta se populere bynaam land van heuning 24 Die Romeine het voortgegaan en die eiland Melita 25 genoem wat die verlatynsing van die Griekse Melith 26 is Nog n teorie stel voor dat die woord Malta afkomstig is van die Fenisiese woord Maleth wat toevlugsoord 27 beteken verwysende na Malta se vele baaie en inhamme Geskiedenis WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Geskiedenis van Malta Prehistoriese geskiedenis Wysig Erdewerk deur argeoloe gevind by Skorba toon ooreenkomste met erdewerk in Italie gevind en dui daarop dat die Maltese eilande moontlik vir die eerste keer in 5200 v C bewoon is deur jagters en landbouers vanaf die groter eiland Sisilie heel moontlik die Sikane Die uitsterf van die dwergseekoei en dwerg olifant word gekoppel aan die eerste aankoms van mense op Malta 28 Prehistoriese boerdery nedersettings wat terugdateer na die vroee Neolitiese tydperk is ontdek in oop gebiede en ook in grotte soos Ghar Dalam 29 Die Sikane algemeen beskou as verwant aan die Iberiers 30 31 was die enigste stam sover bekend om die eiland op daardie tydstip 32 te bewoon Die bevolking op Malta het graan verbou met vee geboer en in ooreenkoms met ander antieke Mediterreense kulture n vrugbaarheidsfiguur aanbid Die figuur word verteenwoordig in groot hoeveelhede Maltese prehistoriese artefakte en soortgelyke beeldjies insluitend die Venus van Willendorf Megalitiese tempelkompleks Die tempelkompleks van Mnajdra Erdewerk van die Ghar Dalam tydperk stem ooreen met erdewerk gevind in Agrigento Sisilie n Kultuur van megalitiese tempelbouers het ook in hierdie vroee periode ontstaan of sy weg tot hier gevind Gedurende 3500 v C het hierdie mense sommige van die wereld se oudste vrystaande strukture gebou in die vorm van die megalitiese Ġgantija tempels op Gozo 33 ander vroeere tempels sluit die van Ħaġar Qim en Mnajdra in 21 34 35 Die tempels het n kenmerkende argitektuur tipies n komplekse drieblaarklawervormige ontwerp en is gebruik vanaf 4000 tot 2500 v C Dierbeendere en n mes gevind agter n verwyderbare altaarsteen dui op moontlike tempelrituele wat dierofferandes ingesluit het Voorlopige inligting dui daarop dat offerandes gebring is aan die godin van vrugbaarheid wie se standbeeld nou staan in die Nasionale Museum van Argeologie in Valletta 36 Hierdie kultuur het blykbaar vanaf die Maltese eilande verdwyn omstreeks 2500 v C Argeoloe spekuleer dat die tempelbouers slagoffers was van plae en siektes Ander weer het gespekuleer oor die ooreenkoms tussen die gebeurtenis en Plato se weergawe van die verdwyning van Atlantis n Ander interessante argeologiese kenmerk van die Maltese eilande dikwels toegeskryf aan die antieke bouers is ewewydige eenvormige groewe genoem wa spore of wa groewe Dit kan op verskeie plekke regoor die eilande gevind word met die mees prominente in n area van Malta genaamd Clapham junction Hierdie verskynsels is moontlik veroorsaak deur die wegvreet van sagte kalksteen deur houtwiel waens 37 38 Na 2500 v C het die Maltese eilande ontvolk en was dit onbewoon vir n hele paar dekades tot die koms van n nuwe instroming van bronstydperk immigrante Dit was n kultuur wat hulle dooies veras het en kleiner megalitiese strukture genaamd doldems aan Malta bekend gestel het 39 Grieke Fenisiers en Romeine Wysig Die hoofartikels vir hierdie afdeling is Magna Graecia Antieke Rome en Bisantynse Ryk Rondom 700 v C vestig die Antieke Grieke hulle op Malta meestal in en om die gebied waar Valletta nou is 40 n Eeu later sluit Fenisiese handelaars 40 by die plaaslike bevolking op die eiland aan Hulle het die eilande as n stop op hulle handelsroetes vanaf die oostelike Middellandse see na Cornwall gebruik 41 Die Fenisiers bewoon die gebied nou bekend as Mdina asook die omliggende dorp Rabat wat hulle Maleth noem 42 Die Romeine wat ook in Mdina gebly het het na Mdina en die eiland as Melita verwys 25 Roomse mosaiek uit Rabat Malta Na die val van Fenisie in 400 v C kom die gebied onder die beheer van Kartago n voormalige Fenisiese kolonie 43 Gedurende hierdie tyd het die mense op Malta hoofsaaklik olywe en karob verbou en tekstielware geproduseer 43 Tydens die Eerste Puniese Oorlog om 264 v C veroorsaak spanning dat die Maltese teen Kartago rebelleer en beheer van hulle garnisoen oorgee aan die Romeinse konsul Sempronius 25 Malta bly lojaal aan Rome tydens die Tweede Puniese Oorlog en die Romeine beloon hulle met die titel van Foederata Civitas n benoeming wat beteken dat hulle vrygestel is van die betaling van skatting of die heerskappy van die Romeinse reg alhoewel Malta in hierdie tydstip onder die jurisdiksie van die provinsie van Sisilie val 25 Teen 117 n C was die Maltese eilande n vooruitstrewende deel van die Romeinse Ryk en word bevorder tot die status van Municipium onder Hadrianus 25 Katakombes in Rabat getuig van n vroee Christelike gemeenskap op die eilande en Handelinge vertel van Paulus wat daar skipbreuk ly en van sy bediening op die eiland Met die verdeling van die Romeinse Ryk in oos en wes in die 4de eeu word Malta onder beheer van die Griekssprekende Bisantynse Ryk 395 870 40 geplaas wat vanuit Konstantinopel regeer het 44 Hoewel Malta onder Bisantynse heerskappy was vir vier eeue is nie veel uit hierdie tydperk bekend nie Daar is bewyse dat Germaanse stamme insluitend die Gote en Vandale kortstondig beheer oor die eilande gehad het alvorens die Bisantyne met n teenaanval begin het en Malta herower het 44 Die Arabiese tydperk en die Middeleeue Wysig Rogier I van Sisilie het Malta terug gedraai na Christelike heerskappy Vlag van die Aragonese koninkryk van Sisilie In 870 n C word Malta ingesleep by die Arabies Bisantynse oorloe Die verowering van Malta word gekoppel aan die van Sisilie nadat Admiraal Eufemius sy mede Bisantyne verraai het deur die Aghlabid dinastie te versoek om die eiland binne te val 45 Die Arabiese kroniekskrywer en geograaf al Himyari vertel dat in 870 n C na n geweldadige stryd in Malta teen die Bisantynse besettingsmagte die Arabiese invallers eers gelei deur Halaf al Hadim en later deur Sawada ibn Muhammad die eiland gestroop en geplunder het die belangrikste geboue vernietig het en vir alle praktiese doeleindes onbewoond gelaat het Dit was later weer gekoloniseer deur Arabiere vanaf Sisilie in 1048 1049 n C Daar heers onsekerheid of die nuwe nedersetting die gevolg van demografiese uitbreiding in Sisilie was toegeskryf aan hoer lewenstandaarde in welke geval die kolonisering dan n paar dekades vroeer plaasgevind het of as gevolg van burgeroorlog onder die Arabiese heersers wat in 1038 n C in Sisilie uitgebreek het nie 46 Die Arabiere het nuwe besproeiing asook sommige vrugte en katoen op die eiland bekend gestel Die Sisilies Arabiese taal is aangeneem vanaf Sisilie Die taal ontwikkel tot in moderne Maltees 47 Die plaaslike Christene is geloofsvryheid gegun Hulle moes egter jizya betaal n vorm van belasting vir nie Moslems Hulle was gevolglik vrygestel van Zakaat die belasting wat deur Moslems betaal moes word 48 Die Normandiers as deel van hulle verowering van Sisilie in 1091 n C verdryf al die More uit die suide van Italie Die Normandiese leier Rogier I van Sisilie is verwelkom deur die plaaslike Christene 25 Graaf Rogier I volgens die plaaslike mite het uit dankbaarheid vir die Maltese se lojaliteit tydens sy veroweringstogte n deel van sy rooi en wit banier afgeskeer en as geskenk oorhandig Dit is volgens die mite die basis vir die moderne Maltese vlag 25 49 Ottomaanse kaart van Malta deur Piri Reis Die Normandiese tydperk was produktief Malta het deel geword van die nuutgevonde Koninkryk van Sisilie wat buiten Sisilie en Malta ook die suidelike helfte van die Italiaanse skiereiland ingesluit het 25 Die Rooms Katolieke geloof is weer ingestel as staatsgodsdiens met Malta nou onder die bisdom van Palermo Normandiese argitektuur maak ook plek plek n verskyning veral in die antieke hoofstad van Mdina 25 Tancred van Lecce Tancred van Sisilie die laaste Normandiese monarg omskep Malta in n leenheerskap of feudale grondeiendom binne die koninkryk en stel n Graaf van Malta aan Weens die eilande se strategiese belang en ligging was besetting deur ander moondhede altyd n moontlikheid Gedurende die tyd is die mans van Malta almal gemilitariseer om potensiele invalle af te weer Die eerste grawe was almal bekwame Genuese kaapvaarders 25 Die koninkryk kom onder beheer van die Huis van Hohenstaufen vanaf 1194 tot 1266 n C Gedurende die tydperk waartydens Frederik II van Hohenstaufen begin het om sy Sisiliaanse koninkryk te herorganiseer het die westerse kultuur en godsdiens steeds meer begin geld 49 Malta was deel van die Heilige Romeinse Ryk van die Duitse nasie vir 72 jaar Malta was tot n graafskap en markisaat verklaar maar handel was totaal geruineer Die eilande was vir n baie lang tydperk slegs n gefortifiseerde garnisoen 50 In 1224 onder Frederik II word al die oorblywende Moslems wat nie More was nie van die eiland verban 51 of gedwing om tot die Rooms Katolieke geloof te bekeer 52 53 25 Die totale manlike bevolking van Celano in Abruzzo is na Malta gedeporteer 25 Jean Parisot de la Valette die stigter van Valletta Vir n kort periode val die koninkryk onder die heerskappy van die Huis van Capet Anjou Hoe belasting maak die vorstehuis ongewild deels ook te wyte aan Karel van Anjou se oorlog teen die Republiek van Genoa en die eiland Gozo wat in 1275 geplunder is 25 n Groot opstand op Sisilie bekend as die Sisiliaanse Vespers volg op die gevegte met die uiteinde dat die skiereiland afstig as die Koninkryk van Napels In 1282 kom Malta onder heerskappy van die Aragonese 54 Familielede van die konings van Aragon regeer op die eiland tot 1409 waarna heerskappy oorgegee is aan die Kroon van Aragon In die begin van die Aragonese troonsuksessie het die seuns van die monargie die titel Graaf van Malta ontvang Dit is gedurende die tydperk dat meeste van die plaaslike adelstand tot stand gekom het Teen 1397 val die dra van die titel Graaf van Malta terug na n feodale vlak wat n struweling tussen twee families tot gevolg het Dit veroorsaak groot konflik Die gevolg is dat die koning die titel herroep Twis rondom die titel breek weer uit n paar jaar later met die herinstel daarvan Die Maltese gelei deur die plaaslike adelstand kom in opstand teen Graaf Gonsalvo Monroy 25 Alhoewel hulle die Graaf teen gestaan het het die Maltese hulle lojaliteit teenoor die Sisiliaanse kroon duidelik te kenne gegee Dit het Alfons IV so beindruk dat hy nie die mense vir die opstand gestraf het nie maar belowe het om nooit weer die titel aan n derde party toe te ken nie In plaas daarvan is dit terug in die kroon geinkorporeer Die titel van Citta Notabile is aan die stad Mdina toegeken na aanleiding hiervan 25 Ridders van Malta en Napoleon Wysig Katedraal van Paulus Mdina gebou in die Barokstyl In 1530 oorhandig Keiser Karel V die eilande in n ewigdurende huurkontrak aan die Hospitaalridders op daardie stadium onder die leierskap van die Fransman Philippe de Villiers de L Isle Adam Grootmeester van die Orde Hierdie ridders n militer godsdienstige ridderorde deesdae beter bekend as die Orde van Malta was van die Griekse eiland Rhodos verdryf deur die Ottomaanse Ryk in 1522 In 1551 word die ganse bevolking van die Maltese eiland Gozo ongeveer 5 000 deur Barbaryse kaapvaarders gevange geneem as slawe en gedeporteer na die Barbaryse kus Die ridders gelei deur Fransman Jean Parisot de la Valette Grootmeester van die Orde weerstaan n oorweldigende beleg deur die Ottomane in 1565 Die ridders met die hulp van die Maltese seevier aan die einde van die dag Voltaire het oor die beleg gese Niks is beter bekend as die beleg van Malta nie 55 Na die beleg besluit die Orde om Malta se fortifiserings te verbeter veral in die binne hawe waar die nuwe stad Valletta so genoem ter ere aan Valette gebou is Hulle rig ook wagtorings langs die kus op die Wignacourt Lascaris en de Redin torings vernoem na die Grootmeesters wat dit laat bou het Tydens die Ridders se heerskappy op die eiland het talle argitektoniese en kulturele projekte die lig gesien onder andere die versiering van Citta Vittoriosa die oprig van nuwe stede insluitende Citta Rohan en Citta Hompesch en die bekendstelling van nuwe akademiese en sosiale hulpbronne Ongeveer 11 000 mense uit n totale bevolking van 60 000 kom om in n plaag in 1675 56 Die onthoofding van Johannes die Doper deur Caravaggio Olie op doek Oratorium van die Katedraal van Paulus Die Ridders se bewind kom tot n einde met Napoleon se verowering van Malta op pad na Egipte tydens die Franse Revolusionere Oorloe in 1798 Die invloed van die Ridders het verwater deur die jare en die Orde het in onguns verval Dit was rondom die tyd van die beliggaming van die universele waardes van burgerlike vryheid aangevuur deur die Franse Rewolusie Mense van beide binne en buite die Orde het n beroep op Napoleon Bonaparte gedoen om die Ridders te verdryf Napoleon het nie geweifel nie en sy vloot het in 1798 op pad na sy Egiptiese ekspedisie daar aangeland Hy het die Ridders gefnuik deur die goed bewaakte hawe van Valletta in te vaar onder die voorwendsel van voorrade aanvul Met veilige toegang verseker rig hy sy wapens op die eiland Grootmeester Hompesch kapituleer en Napoleon betree Malta Gedurende sy kort verblyf van ses dae voltooi Napoleon n hele paar hervormings Die belangrikste hiervan is die instel van n nuwe administrasie met n Regeringskommissie die oprig van twaalf munisipaliteite die skep van n openbare finansiele administrasie die afskaffing van alle feodale regte en voorregte die opheffing van slawerny en die vrymaak van alle Turkse slawe Op die geregtelike terrein is n familiekode opgestel en twaalf regters is genomineer Openbare onderwys is gestruktureer volgens riglyne neergele deur Napoleon self dit het voorsiening gemaak vir primere en sekondere onderwys Vyftien laerskole is opgerig en die universiteit is vervang deur n Ecole Centrale met agt voorsitterstoele almal met n redelik wetenskaplik uitkyk by name rekenkunde en meetkunde algebra en stereotomie geometrie en astronomie meganika en fisika navigasie chemie ens Hierna met n aansienlike garnisoen wat hy agterlaat vertrek hy na Egipte Die agtergeblewe Franse magte het ongewild geraak onder die Maltese veral om hulle vyandigheid teenoor Rooms Katolisisme en die plundering van plaaslike kerke om Napoleon se oorlog te finansier Die Franse finansiele en godsdienstige beleid vuur die Maltese aan tot rebellie en die Franse word gedwing om terug te val tot binne die stadsvestings Groot Brittanje tesame met die Koninkryk van Napels en die Koninkryk van Sisilie verleen ammunisie en bystand aan die Maltese Brittanje stuur ook sy vloot om die eilande te beleer Generaal Claude Henri Belgrand de Vaubois en sy Franse magte gee in 1800 oor Maltese leiers bied daarna die eiland vir Sir Alexander Ball aan en vra dat die eiland onder Britse gesag kom Die Maltese stel n Verklaring van Regte op waarin hulle instem om te ressorteer onder die beskerming en die soewereiniteit van die Koning van die vrye mense Sy Majesteit die Koning van die Verenigde Koninkryk van Groot Brittanje en Ierland Die verklaring meld ook dat sy Majesteit het geen reg om hierdie eilande te sedeer aan enige moondheid nie as hy kies om sy beskerming terug te trek en om sy soewereiniteit op te gee die reg vir die kies van n ander soewereiniteit of van die regeer van hierdie eilande aan ons behoort die inwoners en inboorlinge alleen en sonder beheer 57 Die Britse Ryk en die Tweede Wereldoorlog Wysig Die swaar gebombardeerde Republiekstraat in Valletta tydens die Tweede Beleg van Malta Tweede Wereldoorlog 1942 As deel van die Verdrag van Parys in 1814 word Malta amptelik n deel van die Britse Ryk Die Britte gebruik Malta as halfwegstasie en vloothoofkwartier Malta se ligging halfpad tussen die Straat van Gibraltar en die Suezkanaal blyk sy grootste bate wees gedurende die jare en die eilande is ook gesien as n belangrike stop op die roete na Indie Dit was n belangrike handelsroete vir die Britte en die Maltese het groot voordeel uit hierdie vennootskap getrek Verskeie nuwe kulinere en botaniese produkte word hierdeur bekend gestel in Malta n paar voorbeelde volgens die Nasionale Boek van Handelsbetrekkinge gevind in die Nasionale Biblioteek sluit die bekendstelling van koring vir brood en spek in In 1919 vuur Britse troepe skote af op protesoptoggangers gekant teen nuwe belasting en vier Maltese mans kom om Tydens die Tweede Wereldoorlog speel Malta n belangrike rol weens sy nabyheid aan die Spilmoondhede se skeepsroetes Die Maltese se dapperheid gedurende die Tweede Beleg van Malta het Koning George VI geroer om die George kruis kollektief op 15 April 1942 aan Malta te oorhandig om te getuig van die heldemoed en toewyding wat lank onthou sal word deur die geskiedenis Sommige historici is van mening dat die toekenning tot gevolg gehad het dat Brittanje buitensporige verliese gely het ter verdediging van Malta Britse geloofwaardigheid sou daaronder gely het as Malta oorgegee het soos in Singapoer se geval 58 n Replika van die George kruis verskyn nou in die skildhoek van die Maltese vlag Die gesamentlike toekenning bly enig in sy soort tot en met April 1999 toe die Koninklike Ulster Polisiemag die tweede en tot op datum die enigste ander ontvanger van n kollektiewe George kruis geword het 59 Onafhanklikheid en Republiekwording Wysig Malta sluit by die Europese Unie aan in 2004 en teken die Lissabon verdrag in 2007 Malta verkry onafhanklikheid op 21 September 1964 Onafhanklikheidsdag na intense onderhandelinge met die Verenigde Koninkryk Dit is gelei deur die Maltese premier George Borg Olivier Onder die 1964 grondwet behou Malta aanvanklik Koningin Elizabeth II as die Koningin van Malta en dus as Staatshoof met n Goewerneur generaal as uitvoerende gesag namens haar In 1971 wen die Maltese Arbeidersparty onder leiding van Dom Mintoff die algemene verkiesing Dit lei tot republiekwording binne die Statebond op 13 Desember 1974 Republiekdag met die President as staatshoof n Verdedigingsooreenkoms wat onderteken is kort na onafhanklikheid en weer in 1972 het op 31 Maart 1979 verstryk Malta neem n neutrale internasionale beleid aan in 1980 In 1989 speel Malta gasheer vir n spitsberaad tussen die Amerikaanse president George H W Bush en die Sowjet leier Michail Gorbatsjof hul eerste ontmoeting van aangesig tot aangesig die wegspringpunt vir die latere einde van die Koue Oorlog Op 16 Julie 1990 doen Malta deur middel van sy minister van buitelandse sake Guido de Marco aansoek om aansluiting by die Europese Unie Na moeilike onderhandelinge is n referendum gehou op 8 Maart 2003 wat uitgeloop het op n gunstige uitslag Die algemene verkiesing gehou op 12 April 2003 het n duidelike mandaat aan Eerste Minister Eddie Fenech Adami gegee om die Verdrag van toetreding tot die Europese Unie te teken op 16 April 2003 te Athene Griekeland Malta sluit by die Europese Unie aan op 1 Mei 2004 60 Na aanleiding van die Europese Raad van 21 22 Junie 2007 sluit Malta by die Eurosone aan op 1 Januarie 2008 61 Politiek Wysig Die Hof Valletta Malta is n republiek 62 met n parlementere stelsel en openbare administrasie wat nou gebaseer is op die Westminster stelsel Die land het die tweede hoogste stempersentasie in die wereld gehad en die hoogste vir die nasies sonder verpligte stemmery gebaseer op die opkoms in die nasionale laerhuisverkiesings 1960 1995 63 Die eenkamerparlement se Kamer van Verteenwoordigers Maltees Kamra tad Deputati word deur direkte algemene verkiesings verkies met n enkele oordraagbare stem elke vyf jaar tensy die Parlement vroeer ontbind word deur die President onder advies van die Eerste Minister Die Huis van Verteenwoordigers bestaan uit 69 Lede van die Parlement Waar n party egter wen met n volstrekte meerderheid van stemme maar nie n meerderheid van die setels verkry nie word daardie party bykomende sitplekke gegee om n parlementere meerderheid te verseker Die Grondwet van Malta bepaal dat die President die Lid van die Huis wat die beste in staat is om n regerende meerderheid in die Parlement te lei as Eerste Minister aanstel Die President van Malta word aangestel vir n termyn van vyf jaar deur n resolusie van die Huis van Verteenwoordigers aangeneem deur n blote meerderheid Die rol van die President as staatshoof is grootliks seremonieel Die belangrikste politieke partye is die Nasionale Party wat n Christen demokratiese party is en die Arbeidersparty wat n sosiaal demokratiese party is Die Arbeidersparty is tans aan die stuur van sake onder leiding van die Eerste Minister Robert Abela Die Nasionale Party met Adrian Delia as leier dien as opposisie Daar is n aantal kleiner politieke partye in Malta wat tans geen parlementere verteenwoordiging geniet nie Tot met die uitbreek van die Tweede Wereldoorlog was Maltese politiek oorheers deur taalkwessies uitgebaklei deur Italiaans en Engelsgesinde partye 64 Naoorlogse politiek moes grondwetlike kwessies rondom betrekkinge met Brittanje hanteer eerstens met integrasie en daarna onafhanklikheid en op die ou einde betrekkings met die Europese Unie Administratiewe afdelings Wysig Administratiewe afdelings van Malta Malta beoefen n stelsel van plaaslike regering sedert 1993 gebaseer is op die Europese Handves van Plaaslike Self regering Daar is op die oomblik 68 plaaslike rade 54 in Malta en 14 in Gozo Sestien dorpe wat deel vorm van groter rade het hul eie Administratiewe Komitee Daar is geen intermediere vlakke tussen die plaaslike regering en die nasionale regering nie en die vlakke van die ses distrikte vyf op die hoofeiland en van die drie streke twee op die hoofeiland dien hoofsaaklik statistiese doeleindes Elke raad is saamgestel uit n sekere aantal raadslede 5 11 afhangende en relatief tot die bevolking wat hulle verteenwoordig n Burgemeester en n onderburgemeester word verkies deur en uit die Raadslede Die Uitvoerende Sekretaris wat deur die raad aangestel word is die uitvoerende administratiewe en finansiele hoof van die raad Raadslede word elke vier jaar verkies deur n enkele oordraagbare stem Mense wat in aanmerking kom om te stem in die verkiesing van die Maltese Kamer van Verteenwoordigers sowel as inwonende burgers van die EU is stemgeregtig As gevolg van onlangse hervormings van die stelsel sal geen verkiesings gehou word voor 2012 nie waarna verkiesings elke twee jaar afwisselend gehou sal word helfte helfte tussen die rade Plaaslike rade is verantwoordelik vir die algemene instandhouding en verfraaiing van die omgewing insluitend herstelwerk aan sekondere paaie aanwys van plaaslike opsigters en vullisverwydering Hulle voer ook algemene administratiewe pligte uit vir die sentrale regering soos die invordering van staatshuur en fondse en die antwoord van regeringsverwante openbare navrae Weermag Wysig Protector klas patrolliebote van die AFM se Maritieme eskader Die doelwit van die Gewapende Magte van Malta is om n militere organisasie in stand te hou met as primere mikpunt die verdediging van die eilande se integriteit Dit moet uitgevoer word volgens die verdedigingsrolle soos deur die regering uiteengesit in n doeltreffende en koste effektiewe wyse Die doelwitte word bereik deur klem te le op die handhawing van die integriteit van Malta se gebiedswaters en lugruim Die weermag van Malta is verder betrokke in die stryd teen terrorisme en onwettige dwelmhandel Hulle voer ook teenonwettige immigrant en teenonwettige visserybedrywighede uit asook soek en reddingsoperasies en fisiese elektroniese sekuriteit waarneming van sensitiewe gebiede Malta se soek en reddingstreke strek vanaf die ooste van Tunisie tot die weste van Kreta met n oppervlakte van ongeveer 250 000 km As militere organisasie bied die weermag rugsteunondersteuning aan die Maltese Polisiemag en ander staatsdepartemente agentskappe Die ondersteuning vind plaas in n georganiseerde gedissiplineerde wyse in die geval van die nasionale noodgevalle soos natuurrampe of interne veiligheid en bomopruiming soos vereis Op n ander vlak stel en of konsolideer die weermag bilaterale samewerking met ander lande op om hoer operasionele doeltreffendheid te bereik met betrekking tot die weermag se rolle Geografie Wysig Maltese landskap Għadira n Kaart van Malta Malta is n argipel in die sentrale Middellandse See in die oostelike kom omtrent 80 km suid van die Italiaanse eiland Sisilie aan die oorkant van die Malta kanaal Slegs die drie grootste eilande Malta Gozo Għawdex en Comino Kemmuna word bewoon Die kleiner eilande hieronder gelys is onbewoon Die argipel le op die Malta plato n vlak plat gevorm deur die hoe punte van n landbrug tussen Sisilie en Noord Afrika wat geisoleer geraak het met die styging in seevlak na die laaste Ystydperk 65 Die argipel is dus gelee in die gebied tussen die Eurasiese en Afrikaanse tektoniese plate 66 67 Talle baaie langs die getande kuslyn van die eilande leen hulself uit tot hawens Die landskap bestaan uit lae heuwels met terrasvormige veld Die hoogste punt op Malta is Ta Dmejrek 253 m naby Dingli Alhoewel n paar klein riviere vloei in tye van hoe reenval is daar geen permanente riviere of mere op Malta nie n Paar varswaterlope vloei egter die hele jaar deur by Baħrija l Imtaħleb en San Martin en ook in die Lunzjata vallei op Gozo Fitogeografies behoort Malta aan die Liguro Tirreen provinsie van die Middellandse See streek van die Boreaal koninkryk Volgens die WWF behoort die grondgebied van Malta aan ekostreek PA1222 wat aan die mediterreense woud bos en struikveld bioom behoort 68 Die klein eilande wat deel vorm van die argipel is onbewoond en sluit die volgende in Barbaganni rots Gozo Cominotto Kemmunett Delimara eiland Marsaxlokk Filfla Zurrieq Siġġiewi Fessej rots Fungusrots Il Ġebla tal Ġeneral Gozo Għallis rots Naxxar Ħalfa rots Gozo Groot Bloustrandmeer rotse Comino Pauluseilande Selmunett eiland Mellieħa Manoeleiland wat gekoppel is aan die dorp Gzira op die vasteland via n brug Mistra rotse San Pawl il Baħar Taċ Ċawl rots Gozo Qawra punt Ta Fraben eiland San Pawl il Baħar Klein Bloustrandmeer rotse Comino Sala rots Zabbar Xrobb l Għaġin rots Marsaxlokk Ta that il Mazz rotsKlimaat Wysig Blue Lagoon baai tussen Comino en Cominottoieiland Malta het n Subtropiese Mediterreense klimaat Koppen klimaat klassifikasie Csa 16 69 met matige winters en warm tot baie warm somers Reen kom hoofsaaklik in die winter voor met die somer oor die algemeen droog Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 22 23 C bedags en 15 C snags In die koudste maand Januarie wissel die temperatuur tussen 12 en 20 C bedags en tussen 7 en 12 C snags In die warmste maand Augustus wissel temperature tussen 28 en 34 C bedags en tussen 19 en 24 C snags Gemiddeld duur die somer vakansie seisoen ongeveer 8 maande beginnende rondom middel April met temperature van 19 23 C bedags en 14 14 C snags en eindig in November met temperature van 17 23 C bedags en 11 20 C snags Soms word ook temperature van 20 C in die oorblywende 4 maande bereik Onder al die hoofstede op die vasteland van Europa het Valletta die hoofstad van Malta die warmste winters met gemiddelde temperature van 15 16 C bedags en 9 10 C snags in die Januarie Februarie periode In Maart en Desember is gemiddelde temperature rondom 17 C bedags en 11 C snags 70 Groot skommelings in temperatuur is raar Malta is ook een van die min plekke in Europa wat groen is regdeur die jaar Gemiddelde jaarlikse seetemperature is 20 C hoogste in die Europese kontinent van 16 C in Januarie tot 26 C in Augustus In die 6 maande van Junie tot November oorskry gemiddelde seetemperature 21 C 71 Die aantal ure sonskyn beloop ongeveer 3000 per jaar van die hoogste in Europa met n gemiddeld van bo vyf ure sonskyn per dag in Desember tot bo 12 ure in Julie 72 Dit is omtrent dubbel die van die stede in die noordelike helfte van Europa Londen met net 1461 ure 73 In die winter is dit tot n paar keer meer Londen het 37 ure 73 terwyl Malta 155 tot 164 afhangende van die bronne ure van sonskyn het in Desember Weergegewens vir Malta Malta Internasionale Lughawe in Luqa in die sentrale deel van die eiland Maand Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des JaarHoogste maksimum C 22 2 23 3 26 2 30 7 33 9 39 5 42 7 39 8 37 4 33 6 27 1 24 3 42 7Gemiddelde maksimum C 15 2 15 5 16 7 19 1 23 3 27 5 30 7 30 7 28 0 24 2 20 1 16 7 22 3Gemiddelde temperatuur C 12 2 12 4 13 4 15 5 19 1 23 0 25 9 26 3 24 1 20 7 17 0 13 9 18 6Gemiddelde minimum C 9 2 9 3 10 1 11 9 14 9 18 4 21 0 21 8 20 1 17 1 13 9 11 0 14 9Laagste minimum C 1 4 1 9 2 4 6 5 8 0 12 6 15 5 15 9 13 2 8 0 5 9 3 6 1 4Neerslag mm 89 0 61 3 40 9 22 5 6 6 3 2 0 4 7 0 40 4 89 7 80 0 112 3 553 3Sonskynure u d 5 1 6 2 7 2 8 2 9 7 10 9 11 8 10 9 8 7 7 1 6 1 5 0 8 1Reendae d 13 7 10 9 8 9 6 4 2 8 1 1 0 4 1 0 3 9 10 2 10 6 14 2 84 1Humiditeit 79 79 79 77 74 71 69 73 77 78 77 79 76Bron Wereld Meteorologiese Organisasie VN 74 NOAA 72 Ekonomie Wysig Valletta se seenywerheidsgebied Malta word volgens die Internasionale Monetere Fonds IMF geklassifiseer as n gevorderde ekonomie saam met 32 ander lande 75 Tot en met 1800 was Malta afhanklik van katoen tabak en sy skeepswerwe vir uitvoere Gedurende die tydperk onder Britse beheer maak hulle staat op die skeepswerf se ondersteuning van die Britse vloot veral tydens die Krimoorlog in 1854 Vakmanne en almal wat in die weermag gedien het baat geweldig by die militere basis In 1869 gee die opening van die Suez kanaal Malta se ekonomie n groot hupstoot Daar was n massiewe toename in haweverkeer Skepe wat gestop het by Malta se dokke vir brandstofaanvulling het bygedra tot die Entrepothandel wat bykomende voordele vir die eiland gebring het Aan die einde van die 19de eeu het die ekonomie egter begin kwyn en teen die 1940 s was Malta se ekonomie in n ernstige krisis Een faktor was die beter reikafstand van nuwe skepe wat minder gereelde brandstofaanvullings benodig het Die dolfynvertoning by die Mediterraneo marinepark Toerisme dra n groot deel by tot Malta se BBP Tans is Malta se belangrikste hulpbronne kalksteen n gunstige geografiese ligging en n produktiewe arbeidsmag Malta produseer net sowat 20 van sy voedsel het beperkte varswater voorrade en het geen binnelandse energiebronne nie Die ekonomie is afhanklik van buitelandse handel as n vragoorlaaipunt vervaardiging veral elektronika en tekstiel en toerisme Die filmbedryf is n groeiende bydraer tot die Maltese ekonomie met n paar groot buitelandse films wat elke jaar in Malta verfilm word Die land het ook uitvoere van ander vorme van dienste verhoog soos finansiele en bankdienste Malta is deel van n monetere eenheid die Eurosone donkerblou Die regering bele geweldig baie in die onderwys insluitend kolleges As deel van voorbereidings vir Malta se lidmaatskap tot die Europese Unie aangesluit op 1 Mei 2004 is sommige staatsbeheerde maatskappye geprivatiseer en markte geliberaliseer Die regering het byvoorbeeld op 8 Januarie 2007 aangekondig dat hy sy belang van 40 in MaltaPost verkoop ten einde n privatiseringsproses van die afgelope vyf jaar af te handel In 2010 het Malta dit reggekry om telekommunikasie posdienste skeepswerwe en skeepsbouery te privatiseer Malta het belangrike en wesenlike stappe gedoen om homself te vestig as n globale rolspeler in die oorgrensfonds administrasiebedryf Malta se n unieke kombinasie van meertalige werknemers en n sterk Anglo Saksiese regstelsel laat hulle toe om sterk mee te ding met lande soos Ierland en Luxemburg Die land het n gemengde reputasie rondom deursigtigheid en n DAW indeks telling van 6 maar beide aspekte behoort na verwagting te verbeter aangesien Malta toenemend n meer omvattende wetgewende raamwerk vir finansiele dienste aanneem 195 Malta se reguleerder die MFSA is sterk ingestel op besigheidsontwikkeling Die land is suksesvol met die lok van dobbelbedrywe vliegtuig en skeepsregistrasie kredietkaart uitreikende banklisensies en ook fondsadministrasie Diensverskaffers rondom hierdie bedrywe met inbegrip van fidusiere en trustee bedrywe is n kernaspek van die groeistrategie van die eiland Malta en Tunisie is tans besig met besprekings rondom die kommersiele ontginning van die vastelandsplaat gelee tussen hulle veral vir petroleum eksplorasie Soortgelyke samesprekings word ook tussen Malta en Libie gehou vir dieselfde doeleindes Malta vorder nie eiendomsbelasting in nie Volgens Eurostat data staan die Maltese PPS BBP per capita in 2008 op 76 persent van die EU gemiddeld 76 Bankwese en finansies Wysig Portomaso Business toring die hoogste gebou in Malta Die twee grootste kommersiele banke Bank van Valletta en HSBC Bank Malta kan beide hulle oorsprong terugneem na die 19de eeu Malta is een van die wereld se finansiele sentra 77 Die Sentrale Bank van Malta Bank Ċentrali ta Malta het twee belangrike areas van verantwoordelikheid die formulering en implementering van monetere beleid en die bevordering van n gesonde en doeltreffende finansiele stelsel Dit is vasgele op 17 April 1968 deur die Sentrale Bank van Malta Wet Die Maltese regering betree die ERM II op 4 Mei 2005 en neem die euro as die land se geldeenheid aan op 1 Januarie 2008 78 Vervoer Wysig Verkeer in Malta beweeg aan die linkerkant soos in die Verenigde Koninkryk Motoreienaarskap in Malta is uiters hoog gegewe die grootte van die eilande Dit is die vierde hoogste in die Europese Unie Die aantal geregistreerde motors in 1990 was 182 254 en kom neer op n digtheid van 582 motors km 79 Malta het n padnetwerk van 2 254 km 1 972 km 87 5 geteer en 282 km ongeteer Desember 2003 80 Maltese bus Die hoofpaaie van Malta vanaf die mees suidelike punt tot die mees noordelike punt is die volgende Triq Birzebbuġa in Birzebbuġa Għar Dalamweg en Tal Barraniweg in Zejtun Santa Luċijalaan in Paola Aldo Morostraat Trunkstraat 13 Desemberstraat en Ħamrun Marsaverbypad in Marsa Regionalstraat in Santa Venera Msida Gzira San Ġwann St Andrew s straat in Swieqi Pembroke Malta Coaststraat in Baħar iċ Ċagħaq Salinastraat Kennedyrylaan St Paul s verbypad en Xemxija Hill in San Pawl il Baħar Mistra Hill Wettingerstraat Mellieħa verbypad en Marfaweg in Mellieħa Hoofsnelwee Busse xarabank of karozza tal linja is die primere metode van openbare vervoer Die diens wat in 1905 gestig is het n omvattende hervorming ondergaan in Julie 2011 Die bestuurstrukture het verander van selfstandige drywers wat hul eie voertuie bestuur na n diens wat aangebied word deur n enkele maatskappy deur middel van n openbare tender in Gozo wat beskou word as n klein netwerk word die diens direk gelewer 81 Die openbare tender is toegeken aan Arriva Malta n lid van die Arriva groep Die nuwe diens loop dag en nag Die vinnige dwarsstroomdienste werk teen n frekwensie van 30 minute Die dwarsstroomdiens moet verbind met hoofstroomdienste wat sal werk teen n frekwensie van tussen 10 en 30 minute Op streeks en plaaslike vlak sal die sylyne dorpe en omliggende gebiede elke 30 minute bedien Wisselaars is gelee in Valletta Mater Dei hospitaal Swieqi Paola Marsa Malta Internasionale Lughawe en Msida Tussen 1883 en 1931 het Malta n spoorlyn gehad wat Valletta met die weermagbarakke by Mtarfa verbind het via Mdina en n aantal stede en dorpe Die spoorlyn het in onbruik verval en is uiteindelik heeltemal gesluit met die bekendstelling van elektriese trems en busse Op die kruin van die bombardement van Malta gedurende die Tweede Wereldoorlog het Mussolini aangekondig dat sy magte die spoorwegstelsel vernietig het maar met die uitbreek van die oorlog was die spoorlyn alreeds vir nege jaar in onbruik Grand Harbour Malta Freeport een van die grootste Europese hawens Malta het drie groot natuurlike hawens op die hoofeiland Grand Harbour of Port IL Kbir gelee aan die oostekant van die hoofstad Valletta is al n hawe sedert die Romeinse tyd Dit het verskeie uitgebreide dokke en kaaie sowel as n passasierskipterminaal n Terminaal by Grand Harbour bedien ook veerbote wat Malta verbind met Pozzallo en Catania in Sisilie Marsamxett hawe gelee aan die westekant van Valletta huisves n aantal jagmarinas Marsaxlokk hawe Malta Freeport by Birzebbuġa aan die suid oostekant van Malta is die eiland se vernaamste vragterminaal Malta Freeport is die 11de besigste vraghouerhawe op die Europese vasteland en 46ste in die wereld met n handelsvolume van 2 3 miljoen twintigvoetlange eenhede in 2008 82 Daar is ook twee mensgemaakte hawens wat n passasiers en veerbootdiens bedien tussen Ċirkewwa Hawe op Malta en Mġarr Hawe op Gozo Die veerboot vaar daagliks verskeie kere heen en weer Malta Internasionale Lughawe Malta Internasionale Lughawe Ajruport Internazzjonali ta Malta is die enigste lughawe wat die Maltese eilande bedien Dit is op die terrein gebou wat voorheen deur die Britse Koninklike Lugmag se Luqa lugmagbasis gebruik was Daar is ook n Helihawe maar die geskeduleerde diens na Gozo is in 2006 gestaak Die helihawe op Gozo is by Xewkija Sedert Junie 2007 bedryf Harbour Air Malta n vliegbootdiens driekeer per dag tussen die seeterminale van Grand Hawe en Mgarr Hawe in Gozo n Air Malta vliegtuig Die nasionale lugredery is Air Malta met die Malta Internasionale Lughawe as basis Die lugredery bereik 36 bestemmings in Europa en Noord Afrika Die eienaars van Air Malta bestaan uit die regering van Malta 98 en private beleggers 2 Air Malta het 1 547 personeel in diens Dit het ook 25 aandeelhouding in Medavia Air Malta het al meer as 191 tussenredery kaartjie uitreikingsooreenkomste afgehandel met ander IATA lugrederye Dit het ook n kodedelings ooreenkoms met Qantas wat drie roetes dek In September 2007 sluit Air Malta twee ooreenkomste met die Abu Dhabi gestasioneerde Etihad Airways Air Malta verhuur twee bedryfsklaar Airbus vliegtuie aan Etihad Airways vir die winterseisoen wat op 1 September 2007 begin en verskaf operasionele ondersteuning op n ander Airbus A320 vliegtuig wat dit uitverhuur aan Etihad Airways Kommunikasie Wysig Die selfoonpenetrasietempo het op 101 3 gestaan aan die einde van 2009 83 Malta gebruik die GSM 900 en UMTS 3G selfoonstelsels Dit is versoenbaar met die res van die Europese lande Australie en ook Nieu Seeland Daar is geen areakodes in Malta nie intekenaars se nommers bestaan uit 8 syfers Vastelyn telefoonnommers gebruik die voornommers 21 en 27 terwyl selfoonnommers die voornommers 79 77 of 99 gebruik Vir internasionale oproepe na Malta moet mens eers die internasionale toegangskode skakel daarna die land se skakelkode 356 gevolg deur die intekenaar se nommer Geldeenheid Wysig Maltese beginnerspak ter geleentheid van die euro invoering Maltese euromunte vertoon die Maltese Kruis op die 2 en 1 munte die Maltese Wapen op die 0 50 0 20 en 0 10 muntstukke en die Mnajdratempels op die 0 05 0 02 en 0 01 munte 84 Malta het versamelaarsmunte gemunt met n sigwaarde wat wissel tussen 10 tot 50 euro Hierdie munte sit n bestaande nasionale praktyk voort van die munt van silwer en goue herdenkingsmunte In teenstelling met normale uitreikings is hierdie munte nie n wettige betaalmiddel in alle eurosones nie n Maltese 10 herdenkingsmunt kan byvoorbeeld nie gebruik word in enige ander land nie Vanaf 1972 tot met die bekendstelling van die euro in 2008 was die geldeenheid die Maltese lira wat die Maltese pond vervang het Die pond het die Maltese scudo vervang in 1798 Toerisme Wysig Mellieħa baaistrand Malta is n gewilde toeristebestemming met 1 2 miljoen toeriste per jaar 85 Drie keer meer toeriste besoek die eilande as wat daar inwoners is Toerisme infrastruktuur het dramaties toegeneem oor die afgelope paar jaar en n hele aantal goeie hotelle is beskikbaar op die eiland Oorontwikkeling en die vernietiging van tradisionele behuising is egter n groeiende bron van kommer n Toenemende aantal Maltese reis nou na die buiteland vir vakansie 86 In die afgelope jare word Malta bemark as n mediese toerismebestemming 87 Heelwat van die gesondheidstoerismeverskaffers help ontwikkeling aan in die bedryf Daar is egter geen Maltese hospitaal wat al n onafhanklike internasionale gesondheidsorgakkreditasie ondergaan het nie Malta is baie gewild onder Britse mediese toeriste 88 wat Maltese hospitale aanspoor om akkreditering van VK oorsprong te verkry soos die Trent Accreditation Scheme Dubbele akkreditering met die Amerikaansgeorienteerde Joint Commission is nodig indien hospitale in Malta wil kompeteer met die Verre Ooste en Latyns Amerika vir mediese toeriste uit die Verenigde State Wetenskap en tegnologie Wysig Malta het n samewerkingsooreenkoms met die Europese Ruimtevaartorganisasie ESA vir meer intensiewe samewerking rondom ESA projekte 89 Demografie Wysig Valletta Malta se historiese hoofstad Malta le elke tien jaar n bevolkings en behuisingsensus af Gebore Maltese maak die meerderheid van die bevolking uit Daar is egter minderhede van wie die meeste Britse boorlinge is en baie afgetree is op Malta Die bevolking van Malta was in Julie 2011 geskat op 408 000 16 In 2005 was 17 14 jaar oud of jonger 68 was in die 15 64 ouderdomsinterval terwyl die oorblywende 13 65 jaar en ouer was Malta se bevolkingsdigtheid van 1 282 per vierkante kilometer is by verre die hoogste in die EU en een van die hoogste in die wereld Die enigste sensusjaar wat n bevolkingsdaling getoon het was die van 1967 met n 1 7 afname Dit is toegeskryf aan n aansienlike emigrasie van Maltese burgers 90 Die inwonende Maltese bevolking van 2004 is beraam op 97 0 van die totale inwonende bevolking 91 Alle sensusse sedert 1842 toon n geringe meerderheid vroue teenoor mans Die 1901 en 1911 sensusse kom die naaste daaraan om n balans te toon Die hoogste vrou teenoor man verhouding is in 1957 getoon 1 088 1 000 sedertdien verklein die verhouding konstant Die 2005 sensus toon n 1 013 1 000 vrou teenoor man verhouding Bevolkingsgroei het afgeneem van 9 5 tussen die 1985 en 1995 sensusse tot 6 9 tussen die 1995 en 2005 sensusse n jaarlikse gemiddeld van 0 7 Die geboortesyfer het op 3 860 gestaan n afname van 21 8 volgens die 1995 sensus en die sterftesyfer op 3 025 Dus was daar n natuurlike groei van 835 vergeleke met 888 vir 2004 van wie meer as n honderd buitelandse inwoners was 92 Die bevolking se ouderdomsamestelling is soortgelyk aan die ouderdomsamestelling algemeen in die EU Sedert 1967 is daar n tendens van veroudering van die bevolking daar word verwag dat dit sal voortduur in die afsienbare toekoms Malta se ouderdom afhanklikheidsverhouding van 17 2 in 1995 het gestyg tot 19 8 in 2005 redelik laer as die EU se gemiddeld van 24 9 31 5 van die Maltese bevolking is onder die ouderdom van 25 in vergelyking met die EU se 29 1 maar die 50 64 ouderdomsgroep verteenwoordig 20 3 van die bevolking aansienlik hoer as die EU se 17 9 Die ouderdom afhanklikheidsverhouding sal na verwagting geleidelik styg in die komende jare Maltese wetgewing erken beide siviele en kanonieke kerkgeregtelike huwelike Nietigverklaringe deur die kerklike en burgerlike howe is nie verwant nie en word ook nie noodwendig wedersyds onderskryf nie Malta het ten gunste van egskeidingswetgewing gestem in n referendum gehou op 28 Mei 2011 93 Aborsie in Malta is onwettig n Persoon moet 16 wees om te kan trou 94 Die getal bruide onder die ouderdom van 25 het afgeneem van 1 471 in 1997 tot 766 in 2005 terwyl die aantal bruidegomme onder 25 gedaal het van 823 tot 311 Daar is n konstante tendens onder vroue om op n jonger ouderdom te trou as mans In 2005 was daar 51 bruide tussen die ouderdomme van 16 en 19 vergeleke met 8 bruidegomme 92 Teen die einde van 2007 was die totale bevolking 410 290 en daar word verwag dat dit tot 424 028 gaan styg teen 2025 Op die oomblik is vroue effens meer as mans en maak 50 3 van die bevolking uit Die grootste groepering van mense 7 5 val in die ouderdomsgroep 25 29 terwyl 7 3 in die ouderdomsgroepe 45 49 en 55 59 val 95 Taal Wysig Il Kantilena deur Pietru Caxaro is die oudste teks in Maltees 15de eeu Die Maltese taal Maltees Malti is die amptelike taal van Malta Neffens Maltees is Engels ook n amptelike taal en die landswette word in beide tale uitgevaardig Die Grondwet bepaal egter dat indien daar enige konflik tussen die Maltese en die Engelse teks van enige wet bestaan moet die Maltese teks se interpretasie voorrang geniet Maltees is oorspronklik n Semitiese taal wat afstam van die nou uitgestorwe Sisiliaans Arabiese Sisulo Arabiese dialek vanaf die suide van Italie 96 Die Maltese alfabet bestaan uit 30 letters gebaseer op die Latynse alfabet insluitend die diakrities veranderde letters z ċ en ġ sowel as die letters għ ħ en ie Maltees het n Semitiese basis met heelwat lenery vanaf Sisiliaans Italiaans n bietjie Frans en meer onlangs en toenemend uit Engels 97 Die taal sluit verskillende dialekte in wat heelwat kan wissel van een dorp na n ander of van die een eiland na die ander Die Euro barometer meld dat 100 van die bevolking Maltees praat Daarbenewens praat 88 van die bevolking Engels 66 Italiaans en 17 Frans 98 Hierdie wydverspreide kennis van tweede tale maak Malta een van die mees veeltalige lande in die Europese Unie n Studie van publieke menings oor watter taal verkies word het getoon dat 86 van die bevolking n voorkeur vir Maltees geniet 12 vir Engels en 2 vir Italiaans 99 Tog is die Italiaanse TV kanale wat Malta bereik vanaf Italiaanse uitsaaiers soos Mediaset en RAI steeds baie gewild 99 100 101 Italiaans was n amptelike taal van Malta neffens Maltees tot 1934 waarna dit deur Engels vervang is Geloof Wysig Die fasade van St John s Co Katedraal Die Grondwet van Malta verklaar die Rooms Katolieke geloof as die staatsgodsdiens hoewel verskanste voorsiening vir godsdiensvryheid gemaak word Freedom House en die CIA World Factbook rapporteer dat 98 van die bevolking Rooms Katoliek is alhoewel hierdie syfer hoogs debatteerbaar is Daar is meer as 360 kerke op Malta Gozo en Comino een kerk vir elke 1 000 inwoners Die parogiekerk Maltees il parroċċa of il knisja parrokjali is die argitektoniese en geografiese fokuspunt van elke Maltese stad en dorp en die vernaamste bron van burgerlike trots Hierdie burgerlike trots manifesteer op skouspelagtige wyse tydens die plaaslike dorps festas Dit dui die dag van die beskermheilige van elke gemeente aan met parade orkeste godsdienstige optogte spesiale misse vuurwerke veral klappers en ander feestelikhede Die Mosta koepel bekend as Ir Rotunda Malta is n Apostoliese bisdom Die Handelinge van die Apostels vertel dat n verhoorafwagtende Paulus op pad van Kreta na Rome skipbreuk gelei het op die eiland van Melite wat baie Bybelkenners as Malta identifiseer Die gebeure speel af rondom 60 nC 15 Die Handelinge van die Apostels verkondig dat Paulus drie maande op die eiland deurgebring het Hy het die siekes genees insluitend die vader van Publius die hoofman van die eiland Verskeie tradisies hou verband hiermee Die skipbreuk word gese het plaasgevind in die plek vandag bekend as St Paul s Bay Daar word gese dat Sint Publius Malta se eerste biskop was n Grot in Rabat nou bekend as St Paul s Grotto en in die omgewing waarvan bewyse van Christelike begrafnisse en rituele van die 3de eeu nC gevind is is onder die vroegste bekende plekke op die eiland van Christelike aanbidding Verdere bewyse van Christelike bedrywighede gedurende die tydperk van die Romeinse vervolging verskyn in grafkelders gelee onder verskeie plekke regoor die eiland insluitend die Katakombes van Paulus en Sint Agatha se Katakombes in Rabat net buite die mure van Mdina Laasgenoemde in besonder is pragtig beskilder tussen 1200 en 1480 hoewel plunderende Turke dit erg geskend het in die 1550 s Daar is ook n hele aantal grotkerke insluitende die grot in Mellieħa wat n altaar is vir die geboorte van Maria waar volgens legende Lukas n prent van die Madonna geverf het Dit is n plek vir pelgrimstogte sedert die Middeleeue Die Handelinge van die Raad van Kalsedoon het op rekord dat in 451 nC n sekere Acacius Biskop was van Malta Melitenus episcopus Dit is ook bekend dat in 501 nC n sekere Konstantinus episcopus Melitenensis teenwoordig was by die Vyfde Ekumeniese Raad In 588 het Pous Gregorius I vir Tucillus ontroon Miletinae Civitatis episcopus Die geestelikes en mense van Malta verkies Trajanus as sy opvolger in 599 nC Die laaste aangetekende Biskop van Malta voor die inval van die eilande was n Griek met die naam van Manas wat vervolgens in Palermo opgesluit is 102 Die Maltese historikus Giovanni Francesco Abela verklaar dat na hulle bekering tot die Christendom aan die hand van Paulus die Maltese hul Christelike geloof behou het ten spyte van die Fatimidiese inval Abela se geskrifte beskryf Malta as n goddelike geseende skans vir die Christelik Europese beskawing teen die verspreiding van Middellandse See Islam 25 Die plaaslike Christelike gemeenskap wat Rogier I van Sisilie x verwelkom het is verder aangevul deur immigrante uit Italie in die 12de en 13de eeu Zejtun middestad se parogiekerk Vir eeue was die Kerk in Malta ondergeskik aan die Bisdom van Palermo behalwe onder Karel van Anjou wat biskoppe vir Malta aangestel het asook op seldsame geleenthede die Spanjaarde en later ook die Ridders Sedert 1808 is alle biskoppe van Malta Maltees As n gevolg van die Normandiese en Spaanse tydperke en die oppergesag van die Ridders het Malta die vroom Katolieke nasie geword wat dit vandag is Dit is die moeite werd om daarop te let dat die Kantoor van die Inkwisiteur van Malta n baie lang dienstermyn op die eiland gehad het sedert sy stigting in 1530 die laaste Inkwisiteur het die eiland verlaat in 1798 nadat die Ridders mag oorgegee het aan Napoleon Bonaparte Gedurende die tydperk van die Republiek van Venesie het verskeie Maltese families geemigreer na Corfu Hul afstammelinge maak nou ongeveer twee derdes van die gemeenskap van sowat 4000 Katolieke op wat nou bly op die eiland Die beskermheiliges van Malta is Paulus Sint Publius Sint Agatha en Sint George Alhoewel nie n beskermheilige nie word Sint George Preca San Ġorġ Preca grootliks vereer as die eerste gekanoniseerde Maltese heilige Pous Benedictus XVI kanoniseer hom op 3 Junie 2007 Ook word n aantal Maltese individue erken as Geseendes insluitende Maria Adeodata Pisani en Nazju Falzon met Pous Johannes Paulus II wat hulle tot saliges verklaar in 2001 Verskeie Rooms Katolieke godsdienstige bestellings is teenwoordig in Malta insluitend die Jesuiete Franciskane Dominikane en die Kleine Susters van die armes Die meeste gemeentelede van die plaaslike Protestantse kerke is nie Maltees nie hul gemeentes trek baie van die Britse afgetredenes wat op die eiland bly asook vakansiegangers van baie ander lande Daar is ongeveer 500 Jehova Getuies 103 Die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae Mormone die Bybelse Baptistekerk en die Genootskap van Evangeliese Kerke het ongeveer 60 affiliasies Daar is ook n paar kerke van ander denominasies soos Sint Andrew se Skotse Kerk in Valletta n gesamentlike Presbiteriaanse en Metodiste gemeente en Paulus se Anglikaanse katedraal sowel as n Sewende Daagse Adventistekerk in Birkirkara Mariam Al Batool moskee in Paola Malta Die Joodse bevolking van Malta bereik sy hoogtepunt in die Middeleeue onder Normandiese heerskappy In 1479 kom Malta en Sisilie onder Aragonese heerskappy Die Alhambra dekreet van 1492 dwing alle Jode om die land te verlaat Hulle word gedwing om slegs n paar van hul besittings saam te neem n Paar dosyn Maltese Jode kon dalk tot die Christendom bekeer het in daardie tyd om op die eiland te bly Vandag is daar een Joodse gemeente Zen Boeddhisme en die Baha i geloof maak aanspraak op sowat 40 lede Daar is een moskee n Moslem laerskool het onlangs oopgemaak sy bestaan bly n punt van omstredenheid Van die geraamde 3000 Moslems in Malta is ongeveer 2250 buitelanders ongeveer 600 genaturaliseerde burgers en ongeveer 150 is inheemse Maltese 104 Migrasie Wysig Immigrasie Wysig Kindermigrasie gedenkteken by die Valletta Waterfront ter herdenking van die 310 kinders wat tussen 1950 en 1965 na Australie migreer het As n lidstaat van die Europese Unie en n party tot die Schengen ooreenkoms pas Malta die visumbeleid van die EU toe Dit beteken dat om die land binne te kom Burgers van die EU en die Europese Ekonomiese Ruimte EER Noorwee Ysland en Liechtenstein en hulle spesiale gebiede en Switserland benodig slegs n paspoort of n nasionale identiteitskaart Behalwe vir Roemeense en Bulgaarse landgenote benodig landsburgers in hierdie kategorie nie wettige werk en verblyfpermitte in Malta nie 105 Landsburgers van sommige nie EU en nie EER lande meeste van die Wes Balkanlande die meeste lande op die Amerikaanse kontinent Australie Nieu Seeland Suid Korea Maleisie en Japan benodig slegs n paspoort nie n visum nie as hulle minder as 90 dae vertoef Burgers van ander lande het n paspoort en n visum nodig om die land binne te kom visums is geldig vir een maand Die geraamde netto invloei deur gebruik te maak van data vir 2002 2004 was 1 913 persone jaarliks Oor die laaste 10 jaar het Malta n jaarlikse gemiddeld van 425 emigrante terug verwelkom 91 Gedurende 2006 het n totaal van 1 800 onwettige immigrante Malta bereik vanaf die Noord Afrikaanse kus Die meeste van hulle was van plan om die vasteland van Europa te bereik en het op Malta op geeindig as gevolg van hul substandaard skepe wat breek of hulle is gevang deur Maltese en ander EU amptenare 106 107 In die eerste helfte van 2006 het 967 ongeoorloofde immigrante in Malta aangekom x omtrent dubbel die 473 wat in dieselfde periode in 2005 daar aangeland het 108 Heelwat immigrante het al omgekom met die vaart oor die Middellandse See met een noemenswaardige voorval die van die Mei 2007 Malta bootramp Ongeveer 45 van die immigrante wat in Malta aanland is vlugtelinge 5 of beskermde humanitere status 40 toegestaan n Witskrif wat voorstel dat vlugtelinge al langer as 10 jaar op Malta woonagtig Maltese burgerskap toegeken moet word is in 2005 uitgereik Histories het Malta toevlug verleen en bygestaan in hul hervestiging aan tot 800 of so Oos Afrikaanse Asiers wat uitgesit is vanuit Uganda deur Idi Amin en net onder n duisend Irakese op vlug van Saddam Hoesein se regime Aanhoudingskoste vir die eerste helfte van 2006 alleen was 746 385 109 In 2005 probeer Malta om steun van die EU kry met betrekking tot die ontvangs van ongeoorloofde immigrante repatriasie vir die wat vlugtelingstatus geweier is die hervestiging van vlugtelinge in lande van die Europese Unie en maritieme veiligheid 110 In Desember 2005 het die Europese Raad die Globale benadering tot Migrasie Prioriteitsaksies gerig op Afrika en die Middellandse See aangeneem maar die ontplooiing van genoemde aksies is beperk tot die westelike Middellandse See Dit plaas verdere druk op die sentrale Middellandse Seeroete vir onreelmatige immigrasie van wie Malta n deel vorm Emigrasie Wysig In die 19de eeu het die meeste emigrasie van Malta na Noord Afrika en die Midde Ooste plaas gevind hoewel die tempo van terugmigrasie hoog was 111 Nietemin het Maltese gemeenskappe ontstaan in hierdie streke Teen 1900 byvoorbeeld het die Britse konsulere ramings daarop gedui dat daar 5 326 Maltese in Tunisie was In 1903 was daar beweer dat 15 000 mense van Maltese oorsprong in Algerie gewoon het 112 Malta het beduidende emigrasie ervaar as n gevolg van die ineenstorting van n konstruksie oplewing in 1907 en na die Tweede Wereldoorlog toe die geboortesyfer aansienlik toegeneem het maar in die 20ste eeu het die meeste emigrante na bestemmings in die Nuwe Wereld verhuis veral die Verenigde State en Australie Na die Tweede Wereldoorlog het Malta se Emigrasie Departement emigrante gehelp met die koste van hul reis Tussen 1948 en 1967 het 30 persent van die bevolking geemigreer 111 Tussen 1946 en die laat 1970 s verlaat meer as 140 000 mense Malta met behulp van die ondersteunende oortog skema met 57 6 wat migreer na Australie 22 na die Verenigde Koninkryk 13 na Kanada en 7 na die Verenigde State 113 Maltese migrasiepatrone 1946 1996 114 Land Na Van Netto migrasie Terugkeer Australie 86 787 17 847 68 940 21 56Kanada 19 792 4 798 14 997 24 24VK 31 489 12 659 18 830 40 20V S A 11 601 2 580 9 021 22 24Ander 907 740 55 07Totaal 155 060 39 087 115 973 25 21 Emigrasie val dramaties na die middel 1970 s en het sedertdien opgehou om n sosiale verskynsel van belang te wees Sedert Malta by die EU aangesluit het in 2004 het uitgeweke gemeenskappe ontstaan in n hele aantal Europese lande veral in Belgie en Luxemburg Onderwys Wysig Die Universiteit van Malta n Biblioteek in Valletta Primere skoolopleiding is sedert 1946 verpligtend en sekondere onderwys tot die ouderdom van sestien is verpligtend gemaak in 1971 Die staat en die Rooms Katolieke Kerk verskaf gratis onderwys beide bestuur n hele aantal skole in Malta en Gozo insluitende die De La Salle kollege in Cospicua Sint Aloysius kollege in Birkirkara Sint Joseph se skool in Blata l Bajda en Sint Monica meisieskool in Mosta n Hele aantal privaatskole is in bedryf in Malta onder andere San Andrea skool en San Anton skool in die L Imselliet vallei l o Mġarr Sint Martin se kollege in Swatar en Sint Michael se skool in San Ġwann Sedert 2008 is daar twee internasionale skole Verdala internasionale skool en QSI Malta Die staat betaal n gedeelte van onderwysers se salarisse in die kerkskole 115 Onderwys in Malta is gebaseer op die Britse model Primere skoling duur ses jaar Op die ouderdom van 11 skryf leerlinge n eksamen vir toelating tot n sekondere skool of n kerkskool die gemeenskaplike toelatingseksamen of n openbare skool Leerlinge skryf die SEC O vlak eksamens op 16 met sekere vakke soos Wiskunde Engels en Maltees wat geslaag moet word Leerders kan kies om verder te gaan studeer by n sesde vorm kollege soos Junior kollege Sint Aloysius kollege De La Salle kollege Sint Edward s kollege of anders by n ander post sekondere instelling soos MCAST Die sesde vorm kursus duur twee jaar waarna die Matrikulasie eksamen afgele word Na gelang van hul prestasie kan studente dan aansoek doen vir n voorgraadse graad of diploma Die Universiteit van Malta bied tersiere onderwys aan op diploma voorgraadse en nagraadse vlak Die volwasse geletterheidsvlak staan op 99 5 http www indexmundi com facts malta literacy rate Maltees en Engels word albei as onderrigtaal gebruik op primere en sekondere skoolvlak en beide tale is ook verpligte vakke Openbare skole is geneig om beide Maltees en Engels op n gebalanseerde wyse te gebruik Private skole verkies om Engels as onderrigtaal te gebruik so ook die geval in die meeste departemente van die Universiteit van Malta dit het uiteraard n beperkende invloed op die vermoe en die ontwikkeling van die Maltese taal 99 Die meeste universiteitskursusse is in Engels 96 Van die totale aantal studente wat n eerste vreemde taal op sekondere vlak studeer neem 51 Italiaans terwyl 38 Frans neem Ander keuses sluit Duits Russies Spaans en Arabies in 99 116 Gesondheidsorg Wysig Die Sacra Infermeria is vanaf die 16de tot die 20ste eeu as n hospitaal gebruik Dit huisves nou die Mediterreense Konferensiesentrum Mater Dei hospitaal Malta het n lang geskiedenis in die verskaffing van openbaar befondsde gesondheidsorg Die eerste aangetekende hospitaal in die land was alreeds in gebruik teen 1372 117 Deesdae het Malta beide n openbare gesondheiddiensstelsel bekend as die staatsgesondheiddiens waar gesondheidsorg gratis is by die afleweringspunt en n private gesondheidsdiensstelsel 118 119 Malta het n sterk algemene praktisyn gelewerde primere versorgingsbasis en die openbare hospitale verskaf sekondere en tersiere versorging Die Maltese Ministerie van Gesondheid beveel buitelandse inwoners aan om private mediese versekering uit te neem 120 Malta word vyfde geplaas op die Wereldgesondheidsorganisasie se ranglys van die wereld se gesondheidstelsels 121 in vergelyking met die Verenigde State 37 Australie 32 Verenigde Koninkryk 18 en Kanada 30 Die gesondheidsdiensstelsel in Malta toon heelwat ooreenkomste met die Britse stelsel 122 aangesien gesondheidsorg gratis is by die leweringspunt Malta spog ook met vrywillige organisasies soos die Emergency Fire amp Rescue Unit EFRU en St John Ambulance wat noodhulp en verplegingsdienste lewer tydens gebeure waarby skares betrokke is Die Mater Dei hospitaal Malta se primere hospitaal is in 2007 geopen Dit is een van die grootste mediese geboue in Europa Ander staatshospitale in Malta sluit in Paul Boffa hospitaal n onkologie hospitaal in Floriana St Vincent De Paule hospitaal n geriatriehospitaal Gozo algemene hospitaal die enigste hospitaal op Gozo Daarbenewens het Malta drie groot private hospitale St Philip se hospitaal met n kapasiteit van 75 beddens is in Santa Venera tans gesluit St James Capua hospitaal die voormalige Capua Palace hospitaal met 80 beddens is in Sliema St James hospitaal het verskeie persele onder andere n 13 bed eenheid in Zabbar sowel as n vennoothospitaal in Libie St Mark se kliniek in Msida met n kapasiteit van 5 beddens bied ook n private hospitaaldienste 122 Die Universiteit van Malta het n mediese skool en n Fakulteit van Gesondheidswetenskappe Laasgenoemde offer diploma BSc graad en nagraadse kursusse aan in n aantal gesondheidsdienste dissiplines Die Mediese Vereniging van Malta MMSA verteenwoordig praktisyns in die mediese professie MMSA is n afsonderlike liggaam wat Maltese mediese studente verteenwoordig en is n lid van EMSA en IFMSA MIME die Maltese Instituut vir Mediese Onderrig is n instituut onlangs begin om volgehoue mediese onderrig aan dokters in Malta sowel as mediese studente te verskaf Die Basisprogram wat in die Verenigde Koninkryk gevolg word is geimplementeer in Malta ten einde die uittog van pas gegradueerde dokters na die Britse Eilande te stuit MADS die Malta Vereniging van Tandheelkundige Studente is n studente vereniging gemoeid met die regte van Tandheelkunde studente van die Fakulteit van Tandheelkunde aan die Universiteit van Malta Dit is geaffilieer met IADS die Internasionale Vereniging vir Tandheelkundige Studente Kultuur WysigDie Maltese kultuur is n refleksie van al die verskillende kulture wat deur die eeue heen met die eiland in aanraking was insluitende die naburige Mediterreense kulture en die kulture van die nasies wat vir lang periodes oor Malta geheers het voor onafhanklikheid in 1964 Musiek Wysig Manoel teater Europa se derde oudste werkende teater Nou ook Malta se nasionale teater en tuiste van die Maltese filharmoniese orkes Terwyl Maltese musiek deesdae grotendeels Westers van aard is sluit dit tradisionele musiek in bekend as għana Dit bestaan uit agtergrondmusiek met folk kitaar terwyl n paar mense gewoonlik mans beurte maak om in n singende trant te redeneer en argumenteer Die doel van die lirieke wat op die plek opgemaak word is om n vriendelik uitdagende atmosfeer te skep en neem n paar jaar se oefen om die verlangde artistieke kwaliteite te kombineer met effektiewe debatvoering Literatuur Wysig Gedokumenteerde Maltese literatuur is oor die 200 jaar oud Onlangse opgrawings van n liefdesballade getuig egter van literere aktiwiteite in die plaaslike tong alreeds in die Middeleeue Malta het n tradisie van Romatieke literere werke wat n hoogtepunt bereik het met die werk van Dun Karm hulle nasionale digter Latere skrywers soos Ruzar Briffa en Karmenu Vassallo het probeer om hulleself te distansieer van die rigiede stelsels van formele tema versbou Dit was in die laat 1960 s dat Maltese literatuur die mees radikale transformasie onder digters prosaskrywers en dramaturge ondergaan het Name van betekenisvolle digters wat uitstaan in die laaste 15 jaar van die 20ste eeu is Mario Azzopardi Victor Fenech Oliver Friggieri Joe Friggieri Charles Flores Daniel Massa Maria Ganado Lillian Sciberras en Akille Mizzi In prosa het Frans Sammut Paul P Borg en Joe J Camilleri die avant garde gelei en aan die teaterkant was daar Francis Ebejer Alfred Sant Doreen Micallef Oreste Calleja Joe Friggieri en Martin Gauci Die daaropvolgende generasie van skrywers het die pad verder oopgekap veral in prosa Guze Stagno Karl Schembri en Clare Azzopardi is jong skrywers wat vinnig besig is om hulleself te vestig terwyl prominente digters onder andere Adrian Grima Immanuel Mifsud Norbert Bugeja en Simone Inguanez uitstaan Tipiese argitektuur van onlangse geboue in Malta In literere kritieklewering het Peter Serracino Inglott Oliver Friggieri en Charles Briffa opmerkbare historiese filosofiese en psigososiale temas na die Maltese teorie gebring Ander skrywers gebore in Malta of van Maltese afkoms het gevestigde loopbane oorsee Onder hulle gereken is die romanskrywer Trezza Azzopardi topverkoper kinderboekskrywer Saviour Pirotta en strokiesverhaal tekenaar joernalis Joe Sacco Kuns en argitektuur Wysig Laer Barrakka tuine Die Maltese argitektuur is oor die strek van die eilande se geskiedenis beinvloed deur heelwat verskillende Mediterreense kulture en Britse argitektuur Die eerste eilandbewoners het Ġgantija opgerig een van die oudste mensgemaakte losstaande strukture in die wereld Die Neolitiese tempelbouers van 3800 2500 vC het die talle Maltese tempels versier met bas relief ontwerpe insluitend spirale vol suggestie van die boom van die lewe en diereportrette ontwerpe geverf met rooi oker keramiekwerk en n uitgebreide versameling van mensvormige standbeelde spesifiek die Venus van Malta Dit kan by die tempels self besigtig word veral opmerklik die Hipogeum en Tarxien tempels en ook by die Nasionale Argeologiemuseum in Valletta Malta is tans besig met verskeie grootskaalse bouprojekte insluitend die oprig van SmartCity Malta die M Torings en Pendergardens terwyl plekke soos die Valletta waterfront en Tigne punt opknappingswerk ondergaan Die Romeinse tydperk het hoogs dekoratiewe mosaiekvloere marmer kolonnades en klassieke beeldhouwerk bekend gestel waarvan baie goed opgepasde en bewaarde oorblyfsels gesien kan word in n Romeinse domus n plattelandse villa net buite die mure van Mdina Die vroee Christen fresko s wat die katakombes onder Malta versier toon n geneigdheid tot oostelike Bisantynse smaak Hierdie smaak het ook die pogings van die Middeleeuse Maltese kunstenaars beinvloed maar hulle is namate verlei deur die Romanesk en Suid gotiese bewegings Teen die einde van die 15de eeu het Maltese kunstenaars net soos hulle tydgenote in naburige Sisilie onder die invloed gekom van die skool van Antonello de Massina wat Renaissance ideale en konsepte bekend gestel het aan die sierkunste in Malta 123 Die skrywende Hieronymus 1607 1608 deur Caravaggio Olie op doek Valletta Johanneskatedraal Malta se artistieke nalatenskap het behoorlik geblom onder die Hospitaalridders wat Italiaanse en Vlaamse manieristiese skilders ingebring het om hulle paleise en die kerke te versier by uitstek Matteo Perez d Aleccio wie se werke in die Magistrale paleis en Johanneskatedraal in Valletta te sien is asook Filippo Paladini wat aktief in Malta besig was vanaf 1590 tot 1595 Manierisme het vir baie jare nog die smaak en ideale van plaaslike Maltese kunstenaars besiel 123 Die aankoms van Caravaggio op Malta wat ten minste sewe werke gedurende sy 15 maande verblyf op die eiland geverf het het die plaaslike kuns nog verder vernuwe en aangevuur Twee van Caravaggio se mees vername werke Die onthoofding van Johannes die doper en Die skrywende Hieronymus is op tentoonstelling in die oratorium van die Johanneskatedraal Sy nalatenskap is ook duidelik te sien in die werke van die plaaslike kunstenaars Giulio Cassarino 1582 1637 en Stefano Erardi 1630 1716 Die Baroktydperk wat daarop gevolg het was egter bestem om die mees blywende impak op die Maltese kuns en argitektuur te he Die roemryke gewelfskildering van die beroemde Kalabriese skilder Mattia Preti het die streng manieristiese binnekant van die Johanneskatedraal omskep in n Barokmeesterstuk Preti het die laaste 40 jaar van sy lewe in Malta deurgebring waar hy baie van sy beste werke geskilder het op tentoonstelling in die Skone kunstemuseum in Valletta Tydens hierdie periode het die plaaslike beeldhouer Melchior Gafa 1639 1667 verrys as een van die top Barokbeeldhouers van die Roomse Skool Die beleg van Malta Vlug van die Turke deur Matteo Perez d Aleccio Gedurende die 17de en 18de eeu het Napolitaanse en Rokoko invloede te voorskyn gekom in die werke van die Italiaanse skilders Luca Giordano 1632 1705 en Francesco Solimena 1657 1747 en is duidelik te bespeur in die werk van kontemporere Maltese skilders soos Giovanni Nicola Buhagiar 1698 1752 en Francesco Zahra 1710 1773 Die Rokoko beweging is heelwat versterk met die verhuising van Antoine de Favray 1706 1798 na Malta wat as hofskilder gedien het onder Grootmeester Pinto in 1744 Neoklassisisme het ietwat van n invloed gehad onder sekere plaaslike Maltese kunstenaars in die laat 18de eeu maar die modegier het agteruit beweeg in die vroee 19de eeu met die plaaslike kerkowerhede miskien in n poging om die Katolieke kerk se vasberadenheid teen die bemerkbare Protestantse gevaar te versterk gedurende die vroeere Britse heerskappy in Malta wat gretig was om die gelowige temas voorgestaan deur die Nasareense beweging onder kunstenaars te omarm Romantiek getemper deur die naturalisme bekendgestel in Malta deur Giuseppe Cali het die salon kunstenaars van die vroeg 20ste eeu besiel insluitende Edward en Robert Caruana Dingli Die Parlement het die Nasionale Kunsskool in die 1920 s tot bestaan geroep Gedurende die herstelperiode wat op die Tweede wereldoorlog gevolg het het n opkomende Moderne kunstegroep wie se lede Josef Kalleya 1898 1998 George Preca 1909 1984 Anton Inglott 1915 1945 Emvin Cremona 1919 1986 Frank Portelli b 1922 Antoine Camilleri b 1922 en Esprit Barthet b 1919 ingesluit het die plaaslike kunste landskap heelwat versterk Kookkuns Wysig Pastizzi n tipiese Maltese versnappering Ftira n tipe Maltese brood Maltese kookkuns toon sterk Sisiliaanse en Engelse invloede asook invloede van Spaanse Maghreb en Provensaalse kookkuns n Aantal streeksvariasies spesifiek wat Gozo betref kan opgemerk word asook seisoenale variasies wat gekoppel is aan die beskikbaarheid van produkte en Christenfeeste soos Vastyd Paasfees en Kersfees Kos is van historiese belang in die ontwikkeling van die nasionale identiteit spesifiek die tradisionele fentaka byvoorbeeld gestoofde of gebraaide haas Gebruike en Gewoontes Wysig n Charities Aid Foundation studie gedoen in 2010 het bevind dat Maltese die mees vrygewige mense in die wereld is met 83 wat tot liefdadigheidswerk bydra 124 Maltese volksverhale sluit heelwat stories in van geheimsinnige skepsels en bonatuurlike gebeure Die stories is baie omvattend saamgestel deur die geleerde en pionier in Maltese argeologie Manwel Magri 125 in sy kern kritiese resensie Ħrejjef Missirijietna Stories van ons Voorvaders Die versameling van materiaal het daaropvolgende navorsers en akademici geinspireer om tradisionele sprokies fabels en legendes te versamel van regoor die Argipel Magri se werk het ook n reeks strokiesprentboeke geinspireer vrygestel deur Klabb Kotba Maltin in 1984 die titels sluit in Bin is Sultan Jizzewweġ x Xebba tat Tronġiet Mewwija en Ir Rjieħ Baie van die stories is heel populer oorgeskryf as Kinderlektuur deur skrywers wat in Maltees skryf soos Trevor Zahra Terwyl reuse hekse en drake in baie van die stories voorkom is daar sommige wat net unieke Maltese skepsels bevat soos die Kaw kaw Il Belliegħa en L Imħalla onder andere Die tradisioneel Maltese obsessie met die handhawing van spirituele of rituele reinheid 126 beteken dat baie van die skepsels die rol gespeel het van wagte van verbode of beperkte gebiede wat enkelinge aanval wat die streng gedragskodes gebreek het wat die pre industriele eilandgemeenskap gekenmerk het Tradisies Wysig Tradisionele Maltese gesegdes openbaar n kulturele besorgdheid met swangerskap en vrugbaarheid iz zwieġ mingħajr tarbija ma fihx tgawdija n kinderlose huwelik kan nie n gelukkige huwelik wees nie Dit is n oortuiging wat Malta met baie ander Mediterreense kulture deel In Maltese volksverhale is die plaaslike variant van die klassieke afsluitingsformule en hulle het lank en gelukkig saam gelewe iets soos u għammru u tgħammru u spiċċat en hulle het saam gebly en kinders saam gehad en dit is die einde van die storie 127 Plattelandse Malta deel saam met die Mediterreense gemeenskap verskeie bygelowe rondom vrugbaarheid menstruasie en swangerskap insluitende die vermyding van begraafplase in die maande in aanloop tot swangerskap asook die vermyding van sekere kosse tydens maandstonde Verwagtende vroue word aangemoedig om hulle hunkering na sekere kosse te vervul uit vrees dat die ongebore kind n gelyksoortige geboortevlek sal ontwikkel Maltees xewqa letterlik begeerte of hunkering Maltese en Sisiliaanse vroue deel ook sekere tradisies wat blykbaar die ongebore kind se geslag kan voorspel soos die maanstande tydens die verwagte geboorte datum of die baba hoog of laag gedra word tydens swangerskap en die beweging van die trouring swaaiende aan n toutjie reg bo die maag sywaarts vir n dogter en vorentoe en agtertoe vir n seun Maltese pasgeborenes is tradisioneel so gou as moontlik gedoop deels uit vrees vir limbus indien die kind sterf tydens suigelingskap en deels omdat daar volgens Maltese en Sisiliaanse oorlewing geglo word n ongedoopte kind is nog nie n Christen nie maar steeds n Turk Tradisionele Maltese fyngebak wat tydens doopseremonies voorgesit word sluit in biskuttini tal magħmudija amandelkoekies bedek met wit of pink versiersuiker it torta tal marmorata gekruide hartvormige tert van sjokolade gegeurde amandeldeeg en n likeur bekend as rozolin gemaak met roosblare viooltjies en amandels Met n kind se eerste verjaarsdag volgens n tradisie wat tot vandag oorleef moet Maltese ouers n spel genaamd il quċċija organiseer waarby n verskeidenheid van simboliese items lukraak rondom die sittende kind geplaas word Die items mag n hardgekookte eier n Bybel n kruisbeeld of bidsnoere n boek en so voorts wees Die item waarin die kind die meeste belangstelling toon word gese openbaar sy rykdom en lewensweg as volwassene Geld dui op n rykdom terwyl n boek intelligensie aantoon en moontlik dui op n loopbaan as onderwyser Kinders wat n potlood of pen kies word skrywers Die kies van Bybels of bidsnoere dui op n geestelike of kloosterlewe Indien die kind n hardgekookte eier kies gaan hy n lang lewe met baie kinders he Meer onlangse toevoegings sluit in sakrekenaars rekeningkunde gare mode en houtlepels kookkuns en goeie aptyt Tradisionele Maltese huwelike word gekenmerk deur die bruidspaar wat met n gevolg loop onder n versierde baldakyn vanaf die bruid se familie se huis tot by die parogiekerk met sangers wat agterna loop en serenades sing vir die bruid en bruidegom Die Maltese woord vir hierdie gebruik is il ġilwa Die gebruik saam met vele ander het lank reeds van die eiland af verdwyn en plek gemaak vir meer moderne gewoontes Nuwe vroue dra die għonnella n tradisionele item van Maltese kleredrag Dit word egter nie meer in moderne Malta gedra nie Hedendaagse paartjies trou in kerke en kapelle in die dorp van hulle keuse Die huweliksbevestiging word gewoonlik gevolg deur n rojale huweliksonthaal wat geredelik etlike honderde gaste insluit Van tyd tot tyd sal paartjies probeer om van die tradisionele elemente in hul troudagvieringe in te werk n Herlewing in die tradisionele huwelik kon aanskou word in Mei 2007 toe duisende Maltese en toeriste n tradisionele Maltese huwelik bygewoon het in 16de eeu se styl in die dorpie Zurrieq Dit het il ġilwa ingesluit wat die paartjie na n huwelikseremonie gelei het op die parvis van die Sint Andrew kapel Die onthaal wat daarop gevolg het is gekenmerk deur volksmusiek għana en dans Feeste Wysig Die standbeeld van St George tydens die Festa Victoria Gozo Heilige Week optog in Zebbug Plaaslike feeste wat ooreenstem met die in die suide van Italie is algemeen in Malta en Gozo Daar word huwelike dope en vernaam heilige dae waar beskermheiliges in die plaaslike parogie vereer word gevier Tydens heilige dae bereik die festa n hoogtepunt met n Hoogmis wat n diens oor die lewe en prestasies van die beskermheilige insluit Daarna word n standbeeld van die heilige deur die strate geneem met n plegtige optog gevolg deur die gelowiges in gebed Die heilige atmosfeer maak egter gou plek vir n paar dae van joligheid orkesoptogte vuurwerke en laatnag partytjies Lija is n dorpie bekend vir sy vuurwerkvertonings Die Karnaval Maltees il karnival ta Malta het n belangrike plek op die kulturele kalender van Malta nadat Grootmeester Piero de Ponte dit bekendgestel het op die eilande in 1535 Dit word gehou in die week wat Aswoensdag voorafgaan en sluit tipies in maskerballe kostuumdrag en groteske maskerkompetisies uitbundige laatnag partytjies kleurvolle confetti parades met allegoriese vlotte wat oor opsig gehou word deur Koning Karnaval marsorkeste en kostuumdraende karnalvalgangers Heilige Week Maltees il Ġimgħa Mqaddsa begin op Palmsondag Ħadd il Palm en eindig op Paassondag Ħadd il Għid Heelwat gelowige tradisies meeste daarvan oorgedra van generasie tot generasie is deel van die Paasfeesviering op die Maltese eilande wat die dood en opstanding van Jesus herdenk Mnarja of l Imnarja uitgespreek lim nar ja is een van die belangrikste datums op die Maltese kultuurkalender Amptelik is dit n nasionale fees opgedra aan die fees van Petrus en Paulus Dit kan terug geneem word tot die heidense Romeinse fees van Luminaria letterlik die illuminasie wanneer fakkels en vreugdesvure aangesteek word vroegaand op 29 Junie As nasionale fees sedert die Ridders se heerskappy is Mnarja n tradisionele Maltese feesviering van kos geloof en musiek Die feesvieringe skop nog steeds af met die lees van die bandu n amptelike regeringsaankondiging wat voorgelees word in Malta op die dag sedert die 16de eeu Oorspronklik is Mnarja gevier buite Paulus se grot in die noorde van Malta Teen 1613 egter het die fokus van die vierings geskuif na die Pauluskatedraal in Mdina wat n fakkelparade ingesluit het die afvuur van 100 kruitbomme perderenne en naellope onder mans seuns en slawe Moderne Mnarja feeste vind plaas in en om die boslande van Buskett net buite die dorp Rabat Dit word oorvertel dan onder die Ridders se heerskappy hierdie die een dag in die jaar was wat Maltese toegelaat is om wilde haas te jag en eet wat andersins beperk was tot die Ridders vir plesierjag Die noue band tussen Mnarja en haasbredie Maltees fenkata is vandag nog steeds sterk In 1854 het die Britse goewerneur William Reid n landbouskou by Buskett geopen wat nog steeds vandag gehou word Die landbou uitstallings is vandag steeds n rudimentere deel van die Mnajra feesvieringe Mnarja is deesdae een van die min geleenthede waar deelnemers nog die tradisionele għana kan hoor Tradisioneel het n bruidegom belowe om sy bruid na Mnarja te neem gedurende hulle eerste huweliksjaar Vir goeie geluk sou baie bruide die fees in hulle trourok en sluier bywoon Die gewoonte het egter lank terug reeds in onbruik verval Isle of MTV is n eendaagse musiekfees wat vervaardig en uitgesaai word op n jaarlikse basis deur MTV Die fees is sedert 2007 jaarliks gehou in Malta met vername popkunstenaars wat elke jaar optree Sedert die fees na Malta gebring is is dit aangebied by die Graanskure in Floriana n opelugarea groot genoeg vir ongeveer 50 000 individue 128 In 2012 is optredes gelewer deur die wereldwye hoogaangeskrewe kunstenaars Flo Rida Nelly Furtado en Will I Am te Fosos plein in Floriana Meer as 50 000 mense was teenwoordig wat dit die hoogste bywoningsyfer tot nog toe gemaak het 129 In 2009 is die eerste Nuwejaar straatpartytjie georganiseer in Malta in parallel met ander groot lande in die wereld s n Alhoewel die geleentheid nie besonder goed geadverteer was nie en boonop hoogs kontroversieel was as gevolg van die afsluit van n hoofstraat op die dag is dit as suksesvol beskou en sal heel moontlik elke jaar gereel word 130 Die Malta Internasionale Vuurwerke fees is n jaarlikse fees wat georganiseer word in Grand Harbour te Valletta sedert 2003 Die fees bied vuurwerkvertonings aan deur n aantal Maltese asook buitelandse vuurwerkevervaardigers Die fees vind gewoonlik die laaste week van April plaas elke jaar Vakansiedae Wysig Maltese publieke vakansiedae Dag Vakansie1 Januarie Nuwejaarsdag10 Februarie Paulus se skipbreuk19 Maart Sint Josefdag31 Maart VryheidsdagMaart April datum verander Goeie Vrydag1 Mei Werkersdag7 Junie Sette Giugno29 Junie Petrus en Paulus dag L Imnarja 15 Augustus Mariahemelvaart Santa Marija 8 September Ons liewe vrou van oorwinnings21 September Onafhanklikheidsdag8 Desember Maria Onbevlekte Ontvangenis13 Desember Republiekdag25 Desember Kersfees Sport Wysig Die Ta Qali stadion is die tuiste van die Maltese nasionale sokkerspan Sokker is die gewildste sport in Malta Die nasionale stadium word Ta Qali stadion genoem Die nasionale sokkerspan het al verskeie wedstryde gewen teen groter teenstanders wat al in finale gespeel het in Wereldbekertoernooie soos Belgie Hongarye en Griekeland Die top sokkerliga in Malta word die Maltese Premierliga genoem en bestaan uit 12 spanne Waterpolo is ook baie gewild in Malta Die Nasionale waterpolo span van Malta het al groot hoogtes bereik teen sterk opponente en het twee keer al aan die Olimpiese Spele deelgeneem Maltese klubs kompeteer in die Europese klubkampioenskappe georganiseer deur LEN en word beskou as deel van die top 10 waterpolo ligas in Europa Rugby is n gewilde sport in Malta wat tans 41ste 12 Augustus 2011 op die wereldranglys le Hulle het onlangs groot suksesse behaal teen spanne soos Swede Kroasie en Litoue Rugby liga word ook in Malta gespeel met die mans span wat tans 23ste Augustus 2011 op die wereldranglys le Die nasionale span staan bekend as die Malta Ridders en spog met spelers wat tans in die Oos Europese Superliga speel Malta speel ook gasheer vir n snoekerrondte die Malta Beker wat n nie amptelike geleentheid geword het In 2008 was die Maltees Tony Drago n lid van die seevierende Europese Mosconi beker span wat in Portomaso Malta gehou is Die bokser Jeff Fenech is van Maltese oorsprong 131 Onlangs het kontaksport soos Boks en Skopboks toenemend populer geword Daar is meer as 1200 rotsklimroetes in Malta Die eiland bied n mengsel van beide tradisionele klim en sport rotsklim geleenthede en bied ook n goeie verskeidenheid aan vir rotsblokklim en hoogwater solo rotsklim Die eiland se geografie en grootte maak rotsklim baie toeganklik Rotsklim raak al hoe meer gewild onder plaaslike gemeenskappe asook toeriste en besoekers Boċċi is die Maltese weergawe van die Italiaanse spel bocce Franse petanque Britse bowls of rolbal in Afrikaans Behalwe vir sekere verskille met die reels asook die oppervlakte waarop gespeel word is die grootste verskil die vorm van die balle self wat geneig is om silindries eerder as sferies gevorm te wees Heelwat klein klubs gewoonlik Klabbs tal Boċċi genoem in Maltees kan in Malta en Gozo gevind word Die klubs word gereeld besoek en is baie aktief op plaaslike en Europese vlak Die South End Core is n groep ondersteuners of ultra s wat Maltese nasionale spanne ondersteun Hulle ondersteun meestal sokker waterpolo en rugby Hulle organiseer versierings en tifo om hulle land mee te ondersteun Media Wysig n One televisie kameraman tydens die feesvieringe na die 2013 verkiesings in Republiekstraat Valletta Die mees algemeen gelese en finansieel sterkste koerante word uitgegee deur Allied Newspapers Ltd hoofsaaklik The Times 27 en The Sunday Times 51 6 As gevolg van tweetaligheid word helfte van die koerante in Engels en helfte in Maltees gepubliseer Die Sondagkoerant It Torċa Die Fakkel uitgegee deur Union Press n filiaal van die GWU is die blad met die grootste sirkulasie in Maltees Sy susterkoerant L Orizzont is die Maltese dagblad met die grootste lesertal Daar is heelwat dag en weekblaaie een blad vir elke 28 000 mense Advertensies verkope en subsidies is die drie vernaamste metodes van finansiering vir koerante en tydskrifte Meeste van die koerante en tydskrifte gekoppel aan instellings word egter deur dieselfde instellings gefinansier hulle is afhanklik van reklame of subsidies vanaf hulle eienaars 132 Daar is n groot teenwoordigheid van institusies kerk politieke partye en vakbonde in die gedrukte media alhoewel nie so groot soos in die uitsaaiwese nie Vakbonde word nie in die uitsaaiwese verteenwoordig nie maar wel in die gedrukte media en slegs die General Workers Union besit n koerant Die UHM die tweede grootste vakbond het geen koerant TV of radiostasie nie 132 Daar is ses vername landswye televisiekanale in Malta TVM One Television NET Television Smash Television Favourite Channel Calypso Music TV TVM 2 en TVM HD uitgesaai met analoog terrestriele ongekodeerde sein Die regering en politieke partye subsidieer meeste van die befondsing van hierdie televisiestasies Die Public Broadcasting Services is die regeringstasie en is lid van die EBU Media Link Communications Ltd en One Productions Ltd is geaffilieer met die Nationalist party en Labour party onderskeidelik Die res is in privaatbesit Die Broadcasting Authority hou toesig oor al die plaaslike stasies en verseker dat hul voldoen aan regs en lisensievoorwaardes asook die instandhouding van behoorlike onpartydigheid ingevolge sake rondom industriele of politiese geskille of betreffende huidige openbare beleid terwyl ook gesorg word dat uitsaaifasiliteite en tyd billik tussen persone van verskillende politieke partye verdeel word Die Broadcasting Authority verseker dat plaaslike uitsaaidienste bestaan uit openbare private en gemeenskap uitsendings wat verskeidenheid en volledige programskedules bied om in almal se belange en smaak te val Kabel terrestriele en satellietontvangs is als beskikbaar alhoewel kabeldienste die wydste versprei is Kabelinskrywings was amper 124 000 in Februarie 2006 en het amper 80 van Maltese huishoudings bereik n Klein maar groeiende aantal huishoudings besit satellietskottels om ander Europese televisienetwerke te kan ontvang soos die BBC van Groot Brittanje en RAI en Mediaset van Italie Verwysings Wysig en Zammit Andre 1986 Valletta and the system of human settlements in the Maltese Islands Ekistics 53 316 317 89 95 JSTOR 43620704 World Population Day nso gov mt in Engels Malta National Statistics Office Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020 Besoek op 13 Januarie 2020 en National Statistics Office Malta 2011 4 0 4 1 4 2 4 3 en Malta Internasionale Monetere Fonds Oktober 2019 Besoek op 13 Januarie 2020 2019 Human Development Index Ranking in Engels United Nations Development Programme 2019 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Mei 2020 Besoek op 13 Januarie 2020 Gini coefficient of equivalised disposable income EU SILC survey in Engels Eurostat Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 April 2020 Besoek op 13 Januarie 2020 en The Maltese Islands Departement of Information Malta 2012 http gov mt en About 20Malta Maltese 20Islands Pages The Maltese Islands aspx besoek op 5 Oktober 2012 en European Microstates Traveltips24 com 22 Desember 2008 archived from the original on 22 Januarie 2009 https web archive org web 20090122112742 http www traveltips24 com European Microstates htm besoek op 31 Maart 2009 en Career guidance in Malta A Mediterranean microstate in transitio Ingentaconnect com 16 Junie 2006 archived from the original on 6 April 2011 https web archive org web 20110406130024 http www ingentaconnect com content klu adco 1998 00000020 00000001 00135717 aff 1 besoek op 31 Maart 2009 The Microstate Environmental World Cup Malta vs San Marino Environmentalgraffiti com 15 Desember 2007 http www environmentalgraffiti com offbeat news the microstate environmental world cup malta vs san marino 613 besoek op 31 Maart 2009 en Malta Eurostat http www urbanaudit org DataAccessedCSV aspx MultiIndicators 1 amp MultiCities 34 amp Groups 2 amp Years 5 amp JurisdictionLevels 3 amp lbOrder 1 en Situation A History of Malta 6 Februarie 2008 http liveweb waybackmachine org http members ziggo nl bezver introduc html en Europese Kommissie Europe and you in 2007 Passport free travel extended archived from the original on 17 Desember 2007 https web archive org web 20071217180146 http ec europa eu snapshot2007 travel travel en htm besoek op 21 Desember 2007 af Die Bybelgenootskap van Suid Afrika http www bybel co za search search detail php prev 5 amp book ACT amp chapter 28 amp version 0 amp GO Wys 15 0 15 1 en Department of Information Doi gov mt 3 Maart 2008 http www doi gov mt EN islands dates asp besoek op 2 Maart 2008 16 0 16 1 16 2 en Central Intelligence Agency CIA Malta The World Factbook https www cia gov library publications the world factbook geos mt html besoek op 6 September 2006 en Chapter 1 The Republic of Malta Legal Malta archived from the original on 27 Augustus 2011 https web archive org web 20110827044831 http www legal malta com law constitution 1 htm besoek op 4 September 2011 en Megalithic Temples of Malta http whc unesco org en list 132 besoek op 16 September 2008 en Megalithic Temples of Malta UNESCO http whc unesco org en list 132 besoek op 20 Januarie 2011 en Malta Temples and The OTS Foundation Otsf org http www otsf org besoek op 31 Maart 2009 21 0 21 1 en Daniel Cilia 2004 Malta Before History Miranda Publishers ISBN 9990985081 en Liddellfirst2 Robert Henry George Scott meli A Greek English Lexicon on Perseus http www perseus tufts edu hopper text doc Perseus 3Atext 3A1999 04 0057 3Aentry 3Dme 2Fli meli en Autenrieth Georg Melith A Homeric Dictionary on perseus http www perseus tufts edu hopper text doc Perseus 3Atext 3A1999 04 0073 3Aentry 3D meli 2Fth Melith en Controversy over unique Maltese bee population Malta Today 6 February 2008 http www maltatoday com mt 2003 0 6 29 l7 html dooie skakel 25 00 25 01 25 02 25 03 25 04 25 05 25 06 25 07 25 08 25 09 25 10 25 11 25 12 25 13 25 14 25 15 en Castillo Dennis Angelo The Maltese Cross A Strategic History of Malta Greenwood Publishing Group http books google co uk books id i5ns5LNtoiUC amp pg PA25 besoek op 20 September 2011 en Melita A Latin Dictionary on Perseus http www perseus tufts edu hopper text doc Perseus 3Atext 3A1999 04 0059 3Aentry 3DMelita Melita en Pickles Tim Malta 1565 Last Battle of the Crusades Osprey Publishing ISBN 978 1 85532 603 3 http books google com books id 0LuvbRQ78sIC amp pg PA11 besoek op 20 September 2011 en Mifsud A Savona Ventura C Mifsud S Palaeolithic Man in the Maltese Islands http www webcitation org query url http www geocities com RainForest 3096 palaeol html amp date 2009 10 25 09 39 06 en Robin Skeates 5 November 2010 An Archaeology of the Senses Prehistoric Malta Oxford University Press pp 124 132 ISBN 978 0 19 921660 4 http books google com books id HOjDB8M27wkC amp pg PA124 besoek op 7 Junie 2011 en Gozo IslandofGozo org 7 Oktober 2007 http replay waybackmachine org 20090321192841 http www islandofgozo org history htm Brief History of Malta in Engels LocalHistories org 7 Oktober 2007 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 September 2019 Besoek op 19 September 2012 en Anthon Charles A Classical Dictionary Containing an Account of the Principal Proper Names New York Public Library http books google com books id 3iQQAAAAYAAJ amp pg RA1 PA1232 besoek op 20 September 2011 en Old Temples Study Foundation OTSF http www otsf org besoek op 31 March 2009 en Sheehan Sean Malta Marshall Cavendish ISBN 0 7614 0993 9 http books google com books id LRGrRy7S750C amp pg PA87 besoek op 20 September 2011 en Aberystwyth The University of Wales Users aber ac uk http users aber ac uk jpg malta arch html besoek op 31 Maart 2009 en Visit Malta Malta Gozo Comino Museums in Malta Museum of Archaeology Visitmalta com http www visitmalta com museum of archaeology besoek op 2 Augustus 2010 en Ancient mystery solved by geographers Port ac uk 20 April 2009 archived from the original on 29 Desember 2010 https web archive org web 20101229050005 http www port ac uk aboutus newsandevents news archive2009 april2009 title 2C94480 2Cen html besoek op 14 November 2010 en Mottershead Derek Alastair Pearson amp Martin Schaefer 2008 The cart ruts of Malta an applied geomorphology approach Antiquity 82 318 1065 1079 http antiquity ac uk Ant 082 1065 ant0821065 pdf en Cilia Daniel Malta Before Common Era inThe Megalithic Temples of Malta http web infinito it utenti m malta mega temples linetime html 40 0 40 1 40 2 en Notable dates in Malta s history Department of Information Maltese Government 6 Februarie 2008 http www doi gov mt EN islands dates asp en Owen Charles The Maltese Islands Praeger http books google com books id OhRCAAAAIAAJ besoek op 20 September 2011 en History of Mdina Edrichton com archived from the original on 4 Maart 2016 https web archive org web 20160304105117 http www edrichton com Excursions Mdinaknights index htm besoek op 31 Maart 2009 43 0 43 1 en Terterov Marat Doing Business with Malta GMB Publishing Ltd ISBN 1 905050 63 1 http books google com books id kc7DO3TZEYcC amp pg PA4 besoek op 20 September 2011 44 0 44 1 en Borg Victor Paul The Rough Guide to Malta amp Gozo Rough Guides ISBN 1 85828 680 8 http books google com books id o1QO1Tk FsMC amp pg PA331 besoek op 20 September 2011 en PDF Brief history of Sicily Archaeology Stanford edu 7 Oktober 2007 http www stanford edu group mountpolizzo handbookPDF MPHandbook5 pdf en Brincat M J 1995 Malta 870 1054 Al Himyari s Account and its Linguistic Implications Valletta Malta Said International en Wilson Andrew Corpus Linguistics Around the World Rodopi ISBN 90 420 1836 4 http books google com books id jIP9WiIOtKYC amp pg PA64 besoek op 20 September 2011 en Bain Carolyn Malta amp Gozo Lonely Planet ISBN 1 74059 178 X http books google com books id lqHLlLsgi1IC amp pg PA22 besoek op 20 September 2011 49 0 49 1 en Blouet B 1987 The Story of Malta 3rd ed Malta Progress Press en Robert Montgomery Martin History of the colonies of the British Empire W H Allen 1843 bl 569 en Time Line AboutMalta com 7 Oktober 2007 http www aboutmalta com history time Line htm en Stefan Goodwin Malta Mediterranean bridge Greenwood Publishing Group 2002 bl 31 ISBN 0 89789 820 6 en Christian Peregin Maltese makeover timesofmalta com http www timesofmalta com articles view 20080804 local maltese makeover besoek op 2 Augustus 2010 en Superintendance of Cultural Heritage Maltese Regering http www culturalheritage gov mt textpage asp p 3107 amp l 1 amp v 1 besoek op 29 November 2011 en Dennis Angelo Castillo 2006 The Maltese Cross A Strategic History of Malta Greenwood Publishing Group p 55 ISBN 978 0 313 32329 4 http books google com books id i5ns5LNtoiUC amp pg PA55 en Robert Montgomery Martin Statistics of the colonies of the British empire 1839 bl 574 en Holland James 2003 Fortress Malta An Island Under Siege 1940 1943 Miramax Books ISBN 1 4013 5186 7 en The Siege of Malta in World War Two http www bbc co uk history worldwars wwtwo siege malta 06 shtml besoek op 15 April 2007 en RUC awarded George Cross BBC News 23 November 1999 http news bbc co uk 2 hi uk news northern ireland 533170 stm besoek op 21 Junie 2011 en The History of the European Union 2000 today http europa eu abc history 2000 today index en htm besoek op 12 Oktober 2007 en Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008 16 May 2007 http www euractiv com en euro cyprus malta set join eurozone 2008 article 163836 besoek op 12 Oktober 2007 en Chapter 1 The Republic of Malta Maltese Constitution Constitution of Malta Act 1964 archived from the original on 27 Augustus 2011 https web archive org web 20110827044831 http www legal malta com law constitution 1 htm besoek op 12 Oktober 2007 en Franklin Mark N Electoral Participation Controversies in Voting Behavior en Maltavoyager com History The Independence www maltavoyager com http www maltavoyager com history independence html Maltavoyager com en Island Landscape Dynamics Examples from the Mediterranean http www reading ac uk nmsruntime saveasdialog aspx lID 12783 besoek op 20 Desember 2011 en Commission for the Geological Map of the World Geodynamic Map of the Mediterranean archived from the original on 17 Desember 2008 https web archive org web 20081217180807 http earth geology yale edu RETREAT maps Mediterranean 20map2001sheet1 20tectonics 26kinematics jpg besoek op 28 November 2008 en Geothermal Engineering Research Office Malta archived from the original on 26 April 2012 https web archive org web 20120426065336 http www gerom org page asp ID 7 besoek op 17 Oktober 2012 en Mediterranean Forests Woodlands and Scrub A Global Ecoregion Panda org archived from the original on 13 Maart 2008 https web archive org web 20080313050219 http www panda org about wwf where we work ecoregions mediterranean forests scrub cfm besoek op 28 November 2008 en The Maltese Islands Department of Information Malta http www doi gov mt en islands location asp en argiefkopie MET Office in Malta International Airport archived from the original on 6 September 2010 https web archive org web 20100906074233 http www maltairport com weather page asp p 17148 amp l 1 besoek op 19 Oktober 2012 en Valletta Climate Guide http www weather2travel com climate guides malta valletta php besoek op 5 Junie 2009 72 0 72 1 en Climate Data for Luqa National Oceanic and Atmospheric Administration ftp dossier ogp noaa gov GCOS WMO Normals RA VI ML 16597 TXT besoek op 15 Oktober 2012 73 0 73 1 en Met Office Climate averages 1971 2000 Met Office archived from the original on 28 Februarie 2011 https www webcitation org 5wpl3HnmR url http www metoffice gov uk climate uk averages 19712000 sites greenwich html besoek op 20 September 2011 Weather Information for Malta in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Oktober 2017 Besoek op 19 Oktober 2012 en IMF World Economic Outlook WEO Recovery Risk and Rebalancing October 2010 Table of Contents Imf org 6 Oktober 2010 http www imf org external pubs ft weo 2010 02 index htm besoek op 1 Junie 2011 en GDP per capita in PPS Eurostat archived from the original on 11 Julie 2009 https web archive org web 20090711153813 http epp eurostat ec europa eu cache ITY PUBLIC 2 25062009 BP EN 2 25062009 BP EN PDF besoek op 25 Junie 2009 en The Global Financial Centres Index 10 PDF Qatar Financial Centres Authority September 2011 archived from the original on 8 Oktober 2011 https web archive org web 20111008222617 http zyen com PDF GFCI 2010 pdf besoek op 7 Junie 2012 en Cyprus and Malta to adopt euros BBC News Business 10 Julie 2007 http news bbc co uk 2 hi business 6288084 stm besoek op 12 Oktober 2007 en Michael Sammut Charles Savona Ventura 1996 Petrol Lead in a Small Island Environment International Journal of Risk amp Safety in Medicine 9 33 40 http www researchgate net publication 33384971 Petrol Lead in a Small Island Environment en NationMaster Transportation statistics http www nationmaster com country mt malta tra transportation besoek op 19 Februarie 2007 mt Ministeru għall Infrastruttura Transport u Komunikazzjoni Transport Pubbliku Mitc gov mt archived from the original on 13 Januarie 2012 https web archive org web 20120113172538 https mitc gov mt page aspx pageid 52 besoek op 15 September 2011 en PDF AAPA World Port Rankings 2008 http aapa files cms plus com Statistics WORLD 20PORT 20RANKINGS 2020081 pdf besoek op 14 November 2010 en Post and Telecommunications Q4 2009 nso gov mt http www nso gov mt statdoc document file aspx id 2701 en Maltese Cross on the Euro coins Malta Media 12 Junie 2006 http www dailymalta com wt 2006 06 maltese cross on euro coins shtml besoek op 12 Oktober 2007 en Malta in Figures Malta National Statistics Office 2008 ISBN 978 99909 73 64 8 http www nso gov mt statdoc document file aspx id 2326 en More Maltese travel abroad The Malta Independent archived from the original on 15 Desember 2007 https web archive org web 20071215013655 http www independent com mt news asp newsitemid 57309 besoek op 12 Oktober 2007 en Independent Online Independent com mt 26 Maart 2009 archived from the original on 16 Desember 2009 https web archive org web 20091216064632 http www independent com mt news asp newsitemid 61027 besoek op 31 Maart 2009 en Malta popular with UK medical tourists Treatmentabroad net 2 Mei 2008 archived from the original on 16 Desember 2009 https web archive org web 20091216023654 http www treatmentabroad net medical tourism news november 2007 malta popular with uk medical tourists besoek op 31 Maart 2009 en Malta signs Cooperation Agreement with ESA Esa int http www esa int esaCP SEMH012YRYG index 0 html besoek op 7 Junie 2012 en Census of Population and Housing 2005 Preliminary Report Valletta National Statistics Office 2005 ISBN 978 99909 73 38 9 http www nso gov mt statdoc document file aspx id 1653 besoek op 20 September 2011 91 0 91 1 en National Statistics Office 2005 Demographic Review 2004 Valletta National Statistics Office p 59 ISBN 99909 73 32 6 http www nso gov mt statdoc document file aspx id 1542 besoek op 20 September 2011 92 0 92 1 en World Population Day 2006 Special Observances Valletta National Statistics Office 10 Julie 2006 http www nso gov mt statdoc document file aspx id 1719 besoek op 12 Julie 2006 en BBC News Malta votes Yes in divorce referendum BBC 29 Mei 2011 http www bbc co uk news world europe 13588834 besoek op 1 Junie 2011 en Chapter 255 Marriage Act Docs justice gov mt http docs justice gov mt lom legislation english leg vol 6 chapt255 pdf besoek op 14 November 2010 en Timesofmalta com Population in Malta Gozo exceeds 410 000 Times of Malta http www timesofmalta com articles view 20080712 local population in malta gozo exceeds 410 000 besoek op 12 Julie 2008 96 0 96 1 en Joseph M Brincat Februarie 2005 Maltese an unusual formula MED Magazine http replay waybackmachine org 20090207173922 http www macmillandictionary com MED magazine February2005 27 LI Maltese html dooie skakel en Evolution of the Maltese Language http www aboutmalta com grazio study2 html en Europeans and their Languages 2006 http ec europa eu public opinion archives ebs ebs 243 en pdf 99 0 99 1 99 2 99 3 en Ignasi Badia i Capdevila 2004 A view of the linguistic situation in Malta NovesSl archived from the original on 4 Julie 2008 https web archive org web 20080704082531 http www6 gencat net llengcat noves hm04primavera estiu a badia2 3 htm besoek op 24 Februarie 2008 en Country profile Malta BBC News http news bbc co uk 2 hi europe country profiles 1045691 stm en PDF Europeans and languages European Commission September 2005 p 4 archived from the original on 28 Januarie 2007 https web archive org web 20070128095746 http ec europa eu public opinion archives ebs ebs 237 en pdf besoek op 29 Januarie 2007 en Catholic Encyclopedia Newadvent org http www newadvent org cathen 09574a htm besoek op 31 Maart 2009 en 2011 Report of Jehovah s Witnesses Worldwide watchtower org http www watchtower org e statistics worldwide report htm en International Religious Freedom Report 2003 Malta Buro vir Demokrasie Menseregte en Arbeid Amerikaanse Staatsdepartement http www state gov g drl rls irf 2003 24422 htm besoek op 9 Januarie 2008 en EU Work permits and restrictions to labour market in EU countries Your Europe European Commission Okt 2012 http europa eu youreurope citizens work abroad work permits index en htm besoek op Okt 2012 en PDF Frendo holds talks with three European Union Commission Members Valletta Ministry of Foreign Affairs 30 Januarie 2006 http www foreign gov mt showdoc aspx id 210 amp filesource 4 amp file Press 20release 20EU 20Commissioners 20300106 pdf besoek op 6 Julie 2006 en Sandford Daniel 21 Oktober 2005 Immigrant frustration for Malta BBC News Europe http news bbc co uk 2 hi europe 4365030 stm besoek op 12 Oktober 2007 en PDF Statement by the Minister of Foreign Affairs Dr Michael Frendo to resident EU Ambassadors on irregular immigration in Malta Valletta Ministry of Foreign Affairs 3 Julie 2006 http www foreign gov mt showdoc aspx id 210 amp filesource 4 amp file Illegal 20Immigration 20 20Statement 20for 20EU 20Ambassadors 20030706 pdf besoek op 6 Julie 2006 en Immigrants refused entry into Malta The Sunday Times UK 16 Julie 2006 http www timesofmalta com articles view 20060716 local immigrants refused entry into malta 47557 besoek op 17 Julie 2006 en Frendo Michael 5 Julie 2005 PDF Illegal Immigration in Malta Ministry of Foreign Affairs http www foreign gov mt showdoc aspx id 96 amp filesource 4 amp file ILLEGal 20Immigrants pdf besoek op 6 Julie 2006 111 0 111 1 en Jones Huw R 1973 Modern emigration from Malta Transactions of the Institute of British Geographers 60 101 119 en Attard Lawrence E 1989 The Great Exodus 1918 1939 Malta Publishers Enterprises Group http www maltamigration com history exodus en King Russell 1979 The Maltese migration cycle An archival survey Area 11 3 245 249 en Source Malta Migration Museum Committee en Education in Malta http www aboutmalta com grazio education html besoek op 12 Oktober 2007 en Foreign Language Learning National Statistics Office Malta http www nso gov mt statdoc document file aspx id 580 besoek op 25 Februarie 2008 en Civil Hospitals In Malta In The Last Two Hundred Years Geocities com archived from the original on 26 Oktober 2009 https www webcitation org query url http www geocities com hotsprings 2615 medhist hospital2 htm amp date 2009 10 26 00 12 01 besoek op 31 Maart 2009 en The Health Care System in Malta 1 Sahha gov mt http www sahha gov mt pages aspx page 156 besoek op 31 Maart 2009 en Government Of Malta Health Services Gov mt http www gov mt servicecluster asp s 4 amp l 2 besoek op 31 Maart 2009 en Healthcare in Malta Allo Expat Malta Alloexpat com 17 Oktober 2006 http www alloexpat com moving to malta forum healthcare in malta t162 html besoek op 31 Maart 2009 en The World Health Organization s ranking of the world s health systems Photius com http www photius com rankings healthranks html besoek op 8 Julie 2009 122 0 122 1 en info icon com mt 2 Julie 2004 St Philip s Hospital A modern 75 bed hospital equipped with the latest medical technology Malta Stphilips com mt archived from the original on 20 Oktober 2007 https web archive org web 20071020034212 http www stphilips com mt StPhilips hospital asp besoek op 31 Maart 2009 123 0 123 1 en D Cutajar An Overview of the Art of Malta Hopeandoptimism com http www hopeandoptimism com essay htm besoek op 31 Maart 2009 en Crary David 9 September 2010 Study finds Americans in generous mood The Huffington Post via Burlington Free Press http silentrebellion newsvine com news 2010 09 09 5079433 11 most generous countries of 2010 en Patri Manwel Magri u l Ipoġew Lil Ħbiebna November 2003 bl 195 197 en Zarb T Folklore of An Island PEG Ltd 1998 ISBN 9990900973 en J Cassar Pullicino A New Look at Old Customs in Studies in Maltese Folklore Malta University Press 1992 en Isle of MTV Maltawiki com http www maltawiki com besoek op 12 Januarie 2012 en Isle of MTV 2012 http www gozoandmalta com archived from the original on 8 Julie 2012 https web archive org web 20120708022315 http www gozoandmalta com galleries index php Isle of MTV 2012 Photos by Clint Gerald Attard besoek op 28 Junie 2012 en Malta New Years Eve Celebrations Maltanewyearseve com archived from the original on 6 Desember 2010 https web archive org web 20101206100908 http www maltanewyearseve com besoek op 2 Augustus 2010 en Jeff Fenech Youngvictorboxing com au http www youngvictorboxing com au jeff fenech2 htm besoek op 31 Maart 2009 132 0 132 1 en Joseph Borg Media Landscape Malta European Journalism Centre Geargiveer 23 April 2013 op Wayback Machine Centre for Communication Technology 8 November 2010 Bronne WysigAlgemeen en Malta Encyclopaedia Britannica Besoek op 13 Januarie 2020 en Malta Central Intelligence Agency Besoek op 13 Januarie 2020 Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Malta Regering en Gov mt Amptelike webwerf van die Maltese regering en Laws of Malta n Opsomming van grondwette en n woordelys en Laws of Malta webtuiste van die Amptelike wette van Malta en Staatshoof en kabinetministers Geargiveer 26 September 2013 op Wayback Machine en Webwerf van die Maltese gewapende magte en Maltese omgewings en beplanningsowerheid Geargiveer 8 Desember 2008 op Wayback Machine GIS en FinanceMalta se amptelike webwerfAlgemene inligting en Migration Malta Geargiveer 6 April 2011 op Wayback Machine n Inligtingsbron rondom immigrasie in Malta wetenskaplike artikels beleidsdokumente persvrystellings ens en Malta Wiki omtrent Malta met algemene en reisverwante inligting en Inligting oor Malta by UCB Libraries GovPubs en Maltaprofiel by die BBC nl InforMalta Geargiveer 25 Junie 2007 op Wayback Machine en foto s n webkamera van Gozo Geargiveer 23 Oktober 2008 op Wayback MachineNuusmedia en MaltaMedia aanlynnuus en The Times of Malta Engelstalige Maltese koerantReis en Toerisme inligting oor Malta op Wikivoyage en Amptelike Maltese toerismegids en Maltese inligtings en reisgids Geargiveer 5 Maart 2010 op Wayback Machine en Maltese reisgids en Maltese eilandgids en Maltese toerismegids Geargiveer 9 September 2009 op Wayback Machine Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Malta amp ol,