fbpx
Wikipedia

Mali

Mali (Frans: [maˈli], ), amptelik die Republiek Mali (Frans: République du Mali; Bambara: Mali ka Fasojamana), is 'n landingeslote land in Wes-Afrika. Dit het die tweede grootste grondgebied van al die lande in Wes-Afrika. Dit grens aan Algerië in die noorde, Niger in die ooste, Burkina Faso en Ivoorkus in die suide, Guinee in die suidweste, en Senegal en Mauritanië in die weste. Die land se reguit grense aan die noorde strek tot in die middel van die Saharawoestyn, terwyl die land se suide, waar die meeste inwoners woon, die Niger- en Sénégalriviere insluit. Dit het in 'n stadium bekend gestaan as Frans-Soedan, maar is later na die Maliryk genoem.

Republiek Mali
  • République du Mali  (Frans)
Vlag Seël
Nasionale leuse: Un peuple, un but, une foi
(Frans vir: "Een volk, een doel, een geloof")
Volkslied: Le Mali[1]
Hoofstad Bamako

12°39′N 8°0′W / 12.650°N 8.000°W / 12.650; -8.000

Grootste stad Bamako
Amptelike tale FransBambara (lingua franca)
Regering Unitêre semi-presidensiële
grondwetlike republiek
Assimi Goïta
Choguel Kokalla Maïga
Onafhanklikheid
• van Frankryka
• as Mali
• Huidige grondwet

20 Junie 1960
22 September 1960
12 Januarie 1992
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
1 240 192 km2  (23ste)
478 841 myl2
1,6
Bevolking
 - 2018-sensus
 - Digtheid
 
19 329 841[2]
11,7 / km2 (215de)
30,3 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$47,460 miljard[3]
$2 354[3]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$18,488 miljard[3]
$917[3]

MOI (2017) 0,427[4] (182ste)  –  laag
Gini (2009) 33,0[5] –  medium
Geldeenheid CFA-frank (XOF)
Tydsone
 - Somertyd
GMT (UTC±0)
nie toegepas nie (UTC±0)
Internet-TLD .ml
Skakelkode +223
a. saam met Senegal binne die Mali-Federasie.
Nasa-Satellietbeeld van Mali
Kaart van Mali

Mali beslaan 'n oppervlakte van 1 240 192 km² en het in 2018 'n bevolking van 19 329 841 gehad. Die hoofstad en grootste stad is Bamako, in die suidweste van die land weerskante die Nigerrivier.

Geskiedenis

 
Djingareiber, Timboektoe
 
Djenné au Mali
 
Uitsig oor Bamako

Die Mandémense vestig hulle in die Sahel (insluitende hedendaagse Mali) en vorm 'n reeks Sahelkoninkryke wat die Ghanaryk, die Maliryk, en die Songhairyk insluit. Timboektoe was 'n sleutelstad in hierdie ryke as 'n buitepos vir trans-Saharahandel en 'n middelpunt vir geleerdheid. Die Songhairyk kwyn onder 'n Marokkaanse inval in 1591.

Mali word van 1880 deur Frankryk binnegeval, wat dit as 'n oorsese department van Frankryk annekseer. Die kolonie, wat met tye ook naburige lande ingesluit het, het as Frans-Soedan of die Soedannese Republiek bekend gestaan. In die begin van 1959 word die unie van Mali en Senegal die Mali-Federasie, wat op 20 Junie 1960 onafhanklikheid van Frankryk verkry. Senegal onttrek hom ná 'n paar maande uit die Mali-Federasie. Die Republiek van Mali, onder Modibo Keïta, onttrek hom op 22 September 1960 uit die Franse Gemeenskap.

Mali is van onafhanklikheid tot 1991 deur 'n reeks diktators regeer. Anti-regeringsbetogings in 1991 lei tot 'n staatsgreep, 'n tussentydse regering, en 'n nuwe grondwet. In 1992 wen Alpha Oumar Konaré Mali se eerste demokratiese, veelparty- presidensiële verkiesing. Met sy herverkiesing in 1997 druk president Konaré politiese en ekonomiese hervormings deur en beveg korrupsie. In 2002 word hy ná 'n demokratiese verkiesing opgevolg deur Amadou Toumani Touré, wat 'n sleutelfiguur in die demokratiese opstand van 1991 was.

In Januarie 2012 het die Toearegs in die noorde van Mali in opstand teen die sentrale regering gekom en vervolgens die onafhanklikheid van Azawad met die hoofstad Gao verklaar. Met behulp van Franse ondersteuning kon Mali die gebied herwin en ná onderhandelinge is dié gebied by Mali heringelyf.

Politiek

Mali se grondwet maak voorsiening vir 'n veelpartydemokrasie, met die enigste beperking 'n verbod op partye gegrond op etniese, godsdiens, streeks- of geslagslyne. Die Nasionale Vergadering is die enigste wetgewende vertakking van die regering. Dit bestaan tans uit 147 lede. Verteenwoordiging word toegedeel volgens die bevolking van administratiewe distrikte. Die regering het 'n vyfjaartermyn.

Gebiede

 
Kinders in Buguni, Mali

Mali word verdeel in nege gebiede (regions), insluitende die hoofstaddistrik Bamako:

  • Bamakohoofstaddistrik
  • Gao
  • Kayes
  • Kidal
  • Koulikoro
  • Mopti
  • Ségou
  • Sikasso
  • Tombouctou

Geografie

 
Topografiese kaart van Mali
 
Diamo-Waterval, amptelik bekend as Chutes de Gouina

Mali word deur land omring en het 'n subtropiese tot droë klimaat. Dit is meestal plat en styg na golwende sandbedekte heuwels in die noordelike vlaktes en savanne om die Nigerrivier in die suide. Die heuwels van die Air Massif en Djado Plateau lê in die noordooste. Die grootste deel van die land lê in die Saharawoestyn, wat 'n warm, stof-belaaide harmattan dynserigheid veroorsaak, wat algemeen voorkom tydens die droë seisoen, en herhaalde droogtes veroorsaak. Die nasie het aansienlike natuurlike hulpbronne, met goud, uraan, fosfate, kaolien, tafelsout en kalksteen wat die meeste ontgin word.

Daar word beraam dat Mali in die natter gedeeltes die potensiaal het om 'n groot rysprodusent te word, maar ontwikkeling van hierdie sektor het nog nie plaasgevind nie. Ander produkte wat van belang is, is grondboontjies, wat op kleiner skaal verbou word.

Twee groot riviere in Mali is die Nigerrivier, wat deur die hoofstad Bamako noordoos tot in die Niger loop, voor dit suid draai deur Nigerië tot in die Atlantiese Oseaan, en die Sénégalrivier wat weswaart vloei tot in Senegal. Die voormalige Maliese hoofstad Kayes is om die oewers van die Sénégalrivier gebou. 'n Indrukwekkende waterval, die Gouina-waterval, kom oos van Kayes voor.

Ekonomie

 
'n Mark in Kati (Mali)
 
'n Nuwe moskee in Mali

Mali is onder die armste land ter wêreld, met 65% van die land se grondgebied woestyn of halfwoestyn. Ekonomiese bedrywighede is hoofsaaklik beperk tot die oewergebied besproei deur die Nigerrivier. Ongeveer 10% van die bevolking is nomadies en sowat 80% van die arbeidsmag is betrokke by boerdery of vissery. Nywerheidsaktiwiteite is gefokus op die verwerking van boerderyprodukte. Mali is totaal afhanklik van buitelandse hulpverlening en is blootgestel aan skommelings in wêreldpryse vir katoen, die land se hoofuitvoerproduk.

In 1997 sit die land die suksesvolle implementering van 'n Internasionale Monetêre Fonds-aanbevole strukturele aanpassingsprogram voort wat die land help om te groei, diversifiseer en buitelandse beleggings te lok. Mali se volging van ekonomiese hervorming, en die 50% devaluasie van die CFA-frank in Januarie 1994, het ekonomiese groei bevorder. Verskeie multinasionale maatskappye brei goudmynbou-werksaamhede in 1996–1998 uit, en die regering verwag dat Mali 'n belangrike goudprodusent in Afrika suid van die Sahara sal word in die volgende paar jaar. Groot goudmyne sluit SEMOS ('n vennootskap tussen AngloGold Ashanti, Iamgold en die Maliregering) se Sadiola Hill-goudmyn, Yatela-goudmyn in die weste, en Morilla in die sentrale gedeelte van die land in.

Verwysings

  1. (fr) . Koulouba.pr.ml. Besoek op 14 April 2017.
  2. (fr) . Institut National de la Statistique. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 April 2010. Besoek op 29 November 2018.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "Mali". Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op 24 April 2019.
  4. "2018 Human Development Report" (PDF) (in Engels). United Nations Development Programme. 2018. (PDF) vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020. Besoek op 24 April 2019.
  5. "Mali" (in Engels). Wêreldbank. vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op 24 April 2019.

Eksterne skakels

Regering

  • The Embassy of Mali in Washington DC regeringsinligting en skakels

Nuus

  • allAfrica.com – Mali – nuushooftrekke

Oorsigte

  • BBC News Country Profile – Mali
  • CIA World Factbook – Mali 28 Desember 2005 op Wayback Machine
  • United Nations Human Rights – Mali – dateer uit 1997
  • Mali Folkecenter – Mali 14 Junie 2006 op Wayback Machine van 'n organisasie wat hulle beywer vir die onderhoubare bestuur van natuurlike hulpbronne.

Gidse

  • LookSmart – Mali 4 Maart 2016 op Wayback Machine
  • Open Directory Project – Mali 25 September 2005 op Wayback Machine
  • Stanford University – Africa South of the Sahara: Mali
  • The Index on Africa – Mali 31 Augustus 2004 op Wayback Machine
  • University of Pennsylvania – African Studies Center: Mali
  • Yahoo! – Mali 20 Desember 2005 op Wayback Machine

Musiek

  • Cora Connection West African music resources

Toerisme

  • Toerisme-inligting oor Mali op Wikivoyage
  • amptelike toerismewebwerf

Mali
mali, frans, maˈli, luister, hulp, inligting, amptelik, republiek, frans, république, bambara, fasojamana, landingeslote, land, afrika, tweede, grootste, grondgebied, lande, afrika, grens, algerië, noorde, niger, ooste, burkina, faso, ivoorkus, suide, guinee, . Mali Frans maˈli luister hulp inligting amptelik die Republiek Mali Frans Republique du Mali Bambara Mali ka Fasojamana is n landingeslote land in Wes Afrika Dit het die tweede grootste grondgebied van al die lande in Wes Afrika Dit grens aan Algerie in die noorde Niger in die ooste Burkina Faso en Ivoorkus in die suide Guinee in die suidweste en Senegal en Mauritanie in die weste Die land se reguit grense aan die noorde strek tot in die middel van die Saharawoestyn terwyl die land se suide waar die meeste inwoners woon die Niger en Senegalriviere insluit Dit het in n stadium bekend gestaan as Frans Soedan maar is later na die Maliryk genoem Republiek MaliRepublique du Mali Frans Mali ka Fasojamana Bambara Vlag SeelNasionale leuse Un peuple un but une foi Frans vir Een volk een doel een geloof Volkslied Le Mali 1 source source track track track Hoofstad Bamako 12 39 N 8 0 W 12 650 N 8 000 W 12 650 8 000Grootste stad BamakoAmptelike tale Frans Bambara lingua franca Regering President Eerste minister Unitere semi presidensielegrondwetlike republiekAssimi GoitaChoguel Kokalla MaigaOnafhanklikheid van Frankryka as Mali Huidige grondwet 20 Junie 196022 September 196012 Januarie 1992Oppervlakte Totaal Water 1 240 192 km2 23ste 478 841 myl21 6Bevolking 2018 sensus Digtheid 19 329 841 2 11 7 km2 215de 30 3 myl2BBP KKP Totaal Per capita 2019 skatting 47 460 miljard 3 2 354 3 BBP nominaal Totaal Per capita 2019 skatting 18 488 miljard 3 917 3 MOI 2017 0 427 4 182ste laagGini 2009 33 0 5 mediumGeldeenheid CFA frank a href ISO 4217 html title ISO 4217 XOF a Tydsone Somertyd GMT UTC 0 nie toegepas nie UTC 0 Internet TLD mlSkakelkode 223a saam met Senegal binne die Mali Federasie Nasa Satellietbeeld van Mali Kaart van Mali Mali beslaan n oppervlakte van 1 240 192 km en het in 2018 n bevolking van 19 329 841 gehad Die hoofstad en grootste stad is Bamako in die suidweste van die land weerskante die Nigerrivier Inhoud 1 Geskiedenis 2 Politiek 3 Gebiede 4 Geografie 5 Ekonomie 6 Verwysings 7 Eksterne skakels 7 1 Regering 7 2 Nuus 7 3 Oorsigte 7 4 Gidse 7 5 Musiek 7 6 ToerismeGeskiedenis Wysig Djingareiber Timboektoe Djenne au Mali Uitsig oor Bamako Die Mandemense vestig hulle in die Sahel insluitende hedendaagse Mali en vorm n reeks Sahelkoninkryke wat die Ghanaryk die Maliryk en die Songhairyk insluit Timboektoe was n sleutelstad in hierdie ryke as n buitepos vir trans Saharahandel en n middelpunt vir geleerdheid Die Songhairyk kwyn onder n Marokkaanse inval in 1591 Mali word van 1880 deur Frankryk binnegeval wat dit as n oorsese department van Frankryk annekseer Die kolonie wat met tye ook naburige lande ingesluit het het as Frans Soedan of die Soedannese Republiek bekend gestaan In die begin van 1959 word die unie van Mali en Senegal die Mali Federasie wat op 20 Junie 1960 onafhanklikheid van Frankryk verkry Senegal onttrek hom na n paar maande uit die Mali Federasie Die Republiek van Mali onder Modibo Keita onttrek hom op 22 September 1960 uit die Franse Gemeenskap Mali is van onafhanklikheid tot 1991 deur n reeks diktators regeer Anti regeringsbetogings in 1991 lei tot n staatsgreep n tussentydse regering en n nuwe grondwet In 1992 wen Alpha Oumar Konare Mali se eerste demokratiese veelparty presidensiele verkiesing Met sy herverkiesing in 1997 druk president Konare politiese en ekonomiese hervormings deur en beveg korrupsie In 2002 word hy na n demokratiese verkiesing opgevolg deur Amadou Toumani Toure wat n sleutelfiguur in die demokratiese opstand van 1991 was In Januarie 2012 het die Toearegs in die noorde van Mali in opstand teen die sentrale regering gekom en vervolgens die onafhanklikheid van Azawad met die hoofstad Gao verklaar Met behulp van Franse ondersteuning kon Mali die gebied herwin en na onderhandelinge is die gebied by Mali heringelyf Politiek WysigMali se grondwet maak voorsiening vir n veelpartydemokrasie met die enigste beperking n verbod op partye gegrond op etniese godsdiens streeks of geslagslyne Die Nasionale Vergadering is die enigste wetgewende vertakking van die regering Dit bestaan tans uit 147 lede Verteenwoordiging word toegedeel volgens die bevolking van administratiewe distrikte Die regering het n vyfjaartermyn Gebiede Wysig Kinders in Buguni Mali Mali word verdeel in nege gebiede regions insluitende die hoofstaddistrik Bamako Bamakohoofstaddistrik Gao Kayes Kidal Koulikoro Mopti Segou Sikasso TombouctouGeografie Wysig Topografiese kaart van Mali Diamo Waterval amptelik bekend as Chutes de Gouina Mali word deur land omring en het n subtropiese tot droe klimaat Dit is meestal plat en styg na golwende sandbedekte heuwels in die noordelike vlaktes en savanne om die Nigerrivier in die suide Die heuwels van die Air Massif en Djado Plateau le in die noordooste Die grootste deel van die land le in die Saharawoestyn wat n warm stof belaaide harmattan dynserigheid veroorsaak wat algemeen voorkom tydens die droe seisoen en herhaalde droogtes veroorsaak Die nasie het aansienlike natuurlike hulpbronne met goud uraan fosfate kaolien tafelsout en kalksteen wat die meeste ontgin word Daar word beraam dat Mali in die natter gedeeltes die potensiaal het om n groot rysprodusent te word maar ontwikkeling van hierdie sektor het nog nie plaasgevind nie Ander produkte wat van belang is is grondboontjies wat op kleiner skaal verbou word Twee groot riviere in Mali is die Nigerrivier wat deur die hoofstad Bamako noordoos tot in die Niger loop voor dit suid draai deur Nigerie tot in die Atlantiese Oseaan en die Senegalrivier wat weswaart vloei tot in Senegal Die voormalige Maliese hoofstad Kayes is om die oewers van die Senegalrivier gebou n Indrukwekkende waterval die Gouina waterval kom oos van Kayes voor Ekonomie Wysig n Mark in Kati Mali n Nuwe moskee in Mali Mali is onder die armste land ter wereld met 65 van die land se grondgebied woestyn of halfwoestyn Ekonomiese bedrywighede is hoofsaaklik beperk tot die oewergebied besproei deur die Nigerrivier Ongeveer 10 van die bevolking is nomadies en sowat 80 van die arbeidsmag is betrokke by boerdery of vissery Nywerheidsaktiwiteite is gefokus op die verwerking van boerderyprodukte Mali is totaal afhanklik van buitelandse hulpverlening en is blootgestel aan skommelings in wereldpryse vir katoen die land se hoofuitvoerproduk In 1997 sit die land die suksesvolle implementering van n Internasionale Monetere Fonds aanbevole strukturele aanpassingsprogram voort wat die land help om te groei diversifiseer en buitelandse beleggings te lok Mali se volging van ekonomiese hervorming en die 50 devaluasie van die CFA frank in Januarie 1994 het ekonomiese groei bevorder Verskeie multinasionale maatskappye brei goudmynbou werksaamhede in 1996 1998 uit en die regering verwag dat Mali n belangrike goudprodusent in Afrika suid van die Sahara sal word in die volgende paar jaar Groot goudmyne sluit SEMOS n vennootskap tussen AngloGold Ashanti Iamgold en die Maliregering se Sadiola Hill goudmyn Yatela goudmyn in die weste en Morilla in die sentrale gedeelte van die land in Verwysings Wysig fr Presidency of Mali Symboles de la Republique L Hymne National du Mali Koulouba pr ml Besoek op 14 April 2017 fr Mali preliminary 2018 census Institut National de la Statistique Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 April 2010 Besoek op 29 November 2018 3 0 3 1 3 2 3 3 en Mali Internasionale Monetere Fonds Besoek op 24 April 2019 2018 Human Development Report PDF in Engels United Nations Development Programme 2018 Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2020 Besoek op 24 April 2019 Mali in Engels Wereldbank Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019 Besoek op 24 April 2019 Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Mali Regering Wysig The Embassy of Mali in Washington DC regeringsinligting en skakelsNuus Wysig allAfrica com Mali nuushooftrekkeOorsigte Wysig BBC News Country Profile Mali CIA World Factbook Mali Geargiveer 28 Desember 2005 op Wayback Machine United Nations Human Rights Mali dateer uit 1997 Mali Folkecenter Mali Geargiveer 14 Junie 2006 op Wayback Machine van n organisasie wat hulle beywer vir die onderhoubare bestuur van natuurlike hulpbronne Gidse Wysig LookSmart Mali Geargiveer 4 Maart 2016 op Wayback Machine Open Directory Project Mali Geargiveer 25 September 2005 op Wayback Machine Stanford University Africa South of the Sahara Mali The Index on Africa Mali Geargiveer 31 Augustus 2004 op Wayback Machine University of Pennsylvania African Studies Center Mali Yahoo Mali Geargiveer 20 Desember 2005 op Wayback MachineMusiek Wysig Cora Connection West African music resourcesToerisme Wysig Toerisme inligting oor Mali op Wikivoyage amptelike toerismewebwerfOntsluit van https af wikipedia org w index php title Mali amp oldid 2446015,