fbpx
Wikipedia

Kasakstan

Kasakstan (Kasaks: Қазақстан, Kazakstan, [qɑzɑqˈstɑn], ; Russies: Казахстан, Kazachstan), amptelik die Republiek Kasakstan (Kasaks: Қазақстан Республикасы, Qazaqstan Respýblıkasy; Russies: Республика Казахстан, Respublika Kazakhstan), is ’n transkontinentale, maar landingeslote land in Sentraal-Asië, met ’n klein deel wes van die Oeral-rivier wat in Oos-Europa val.[5] Dit word in Afrikaans ook Kazakstan of Kazachstan gespel. Dit grens aan die Russiese Federasie, die Volksrepubliek China, Kirgisië, Oesbekistan, Turkmenistan en die Kaspiese See. Die hoofstad is Noersoeltan (voorheen Astana genoem); tot in 1997 was dit Almati (voorheen Alma-Ata genoem).

Republiek Kasakstan
  • Қазақстан Республикасы  (Kasaks)
  • Республика Казахстан  (Russies)
Vlag Wapen
Volkslied: Менің Қазақстаным
(tr.: Meniñ Qazaqstanım)
Hoofstad Noersoeltan (voorheen Astana)

51°10′N 71°25′O / 51.167°N 71.417°O / 51.167; 71.417

Grootste stad Almati
Amptelike tale Kasaks ("nasionaltaal")
Russies ("amptelike taal")
Regering Unitêre dominante-party
presidensiële republiek
Kasim-Zjomart Tokajef
Askar Mamin
Onafhanklikheid
• Kasakse Khanaat
• Alasj-outonomie
• Kirgisiese ASSR
• Kasakse ASSR
Kasakse SSR
• Soewereiniteit verklaar
• Republiek Kasakstan
• Onafhanklikheid verklaar
• Erken
• Huidige grondwet

1465
13 Desember 1917
26 Augustus 1920
19 Junie 1925
5 Desember 1936
25 Oktober 1990
10 Desember 1991
16 Desember 1991
26 Desember 1991
30 Augustus 1995
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
2 724 900 km2  (9de)
1 052 100 myl2
1,7
Bevolking
 - 2018-skatting
 - Digtheid
 
18 311 700[1] (62ste)
7 / km2 (236ste)
18,1 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$534,670 miljard[2] (42ste)
$28 536[2] (53ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$195,738 miljard[2] (50ste)
$10 447[2] (54ste)

MOI (2017) 0,800[3] (58ste)  –  baie hoog
Gini (2015) 26,9[4] –  laag
Geldeenheid Tenge (₸) (KZT)
Tydsone
 - Somertyd
(UTC+5 en +6)
nie toegepas nie (UTC+5 en +6)
Internet-TLD .kz, .қаз
Skakelkode +7-6xx, +7-7xx
Nasa-Satellietbeeld van Kasakstan.
’n Kaart van Kasakstan.

Kasakstan is die wêreld se negende grootste staat en die grootste wat deur land omring is. Sy oppervlakte van 2 724 900 km² is groter as dié van Wes-Europa.[5][6] Die gebied sluit in vlaktes, steppe, taiga, canyons, heuwels, deltas, sneeubedekte bergpieke en woestyne. Sy bevolkingsdigtheid is minder as ses mense per vierkante kilometer.

Die gebied is histories bewoon deur nomadiese stamme. Dit het in die 13de eeu verander toe Djengis Khan die land beset het. Teen die 16de eeu het die Kasakke as ’n afsonderlike groep ontstaan. Die Russe het in die 18de eeu die Kasakse steppe begin beset en teen die middel van die 19de eeu was die hele Kasakstan deel van die Russiese Ryk. Ná die Russiese Rewolusie van 1917 en die daaropvolgende burgeroorlog is Kasakstan verskeie kere herorganiseer voordat dit in 1936 die Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek geword het as deel van die Sowjetunie.

Kasakstan was die laaste van die voormalige Sowjetrepublieke wat hom onafhanklik verklaar het ná die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991; die huidige president, Kasim-Zjomart Tokajef, is sedert 2019 die land se leier. Vandat die land onafhanklik geword het, handhaaf dit ’n gebalanseerde buitelandse beleid en probeer dit sy ekonomie ontwikkel, veral sy koolwaterstofnywerheid.[7]

Die land is etnies en kultureel uiteenlopend, deels vanweë die gedwonge migrasie van ander volke na dié republiek tydens die bewind van Josef Stalin. Kasakstan het ’n bevolking van 16,6 miljoen wat uit 131 etnisiteite bestaan, onder andere Kasakke (sowat 63%[8]), Russe, Oekraïners, Duitsers, Tartare en Oeigoere.

Godsdiensvryheid bestaan in Kasakstan, maar die land het onlangs onder skoot gekom oor ’n gebrek daaraan. Robert George, voorsitter van die Amerikaanse kommissie vir internasionale godsdiensvryheid, het in 2013 gesê "die streng toepassing van hoogs beperkende wette wat twee jaar gelede aanvaar is, het Kasakstan se internasionale aansien skade berokken en daartoe gelei dat baie Kasakse burgers se godsdiensvryheid aangetas is".[9] Sowat 70% van die bevolking behoort tot die Islam en 26% is Christene.[10] Kasaks is die amptelike taal, terwyl Russies gelyke status het in staats- en administratiewe liggame.[5][11][12]

Etimologie

Die woord "Kasak" word in Kasakstan gewoonlik gebruik om na die etniese groep te verwys, ook die lede wat in die Volksrepubliek China, Rusland, Turkye, Oesbekistan en ander lande woon, terwyl die woord "Kasakstanner" (Kasaks: қазақстандық, kazakstandik; Russies: казахстанец, kazachstanets) geskep is vir die inwoners van die land, insluitende nie-Kasakke.[13] "Kasak" of "Kazak" kom van ’n Ou Turkse woord wat "onafhanklik" en ’n "vrye gees" beteken; dit verwys na die Kasakke se kultuur as ’n nomadiese volk wat op perde rondgetrek het. Die Persiese agtervoegsel "-stan" beteken "land" of "plek", en Kasakstan beteken dus "land van die Kasakke".

Geskiedenis

Kasakse Khanaat

 
Ablai Khan het vanaf 1771 tot 1781 as khan van die sentrale Jüz gedien.
 
Kasakse simbole: ’n kameel voor die mausoleum van Kwaja Ahmed Jasawi in Turkistan.
 
In ’n Kasakse joert.

Kasakstan word al sedert die Nuwe Steentydperk bewoon; die streek se klimaat en terrein is die beste geskik vir nomades wat met diere rondtrek. Argeoloë glo mense het perde die eerste keer hier in die uitgestrekte steppe mak gemaak.

Sentraal-Asië is oorspronklik bewoon deur Indo-Iraniërs. Die bekendste van dié groepe was die nomadiese Skitiërs.[14] Die Turkse volk het op die laatste in die 5de eeu, moontlik vroeër, die Iraniërs se gebied begin betree en die oorheersende etniese groep van Sentraal-Asië geword. Terwyl die antieke stede Taraz en Hazrat-e Turkestan lank gedien het as halfwegstasies aan die Syroete wat die Ooste en die Weste verbind het, het ware politieke vereniging eers met die Mongoolse inval in die vroeë 13de eeu begin. Onder die Mongole is administratiewe distrikte gestig, wat eindelik onder beheer gekom van die opkomende Kasakse Khanaat.

Gedurende dié tydperk het die tradisionele nomadiese leefwyse en ’n veeteelt-gebaseerde ekonomie in die steppe voortgeduur. In die 15de eeu het ’n afsonderlike Kasakse identiteit begin ontwikkel onder die Turkse stamme – ’n proses wat aangehelp is met die ontstaan in die middel van die 16de eeu van die Kasakse taal, kultuur en ekonomie.

Die streek was egter al hoe meer die fokus van ’n stryd tussen die Kasakke en die naburige Persiessprekende volke in die suide. Teen die 17de eeu het die Kasakse Khanaat gebuk gegaan onder onderlinge struwelinge, wat die bevolking verdeel het in die Groot, die Middel- en die Klein Horde (jüz). Dit, tesame met politieke verdeeldheid en ’n afname in die belangrikheid van die landhandelsroetes tussen die Ooste en die Weste, het die khanaat verswak. Die Oesbeekse Chiva-khanaat het dié situasie uitgebuit en die Mangisjlak-skiereiland geannekseer. Die Oesbeekse bewind oor die skiereiland het twee eeue geduur tot met die aankoms van die Russe.

In die 17de eeu het die Kasakke geveg teen die Oeirats, ’n federasie van Wes-Mongoolse stamme, insluitend die Dzoengars.[15] Aan die begin van die 18de eeu het die Kasakse Khanaat sy hoogtepunt bereik. In dié tyd (1723–1730) was die Klein Horde in ’n oorlog gewikkel met Dzoengars nadat dié die Kasakse grondgebied binnegeval het. Die Dzoengars het die Kasakke verslaan, hul weivelde oorgeneem, baie Kasakke gevange geneem en hele clans uitgewis.[16] Onder die leierskap van Aboel Chair Khan het die Kasakke in 1726 en 1729 oorwinnings oor die Dzoengars behaal.[17] Ook Ablai Khan het van die 1720's tot die 1750's belangrike oorloë teen die Dzoengars gevoer en daarvoor is hy as batir (held) van die volk verklaar. Intussen het die Wolga-Kalmieke voortdurend strooptogte in die Kasakse grondgebied uitgevoer. Die Kokand-khanaat het die swakheid van die Kasakke ná die oorloë teen die Dzoengars en Kalmieke uitgebuit en die huidige Suidoos-Kasakstan, onder meer die voormalige hoofstad Almati, in die eerste kwart van die 19de eeu beset.

Die Russiese Ryk

 
’n Tradisionele Kasakse trourok.
 
Russiese setlaars naby Petropawlofsk.

In die 19de eeu het ook die Russiese Ryk begin uitbrei na Sentraal-Asië en van 1813 tot 1907 met die Britse Ryk meegeding om heerskappy oor die gebied. Teen dié tyd het die tsaars geheers oor die grootste deel van wat vandag as Kasakstan bekend is.

Die Russiese Ryk het ’n administratiewe stelsel ingestel en kasernes en garnisoene opgerig in sy stryd teen die Britse Ryk. Rusland het Russies as taal in alle skole en regereingsinstellings afgedwing. Dit het die Kasakke in opstand laat kom en teen die 1860's het hulle hulle begin verset, hoofsaaklik oor die invloed wat die Russiese besetting gehad het op die tradisionele nomadiese leefstyl en wat gelei het tot die uitwissing van ’n groot deel van die bevolking. In die laat 19de eeu het die Kasakse nasionale beweging ontstaan om die Russiese onderdrukking teen te staan en die Kasakse taal en identiteit te beskerm.

Van die 1890's af het al hoe groter groepe setlaars die huidige Kasakstan gekoloniseer. Die getal setlaars het verder toegeneem nadat ’n spoorlyn tussen Orenburg en Tasjkent in 1906 voltooi is. Gedurende die 19de eeu het sowat 400 000 Russe na Kasakstan geïmmigreer, en in die eerste derde van die 20ste eeu ’n verdere miljoen Slawiërs, Jode, Duitsers en ander groepe.[18]

Die mededinging om land en water wat tussen die Kasakke en die immigrante ontstaan het, het in die laaste jare van die tsaars se bewind groot teenkanting teen die koloniale regering veroorsaak. In 1916 het die Sentraal-Asiatiese Opstand plaasgevind; die Kasakke het die Russe en Kosakke aangeval. Die gevolg was ’n paar wrede aanvalle en bloedbaddens aan albei kante.[19] Intussen het albei kante ook die kommunistiese regering teengestaan tot laat in 1919.

Die Sowjetunie

 
Jong Pioniers van die Sowjetunie op ’n kamp in Kasakstan.

Hoewel daar ’n kort periode van outonomiteit was ná die wanorde tydens die val van die Russiese Ryk, het die Kasakke hulle eindelik onderwerp aan die Sowjetregering. In 1920 het hulle die Kazachstanse Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek geword.

Die Sowjetunie se onderdrukking van die tradisionele elite en die gedwonge kollektivisme van die laat 1920's tot die 1930's, het hongersnood en onrus tot gevolg gehad.[20][21] Tussen 1926 en 1939 het die Kasakse bevolking met 22% afgeneem weens honger en massa-emigrasie.

In die 1930's is baie bekende Kasakse skrywers, denkers, digters, politici en historici in opdrag van Stalin vermoor as deel van die onderdrukking van die Kasakse kultuur en identiteit. In 1936 het die outonome republiek die Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek geword. Miljoene mense wat in die 1930's en 1940's uit ander dele van die Sowjetunie verban is, is na Kasakstan gestuur. Sowat 400 000 Wolga-Duitsers is byvoorbeeld uit die Oekraïne na Kasakstan verban ná die Duitse inval van die Sowjetunie in Junie 1941 tydens die Tweede Wêreldoorlog.

Mense is gevange gehou in party van die grootste Goelag-kampe in die land.[22] In 1947, twee jaar ná die einde van die oorlog, is ’n toetsterrein vir kernwapens naby die stad Semei opgerig.

Met Stalin se dood in 1953 het Kasakstan steeds ’n oorwegend landbougebaseerde ekonomie gehad. In dié jaar het die nuwe Sowjetleier, Nikita Chroesjtsjof, die "Ongerepte Land"-projek begin om die tradisionele weivelde van Kasakstan te omskep in ’n groot graanproduserende streek vir die Sowjetunie. Dit het gemengde gevolge ingehou, maar dit het tesame met latere moderniserings deur Leonid Brezjnef die ontwikkeling van die landbousektor bespoedig. Landbou is steeds ’n bron van inkomste vir ’n groot deel van die bevolking. Teen 1959 het Kasakke 30% van die bevolking uitgemaak en etniese Russe 43%.[23]

Groeiende spanning in die Sowjetgemeenskap het gelei tot ’n behoefte aan politieke en ekonomiese hervormings, wat in die 1980's vorm aangeneem het. Een van die grootste bydraende faktore was die besluit van Lawrenti Beria om ’n kernbom in 1949 in Kasakstan te toets. Dit het ’n biologiese en ekologiese katastrofe tot gevolg gehad wat vir geslagte voortgeduur het, en die Kasakke se woede teenoor die Sowjetstelsel het geweldig toeneem.

Onafhanklikheid

 
Noersoeltan Nazarbajef op 'n posseël.

Kasakstan was op 16 Desember 1991 die laaste republiek wat onafhanklik geword het. Sy leier uit die kommunistiese tydperk, Noersoeltan Nazarbajef, het die land se eerste president geword en tot 2019 dié amp beklee.

In die jare sedert onafhanklikwording het groot hervormings plaasgevind van die Sowjet-styl-ekonomie en politieke magsmonopolie. Onder Nazarbajef is ver gevorder op die pad na ’n markekonomie. In 1998 is die hoofstad van Almati (die grootste stad en voorheen bekend as Alma-Ata) geskuif na Noersoeltan (tot in 2019 Astana genoem).

Op 20 Maart 2019 het president Noersoeltan Nazarbajef bedank en is deur sy partygenoot Kasim-Zjomart Tokajef opgevolg. Gelyktydig is die land se hoofstad Astana na Noersoeltan hernoem.[24]

Geografie

 
Die Markakol-reservaat in die Altai-gebergte, Oos-Kasakstan.
 
Sirdarja, een van die groot riviere van Sentraal-Asië wat deur Kasakstan vloei.
 
Die Tsjarin-canyon in Noord-Tiensjan.

Kasakstan lê aan weerskante van die Oeral-rivier en is een van net twee lande wat deur land omring word wat op twee kontinente geleë is; die ander is Azerbeidjan. Met sy oppervlakte van 2 700 000 km² is Kasakstan die negende grootste land in die wêreld (groter as Wes-Europa) en die grootste land sonder ’n seehawe. Terwyl dit deel van die Sowjetunie was, het dit ’n deel van sy grondgebied aan die Volksrepubliek China en ’n deel aan Oesbekistan afgestaan. Dit deel ’n grens met die Russiese Federasie, die Volksrepubliek China, Kirgisië, Oesbekistan en Turkmenistan. Groot stede sluit in Noersoeltan, Almati, Karagandi, Sjimkent, Atiraoe en Oskemen. Dit lê tussen die breedtegrade 40° en 56° N, en tussen die lengtegrade 46° en 88° O. Hoewel die grootste deel in Asië lê, val ’n klein deel wes van die Oeral in Oos-Europa.[25]

Die terrein wissel van die Kaspiese See in die weste tot die Altai-gebergte in die ooste, en die vlaktes van Wes-Siberië in die noorde tot die woestyne en oases van Sentraal-Asië. Die Kasakse steppe, met sy oppervlakte van sowat 804 500 km², beslaan ’n derde van die land en is die wêreld se grootste droë steppestreek. Dit word gekenmerk deur groot gebiede grasveld en sand. Belangrike riviere en mere sluit in die Aralmeer, Ili-, Irtisj-, Isjim-, Sirdarja- en Oeral-rivier, die Tsjarin-rivier en -ravyn, en die Balchasj- en Zaisan-meer.

Die Tsjarin-canyon is 150–300 m diep en 80 km lank, en loop deur die rooi sandsteenplato aan die Tsjarin-ravyn in Noord-Tiensjan ("Hemelse Berge", 200 km oos van Almati). Omdat die canyon ontoeganklik is, het skaars esdoringbome uit die Ystydperk hier behoue gebly en dit word nou ook in ander dele geplant. Die Bigatsj-krater is in die Plioseen of Mioseen deur ’n asteroïde veroorsaak; dit het ’n deursnee van 8 km en is sowat 5±3 miljoen jaar oud.

Die klimaat is kontinentaal, met warm somers en kouer winters. Die reënval wissel tussen droë en halfdroë streke.

Administratiewe afdelings

 
Kaart van Kasakstan se provinsies.

Kasakstan is in 14 provinsies (Kasaks: облыстар, oblistar) verdeel, wat onderverdeel is in distrikte (аудандар, aoedandar). Almati en Noersoeltan het die status "staatsbelang" en val nie in enige provinsie nie. Die stad Baikonoer het ook ’n spesiale status omdat dit en die Baikonoer-lanseersentrum tot in 2050 aan Rusland verhuur word.[5]

Elke provinsie het ’n goewerneur (akim) aan die hoof wat deur die president aangestel word. Munisipale akims word deur provinsiale akims aangestel. Die hoofstad is op 10 Desember 1997 van Almati tot Astana (sedert 2019 Noersoeltan genoem) geskuif.

Demografie

 
Bevolkingspiramide, 2005.
 
’n Etniese kaart van Sentraal-Asië.

Volgens ’n amptelike raming is die bevolking 16,455 miljoen in Februarie 2011, van wie 46% plattelanders en 54% stedelinge is.[26] In 2013 het die bevolking gestyg tot 17,28 miljoen, volgens die statistiekagentskap van Kasakstan.[27]

Etniese Kasakke maak sowat 63,1% van die bevolking uit en etniese Russe 23,7%.[8] Ander etniese groepe sluit in Tartare (1,3%), Oekraïners (2,1%), Oesbeke (2,8%), Wit-Russe, Oeigoere, Azerbeidjanners, Pole[28] en Litauers. Groepe wat sowat 1% of minder van die bevolking uitmaak, is Duitsers, Koreane en Tsjetsjniërs.[29] In Kasakstan is baie Russe wat in die 1930's en 1940's deur Stalin na die Goelag gestuur is; van die grootste Sowjet-arbeidskampe was in Kasakstan.[30]

Baie Russe was ook by die Sowjet-ruimteprogram betrokke tydens Chroesjtsjof se bewind.[31] Voor 1991 was daar ’n miljoen Duitsers in Kasakstan, maar die meeste het na Duitsland geëmigreer ná die verbrokkeling van die Sowjetunie.[32] Ook die grootste deel van die kleiner Griekse bevolking het na Griekeland geëmigreer. Sedert die 1970's het talle Russe ook Kasakstan verlaat. Die gevolg van dié migrasie was dat Kasakke nou die grootste deel van die bevolking uitmaak. Verdere faktore wat hiertoe bydra, is n hoër geboortesyfer onder Kasakke en die immigrasie van Kasakke uit lande soos die Volksrepubliek China, Mongolië en Rusland.


Taal

Kasakstan is amptelik ’n tweetalige land: Kasaks, ’n Turkse taal wat sowat 64,4% van die inwoners se moedertaal is, is die "staatstaal". Russies, wat deur die meeste inwoners gepraat word, is die "amptelike taal" wat gebruik word in sake, die regering en interetniese kommunikasie; dit word egter al hoe meer deur Kasaks vervang. Minderheidstale sluit in Oekraïens, Oeigoers, Kirgisies, Tartaars, Oesbekies en Mongools. Engels word al hoe gewilder onder jong mense sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie. Opvoeding regdeur Kasakstan vind in óf Kasaks óf Russies óf albei plaas.

Godsdiens

Islam
  
70%
Ortodoks
  
20%
Geen
  
0.15%
Katoliek
  
3%
Protestants
  
2%
Ander
  
1%
Godsdiens in Kasakstan
 
Oosters-Ortodoks is die tweede grootste godsdiens in Kasakstan.

Volgens die 2009-sensus is 70% van die bevolking Moslems, 26% Christene, 0,1% Boeddhiste, 0,2% behoort tot ander gelowe en 3% is niegelowig. Altesaam 0,5% het nie hul geloof aangedui nie.[10] Volgens die grondwet is Kasakstan ’n sekulêre staat en word godsdiensvryheid gewaarborg. Diskriminasie op politieke of godsdienstige gronde word verbied.

Sedert onafhanklikheid was daar ’n groot opbloei in godsdiens, veral Islam. Honderde moskees, kerke, sinagoges en ander godsdienstige geboue het binne ’n paar jaar hul verskyning gemaak, en godsdiensinstellings het toegeneem van 670 in 1990 tot 4 170 vandag.[33]

’n Vyfde van die bevolking, meestal lede van die Slawiese en die Germaanse bevolkingsgroepe, behoort tot die Russies-Ortodokse Kerk.[34] Ander Christelike denominasies sluit in Rooms-Katolisisme en Protestantisme.[35] Die Russiese Ortodokse Kersfees is ’n openbare vakansiedag.[33]

Opvoeding

 
L.N.Gumilyov Eurasiese Nasionale Universiteit in Noersoeltan (voorheen Astana genoem) is een van Kasakstan se top-universiteite.

Opvoeding in Kasakstan is verpligtend tot op sekondêre vlak en volwasse geletterdheid is 99,5%. Opvoeding bestaan uit drie fases: primêr (graad 1-4), algemeen (graad 5-9) en sekondêr (graad 10-11 of 12). Primêre skoolopleiding word voorafgegaan deur ’n jaar van pre-primêre onderwys.

Naskoolse opvoeding bestaan ook uit drie vlakke: basies (wat die grondslag vorm vir die studieveld en lei tot ’n B-graad), gespesialiseerd (waarna studente ’n spesialisdiploma kry) en hoër opvoeding (vir ’n M-graad). Nagraadse studie lei tot ’n wetenskapkandidaat- of doktorsgraad.

Die departement van opvoeding het ’n suksesvolle Bolasjak-beurs ingestel wat jaarliks toegeken word aan sowat 5 000 studente wat burgers van die land is. Studente kan aan ’n verskeidenheid oorsese instelling studeer, onder meer die Universiteite van Edinburg, Cambridge, Toronto, Oxford, Sydney, Tokio, die Harvard-universiteit en King's College in Londen. Die beurs dek hul opvoeding, oorsese akkommodasie en jaarlikse reisgeld na Kaskastan. Ná hul studie moet gegradueerdes vir minstens vyf jaar in Kasakstan werk.

Kultuur

 
Ruiters in tradisionele drag demonstreer die kiz koe ("jaag die meisie"), een van verskeie tradisionele speletjies op ’n perd se rug.[36]
 
Abai Koenanbajoeli, ’n bekende digter, komponis en filosoof.

Die tradisionele kultuur van Kaskastan stam uit die tyd toe hulle ’n nomadiese volk was. Hoewel Islam in die 15de eeu in die land ingevoer is, het dit lank saam met vroeëre godsdienselemente van Tengriisme voortbestaan.

Omdat veeteelt ’n belangrike deel van die kultuur uitgemaak het, is die meeste van die moderne gebruike en gewoontes daarom gesentreer. Die Kasakke is veral geesdriftige ruiters.

Van die grootste bydrars tot die land se letterkunde, wetenskap en filosofie is Abai Koenanbajoeli, Moechtar Aoezof, Gabit Moesirepof, Kanisj Satpajef, Moectar Sjachanof, Saken Seifoellin en Djambil Jabajef.

Musiek maak ook ’n groot deel van kulturele gebeure uit. Almati word beskou as die musiekhoofstad van Sentraal-Asië en hou gereeld konserte van bekende internasionale sterre.

Kos

In die tradisionele kookkuns word vleis op verskeie manier gaargemaak en gewoonlik saam met ’n verskeidenheid soorte tradisionele brood voorgesit. Verversings sluit dikwels swart tee en tradisionele melkprodukte soos airan, sjoebat en kimiz in. ’n Tradisionele Kasakse ete bestaan gewoonlik uit verskeie aptytwekkers, gevolg deur sop en een of twee hoofgeregte soos pilaf en besjbarmak.

Sport

 
Yaroslava Shvedova, ’n dubbelspelwenner op Wimbledon in 2010.
 
Die yshokkiespeler Nikolai Antropov.

Die land het ’n reputasie opgebou as ’n sportland op internasionale gebied, onder meer in boks, skaak, skopboks, ski, gimnastiek, waterpolo, fietsry, ruitersport, sambo, stoei en biljart. Die Asiatiese Winterspele van 2010 is in Kasakstan gehou.

Die gewildste sportsoort is sokker en daar is nasionale spanne vir mans en vroue. Die nasionale yshokkiespan vir mans het in 1998 en 2006 aan die Olimpiese Winterspele deelgeneem sowel as aan die wêreldkampioenskap in 2006. Van die land se bekendste yshokkiespelers is Nikolai Antropov en Evgeni Nabokov.

Ook verskeie boksers het al internasionale medaljes gewen en vaar goed by Olimpiese Speles. Drie boksers, Bakhtiyar Artayev, Vassiliy Jirov en Serik Sapiyev, het die Val Barker-trofee gewen, die meeste naas die Verenigde State. Die swaargewigkampioen Vladimir Klitschko en middelgewigkampioen Gennady Golovkin is in Kasakstan gebore.

Ruitersport is ook baie gewild en sedert 1993 het die land se perdryfederasie al verskeie nasionale en internasionale byeenkomste gereël.

Politiek

Politieke stelsel

 
Askar Mamin, Kasakstan se huidige premier.

Kasakstan is amptelik ’n eenheidstaat. Die eerste en enigste president tot dusver was Noersoeltan Nazarbajef, maar het op 20 Maart 2019 bedank. Die president is ook die hoofbevelvoerder van die weermag en kan wetgewing veto wat deur die parlement deurgevoer is. Die premier lei die kabinet van ministers en is die regeringshoof. In die kabinet is drie onderpremiers en 16 ministers. Askar Mamin is sedert 21 Februarie 2019 die premier.

Die parlement het twee kamers: die laer huis (madjilis) en hoër huis (senaat).[37] Die senaat het 47 lede.

Kernsperverdrag

Toe die Sowjetunie in 1991 verbrokkel, het Kasakstan die 1 410 kernplofkoppe en die Semipalatinsk-kernwapentoetsterrein oorgeërf. Teen April 1995 het Kasakstan sy kernplofkoppe aan Rusland teruggegee en teen Julie 2000 het dit die toetsterrein vernietig.[38]

Op 2 Desember 2009 het die sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies, Ban Ki-moon, en die Republiek van Kasakstan 29 Augustus aangewys as Internasionale Dag teen Kerntoetse – dit was op dié dag in 1991 dat die Semipalatinsk-toetsterrein gesluit is.[39][40]

Verkiesings

 
Die parlement van Kasakstan.

Ná die verkiesing in September 2004 is die laer huis oorheers deur die Otan-party van pres. Nazarbajef. Die meeste ander setels is gewen deur partye wat die president goedgesind is, onder meer die landbou-nywerheidsblok AIST en die Asar-party, wat deur die president se dogter gestig is.

Op 4 Desember 2005 het Nazarbajef weer ’n groot oorwinning by die stembus behaal met meer as 90% van die stemme. Die Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa (OVSE) het gesê die verkiesing voldoen nie aan internasionale standaarde nie, hoewel sekere verbeterings aan die administrasie daarvan aangebring sedert die vorige verkiesing. Waarnemers van die Volksrepubliek China het egter gemeen die verkiesing by die 25 stembusse in Astana, waaroor hulle toesig gehou het, was "deursigtig en regverdig".[41]

Op 17 Augustus 2007 het ’n koalisie van die regerende Otan-party, insluitende die Asar-, die Burger- en die Landbouparty, al die setels gewen met 88% van die stemme. Nie een van die opposisiepartye het die vereiste hoeveelheid setels van 7% gewen nie en dit het gelei tot die bevraagtekening in die plaaslike media van die opposisieleiers se bevoegdheid en charisma. Opposisieleiers het beweer daar was ernstige onreëlmatighede in die verkiesing.[42][43][44]

In 2010 het Nazarbajef ’n oproep verwerp dat ’n referendum gehou word om te besluit of hy tot 2020 in sy amp moet bly, en aangedring op ’n presidentsverkiesing vir ’n termyn van vyf jaar. In ’n verkiesing op 3 April 2011 het hy 95,54% van die stemme gekry, met 89,9% van geregistreerde kiesers wat gestem het.[45]

In Oktober 2013 het die OVSE ’n reeks seminare gehou met die doel om politieke partye in Kasakstan te verbeter.[46] Meer as 120 partyverteenwoordigers het dit bygewoon. Van die sake wat bespreek is, is organisatoriese, wetgewende, finansiële en openbare-betrekkinge-aspekte van partyvorming sowel as die verteenwoordiging van partye in die parlement en plaaslike regeringsliggame.[46]

Buitelandse betrekkinge

 
Nazarbajef en presidente Barack Obama en Dmitri Medwedef in 2012.
 
Lidlande van die Turkse Raad:

   Huidige lidlande

   Moontlike toekomstige lidlande

Kaskastan het goeie betrekkinge met al sy bure. Dit is ook lid van die Verenigde Nasies, Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa, Euro-Atlantiese Vennootskapsraad en Organisasie vir Islamitiese Samewerking. Dit is ’n aktiewe deelnemer aan die Vennootskap vir Vrede-program van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie.

Op 11 April 2010 het Nazarbajef en president Barack Obama van die VSA by ’n kernberaad in Washington, D.C. ontmoet en die versterking van bande tussen die twee lande bespreek, asook groter samewerking om kernveiligheid te bevorder, streekstabiliteit in Sentraal-Asië, ekonomiese vooruitgang en universele waardes.[47]

Kasakstan is ook lid van die Gemenebes van Onafhanklike State, Ekonomiese Samewerkingsorganisasie en Sjanghai-samewerkingsorganisasie. Saam met Rusland, Wit-Rusland, Kirgisië en Tadjikistan het dit die Eurasiese Ekonomiese Gemeenskap in 2000 gestig om handelsverkeer in ooreenstemming te bring en ’n vryehandelsone te skep.

Sedert onafhanklikwording in 1991 volg Kasakstan ’n beleid om gelyke betrekkinge met sy bure Rusland en die Volksrepubliek China te handhaaf, asook met die VSA en die Weste in die algemeen.[48][49]

Rusland huur tans ’n gebied van sowat 6 000 km² van Kasakstan wat die Baikonoer-lanseringsterrein insluit van waar die eerste ruimtetuig, Spoetnik 1, die eerste mens in die ruimte, Joeri Gagarin, asook die internasionale ruimtestasie Mir gelanseer is.

Weermag

 
Die Republikeinse Wag van Kasakstan.

Die grootste deel van die weermag van Kasakstan is oorgeërf van die Sowjet-weermag se Militêre Distrik Toerkestan. Dié eenhede het die kern van die nuwe weermag geword. Uitbreidings in die afgelope jare was veral met betrekking tot gepantserde eenhede.

Die lugmag bestaan hoofsaaklik uit vliegtuie uit die Sowjet-era soos 41 MiG-29's, 44 MiG-31's, 37 Su-24's en 60 Su-27's. Daar is ’n klein vloot met die Kaspiese See as basis.

Kasakstan se Nasionale Veiligheidskomitee (KNB) is op 13 Junie 1992 gestig. Dit sluit in die Diens vir Internasionale Veiligheid, Militêre Teenintelligensie, Grenswag en Buitelandse Intelligensie.

Ekonomie

 
Kasakstan se hoofstad Noersoeltan, voorheen Astana.
 
Hoofkantoor van KazMunayGas, Kasakstan se nasionale olie en gas-maatskappy.

Kasakstan is ’n groot olieuitvoerland. Danksy die hoë prys van ru-olie wêreldwyd het die land se BBP van 2000 tot 2007 tussen 8,9% en 13,5% gestyg. In 2008 en 2009 het dit tussen 1 en 3% gedaal voordat dit weer van 2010 af gestyg het.[50] Ander belangrike uitvoerprodukte is graan, tekstiel en lewende hawe. Die land wou teen 2010 ’n belangrike uitvoerder van uraan wees en het dit ook reggekry.[51][52]

In 2000 was Kaskastan die eerste oudrepubliek van die Sowjetunie wat al sy skuld aan die Internasionale Monetêre Fonds (IMF) afbetaal het, sewe jaar voor die vasgestelde tyd. Ekonomiese groei, tesame met drastiese hervormings aan die belastingstelsel en finansiële sektor, het die regering se geldsake aansienlik verbeter – van ’n begrotingstekort van 3,5% van die BBP in 1999 tot ’n tekort van 1,2% van die BBP in 2003.

Op 29 November 2003 is ’n wet aanvaar wat die belastingkoers verminder het. Die BTW het van 16% tot 15% afgeneem en persoonlike belasting 30% tot 20%. Op 7 Julie 2006 is persoonlike belasting nog verder verminder tot 5% vir persoonlike inkomste in die vorm van dividende en 10% vir ander persoonlike inkomste.

Energie is die grootste ekonomiese sektor. Die vervaardiging van ru-olie en natuurlike gas beloop tot 79,2 miljoen ton in 2012 (op van 51,2 miljoen ton in 2003). Volgens nywerheidsontleders kan die verhoging van olievervaardiging en die ontwikkeling van nuwe olievelde die land se produksie opstoot tot 480 000 m³ per dag teen 2015, en Kasakstan sal dan een van die tien grootste olievervaardigende lande in die wêreld wees. Groot olievelde en -reserwes is by Tengiz, Karatsjaganak en Kasjagan.

Ondanks die sterk ekonomie vir die grootste deel van die eerste dekade van die 21ste eeu het die wêreldwye finansiële krisis van 2008 tot 2009 swakhede in die ekonomie uitgelig. Die jaar-tot-jaar-groei van die land se BBP het in 2008 met 19,81% afgeneem. Vier van die groot banke is aan die einde van dié jaar deur die regering gered en eiendomspryse het skerp gedaal.

Volgens die Ekonomiese Wêreldforum se 2010-2011-verslag was Kasakstan 72ste in die wêreld wat betref ekonomiese mededinging.[53]

In die eerste helfte van 2013 het Kasakstan se vaste beleggings met 7,1% toegeneem in vergelyking met dieselfde tyd in 2012 tot $18 miljard.[54] Op 6 September 2013 was Kasakstan volgens die Globale Mededingingsverslag 50ste onder die mededingendste markte.[55]

Verwysings

  1. (en) "Population". vanaf die oorspronklike op 2 November 2019. Besoek op 20 Maart 2019.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 (en) "Kazakhstan". Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op 20 Maart 2019.
  3. (en) "2018 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2018. (PDF) vanaf die oorspronklike op 18 Mei 2020. Besoek op 20 Maart 2019.
  4. (en) "Kazakhstan". Wêreldbank. vanaf die oorspronklike op 18 Mei 2020. Besoek op 20 Maart 2019.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 (en) "Kazakhstan". Central Intelligence Agency. vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020. Besoek op 20 Maart 2019.
  6. (en) "Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators". Stat.kz. vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2019. Besoek op 1 Junie 2010.
  7. (en) Zarakhovich, Yuri (27 September 2006). "Kazakhstan Comes on Strong", Time
  8. 8,0 8,1 (ru) "Перепись населения Республики Казахстан 2009 года. Краткие итоги. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary)" (PDF). Republic of Kazakhstan Statistical Agency. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 23 Julie 2011. Besoek op 10 Desember 2010.
  9. (en) http://www.rferl.org/content/kazakhstan-religious-freedom-criticism/25057279.html
  10. 10,0 10,1 (en) "The results of the national population census in 2009". Statistiekagentskap van Kasakstan. 12 November 2010. vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2019. Besoek op 21 Januarie 2010.
  11. (en) The constitution of Kazakhstan
  12. (en) CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN, Die grondwet van Kasakstan
  13. (en) Surucu, Cengiz (Desember 2002). "Modernity, nationalism, resistance: identity politics in post-Soviet Kazakhstan" [Moderniteit, nasionalisme, weerstand: identiteitspolitiek in post-Sowjetse Kasakstan]. Central Asian Survey (4 uitg.). 21 (4): 385–402. doi:10.1080/0263493032000053208.
  14. (en) "Scythian". The New Encyclopædia Britannica, Micropædia (15de) Volume 10. 
  15. (en) . Encyclopædia Britannica. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 November 2007. Besoek op 1 Junie 2010.
  16. (en) Ahmad Hasan Dani, Chahryar Adle, Irfan Habib, Karl M. Baipakov (2003). "History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast : from the sixteenth to the mid-nineteenth century". Unesco. b. 97. ISBN 92-3-103876-1
  17. (en) "Country Briefings: Kazakhstan". Economist.com. vanaf die oorspronklike op 22 Julie 2011. Besoek op 1 Junie 2010.
  18. (en) "Kazakhstan". Encyclopædia Britannica. 16 Desember 1991. vanaf die oorspronklike op 8 Mei 2015. Besoek op 9 September 2013.
  19. (en) Kazakhstan. Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009. Archived 31 Oktober 2009.
  20. (en) Simon Ertz (Lente 2005). "The Kazakh Catastrophe and Stalin's Order of Priorities, 1929–1933: Evidence from the Soviet Secret Archives" (PDF). Stanford's Student Journal of Russian, East European, and Eurasian Studies. 1: 1–12. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 4 Maart 2009. Besoek op 1 Junie 2010.
  21. (en) Pianciola, Niccolò (2004). "Famine in the Steppe. The collectivization of agriculture and the Kazak herdsmen, 1928–1934". Cahiers du monde russe. 45: 137–192.
  22. (en) Children of the gulag live with amnesia, Taipei Times, 1 Januarie 2007
  23. (en) Moya Flynn. (1994). "Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands'". bl. 15. ISBN 1-84331-117-8
  24. (en) "Nursultan: Kazakhstan renames capital Astana after ex-president". BBC News. 20 Maart 2019. vanaf die oorspronklike op 25 Desember 2019.
  25. (en) "Kazakhstan – MSN Encarta".. 
  26. (kk) "Итоги переписи населения Республики Казахстан 2009 года". Stat.kz. 4 Februarie 2010. vanaf die oorspronklike op 6 November 2018. Besoek op 1 Junie 2010.
  27. (en) Kazakhstan’s population increases by 1.7 per cent over a year http://www.bnews.kz/en/news/post/153895/
  28. (en) Collins, Cheryl (2 Januarie 2003). "Kazakhstan's `forgotten Poles' long to return". Cdi.org. vanaf die oorspronklike op 27 Januarie 2012. Besoek op 1 Junie 2010.
  29. (en) Remembering Stalin's deportations, BBC News, 23 Februarie 2004
  30. (en) Clarey, Christopher. "Politics, economics and time bury memories of the Kazakh gulag". International Herald Tribune. vanaf die oorspronklike op 4 Januarie 2007. Besoek op 9 September 2013.
  31. (en) Greenall, Robert (23 November 2005). "Russians left behind in Central Asia". BBC News. vanaf die oorspronklike op 15 November 2019. Besoek op 9 September 2013.
  32. (en) Kazakhstan: Special report on ethnic Germans, IRIN Asia, 1 Februarie 2005
  33. 33,0 33,1 (en) Religious Situation Review in Kazakhstan Congress of World Religions. Besoek op 7 September 2009.
  34. (en) "Kazakhstan". United States Commission on International Religious Freedom. United States Department of State. 26 Oktober 2009. vanaf die oorspronklike op 20 Januarie 2012. Besoek op 3 Junie 2010.
  35. (en) Kazakhstan – International Religious Freedom Report 2008 U.S. Department of State. Besoek op 7 September 2009.
  36. (en) Wagenhauser, Betsy. "The Customs and Traditions of the Kazakh". Ambassade van Kasakstan. vanaf die oorspronklike op 23 Oktober 2019.
  37. (en) . Akorda.kz. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Mei 2015. Besoek op 26 Maart 2013.
  38. (en) "NTI Kazakhstan Profile". Nuclear Threat Initiative. vanaf die oorspronklike op 24 Februarie 2016.
  39. (en) "International Day against Nuclear Tests (29 August)". Un.org. vanaf die oorspronklike op 18 April 2020. Besoek op 9 September 2013.
  40. (en) . Yahoo! News Maktoob. 30 Augustus 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2016. Besoek op 9 September 2013.
  41. (en) "Kazakhstan's Nazarbayev Wins Re-election With 91% of Vote". Bloomberg.com. 5 Desember 2005. vanaf die oorspronklike op 21 September 2005. Besoek op 1 Junie 2010.
  42. (en) "Kazakh poll fairness questioned". BBC News. 19 Augustus 2007. Besoek op 1 Junie 2010.
  43. (en) "Kazakhstan parliamentary election Kazakh poll fairness questioned". BBC News. 17 Augustus 2007. Besoek op 1 Junie 2010.
  44. (en) Will Stewart (4 April 2011). "Election monitors slam Kazakh vote which returned president to power with 95% of ballot as 'sham' | Mail Online". Dailymail.co.uk. vanaf die oorspronklike op 9 Maart 2017. Besoek op 31 Mei 2013.
  45. (en) "Daniel Witt: Kazakhstan's Presidential Election Shows Progress". Huffingtonpost.com. 4 November 2011. Besoek op 4 Augustus 2012.
  46. 46,0 46,1 (en) "OSCE Centre helps enhance political parties' work in Kazakhstan". OSCE. vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2020.
  47. (en) Joint Statement on the meeting between President Obama and Kazakhstan President Nazarbayev | The White House. Whitehouse.gov (11 April 2010). Besoek op 14 Januarie 2013.
  48. (en) Blank, Stephen (27 April 2005). "Kazakhstan's Foreign Policy in a Time of Turmoil". EurasiaNet.
  49. (en) Cohen, Ariel (7 Oktober 2008). "Kazakh foreign minister insists balanced foreign policy remains intact". Business News Europe.
  50. (en) "GDP growth (annual %)". The World Bank. Datafinder.worldbank.org. vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020. Besoek op 1 Junie 2010.
  51. (en) "№ 1 in the world". The Atomic Company Kazatomprom, Kazatomprom.kz. 30 Desember 2009. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Julie 2011. Besoek op 1 Junie 2010.
  52. (en) "Uranium and Nuclear Power in Kazakhstan". world-nuclear.org. 17 Februarie 2011. vanaf die oorspronklike op 23 Februarie 2013. Besoek op 5 Maart 2011.
  53. (en) "The Global Competitiveness Report 2010–2011" (PDF). (PDF) vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020. Besoek op 24 Julie 2011.
  54. (en) Kazakhstan's fixed investment increased by 7.1% in Jan-July 2013
  55. (en) "Kazakh TV – Kazakhstan enters top 50 most competitive countries". Kazakh-tv.kz. vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2014. Besoek op 9 September 2013.

Eksterne skakels

Kasakstan
kasakstan, kasaks, Қазақстан, kazakstan, qɑzɑqˈstɑn, luister, hulp, inligting, russies, Казахстан, kazachstan, amptelik, republiek, kasaks, Қазақстан, Республикасы, qazaqstan, respýblıkasy, russies, Республика, Казахстан, respublika, kazakhstan, transkontinent. Kasakstan Kasaks Қazakstan Kazakstan qɑzɑqˈstɑn luister hulp inligting Russies Kazahstan Kazachstan amptelik die Republiek Kasakstan Kasaks Қazakstan Respublikasy Qazaqstan Respyblikasy Russies Respublika Kazahstan Respublika Kazakhstan is n transkontinentale maar landingeslote land in Sentraal Asie met n klein deel wes van die Oeral rivier wat in Oos Europa val 5 Dit word in Afrikaans ook Kazakstan of Kazachstan gespel Dit grens aan die Russiese Federasie die Volksrepubliek China Kirgisie Oesbekistan Turkmenistan en die Kaspiese See Die hoofstad is Noersoeltan voorheen Astana genoem tot in 1997 was dit Almati voorheen Alma Ata genoem Republiek KasakstanҚazakstan Respublikasy Kasaks Respublika Kazahstan Russies Vlag WapenVolkslied Menin Қazakstanym tr Menin Qazaqstanim source source track track track track track track track track track track track Hoofstad Noersoeltan voorheen Astana 51 10 N 71 25 O 51 167 N 71 417 O 51 167 71 417Grootste stad AlmatiAmptelike tale Kasaks nasionaltaal Russies amptelike taal Regering President Eerste minister Unitere dominante partypresidensiele republiekKasim Zjomart TokajefAskar MaminOnafhanklikheid Kasakse Khanaat Alasj outonomie Kirgisiese ASSR Kasakse ASSR Kasakse SSR Soewereiniteit verklaar Republiek Kasakstan Onafhanklikheid verklaar Erken Huidige grondwet 146513 Desember 191726 Augustus 192019 Junie 19255 Desember 193625 Oktober 199010 Desember 199116 Desember 199126 Desember 199130 Augustus 1995Oppervlakte Totaal Water 2 724 900 km2 9de 1 052 100 myl21 7Bevolking 2018 skatting Digtheid 18 311 700 1 62ste 7 km2 236ste 18 1 myl2BBP KKP Totaal Per capita 2019 skatting 534 670 miljard 2 42ste 28 536 2 53ste BBP nominaal Totaal Per capita 2019 skatting 195 738 miljard 2 50ste 10 447 2 54ste MOI 2017 0 800 3 58ste baie hoogGini 2015 26 9 4 laagGeldeenheid Tenge a href ISO 4217 html title ISO 4217 KZT a Tydsone Somertyd UTC 5 en 6 nie toegepas nie UTC 5 en 6 Internet TLD kz kazSkakelkode 7 6xx 7 7xx Nasa Satellietbeeld van Kasakstan n Kaart van Kasakstan Kasakstan is die wereld se negende grootste staat en die grootste wat deur land omring is Sy oppervlakte van 2 724 900 km is groter as die van Wes Europa 5 6 Die gebied sluit in vlaktes steppe taiga canyons heuwels deltas sneeubedekte bergpieke en woestyne Sy bevolkingsdigtheid is minder as ses mense per vierkante kilometer Die gebied is histories bewoon deur nomadiese stamme Dit het in die 13de eeu verander toe Djengis Khan die land beset het Teen die 16de eeu het die Kasakke as n afsonderlike groep ontstaan Die Russe het in die 18de eeu die Kasakse steppe begin beset en teen die middel van die 19de eeu was die hele Kasakstan deel van die Russiese Ryk Na die Russiese Rewolusie van 1917 en die daaropvolgende burgeroorlog is Kasakstan verskeie kere herorganiseer voordat dit in 1936 die Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek geword het as deel van die Sowjetunie Kasakstan was die laaste van die voormalige Sowjetrepublieke wat hom onafhanklik verklaar het na die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 die huidige president Kasim Zjomart Tokajef is sedert 2019 die land se leier Vandat die land onafhanklik geword het handhaaf dit n gebalanseerde buitelandse beleid en probeer dit sy ekonomie ontwikkel veral sy koolwaterstofnywerheid 7 Die land is etnies en kultureel uiteenlopend deels vanwee die gedwonge migrasie van ander volke na die republiek tydens die bewind van Josef Stalin Kasakstan het n bevolking van 16 6 miljoen wat uit 131 etnisiteite bestaan onder andere Kasakke sowat 63 8 Russe Oekrainers Duitsers Tartare en Oeigoere Godsdiensvryheid bestaan in Kasakstan maar die land het onlangs onder skoot gekom oor n gebrek daaraan Robert George voorsitter van die Amerikaanse kommissie vir internasionale godsdiensvryheid het in 2013 gese die streng toepassing van hoogs beperkende wette wat twee jaar gelede aanvaar is het Kasakstan se internasionale aansien skade berokken en daartoe gelei dat baie Kasakse burgers se godsdiensvryheid aangetas is 9 Sowat 70 van die bevolking behoort tot die Islam en 26 is Christene 10 Kasaks is die amptelike taal terwyl Russies gelyke status het in staats en administratiewe liggame 5 11 12 Inhoud 1 Etimologie 2 Geskiedenis 2 1 Kasakse Khanaat 2 2 Die Russiese Ryk 2 3 Die Sowjetunie 2 4 Onafhanklikheid 3 Geografie 3 1 Administratiewe afdelings 4 Demografie 4 1 Taal 4 2 Godsdiens 5 Opvoeding 6 Kultuur 6 1 Kos 6 2 Sport 7 Politiek 7 1 Politieke stelsel 7 2 Kernsperverdrag 7 3 Verkiesings 7 4 Buitelandse betrekkinge 7 5 Weermag 8 Ekonomie 9 Verwysings 10 Eksterne skakelsEtimologie WysigDie woord Kasak word in Kasakstan gewoonlik gebruik om na die etniese groep te verwys ook die lede wat in die Volksrepubliek China Rusland Turkye Oesbekistan en ander lande woon terwyl die woord Kasakstanner Kasaks kazakstandyk kazakstandik Russies kazahstanec kazachstanets geskep is vir die inwoners van die land insluitende nie Kasakke 13 Kasak of Kazak kom van n Ou Turkse woord wat onafhanklik en n vrye gees beteken dit verwys na die Kasakke se kultuur as n nomadiese volk wat op perde rondgetrek het Die Persiese agtervoegsel stan beteken land of plek en Kasakstan beteken dus land van die Kasakke Geskiedenis WysigKasakse Khanaat Wysig Ablai Khan het vanaf 1771 tot 1781 as khan van die sentrale Juz gedien Kasakse simbole n kameel voor die mausoleum van Kwaja Ahmed Jasawi in Turkistan In n Kasakse joert Kasakstan word al sedert die Nuwe Steentydperk bewoon die streek se klimaat en terrein is die beste geskik vir nomades wat met diere rondtrek Argeoloe glo mense het perde die eerste keer hier in die uitgestrekte steppe mak gemaak Sentraal Asie is oorspronklik bewoon deur Indo Iraniers Die bekendste van die groepe was die nomadiese Skitiers 14 Die Turkse volk het op die laatste in die 5de eeu moontlik vroeer die Iraniers se gebied begin betree en die oorheersende etniese groep van Sentraal Asie geword Terwyl die antieke stede Taraz en Hazrat e Turkestan lank gedien het as halfwegstasies aan die Syroete wat die Ooste en die Weste verbind het het ware politieke vereniging eers met die Mongoolse inval in die vroee 13de eeu begin Onder die Mongole is administratiewe distrikte gestig wat eindelik onder beheer gekom van die opkomende Kasakse Khanaat Gedurende die tydperk het die tradisionele nomadiese leefwyse en n veeteelt gebaseerde ekonomie in die steppe voortgeduur In die 15de eeu het n afsonderlike Kasakse identiteit begin ontwikkel onder die Turkse stamme n proses wat aangehelp is met die ontstaan in die middel van die 16de eeu van die Kasakse taal kultuur en ekonomie Die streek was egter al hoe meer die fokus van n stryd tussen die Kasakke en die naburige Persiessprekende volke in die suide Teen die 17de eeu het die Kasakse Khanaat gebuk gegaan onder onderlinge struwelinge wat die bevolking verdeel het in die Groot die Middel en die Klein Horde juz Dit tesame met politieke verdeeldheid en n afname in die belangrikheid van die landhandelsroetes tussen die Ooste en die Weste het die khanaat verswak Die Oesbeekse Chiva khanaat het die situasie uitgebuit en die Mangisjlak skiereiland geannekseer Die Oesbeekse bewind oor die skiereiland het twee eeue geduur tot met die aankoms van die Russe In die 17de eeu het die Kasakke geveg teen die Oeirats n federasie van Wes Mongoolse stamme insluitend die Dzoengars 15 Aan die begin van die 18de eeu het die Kasakse Khanaat sy hoogtepunt bereik In die tyd 1723 1730 was die Klein Horde in n oorlog gewikkel met Dzoengars nadat die die Kasakse grondgebied binnegeval het Die Dzoengars het die Kasakke verslaan hul weivelde oorgeneem baie Kasakke gevange geneem en hele clans uitgewis 16 Onder die leierskap van Aboel Chair Khan het die Kasakke in 1726 en 1729 oorwinnings oor die Dzoengars behaal 17 Ook Ablai Khan het van die 1720 s tot die 1750 s belangrike oorloe teen die Dzoengars gevoer en daarvoor is hy as batir held van die volk verklaar Intussen het die Wolga Kalmieke voortdurend strooptogte in die Kasakse grondgebied uitgevoer Die Kokand khanaat het die swakheid van die Kasakke na die oorloe teen die Dzoengars en Kalmieke uitgebuit en die huidige Suidoos Kasakstan onder meer die voormalige hoofstad Almati in die eerste kwart van die 19de eeu beset Die Russiese Ryk Wysig n Tradisionele Kasakse trourok Russiese setlaars naby Petropawlofsk In die 19de eeu het ook die Russiese Ryk begin uitbrei na Sentraal Asie en van 1813 tot 1907 met die Britse Ryk meegeding om heerskappy oor die gebied Teen die tyd het die tsaars geheers oor die grootste deel van wat vandag as Kasakstan bekend is Die Russiese Ryk het n administratiewe stelsel ingestel en kasernes en garnisoene opgerig in sy stryd teen die Britse Ryk Rusland het Russies as taal in alle skole en regereingsinstellings afgedwing Dit het die Kasakke in opstand laat kom en teen die 1860 s het hulle hulle begin verset hoofsaaklik oor die invloed wat die Russiese besetting gehad het op die tradisionele nomadiese leefstyl en wat gelei het tot die uitwissing van n groot deel van die bevolking In die laat 19de eeu het die Kasakse nasionale beweging ontstaan om die Russiese onderdrukking teen te staan en die Kasakse taal en identiteit te beskerm Van die 1890 s af het al hoe groter groepe setlaars die huidige Kasakstan gekoloniseer Die getal setlaars het verder toegeneem nadat n spoorlyn tussen Orenburg en Tasjkent in 1906 voltooi is Gedurende die 19de eeu het sowat 400 000 Russe na Kasakstan geimmigreer en in die eerste derde van die 20ste eeu n verdere miljoen Slawiers Jode Duitsers en ander groepe 18 Die mededinging om land en water wat tussen die Kasakke en die immigrante ontstaan het het in die laaste jare van die tsaars se bewind groot teenkanting teen die koloniale regering veroorsaak In 1916 het die Sentraal Asiatiese Opstand plaasgevind die Kasakke het die Russe en Kosakke aangeval Die gevolg was n paar wrede aanvalle en bloedbaddens aan albei kante 19 Intussen het albei kante ook die kommunistiese regering teengestaan tot laat in 1919 Die Sowjetunie Wysig Jong Pioniers van die Sowjetunie op n kamp in Kasakstan Hoewel daar n kort periode van outonomiteit was na die wanorde tydens die val van die Russiese Ryk het die Kasakke hulle eindelik onderwerp aan die Sowjetregering In 1920 het hulle die Kazachstanse Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek geword Die Sowjetunie se onderdrukking van die tradisionele elite en die gedwonge kollektivisme van die laat 1920 s tot die 1930 s het hongersnood en onrus tot gevolg gehad 20 21 Tussen 1926 en 1939 het die Kasakse bevolking met 22 afgeneem weens honger en massa emigrasie In die 1930 s is baie bekende Kasakse skrywers denkers digters politici en historici in opdrag van Stalin vermoor as deel van die onderdrukking van die Kasakse kultuur en identiteit In 1936 het die outonome republiek die Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek geword Miljoene mense wat in die 1930 s en 1940 s uit ander dele van die Sowjetunie verban is is na Kasakstan gestuur Sowat 400 000 Wolga Duitsers is byvoorbeeld uit die Oekraine na Kasakstan verban na die Duitse inval van die Sowjetunie in Junie 1941 tydens die Tweede Wereldoorlog Mense is gevange gehou in party van die grootste Goelag kampe in die land 22 In 1947 twee jaar na die einde van die oorlog is n toetsterrein vir kernwapens naby die stad Semei opgerig Met Stalin se dood in 1953 het Kasakstan steeds n oorwegend landbougebaseerde ekonomie gehad In die jaar het die nuwe Sowjetleier Nikita Chroesjtsjof die Ongerepte Land projek begin om die tradisionele weivelde van Kasakstan te omskep in n groot graanproduserende streek vir die Sowjetunie Dit het gemengde gevolge ingehou maar dit het tesame met latere moderniserings deur Leonid Brezjnef die ontwikkeling van die landbousektor bespoedig Landbou is steeds n bron van inkomste vir n groot deel van die bevolking Teen 1959 het Kasakke 30 van die bevolking uitgemaak en etniese Russe 43 23 Groeiende spanning in die Sowjetgemeenskap het gelei tot n behoefte aan politieke en ekonomiese hervormings wat in die 1980 s vorm aangeneem het Een van die grootste bydraende faktore was die besluit van Lawrenti Beria om n kernbom in 1949 in Kasakstan te toets Dit het n biologiese en ekologiese katastrofe tot gevolg gehad wat vir geslagte voortgeduur het en die Kasakke se woede teenoor die Sowjetstelsel het geweldig toeneem Onafhanklikheid Wysig Noersoeltan Nazarbajef op n posseel Kasakstan was op 16 Desember 1991 die laaste republiek wat onafhanklik geword het Sy leier uit die kommunistiese tydperk Noersoeltan Nazarbajef het die land se eerste president geword en tot 2019 die amp beklee In die jare sedert onafhanklikwording het groot hervormings plaasgevind van die Sowjet styl ekonomie en politieke magsmonopolie Onder Nazarbajef is ver gevorder op die pad na n markekonomie In 1998 is die hoofstad van Almati die grootste stad en voorheen bekend as Alma Ata geskuif na Noersoeltan tot in 2019 Astana genoem Op 20 Maart 2019 het president Noersoeltan Nazarbajef bedank en is deur sy partygenoot Kasim Zjomart Tokajef opgevolg Gelyktydig is die land se hoofstad Astana na Noersoeltan hernoem 24 Geografie Wysig Die Markakol reservaat in die Altai gebergte Oos Kasakstan Sirdarja een van die groot riviere van Sentraal Asie wat deur Kasakstan vloei Die Tsjarin canyon in Noord Tiensjan Kasakstan le aan weerskante van die Oeral rivier en is een van net twee lande wat deur land omring word wat op twee kontinente gelee is die ander is Azerbeidjan Met sy oppervlakte van 2 700 000 km is Kasakstan die negende grootste land in die wereld groter as Wes Europa en die grootste land sonder n seehawe Terwyl dit deel van die Sowjetunie was het dit n deel van sy grondgebied aan die Volksrepubliek China en n deel aan Oesbekistan afgestaan Dit deel n grens met die Russiese Federasie die Volksrepubliek China Kirgisie Oesbekistan en Turkmenistan Groot stede sluit in Noersoeltan Almati Karagandi Sjimkent Atiraoe en Oskemen Dit le tussen die breedtegrade 40 en 56 N en tussen die lengtegrade 46 en 88 O Hoewel die grootste deel in Asie le val n klein deel wes van die Oeral in Oos Europa 25 Die terrein wissel van die Kaspiese See in die weste tot die Altai gebergte in die ooste en die vlaktes van Wes Siberie in die noorde tot die woestyne en oases van Sentraal Asie Die Kasakse steppe met sy oppervlakte van sowat 804 500 km beslaan n derde van die land en is die wereld se grootste droe steppestreek Dit word gekenmerk deur groot gebiede grasveld en sand Belangrike riviere en mere sluit in die Aralmeer Ili Irtisj Isjim Sirdarja en Oeral rivier die Tsjarin rivier en ravyn en die Balchasj en Zaisan meer Die Tsjarin canyon is 150 300 m diep en 80 km lank en loop deur die rooi sandsteenplato aan die Tsjarin ravyn in Noord Tiensjan Hemelse Berge 200 km oos van Almati Omdat die canyon ontoeganklik is het skaars esdoringbome uit die Ystydperk hier behoue gebly en dit word nou ook in ander dele geplant Die Bigatsj krater is in die Plioseen of Mioseen deur n asteroide veroorsaak dit het n deursnee van 8 km en is sowat 5 3 miljoen jaar oud Die klimaat is kontinentaal met warm somers en kouer winters Die reenval wissel tussen droe en halfdroe streke Administratiewe afdelings Wysig Kaart van Kasakstan se provinsies Kasakstan is in 14 provinsies Kasaks oblystar oblistar verdeel wat onderverdeel is in distrikte audandar aoedandar Almati en Noersoeltan het die status staatsbelang en val nie in enige provinsie nie Die stad Baikonoer het ook n spesiale status omdat dit en die Baikonoer lanseersentrum tot in 2050 aan Rusland verhuur word 5 Elke provinsie het n goewerneur akim aan die hoof wat deur die president aangestel word Munisipale akims word deur provinsiale akims aangestel Die hoofstad is op 10 Desember 1997 van Almati tot Astana sedert 2019 Noersoeltan genoem geskuif Demografie Wysig Bevolkingspiramide 2005 n Etniese kaart van Sentraal Asie Volgens n amptelike raming is die bevolking 16 455 miljoen in Februarie 2011 van wie 46 plattelanders en 54 stedelinge is 26 In 2013 het die bevolking gestyg tot 17 28 miljoen volgens die statistiekagentskap van Kasakstan 27 Etniese Kasakke maak sowat 63 1 van die bevolking uit en etniese Russe 23 7 8 Ander etniese groepe sluit in Tartare 1 3 Oekrainers 2 1 Oesbeke 2 8 Wit Russe Oeigoere Azerbeidjanners Pole 28 en Litauers Groepe wat sowat 1 of minder van die bevolking uitmaak is Duitsers Koreane en Tsjetsjniers 29 In Kasakstan is baie Russe wat in die 1930 s en 1940 s deur Stalin na die Goelag gestuur is van die grootste Sowjet arbeidskampe was in Kasakstan 30 Baie Russe was ook by die Sowjet ruimteprogram betrokke tydens Chroesjtsjof se bewind 31 Voor 1991 was daar n miljoen Duitsers in Kasakstan maar die meeste het na Duitsland geemigreer na die verbrokkeling van die Sowjetunie 32 Ook die grootste deel van die kleiner Griekse bevolking het na Griekeland geemigreer Sedert die 1970 s het talle Russe ook Kasakstan verlaat Die gevolg van die migrasie was dat Kasakke nou die grootste deel van die bevolking uitmaak Verdere faktore wat hiertoe bydra is n hoer geboortesyfer onder Kasakke en die immigrasie van Kasakke uit lande soos die Volksrepubliek China Mongolie en Rusland Taal Wysig Kasakstan is amptelik n tweetalige land Kasaks n Turkse taal wat sowat 64 4 van die inwoners se moedertaal is is die staatstaal Russies wat deur die meeste inwoners gepraat word is die amptelike taal wat gebruik word in sake die regering en interetniese kommunikasie dit word egter al hoe meer deur Kasaks vervang Minderheidstale sluit in Oekraiens Oeigoers Kirgisies Tartaars Oesbekies en Mongools Engels word al hoe gewilder onder jong mense sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie Opvoeding regdeur Kasakstan vind in of Kasaks of Russies of albei plaas Godsdiens Wysig Islam 70 Ortodoks 20 Geen 0 15 Katoliek 3 Protestants 2 Ander 1 Godsdiens in Kasakstan Oosters Ortodoks is die tweede grootste godsdiens in Kasakstan Volgens die 2009 sensus is 70 van die bevolking Moslems 26 Christene 0 1 Boeddhiste 0 2 behoort tot ander gelowe en 3 is niegelowig Altesaam 0 5 het nie hul geloof aangedui nie 10 Volgens die grondwet is Kasakstan n sekulere staat en word godsdiensvryheid gewaarborg Diskriminasie op politieke of godsdienstige gronde word verbied Sedert onafhanklikheid was daar n groot opbloei in godsdiens veral Islam Honderde moskees kerke sinagoges en ander godsdienstige geboue het binne n paar jaar hul verskyning gemaak en godsdiensinstellings het toegeneem van 670 in 1990 tot 4 170 vandag 33 n Vyfde van die bevolking meestal lede van die Slawiese en die Germaanse bevolkingsgroepe behoort tot die Russies Ortodokse Kerk 34 Ander Christelike denominasies sluit in Rooms Katolisisme en Protestantisme 35 Die Russiese Ortodokse Kersfees is n openbare vakansiedag 33 Opvoeding Wysig L N Gumilyov Eurasiese Nasionale Universiteit in Noersoeltan voorheen Astana genoem is een van Kasakstan se top universiteite Opvoeding in Kasakstan is verpligtend tot op sekondere vlak en volwasse geletterdheid is 99 5 Opvoeding bestaan uit drie fases primer graad 1 4 algemeen graad 5 9 en sekonder graad 10 11 of 12 Primere skoolopleiding word voorafgegaan deur n jaar van pre primere onderwys Naskoolse opvoeding bestaan ook uit drie vlakke basies wat die grondslag vorm vir die studieveld en lei tot n B graad gespesialiseerd waarna studente n spesialisdiploma kry en hoer opvoeding vir n M graad Nagraadse studie lei tot n wetenskapkandidaat of doktorsgraad Die departement van opvoeding het n suksesvolle Bolasjak beurs ingestel wat jaarliks toegeken word aan sowat 5 000 studente wat burgers van die land is Studente kan aan n verskeidenheid oorsese instelling studeer onder meer die Universiteite van Edinburg Cambridge Toronto Oxford Sydney Tokio die Harvard universiteit en King s College in Londen Die beurs dek hul opvoeding oorsese akkommodasie en jaarlikse reisgeld na Kaskastan Na hul studie moet gegradueerdes vir minstens vyf jaar in Kasakstan werk Kultuur Wysig Ruiters in tradisionele drag demonstreer die kiz koe jaag die meisie een van verskeie tradisionele speletjies op n perd se rug 36 Abai Koenanbajoeli n bekende digter komponis en filosoof Die tradisionele kultuur van Kaskastan stam uit die tyd toe hulle n nomadiese volk was Hoewel Islam in die 15de eeu in die land ingevoer is het dit lank saam met vroeere godsdienselemente van Tengriisme voortbestaan Omdat veeteelt n belangrike deel van die kultuur uitgemaak het is die meeste van die moderne gebruike en gewoontes daarom gesentreer Die Kasakke is veral geesdriftige ruiters Van die grootste bydrars tot die land se letterkunde wetenskap en filosofie is Abai Koenanbajoeli Moechtar Aoezof Gabit Moesirepof Kanisj Satpajef Moectar Sjachanof Saken Seifoellin en Djambil Jabajef Musiek maak ook n groot deel van kulturele gebeure uit Almati word beskou as die musiekhoofstad van Sentraal Asie en hou gereeld konserte van bekende internasionale sterre Kos Wysig In die tradisionele kookkuns word vleis op verskeie manier gaargemaak en gewoonlik saam met n verskeidenheid soorte tradisionele brood voorgesit Verversings sluit dikwels swart tee en tradisionele melkprodukte soos airan sjoebat en kimiz in n Tradisionele Kasakse ete bestaan gewoonlik uit verskeie aptytwekkers gevolg deur sop en een of twee hoofgeregte soos pilaf en besjbarmak Sport Wysig Yaroslava Shvedova n dubbelspelwenner op Wimbledon in 2010 Die yshokkiespeler Nikolai Antropov Die land het n reputasie opgebou as n sportland op internasionale gebied onder meer in boks skaak skopboks ski gimnastiek waterpolo fietsry ruitersport sambo stoei en biljart Die Asiatiese Winterspele van 2010 is in Kasakstan gehou Die gewildste sportsoort is sokker en daar is nasionale spanne vir mans en vroue Die nasionale yshokkiespan vir mans het in 1998 en 2006 aan die Olimpiese Winterspele deelgeneem sowel as aan die wereldkampioenskap in 2006 Van die land se bekendste yshokkiespelers is Nikolai Antropov en Evgeni Nabokov Ook verskeie boksers het al internasionale medaljes gewen en vaar goed by Olimpiese Speles Drie boksers Bakhtiyar Artayev Vassiliy Jirov en Serik Sapiyev het die Val Barker trofee gewen die meeste naas die Verenigde State Die swaargewigkampioen Vladimir Klitschko en middelgewigkampioen Gennady Golovkin is in Kasakstan gebore Ruitersport is ook baie gewild en sedert 1993 het die land se perdryfederasie al verskeie nasionale en internasionale byeenkomste gereel Politiek WysigPolitieke stelsel Wysig Askar Mamin Kasakstan se huidige premier Kasakstan is amptelik n eenheidstaat Die eerste en enigste president tot dusver was Noersoeltan Nazarbajef maar het op 20 Maart 2019 bedank Die president is ook die hoofbevelvoerder van die weermag en kan wetgewing veto wat deur die parlement deurgevoer is Die premier lei die kabinet van ministers en is die regeringshoof In die kabinet is drie onderpremiers en 16 ministers Askar Mamin is sedert 21 Februarie 2019 die premier Die parlement het twee kamers die laer huis madjilis en hoer huis senaat 37 Die senaat het 47 lede Kernsperverdrag Wysig Toe die Sowjetunie in 1991 verbrokkel het Kasakstan die 1 410 kernplofkoppe en die Semipalatinsk kernwapentoetsterrein oorgeerf Teen April 1995 het Kasakstan sy kernplofkoppe aan Rusland teruggegee en teen Julie 2000 het dit die toetsterrein vernietig 38 Op 2 Desember 2009 het die sekretaris generaal van die Verenigde Nasies Ban Ki moon en die Republiek van Kasakstan 29 Augustus aangewys as Internasionale Dag teen Kerntoetse dit was op die dag in 1991 dat die Semipalatinsk toetsterrein gesluit is 39 40 Verkiesings Wysig Die parlement van Kasakstan Na die verkiesing in September 2004 is die laer huis oorheers deur die Otan party van pres Nazarbajef Die meeste ander setels is gewen deur partye wat die president goedgesind is onder meer die landbou nywerheidsblok AIST en die Asar party wat deur die president se dogter gestig is Op 4 Desember 2005 het Nazarbajef weer n groot oorwinning by die stembus behaal met meer as 90 van die stemme Die Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa OVSE het gese die verkiesing voldoen nie aan internasionale standaarde nie hoewel sekere verbeterings aan die administrasie daarvan aangebring sedert die vorige verkiesing Waarnemers van die Volksrepubliek China het egter gemeen die verkiesing by die 25 stembusse in Astana waaroor hulle toesig gehou het was deursigtig en regverdig 41 Op 17 Augustus 2007 het n koalisie van die regerende Otan party insluitende die Asar die Burger en die Landbouparty al die setels gewen met 88 van die stemme Nie een van die opposisiepartye het die vereiste hoeveelheid setels van 7 gewen nie en dit het gelei tot die bevraagtekening in die plaaslike media van die opposisieleiers se bevoegdheid en charisma Opposisieleiers het beweer daar was ernstige onreelmatighede in die verkiesing 42 43 44 In 2010 het Nazarbajef n oproep verwerp dat n referendum gehou word om te besluit of hy tot 2020 in sy amp moet bly en aangedring op n presidentsverkiesing vir n termyn van vyf jaar In n verkiesing op 3 April 2011 het hy 95 54 van die stemme gekry met 89 9 van geregistreerde kiesers wat gestem het 45 In Oktober 2013 het die OVSE n reeks seminare gehou met die doel om politieke partye in Kasakstan te verbeter 46 Meer as 120 partyverteenwoordigers het dit bygewoon Van die sake wat bespreek is is organisatoriese wetgewende finansiele en openbare betrekkinge aspekte van partyvorming sowel as die verteenwoordiging van partye in die parlement en plaaslike regeringsliggame 46 Buitelandse betrekkinge Wysig Nazarbajef en presidente Barack Obama en Dmitri Medwedef in 2012 Lidlande van die Gemenebes van Onafhanklike State Lidlande van die Turkse Raad Huidige lidlande Moontlike toekomstige lidlande Kaskastan het goeie betrekkinge met al sy bure Dit is ook lid van die Verenigde Nasies Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa Euro Atlantiese Vennootskapsraad en Organisasie vir Islamitiese Samewerking Dit is n aktiewe deelnemer aan die Vennootskap vir Vrede program van die Noord Atlantiese Verdragsorganisasie Op 11 April 2010 het Nazarbajef en president Barack Obama van die VSA by n kernberaad in Washington D C ontmoet en die versterking van bande tussen die twee lande bespreek asook groter samewerking om kernveiligheid te bevorder streekstabiliteit in Sentraal Asie ekonomiese vooruitgang en universele waardes 47 Kasakstan is ook lid van die Gemenebes van Onafhanklike State Ekonomiese Samewerkingsorganisasie en Sjanghai samewerkingsorganisasie Saam met Rusland Wit Rusland Kirgisie en Tadjikistan het dit die Eurasiese Ekonomiese Gemeenskap in 2000 gestig om handelsverkeer in ooreenstemming te bring en n vryehandelsone te skep Sedert onafhanklikwording in 1991 volg Kasakstan n beleid om gelyke betrekkinge met sy bure Rusland en die Volksrepubliek China te handhaaf asook met die VSA en die Weste in die algemeen 48 49 Rusland huur tans n gebied van sowat 6 000 km van Kasakstan wat die Baikonoer lanseringsterrein insluit van waar die eerste ruimtetuig Spoetnik 1 die eerste mens in die ruimte Joeri Gagarin asook die internasionale ruimtestasie Mir gelanseer is Weermag Wysig Die Republikeinse Wag van Kasakstan Die grootste deel van die weermag van Kasakstan is oorgeerf van die Sowjet weermag se Militere Distrik Toerkestan Die eenhede het die kern van die nuwe weermag geword Uitbreidings in die afgelope jare was veral met betrekking tot gepantserde eenhede Die lugmag bestaan hoofsaaklik uit vliegtuie uit die Sowjet era soos 41 MiG 29 s 44 MiG 31 s 37 Su 24 s en 60 Su 27 s Daar is n klein vloot met die Kaspiese See as basis Kasakstan se Nasionale Veiligheidskomitee KNB is op 13 Junie 1992 gestig Dit sluit in die Diens vir Internasionale Veiligheid Militere Teenintelligensie Grenswag en Buitelandse Intelligensie Ekonomie Wysig Kasakstan se hoofstad Noersoeltan voorheen Astana Hoofkantoor van KazMunayGas Kasakstan se nasionale olie en gas maatskappy Kasakstan is n groot olieuitvoerland Danksy die hoe prys van ru olie wereldwyd het die land se BBP van 2000 tot 2007 tussen 8 9 en 13 5 gestyg In 2008 en 2009 het dit tussen 1 en 3 gedaal voordat dit weer van 2010 af gestyg het 50 Ander belangrike uitvoerprodukte is graan tekstiel en lewende hawe Die land wou teen 2010 n belangrike uitvoerder van uraan wees en het dit ook reggekry 51 52 In 2000 was Kaskastan die eerste oudrepubliek van die Sowjetunie wat al sy skuld aan die Internasionale Monetere Fonds IMF afbetaal het sewe jaar voor die vasgestelde tyd Ekonomiese groei tesame met drastiese hervormings aan die belastingstelsel en finansiele sektor het die regering se geldsake aansienlik verbeter van n begrotingstekort van 3 5 van die BBP in 1999 tot n tekort van 1 2 van die BBP in 2003 Op 29 November 2003 is n wet aanvaar wat die belastingkoers verminder het Die BTW het van 16 tot 15 afgeneem en persoonlike belasting 30 tot 20 Op 7 Julie 2006 is persoonlike belasting nog verder verminder tot 5 vir persoonlike inkomste in die vorm van dividende en 10 vir ander persoonlike inkomste Energie is die grootste ekonomiese sektor Die vervaardiging van ru olie en natuurlike gas beloop tot 79 2 miljoen ton in 2012 op van 51 2 miljoen ton in 2003 Volgens nywerheidsontleders kan die verhoging van olievervaardiging en die ontwikkeling van nuwe olievelde die land se produksie opstoot tot 480 000 m per dag teen 2015 en Kasakstan sal dan een van die tien grootste olievervaardigende lande in die wereld wees Groot olievelde en reserwes is by Tengiz Karatsjaganak en Kasjagan Ondanks die sterk ekonomie vir die grootste deel van die eerste dekade van die 21ste eeu het die wereldwye finansiele krisis van 2008 tot 2009 swakhede in die ekonomie uitgelig Die jaar tot jaar groei van die land se BBP het in 2008 met 19 81 afgeneem Vier van die groot banke is aan die einde van die jaar deur die regering gered en eiendomspryse het skerp gedaal Volgens die Ekonomiese Wereldforum se 2010 2011 verslag was Kasakstan 72ste in die wereld wat betref ekonomiese mededinging 53 In die eerste helfte van 2013 het Kasakstan se vaste beleggings met 7 1 toegeneem in vergelyking met dieselfde tyd in 2012 tot 18 miljard 54 Op 6 September 2013 was Kasakstan volgens die Globale Mededingingsverslag 50ste onder die mededingendste markte 55 Verwysings Wysig en Population Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 November 2019 Besoek op 20 Maart 2019 2 0 2 1 2 2 2 3 en Kazakhstan Internasionale Monetere Fonds Besoek op 20 Maart 2019 en 2018 Human Development Report PDF United Nations Development Programme 2018 Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 18 Mei 2020 Besoek op 20 Maart 2019 en Kazakhstan Wereldbank Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Mei 2020 Besoek op 20 Maart 2019 5 0 5 1 5 2 5 3 en Kazakhstan Central Intelligence Agency Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020 Besoek op 20 Maart 2019 en Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan ASRK 2005 Main Demographic Indicators Stat kz Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2019 Besoek op 1 Junie 2010 en Zarakhovich Yuri 27 September 2006 Kazakhstan Comes on Strong Time 8 0 8 1 ru Perepis naseleniya Respubliki Kazahstan 2009 goda Kratkie itogi Census for the Republic of Kazakhstan 2009 Short Summary PDF Republic of Kazakhstan Statistical Agency Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 23 Julie 2011 Besoek op 10 Desember 2010 en http www rferl org content kazakhstan religious freedom criticism 25057279 html 10 0 10 1 en The results of the national population census in 2009 Statistiekagentskap van Kasakstan 12 November 2010 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2019 Besoek op 21 Januarie 2010 en The constitution of Kazakhstan en CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN Die grondwet van Kasakstan en Surucu Cengiz Desember 2002 Modernity nationalism resistance identity politics in post Soviet Kazakhstan Moderniteit nasionalisme weerstand identiteitspolitiek in post Sowjetse Kasakstan Central Asian Survey 4 uitg 21 4 385 402 doi 10 1080 0263493032000053208 en Scythian The New Encyclopaedia Britannica Micropaedia 15de Volume 10 en Kazakhstan to c AD 1700 Encyclopaedia Britannica Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 November 2007 Besoek op 1 Junie 2010 en Ahmad Hasan Dani Chahryar Adle Irfan Habib Karl M Baipakov 2003 History of Civilizations of Central Asia Development in contrast from the sixteenth to the mid nineteenth century Unesco b 97 ISBN 92 3 103876 1 en Country Briefings Kazakhstan Economist com Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Julie 2011 Besoek op 1 Junie 2010 en Kazakhstan Encyclopaedia Britannica 16 Desember 1991 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Mei 2015 Besoek op 9 September 2013 en Kazakhstan Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2009 Archived 31 Oktober 2009 en Simon Ertz Lente 2005 The Kazakh Catastrophe and Stalin s Order of Priorities 1929 1933 Evidence from the Soviet Secret Archives PDF Stanford s Student Journal of Russian East European and Eurasian Studies 1 1 12 Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 4 Maart 2009 Besoek op 1 Junie 2010 en Pianciola Niccolo 2004 Famine in the Steppe The collectivization of agriculture and the Kazak herdsmen 1928 1934 Cahiers du monde russe 45 137 192 en Children of the gulag live with amnesia Taipei Times 1 Januarie 2007 en Moya Flynn 1994 Migrant resettlement in the Russian federation reconstructing homes and homelands bl 15 ISBN 1 84331 117 8 en Nursultan Kazakhstan renames capital Astana after ex president BBC News 20 Maart 2019 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 Desember 2019 en Kazakhstan MSN Encarta kk Itogi perepisi naseleniya Respubliki Kazahstan 2009 goda Stat kz 4 Februarie 2010 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 November 2018 Besoek op 1 Junie 2010 en Kazakhstan s population increases by 1 7 per cent over a year http www bnews kz en news post 153895 en Collins Cheryl 2 Januarie 2003 Kazakhstan s forgotten Poles long to return Cdi org Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Januarie 2012 Besoek op 1 Junie 2010 en Remembering Stalin s deportations BBC News 23 Februarie 2004 en Clarey Christopher Politics economics and time bury memories of the Kazakh gulag International Herald Tribune Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Januarie 2007 Besoek op 9 September 2013 en Greenall Robert 23 November 2005 Russians left behind in Central Asia BBC News Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 November 2019 Besoek op 9 September 2013 en Kazakhstan Special report on ethnic Germans IRIN Asia 1 Februarie 2005 33 0 33 1 en Religious Situation Review in Kazakhstan Congress of World Religions Besoek op 7 September 2009 en Kazakhstan United States Commission on International Religious Freedom United States Department of State 26 Oktober 2009 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Januarie 2012 Besoek op 3 Junie 2010 en Kazakhstan International Religious Freedom Report 2008 U S Department of State Besoek op 7 September 2009 en Wagenhauser Betsy The Customs and Traditions of the Kazakh Ambassade van Kasakstan Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Oktober 2019 en Official site of the President of the Republic of Kazakhstan Kazakhstan Akorda kz Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Mei 2015 Besoek op 26 Maart 2013 en NTI Kazakhstan Profile Nuclear Threat Initiative Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Februarie 2016 en International Day against Nuclear Tests 29 August Un org Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 April 2020 Besoek op 9 September 2013 en UN calls for global efforts to ban n tests Yahoo News Maktoob 30 Augustus 2013 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2016 Besoek op 9 September 2013 en Kazakhstan s Nazarbayev Wins Re election With 91 of Vote Bloomberg com 5 Desember 2005 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 September 2005 Besoek op 1 Junie 2010 en Kazakh poll fairness questioned BBC News 19 Augustus 2007 Besoek op 1 Junie 2010 en Kazakhstan parliamentary election Kazakh poll fairness questioned BBC News 17 Augustus 2007 Besoek op 1 Junie 2010 en Will Stewart 4 April 2011 Election monitors slam Kazakh vote which returned president to power with 95 of ballot as sham Mail Online Dailymail co uk Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Maart 2017 Besoek op 31 Mei 2013 en Daniel Witt Kazakhstan s Presidential Election Shows Progress Huffingtonpost com 4 November 2011 Besoek op 4 Augustus 2012 46 0 46 1 en OSCE Centre helps enhance political parties work in Kazakhstan OSCE Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2020 en Joint Statement on the meeting between President Obama and Kazakhstan President Nazarbayev The White House Whitehouse gov 11 April 2010 Besoek op 14 Januarie 2013 en Blank Stephen 27 April 2005 Kazakhstan s Foreign Policy in a Time of Turmoil EurasiaNet en Cohen Ariel 7 Oktober 2008 Kazakh foreign minister insists balanced foreign policy remains intact Business News Europe en GDP growth annual The World Bank Datafinder worldbank org Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020 Besoek op 1 Junie 2010 en 1 in the world The Atomic Company Kazatomprom Kazatomprom kz 30 Desember 2009 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Julie 2011 Besoek op 1 Junie 2010 en Uranium and Nuclear Power in Kazakhstan world nuclear org 17 Februarie 2011 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Februarie 2013 Besoek op 5 Maart 2011 en The Global Competitiveness Report 2010 2011 PDF Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020 Besoek op 24 Julie 2011 en Kazakhstan s fixed investment increased by 7 1 in Jan July 2013 en Kazakh TV Kazakhstan enters top 50 most competitive countries Kazakh tv kz Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2014 Besoek op 9 September 2013 Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Kasakstan Wikiwoordeboek het n inskrywing vir Kasakstan en Toerisme inligting oor Kazakhstan op Wikivoyage Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Kasakstan amp oldid 2412006,