×
Kalifornië

Kalifornië (Engels en Spaans: California) is 'n deelstaat aan die suidelike weskus van die Verenigde State van Amerika (VSA). Dit is die grootste deelstaat ten opsigte van sy bevolking van sowat 39,3 miljoen (soos op 1 Januarie 2016) en die derde grootste ten opsigte van sy oppervlak (410 000 vierkante kilometer), na Alaska en Texas. Die staat grens in die ooste aan Nevada, in die noorde aan Oregon, en in die suidooste aan Arizona. Die Kaliforniese Kanaaleilande maak ook deel uit van die deelstaat.

Deelstaat Kalifornië
Vlag van Kalifornië Seël
Bynaam(e): Golden State
Amptelike taal(e) Engels
Gesproke taal(e) Engels 60,5%, Spaans 25,8%, en Chinees 2,6%
Hoofstad Sacramento
Grootste stad Los Angeles
Area 3de in die V.S.
- Totaal 410 000 km2
- Wydte 402,5 km
- Lengte 1 240 km
- Water 20 047 km2
- % water 4,7 %
- Breedtegraad 32°30'N tot 42°N
- Lengtegraad 114°8'W tot 124°24'W
Bevolking 1ste in die V.S.
- Totaal 37 253 956
- Digtheid 90,9/km2
11de in die V.S.
Hoogte
- Hoogste punt Mount Whitney
4 421 m
- Gemiddeld 880 m
- Laagste punt Badwater Basin in Death Valley
-86 m
Toetrede tot die Unie 9 September 1850 (31ste)
Goewerneur Gavin Newsom (D)
Luitenant-Goewerneur Eleni Kounalakis (D)
Wetgewer Parlement van die Deelstaat Kalifornië (California State Legislature)
- Hoërhuis Senaat van die Deelstaat Kalifornië (California State Senate)
- Laerhuis Huis van Afgevaardigdes van die Deelstaat Kalifornië (California State Assembly)
V.S. Senatore Dianne Feinstein (D)
Alex Padilla (D)
Tydsone UTC -8 / Somertyd -7
Afkortings CA US-CA
Webblad

Die gebied is deur stamme van die Eerste Nasies bewoon toe Europese ontdekkers die gebied in die 16de eeu geleidelik begin verken het. Die Spaanse navigator Juan Rodríguez Cabrillo was die eerste seevaarder wat in 1542 langs die Kaliforniese kus geseil het. Die eerste Spaanse sendingstasie in die gebied van die huidige San Diego is egter eers in 1769 gevestig. Dekades later het Kalifornië met die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog in 1821 die juk van kolonialisme afgeskud en deel van die Eerste Meksikaanse Keiserryk geword.

Los Angeles, die grootste stedelike nedersetting in Kalifornië, is een van die ekonomies en kultureel magtigste en invloedrykste metropole ter wêreld. In 2001 het die bruto binnelandse produk van Los Angeles County dié van Rusland verbygesteek
Die Oakland-tempel van die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae. In 1846 het 250 Mormoonse setlaars in Kalifornië aangekom; die San Francisco Bay-gebied is vervolgens merendeels deur Kerklidmate bewoon. Baie van hierdie setlaars het hulle later in Salt Lake City gevestig. Met meer as 'n driekwartmiljoen lidmate is Heiliges tans een van die grootste denominasies in die deelstaat

In die Meksikaans-Amerikaanse Oorlog tussen 1846 en 1848 het die Meksikane 'n verpletterende neerlaag teen Amerikaanse magte gely. Volgens die Verdrag van Guadalupe Hidalgo is uitgestrekte gebiede in Noord-Meksiko aan die Verenigde State afgestaan. Kalifornië is reeds in 1847 aan Amerikaanse magte onder die bevel van John C. Frémont oorhandig. Op 24 Januarie 1848 het James W. Marshall naby Sutter's Mill goud ontdek. Gedurende die goudstormloop, wat hy ontketen het, het sowat 90 000 setlaars na die gebied gestroom. In 1850 het Kalifornië as 31ste deelstaat by die Verenigde State aangesluit.

Kalifornië was sedertdien een van die vernaamste bestemmings vir immigrante. In 1964 het Kalifornië New York verbygesteek om die mees bevolkte Amerikaanse deelstaat te word. In die 20ste en 21ste eeu het Kalifornië veral nuwe aankomelinge uit Asië, Meksiko en die Stille Oseaangebied ontvang.

Kalifornië het 'n hoogs-ontwikkelde ekonomie, en dit sou as 'n onafhanklike staat met sy bruto geografiese produk die sesde grootste ekonomie ter wêreld wees (die elfde grootste volgens koopkragpariteite). Met 'n bruto binnelandse produk (BBP) van 2,2 biljoen (2 200 miljard) € het die deelstaat in 2015 ondanks sy betreklik kleiner bevolking (39 miljoen) by die Europese Unie se tweede grootste ekonomie, Frankryk (met 'n BBP ter waarde van 2,12 biljoen € en 'n bevolking van 66 miljoen) verbygesteek. Die deelstaat se aandeel aan die VSA se BBP het in 2015 13,9 persent beloop.

Kalifornië het meer as 'n vyfde bygedra tot die Verenigde State se ekonomiese groei sedert 2010 - meer as sy aandeel aan die totale bevolking of nasionale ekonomie. Nogtans is die deelstaat se ekonomie en arbeidsmark kwesbaarder as dié van die hele Verenigde State - die verlies aan werksgeleenthede tydens 'n resessie is groter as die Amerikaanse gemiddeld. Daarenteen groei die Kaliforniese ekonomie vinniger tydens 'n opswaaifase.

Die belangrikste sektore van die plaaslike ekonomie is landbou, die vermaaklikheidsbedryf, ligte nywerhede (waaronder vervoertoerusting, masjienbou en elektronika), biotegnologie, ruimtevaarttegnologie, wapenvervaardiging en toerisme. Enkele streke in die deelstaat word met bepaalde sektore verbind, soos Los Angeles en Hollywood met vermaak; die Central Valley (Sentraalvallei) met landbou; die Silicon Valley met inligtings- en hoëtegnologie (tegnologie- en internetreuse soos Intel, Oracle, Apple, Google en Facebook het hier hulle hoofkwartiere); en die Kaliforniese Wynlande met wynbou. Belangrike natuurlike hulpbronne, wat in die deelstaat aangetref word, sluit hout, olie, sement en natuurgas in.

Kalifornië vorm nie net die Verenigde State se demografiese en ekonomiese swaartepunt nie, maar was en is ook die deelstaat waar kwessies van nasionale belang opgewerp en nuwe leefstyle gevolg word. Die Universiteit van Kalifornië se Berkeley-kampus was in die 1960's die bakermat van die Amerikaanse Free Speech Movement en die stadsbuurt Haight Ashbury in San Francisco het tot 'n mekka van die hippie-beweging ontwikkel. Tans is die deelstaat onder meer 'n nasionale leier op die gebied van alternatiewe energiebronne. In 2019 was byna twee derdes van die deelstaat se kragverkope uit koolstofvrye energiebronne afkomstig (hierby word kernenergie ingesluit), terwyl die aandeel hernieubare energiebronne op sowat 36 persent beraam is.

Inhoud

'n Gemodifiseerde Boeing 747-makrostraler, wat die ruimtependeltuig Endeavour (STS-126) vervoer, vlieg oor die Kaliforniese Mojave-woestyn, op pad na die Kennedy-ruimtesentrum in Florida
Foto geneem deur NASA, 10 Desember 2008
Die laaste sonlig val oor die Mojave-woestyn se Dumont-duine

Kalifornië is aan die weskus van die Verenigde State geleë waar dit oor 'n afstand van byna 800 myl in noord-suidelike rigting strek en 200 myl in wes-oostelike rigting. Die kuslyn langs die Stille Oseaan varieer grootliks, van warm sandstrande in die suide tot die rotskus van Noord-Kalifornië. Halfpad langs die kus strek bergpieke regstreeks tot in die see om die skouspelagtige natuurtonele van Big Sur te vorm.

Die laer bergreekse, wat langs die kus gevorm is, beskerm die wye Sentraal-Vallei wat oor die hele lengte van die deelstaat strek en skep 'n gunstige klimaat vir intensiewe boerdery. Verder landinwaarts verrys die hoë bergpieke van die Sierra Nevada-reeks, met Mount Whitney as die hoogste piek in die vastelandse Verenigde State - op 4 421 m bo seevlak. Anderkant die Sierras en suid daarvan lê die barre Mojave-woestyn wat ooswaarts oor die deelstaatgrens tot Nevada strek.

Kalifornië word geomorfologies in elf verskillende streke onderverdeel - van noord na suid: die Klamath-berge, die Kaskade-bergreeks, die Modoc-plato, die Basin and Range Province, die Kusbergreeks (Coast Range), die Sentraal-Vallei, die Sierra Nevada, die Transverse Ranges (ook Los Angeles Ranges genoem), die Mojave-woestyn, die Peninsular Ranges en die Colorado-woestyn.

Digte mis omhul die Golden Gate-brug in San Francisco op 'n Augustusoggend
Herfskleure in die Nasionale Joshua Tree-park, Suidoos-Kalifornië

Die grootste deel van Kalifornië is in die Mediterreense klimaatsone geleë, met koel en nat winters, en warm en droë weerstoestande in die somermaande. Behalwe gebiede langs die Middellandse See word vergelykbare klimatiese besonderhede slegs in drie ander wêreldstreke aangetref - in Sentraal-Chili, die Suid-Afrikaanse Kaapland en gebiede in suidelike en westelike Australië. Die Mediterreense klimaatsone word verbind met besondere plantegroei wat in Kalifornië as chaparral ('n streek met struikgewasse), foothill woodland (bosgebiede in voorheuwels wat deur breëblaarbome en konifere oorheers word), coastal scrub (struikgewasse in laer geleë kusstreke) en immergroen bosse in berggebiede geklassifiseer word.

Weens sy groot oppervlakte en topografiese variasie is daar nogtans 'n groter spektrum klimaatsones wat van polêr tot subtropies strek. 'n Besondere verskynsel langs Kalifornië se kus is somermis wat deur die koel Kaliforniese Seestroming (California Current) veroorsaak word. Gebiede, wat verder landinwaarts geleë is, het koeler winters en warmer somers. Daarenteen oefen die Stille Oseaan 'n matigende invloed op die klimaat in kusstreke uit.

So is die somertemperature, wat in kusgebiede naby Los Angeles en San Francisco gemeet word, nie net die koelste van alle groot metropolitaanse gebiede in die Verenigde State nie, maar ook merkbaar koeler as dié van gebiede in die binneland en langs die ooskus van die Noord-Amerikaanse vasteland wat op dieselfde breedtegrade geleë is. Selfs temperature, wat in die somermaande langs San Diego se kuslyn naby die grens met Meksiko gemeet word, is laer as in ander vastelandse streke van die Verenigde State (behalwe vir Alaska). Enkele myle verder landinwaarts begin temperature merkbaar styg. So is die middestad van Los Angeles enkele grade warmer as die nabygeleë kusgebied. Dieselfde verskynsel kan in die gebied rondom die San Franciscobaai waargeneem word. In plekke, wat teen die see beskerm word, word hoër temperature gemeet as in plekke langs die kus.

Noord-Kalifornië kry in die algemeen meer reën as die suide. Daarnaas oefen ook die bergreekse beslissende invloed op neerslagpatrone uit. Baie van Kalifornië se natste plekke is teen die westelike hellings van berggebiede geleë. Die noordweste van Kalifornië het 'n gematigde klimaat, terwyl die Sentraal-Vallei se klimaat as Mediterreens geklassifiseer word, alhoewel met groter temperatuurskommelinge as in die kusstreke. Hoë bergreekse, insluitende die Sierra Nevada, word deur 'n Alpynse klimaat gekenmerk, met sneeuval gedurende die wintermaande en gematigde tot warm temperature in die somer.

Streke oos van die bergreekse is in die reënskadu geleë. Hier het uitgestrekte woestynlandskappe ontstaan. Hoër geleë woestynstreke in die ooste van die deelstaat word deur baie warm somers en koue winters gekenmerk, terwyl die laer woestyne oos van die Suid-Kaliforniese bergreekse gematigde winters het. Hier daal die kwik nouliks benede vriespunt. Die Vallei van die Dood, 'n woestynstreek waarvan groot dele benede seevlak geleë is, word as die warmste plek op aarde beskou. Hier is die warmste temperatuur ooit aangeteken - 134 °F (56,7 °C) op 10 Julie 1913. Die laagste temperatuur, wat ooit in die deelstaat gemeet is, was -45 °F (-43 °C) in 1937 in Boca in Nevada County, Noordoos-Kalifornië.

Kalifornië maak deel uit van die Stille Oseaan se Ring van Vuur, 'n geologies hoogs aktiewe gebied. So loop baie groot breuklyne soos die San Andreas-breuk, waarlangs twee tektoniese plate - die Noord-Amerikaanse en Pasifiese Plaat, elkeen sowat 300 km dik - teen mekaar skuur, dwars deur die deelstaat en stel 'n groot deel daarvan, insluitende die groot metropolitaanse gebiede van Los Angeles en San Francisco, aan aardbewings bloot. 'n Deel van die vulkaniese Kaskade-bergreeks strek suidwaarts tot Noord-Kalifornië, met aktiewe vulkane soos Mount Shasta en Mount Lassen.

Hoofkenmerke

Grant Avenue in San Francisco se Chinatown, die oudste Chinese buurt in Noord-Amerika en die grootste buite Asië

Kalifornië het in die loop van die 20ste eeu merkwaardige bevolkingsgroei ervaar - met 'n inwonertal wat van slegs sewe miljoen in 1940 tot 17 miljoen in 1962 (toe die dit New York vebygesteek het om die mees bevolkte Amerikaanse deelstaat te word) en 19 miljoen teen die middel van die 1960's gestyg het (toe immigrasiewette hervorm is om migrasie uit Afrika, Asië, Latyn-Amerika en die Midde-Ooste te vergemaklik).

Volgens bevolkingsopnames deur die Verenigde State se Sensusburo is die deelstaat Kalifornië se bevolking in 2011 op 37,3 miljoen en die aantal huishoudings op naastenby 12,5 miljoen beraam. Van die totale bevolking was 20,1 miljoen in Kalifornië en 6,7 miljoen in ander deelstate gebore. 0,4 miljoen is in Puerto Rico en ander Amerikaanse gebiede en 10,1 miljoen in die buiteland gebore. Van die buitelandse immigrante is 5,4 miljoen of 53,7% in Latyns-Amerika, 3,65 miljoen of 36,2% in Asië, 0,7 miljoen of 6,6% in Europa, 0,1 miljoen of 1,3% in Noord-Amerika en 0,07 miljoen of 0,7% in Oseanië gebore.

Vir 19,65 miljoen Kaliforniërs of 56,5% van die totale bevolking was Engels in 2012 die huistaal, terwyl 15,1 miljoen of 43,5% ander huistale gebesig het. Die grootste hiervan was Spaans met 10 miljoen sprekers of 28,6%.

Etnisiteit in Kalifornië

Die geskiedenis van betrekkinge tussen Kalifornië se verskillende etniese groepe verskil merkbaar van dié in ander deelstate waar Amerikaners van Europese afkoms, Indiane en swart Amerikaners die belangrikste rolspelers was. Grondleggende patrone is reeds in die tweede helfte van die 19de eeu gevestig. Die militêre verowering van die Amerikaanse Weste as gevolg van die Amerikaans-Meksikaanse Oorlog van 1846-48 het 'n nuwe samelewing laat ontstaan waarin betrekkinge tussen verskillende bevolkingsgroepe - veroweraars, verowerdes en die groot getal nuwe immigrante wat hulle in die gebied gevestig het - op 'n etniese grondslag gevorm is.

Etniese afkoms

Solvang, 'n nedersetting wat deur Deense immigrante in Santa Barbara County gevestig is
Die Los Angeles Scots Pipe Band tydens 'n opvoering op Glasgow se George-plein
Uitsig oor Berkeley en die San Franciscobaai. Die Campanile, geleë op die Berkeley-kampus van die Universiteit van Kalifornië, is die derde hoogste kloktoring ter wêreld
Land Totaal Persentasie
Duitsland 3 386 099 9,1%
Ierland 2 662 668 7,1%
Engeland 2 383 639 6,4%
Italië 1 523 941 4,1%
Verenigde State 1 039 496 2,8%
Frankryk 740 709 2,0%
Skotland 532 916 1,4%
Pole 505 259 1,4%
Rusland 440 588 1,2%
Swede 433 847 1,2%
Nederland 402 881 1,1%
Noorweë 395 582 1,1%
Portugal 359 570 1,0%

Grootste metropole

  • Los Angeles
    (4 031 000) [2015])

  • San Diego
    (1 392 000 [2015])

  • San José
    (1 042 000 [2015])

  • San Francisco
    (867 000 [2015])

Die boukuns van sommige wynplase in Kalifornië se befaamde wynboustreek Napa Valley is geïnspireer deur Italiaanse of Franse voorbeelde. Die foto wys die château of kasteelagtige plaashuis van die Domaine Carneros-wynlandgoed

Kalifornië het die grootste ekonomie van alle Amerikaanse deelstate, met 'n bruto geografiese produk van 2,3 biljoen (2 300 miljard) in 2014. Alhoewel dit hoogs gediversifiseerd is, word dit veral verbind met hoëtegnologie, vermaak en landbou. Sommige van die wêreld se grootste ondernemings het hulle hoofkwartiere in die deelstaat, insluitende Chevron, Apple, Hewlett-Packard, Intel, Google, Facebook, McKesson (die grootste farmaseutiese onderneming ter wêreld) en Wells Fargo & Co.

Landbou

Kalifornië is 'n belangrike uitvoerder van landbouprodrukte en die grootste en veelsydigste produsent van vrugte, groente, wyn en neute in die Verenigde State. Die deelstaat se landboustreke, wat sowat 'n kwart van die totale oppervlakte beslaan (meer as 25 miljoen akkers) en werk verskaf aan meer as 'n miljoen Kaliforniërs, produseer meer as twee derdes van alle vrugte en neute wat in die VSA geoes word, en 'n derde van die groente. Naastenby 5 000 wynboerderye in Kalifornië lewer 81 persent van die Amerikaanse wynoes en verkoop jaarliks sowat 241 miljoen kiste wyn met 'n kleinhandelwaarde van $43,6 miljard. Jaarliks word Kaliforniese wyn ter waarde van meer as $1,5 miljard uitgevoer (waarby die deelstaat 95 persent van die Amerikaanse wynuitvoere lewer). Op internasionale vlak is Kalifornië die vierde grootste wynprodusent.

Ondanks die bedryf se belangrikheid vir die deelstaatekonomie - en sommige van sy streke - word dit oorskadu deur strawwe groei in ander sektore sodat sy aandeel steeds kleiner word. Die bedryf het drie persent van alle werknemers in die privaat sektor in diens en dra sowat een persent tot Kalifornië se bruto geografiese produk by. Watertekorte, onder meer as gevolg van droogtes, is 'n groot uitdaging vir Kaliforniese boere, terwyl lewensnoodsaaklike besproeiingskemas steeds groter koste meebring.

Nywerhede

Britse bierbroutradisies word voortgesit deur Sierra Nevada Brewing Company in Chico, Butte County: 'n bottel Pale Ale-bier

Kalifornië se nywerheidsektor is tradisioneel hoogs ontwikkel. So het die deelstaat die hoogste industriële produksievolume van alle Amerikaanse deelstate. Vliegtuig- en skeepsbou was nog voor die Tweede Wêreldoorlog belangrike bedrywe wat hoofsaaklik in die suide van Kalifornië gevestig is. Ondernemings uit die Ooskusstate en die Midde-Weste het tot die na-oorlogse industriële groei bygedra met die oprigting van Kaliforniese filiale, terwyl die deelstaat ook voordeel getrek het uit federale befondsing van navorsings- en ontwikkelingsprojekte. Diversifisering in Kalifornië se nywerheidsektor het gedurende die 1970's en 1980's nuwe bedrywe soos rekenaartegnologie en biotegnologie laat ontstaan of die groei van bestaande sektore soos gesondheidsdienste bevorder wat in die 1990's almal sterk groei getoon het.

Naas die bogenoemde vervaardigingsbedrywe speel ook elektronika, chemiese produkte, voedselverwerking, asook die vervaardiging van metale en vervoertoerusting 'n belangrike rol. Ekonomiese groei en die sterk bevolkingsaanwas, wat die deelstaat in die 20ste eeu ervaar het, was aandrywers vir die opswaai in die boubedryf wat eweneens tot een van die vernaamste sektore ontwikkel het. Die konstruksiebedryf het sowat vyf persent van die werknemers in Kalifornië se privaat sektor in diens en dra sowat drie persent tot die deelstaat se bruto geografiese produk by. In die vroeë 21ste eeu het die bedryf egter onder druk gekom as gevolg van stygende oorkapasiteit, hoë eiendomspryse, 'n afswaai van die nasionale ekonomie en Kalifornië se openbare skuldkrisis.

Hoë koste bly 'n uitdaging vir baie ondernemings. Sommige van hulle het begin om hul aanlegte na ander dele van die VSA te verskuif (soos die Suidooste en Midde-Weste) of in die buiteland te hervestig. Die vraag na hoogs geskoolde vaklui vir tegnologiegedrewe vervaardigingsprosesse bly egter hoog.

Inligtingstegnologie

Somersonstilstand in die Silicon Valley
Die Facebook-kampus in Menlo Park
Apple-kampus 2 in Apple Park, Cupertino
'n Kampeervakansie onder die Kaliforniese sterrehemel, by die Upper Boyscout-meer naby Mount Whitney

Kalifornië was steeds 'n baanbrekerstaat in die tegnologiese en digitale revolusie. Die Stanford-universiteit in Palo Alto het in die 1950's 'n beskeie begin gemaak met die verhuring van kantoor- en ander ruimte aan ondernemings uit die hoëtegnologiebedryf wat vir die universiteit van enige nut kon wees. Een van die eerste huurders was Hewlett-Packard wie se kontrak as die beginpunt van die doelgerigte konsentrasie van inligtingstegnologie-ondernemings in 'n klein gebied beskou word waarna later, in die 1980's, as Silicon Valley verwys sou word. Hierdie term verwys eerder na die netwerk van tegnologiegedrewe besighede in sy geheel as na 'n streng afgebakende geografiese gebied.

Die streek aan die suidelike kant van San Franciscobaai, waar hulle geleë is, strek van Palo Alto tot San José, die enigste groot stedelike nedersetting in Silicon Valley, en beslaan rofweg 100 vierkante myl (260 vk km). Hierdie munisipaliteite vorm die hartland van Amerika se moderne inligtingstegnologiebedryf waar mikroverwerkers, rekenaars, sagteware, slimfone en ander digitale toestelle ontwerp en ontwikkel word. Sommige van die plaaslike ondernemings het tot globale rolspelers gegroei wat die alledaagse lewe van verbruikers oorheers. Hul invloed strek so ver dat hul name in enkele gevalle ingang gevind het tot die omgangstaal - soos die werkwoord to google ("'n soektog in die soekmasjien Google doen").

Groot mylpale in die tegnologiese geskiedenis van Silicon Valley was die ontwikkeling van mikroskyfies deur Intel in 1971 en die eerste persoonlike rekenaar vir die massamark wat in 1977 deur Apple bekendgestel is. Reeds jare vroeër, in 1969, het Len Kleinrock, 'n professor in rekenaarwetenskap wat aan die Universiteit van Kalifornië te Los Angeles (UCLA) verbonde was, daarin geslaag om data vanuit 'n rekenaar in Los Angeles oor 'n afstand van sowat 360 myl na 'n ander rekenaar in Stanford te stuur. Die internet was sodoende gebore - al het die stelsel destyds vasgeloop nadat die laaste van drie letters - L, O en G - ingetik is.

Silicon Valley het net soos die res van Kalifornië hoog gery op die golf van sukses toe gedurende die 1980's die digitale revolusie met die ontwikkeling van persoonlike rekenaars ingelui is. Al het ook hierdie revolusie die pad van ekonomiese golfbewegings gevolg toe die rekenaargedrewe sakesiklus sy laagtepunt bereik en honderde ondernemings hul deure moes sluit. Die volgende uitvinding van Kalifornië se kreatiewe innoveerders - die wêreldwye web op die internet - het dieselfde pad geloop as die grootste beleggingsborrel ooit.

Teen die laat 1990's was werkloosheid in Silicon Valley feitlik onbekend. Skare entrepreneurs het daarin geslaag om beleggers miljarde uit die sak te jaag - met die onsekere vooruitsig om voordeel te trek uit die volgende tegnologiese siklus. Beleggers het dieselfde gedrag getoon soos delwers tydens die Kaliforniese goudstormloop van 1848. Entrepreneurs kon miljoene verdien met besigheidsplanne sonder gedetailleerde beskrywings van die betrokke projek. Weereens het talle ondernemings insolvent geraak. Die ekonomiese krisis, waaronder Kalifornië aan die begin van die nuwe millennium gebuk gegaan het, is vererg deur kragtekorte.

Klanktegnologie

Twee groot internasionale rolspelers in die klanktegnologiebedryf, wat onder meer omringklankformate vir die rolprentbedryf en tuisteaterstelsels ontwikkel, het hulle hoofkwartiere in Kalifornië - DTS, Inc. (wat intussen deel uitmaak van Xperi Corporation in San Jose) in Calabasas, Los Angeles County en Dolby Laboratories in San Francisco. Die laasgenoemde is oorspronklik deur die Amerikaanse ingenieur Ray Dolby (1933-2013) in Londen in die Verenigde Koninkryk gevestig, maar in 1976 na Kalifornië verskuif.

Toerisme

Volgens Visit California, 'n nie-winsgewende organisasie en deelstaatagentskap wat bemarkingsprogramme vir Kalifornië se toerismebedryf ontwikkel en onderhou, het toeriste (onder wie 17 miljoen besoekers uit die buiteland) en sakereisigers in 2015 VSA-$122,5 miljard in die deelstaat bestee. Dié inkomste het werkgeleenthede vir 1 064 000 Kaliforniërs en 'n belastinginkomste ter waarde van $9,9 miljard op deelstaat- en plaaslike vlak gegenereer.

  • Disneyland

  • Hollywood

  • Beverly Hills

  • Golden Gate Bridge

Rolprente en televisie

Vroeë 20ste eeuse rolprentteater-boukuns is deur eksotiese beskawings geïnspireer en het bygedra tot die atmosfeer van 'n droomwêreld waarin besoekers die versmorende realiteit kon ontvlug: Mayan Theater in Los Angeles
Televisie-uitsaaigeriewe in Oaklandhawe

Kalifornië se rolprent- en televisiebedrywe, wat oorspronklik hoofsaaklik in Hollywood gesetel was, maar hul ateljees en ander geriewe intussen grotendeels na ander liggings in en buite Los Angeles soos Burbank en Culver City verskuif het, is rolspelers en uitvoerders van wêreldformaat. Vir die rolprentbedryf se vroeë 20ste eeuse baanbrekers het Suid-Kalifornië in die belangrikste behoeftes voorsien - 'n maksimum van daglig en sonskynure, gematigde temperature, gevarieerde terrein en dramatiese landskappe, historiese en moderne boukuns en goed opgeleide mannekrag.

Die rolprentbedryf het sy eerste bloeitydperk tussen die 1920's en 1940's beleef, in 'n tyd toe mense die realiteit van twee wêreldoorloë, die prohibisie en Groot Depressie in die droomwêreld van rolprentteaters probeer ontvlug het, maar was ná die Tweede Wêreldoorlog heeltemal onvoorbereid vir die uitdaging en strawwe mededinging wat televisie-uitsendings gebied het. Gehore het die voorkeur begin gee aan enige televisievermaak wat tuis geniet kon word. Terselfdertyd het geregshowe ferm teen die rolprentbedryf se vertikale integrasie begin optree - 'n organisasievorm waarvolgens groot rolprentmaatskappye nie net die vervaardiging van films beheer het nie, maar ook hul bemarking, verspreiding en vertoning. Die bedryf se grootste rolspelers is deur regters as trusts bestempel.

Rolprentateljees het die uitdagings met tegnologiese innovasies die hoof probeer bied. Wyeskermvertonings in rolprentteaters, ryker kleure, nuwe gesofistikeerde kameralense en stereofoniese klank is ingevoer, maar desondanks het die ateljees steeds groot finansiële verliese gely en begin om hul rolprentargiewe te verkoop en hul ateljeefasiliteite aan televisie-ondernemings te verhuur of te verkoop. Sommige rolprentateljees soos Universal het self begin om televisieprogramme te vervaardig. Gedurende die 1990's het die rolprentbedryf sy ateljeestelsel met sukses begin herorganiseer en op uitvoermarkte gefokus.

Musiek

Die Beach Boys in 1964 tydens 'n televisie-opname
Leonard Nimoy as Spock en William Shatner as Captain Kirk in Star Trek, 'n televisiereeks uit die 1960's wat tot 'n hele onderneming en kulturele fenomeen gegroei het. Kaliforniërs het hierdie wetenskapsfiksie met filosofiese diepte gekombineer

Die meeste ondernemings van Kalifornië se musiekbedryf is in Los Angeles saamgetrek wat in die 1960's New York as spilpunt van die Amerikaanse musieksektor vervang het. Die eerste groot etiket in die deelstaat (en aan die hele Amerikaanse weskus), Capitol Records, is in 1942 gestig, en vanaf die 1950's het onafhanklike etikette soos Specialty en Modern grootliks bygedra tot die ontwikkeling en gewildheid van musiekstyle soos rhythm and blues en rock and roll. Reeds in die laat 1940's het Kaliforniese musici hul invloed op jazzmusiek laat geld en hul eie styl gevestig waarna as Cool Jazz of West Coast Jazz verwys is.

Kalifornië se strand- en jeugkultuur is weerspieël in die sukses wat 'n plaaslike groep, die Beach Boys, met hul ontspanne musiekstyl behaal het wat as surf music, surfing harmony sounds of sunshine pop gekategoriseer is. Ander kunstenaars uit Suid-Kalifornië het uitgeblink in 'n verskeidenheid musiekgenres soos folk rock, country rock, punk en gangsta rap, terwyl San Francisco met psigedeliese rockmusiek en Bakersfield met country rock geassosieer word - die sogenaamde Bakersfield Sound waarin country- en rockmusiek tot 'n unieke styl versmelt. Country-sanger Buck Owens het een van sy grootste treffers, The Streets of Bakersfield, aan die stad gewy.

Sport

Hoofweg-aansluiting in Los Angeles
  • Amerikaanse voetbal: Oakland Raiders, San Francisco 49ers, en San Diego Chargers.
  • Yshokkie: Anaheim Mighty Ducks, Los Angeles Kings, en San Jose Sharks.
  • Bofbal: Los Angeles Angels of Anaheim, Los Angeles Dodgers, Oakland Athletics, San Diego Padres, en San Francisco Giants.
  • Basketbal: Golden State Warriors, Los Angeles Clippers, Los Angeles Lakers, en Sacramento Kings.
  • Sokker: Los Angeles Galaxy, San Jose Earthquakes, en Club Deportivo Chivas USA.
  1. (en) 4 Junie 2016 op Wayback Machine
  2. (de)
  3. Ramón A. Gutiérrez en Richard J. Orsi (reds.): Contested Eden. California before the Gold Rush. Berkeley • Los Angeles • London: California University Press 1998, bl. 19
  4. Kevin Starr: California. A History. New York, NY: Modern Library 2015, bl. ix-x
  5. Tomás Almaguer: Racial Fault Lines. The Historical Origins of White Supremacy in California. Berkeley • Los Angeles • London: University of California Press 1994, bl. xix
  6. . Geargiveer vanaf op 19 Mei 2018. Besoek op1 Mei 2018.
  7. . Geargiveer vanaf op 20 April 2018. Besoek op15 April 2018.
Amptelike webtuistes

    Toerisme

      Geskiedenis

      Wynbou

        Argitektuur


        Verenigde State van Amerika
        StateAlabamaAlaskaArizonaArkansasColoradoConnecticutDelawareFloridaGeorgiaHawaiiIdahoIllinoisIndianaIowaKaliforniëKansasKentuckyLouisianaMaineMarylandMassachusettsMichiganMinnesotaMississippiMissouriMontanaNebraskaNevadaNew HampshireNew JerseyNieu-MeksikoNew YorkNoord-CarolinaNoord-DakotaOhioOklahomaOregonPennsilvaniëRhode IslandSuid-CarolinaSuid-DakotaTennesseeTexasUtahVermontVirginiëWashingtonWes-VirginiëWisconsinWyoming
        Federale distrikDistrik Columbia (Washington, D.C.)
        EilandgebiedeAmerikaanse Maagde-eilandeAmerikaans-SamoaGuamNoordelike Mariana-eilandePuerto Rico
        Klein afgeleë eilandeBakerHowlandJarvisJohnstonKingmanMidwayNavassaPalmyraWake
        Geassosieerde landeGefedereerde State van MikronesiëMarshalleilandePalau

        Publikasie datum: September 03, 2021

        kalifornië, engels, spaans, california, deelstaat, suidelike, weskus, verenigde, state, amerika, grootste, deelstaat, opsigte, bevolking, sowat, miljoen, soos, januarie, 2016, derde, grootste, opsigte, oppervlak, vierkante, kilometer, alaska, texas, staat, gre. Kalifornie Engels en Spaans California is n deelstaat aan die suidelike weskus van die Verenigde State van Amerika VSA Dit is die grootste deelstaat ten opsigte van sy bevolking van sowat 39 3 miljoen 1 soos op 1 Januarie 2016 en die derde grootste ten opsigte van sy oppervlak 410 000 vierkante kilometer na Alaska en Texas Die staat grens in die ooste aan Nevada in die noorde aan Oregon en in die suidooste aan Arizona Die Kaliforniese Kanaaleilande maak ook deel uit van die deelstaat Deelstaat KalifornieVlag van Kalifornie SeelBynaam e Golden StateAmptelike taal e EngelsGesproke taal e Engels 60 5 Spaans 25 8 en Chinees 2 6 Hoofstad SacramentoGrootste stad Los AngelesArea 3de in die V S Totaal 410 000 km2 Wydte 402 5 km Lengte 1 240 km Water 20 047 km2 water 4 7 Breedtegraad 32 30 N tot 42 N Lengtegraad 114 8 W tot 124 24 WBevolking 1ste in die V S Totaal 37 253 956 Digtheid 90 9 km2 11de in die V S Hoogte Hoogste punt Mount Whitney 4 421 m Gemiddeld 880 m Laagste punt Badwater Basin in Death Valley 86 mToetrede tot die Unie 9 September 1850 31ste Goewerneur Gavin Newsom D Luitenant Goewerneur Eleni Kounalakis D Wetgewer Parlement van die Deelstaat Kalifornie California State Legislature Hoerhuis Senaat van die Deelstaat Kalifornie California State Senate Laerhuis Huis van Afgevaardigdes van die Deelstaat Kalifornie California State Assembly V S Senatore Dianne Feinstein D Alex Padilla D Tydsone UTC 8 Somertyd 7Afkortings CA US CAWebblad www ca gov Die gebied is deur stamme van die Eerste Nasies bewoon toe Europese ontdekkers die gebied in die 16de eeu geleidelik begin verken het Die Spaanse navigator Juan Rodriguez Cabrillo was die eerste seevaarder wat in 1542 langs die Kaliforniese kus geseil het Die eerste Spaanse sendingstasie in die gebied van die huidige San Diego is egter eers in 1769 gevestig Dekades later het Kalifornie met die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog in 1821 die juk van kolonialisme afgeskud en deel van die Eerste Meksikaanse Keiserryk geword Los Angeles die grootste stedelike nedersetting in Kalifornie is een van die ekonomies en kultureel magtigste en invloedrykste metropole ter wereld In 2001 het die bruto binnelandse produk van Los Angeles County die van Rusland verbygesteek Die Oakland tempel van die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae In 1846 het 250 Mormoonse setlaars in Kalifornie aangekom die San Francisco Bay gebied is vervolgens merendeels deur Kerklidmate bewoon Baie van hierdie setlaars het hulle later in Salt Lake City gevestig Met meer as n driekwartmiljoen lidmate is Heiliges tans een van die grootste denominasies in die deelstaat 2 3 In die Meksikaans Amerikaanse Oorlog tussen 1846 en 1848 het die Meksikane n verpletterende neerlaag teen Amerikaanse magte gely Volgens die Verdrag van Guadalupe Hidalgo is uitgestrekte gebiede in Noord Meksiko aan die Verenigde State afgestaan Kalifornie is reeds in 1847 aan Amerikaanse magte onder die bevel van John C Fremont oorhandig Op 24 Januarie 1848 het James W Marshall naby Sutter s Mill goud ontdek Gedurende die goudstormloop wat hy ontketen het het sowat 90 000 setlaars na die gebied gestroom In 1850 het Kalifornie as 31ste deelstaat by die Verenigde State aangesluit Kalifornie was sedertdien een van die vernaamste bestemmings vir immigrante In 1964 het Kalifornie New York verbygesteek om die mees bevolkte Amerikaanse deelstaat te word In die 20ste en 21ste eeu het Kalifornie veral nuwe aankomelinge uit Asie Meksiko en die Stille Oseaangebied ontvang Kalifornie het n hoogs ontwikkelde ekonomie en dit sou as n onafhanklike staat met sy bruto geografiese produk die sesde grootste ekonomie ter wereld wees 4 die elfde grootste volgens koopkragpariteite 5 Met n bruto binnelandse produk BBP van 2 2 biljoen 2 200 miljard het die deelstaat in 2015 ondanks sy betreklik kleiner bevolking 39 miljoen by die Europese Unie se tweede grootste ekonomie Frankryk met n BBP ter waarde van 2 12 biljoen en n bevolking van 66 miljoen verbygesteek Die deelstaat se aandeel aan die VSA se BBP het in 2015 13 9 persent beloop 6 Kalifornie het meer as n vyfde bygedra tot die Verenigde State se ekonomiese groei sedert 2010 meer as sy aandeel aan die totale bevolking of nasionale ekonomie 7 Nogtans is die deelstaat se ekonomie en arbeidsmark kwesbaarder as die van die hele Verenigde State die verlies aan werksgeleenthede tydens n resessie is groter as die Amerikaanse gemiddeld Daarenteen groei die Kaliforniese ekonomie vinniger tydens n opswaaifase Die belangrikste sektore van die plaaslike ekonomie is landbou die vermaaklikheidsbedryf ligte nywerhede waaronder vervoertoerusting masjienbou en elektronika biotegnologie ruimtevaarttegnologie wapenvervaardiging en toerisme Enkele streke in die deelstaat word met bepaalde sektore verbind soos Los Angeles en Hollywood met vermaak die Central Valley Sentraalvallei met landbou die Silicon Valley met inligtings en hoetegnologie tegnologie en internetreuse soos Intel Oracle Apple Google en Facebook het hier hulle hoofkwartiere en die Kaliforniese Wynlande met wynbou Belangrike natuurlike hulpbronne wat in die deelstaat aangetref word sluit hout olie sement en natuurgas in Kalifornie vorm nie net die Verenigde State se demografiese en ekonomiese swaartepunt nie maar was en is ook die deelstaat waar kwessies van nasionale belang opgewerp en nuwe leefstyle gevolg word Die Universiteit van Kalifornie se Berkeley kampus was in die 1960 s die bakermat van die Amerikaanse Free Speech Movement en die stadsbuurt Haight Ashbury in San Francisco het tot n mekka van die hippie beweging ontwikkel Tans is die deelstaat onder meer n nasionale leier op die gebied van alternatiewe energiebronne In 2019 was byna twee derdes van die deelstaat se kragverkope uit koolstofvrye energiebronne afkomstig hierby word kernenergie ingesluit terwyl die aandeel hernieubare energiebronne op sowat 36 persent beraam is 8 Inhoud 1 Geografie 2 Klimaat 3 Geologie 4 Demografie 4 1 Hoofkenmerke 4 2 Etnisiteit in Kalifornie 4 3 Etniese afkoms 4 4 Grootste metropole 5 Ekonomie 5 1 Landbou 5 2 Nywerhede 5 3 Inligtingstegnologie 5 4 Klanktegnologie 5 5 Toerisme 6 Kultuur 6 1 Rolprente en televisie 6 2 Musiek 6 3 Sport 7 Verwysings 8 Eksterne skakelsGeografie Wysig n Gemodifiseerde Boeing 747 makrostraler wat die ruimtependeltuig Endeavour STS 126 vervoer vlieg oor die Kaliforniese Mojave woestyn op pad na die Kennedy ruimtesentrum in Florida Foto geneem deur NASA 10 Desember 2008 Die laaste sonlig val oor die Mojave woestyn se Dumont duine Kalifornie is aan die weskus van die Verenigde State gelee waar dit oor n afstand van byna 800 myl in noord suidelike rigting strek en 200 myl in wes oostelike rigting Die kuslyn langs die Stille Oseaan varieer grootliks van warm sandstrande in die suide tot die rotskus van Noord Kalifornie Halfpad langs die kus strek bergpieke regstreeks tot in die see om die skouspelagtige natuurtonele van Big Sur te vorm Die laer bergreekse wat langs die kus gevorm is beskerm die wye Sentraal Vallei wat oor die hele lengte van die deelstaat strek en skep n gunstige klimaat vir intensiewe boerdery Verder landinwaarts verrys die hoe bergpieke van die Sierra Nevada reeks met Mount Whitney as die hoogste piek in die vastelandse Verenigde State op 4 421 m bo seevlak Anderkant die Sierras en suid daarvan le die barre Mojave woestyn wat ooswaarts oor die deelstaatgrens tot Nevada strek Kalifornie word geomorfologies in elf verskillende streke onderverdeel van noord na suid die Klamath berge die Kaskade bergreeks die Modoc plato die Basin and Range Province die Kusbergreeks Coast Range die Sentraal Vallei die Sierra Nevada die Transverse Ranges ook Los Angeles Ranges genoem die Mojave woestyn die Peninsular Ranges en die Colorado woestyn Klimaat Wysig Digte mis omhul die Golden Gate brug in San Francisco op n Augustusoggend Herfskleure in die Nasionale Joshua Tree park Suidoos Kalifornie Die grootste deel van Kalifornie is in die Mediterreense klimaatsone gelee met koel en nat winters en warm en droe weerstoestande in die somermaande Behalwe gebiede langs die Middellandse See word vergelykbare klimatiese besonderhede slegs in drie ander wereldstreke aangetref in Sentraal Chili die Suid Afrikaanse Kaapland en gebiede in suidelike en westelike Australie 9 Die Mediterreense klimaatsone word verbind met besondere plantegroei wat in Kalifornie as chaparral n streek met struikgewasse foothill woodland bosgebiede in voorheuwels wat deur breeblaarbome en konifere oorheers word coastal scrub struikgewasse in laer gelee kusstreke en immergroen bosse in berggebiede geklassifiseer word Weens sy groot oppervlakte en topografiese variasie is daar nogtans n groter spektrum klimaatsones wat van poler tot subtropies strek n Besondere verskynsel langs Kalifornie se kus is somermis wat deur die koel Kaliforniese Seestroming California Current veroorsaak word Gebiede wat verder landinwaarts gelee is het koeler winters en warmer somers Daarenteen oefen die Stille Oseaan n matigende invloed op die klimaat in kusstreke uit So is die somertemperature wat in kusgebiede naby Los Angeles en San Francisco gemeet word nie net die koelste van alle groot metropolitaanse gebiede in die Verenigde State nie maar ook merkbaar koeler as die van gebiede in die binneland en langs die ooskus van die Noord Amerikaanse vasteland wat op dieselfde breedtegrade gelee is Selfs temperature wat in die somermaande langs San Diego se kuslyn naby die grens met Meksiko gemeet word is laer as in ander vastelandse streke van die Verenigde State behalwe vir Alaska Enkele myle verder landinwaarts begin temperature merkbaar styg So is die middestad van Los Angeles enkele grade warmer as die nabygelee kusgebied Dieselfde verskynsel kan in die gebied rondom die San Franciscobaai waargeneem word In plekke wat teen die see beskerm word word hoer temperature gemeet as in plekke langs die kus Noord Kalifornie kry in die algemeen meer reen as die suide Daarnaas oefen ook die bergreekse beslissende invloed op neerslagpatrone uit Baie van Kalifornie se natste plekke is teen die westelike hellings van berggebiede gelee Die noordweste van Kalifornie het n gematigde klimaat terwyl die Sentraal Vallei se klimaat as Mediterreens geklassifiseer word alhoewel met groter temperatuurskommelinge as in die kusstreke Hoe bergreekse insluitende die Sierra Nevada word deur n Alpynse klimaat gekenmerk met sneeuval gedurende die wintermaande en gematigde tot warm temperature in die somer Streke oos van die bergreekse is in die reenskadu gelee Hier het uitgestrekte woestynlandskappe ontstaan Hoer gelee woestynstreke in die ooste van die deelstaat word deur baie warm somers en koue winters gekenmerk terwyl die laer woestyne oos van die Suid Kaliforniese bergreekse gematigde winters het Hier daal die kwik nouliks benede vriespunt Die Vallei van die Dood n woestynstreek waarvan groot dele benede seevlak gelee is word as die warmste plek op aarde beskou Hier is die warmste temperatuur ooit aangeteken 134 F 56 7 C op 10 Julie 1913 Die laagste temperatuur wat ooit in die deelstaat gemeet is was 45 F 43 C in 1937 in Boca in Nevada County Noordoos Kalifornie Geologie WysigKalifornie maak deel uit van die Stille Oseaan se Ring van Vuur n geologies hoogs aktiewe gebied So loop baie groot breuklyne soos die San Andreas breuk waarlangs twee tektoniese plate die Noord Amerikaanse en Pasifiese Plaat elkeen sowat 300 km dik teen mekaar skuur dwars deur die deelstaat en stel n groot deel daarvan insluitende die groot metropolitaanse gebiede van Los Angeles en San Francisco aan aardbewings bloot n Deel van die vulkaniese Kaskade bergreeks strek suidwaarts tot Noord Kalifornie met aktiewe vulkane soos Mount Shasta en Mount Lassen Demografie WysigHoofkenmerke Wysig Grant Avenue in San Francisco se Chinatown die oudste Chinese buurt in Noord Amerika en die grootste buite Asie Kalifornie het in die loop van die 20ste eeu merkwaardige bevolkingsgroei ervaar met n inwonertal wat van slegs sewe miljoen in 1940 tot 17 miljoen in 1962 toe die dit New York vebygesteek het om die mees bevolkte Amerikaanse deelstaat te word en 19 miljoen teen die middel van die 1960 s gestyg het toe immigrasiewette hervorm is om migrasie uit Afrika Asie Latyn Amerika en die Midde Ooste te vergemaklik 10 Volgens bevolkingsopnames deur die Verenigde State se Sensusburo is die deelstaat Kalifornie se bevolking in 2011 op 37 3 miljoen en die aantal huishoudings op naastenby 12 5 miljoen beraam Van die totale bevolking was 20 1 miljoen in Kalifornie en 6 7 miljoen in ander deelstate gebore 0 4 miljoen is in Puerto Rico en ander Amerikaanse gebiede en 10 1 miljoen in die buiteland gebore 11 Van die buitelandse immigrante is 5 4 miljoen of 53 7 in Latyns Amerika 3 65 miljoen of 36 2 in Asie 0 7 miljoen of 6 6 in Europa 0 1 miljoen of 1 3 in Noord Amerika en 0 07 miljoen of 0 7 in Oseanie gebore Vir 19 65 miljoen Kaliforniers of 56 5 van die totale bevolking was Engels in 2012 die huistaal terwyl 15 1 miljoen of 43 5 ander huistale gebesig het Die grootste hiervan was Spaans met 10 miljoen sprekers of 28 6 Etnisiteit in Kalifornie Wysig Die geskiedenis van betrekkinge tussen Kalifornie se verskillende etniese groepe verskil merkbaar van die in ander deelstate waar Amerikaners van Europese afkoms Indiane en swart Amerikaners die belangrikste rolspelers was Grondleggende patrone is reeds in die tweede helfte van die 19de eeu gevestig Die militere verowering van die Amerikaanse Weste as gevolg van die Amerikaans Meksikaanse Oorlog van 1846 48 het n nuwe samelewing laat ontstaan waarin betrekkinge tussen verskillende bevolkingsgroepe veroweraars verowerdes en die groot getal nuwe immigrante wat hulle in die gebied gevestig het op n etniese grondslag gevorm is 12 Etniese afkoms Wysig Solvang n nedersetting wat deur Deense immigrante in Santa Barbara County gevestig is Die Los Angeles Scots Pipe Band tydens n opvoering op Glasgow se George plein Uitsig oor Berkeley en die San Franciscobaai Die Campanile gelee op die Berkeley kampus van die Universiteit van Kalifornie is die derde hoogste kloktoring ter wereld Land Totaal Persentasie Duitsland 3 386 099 9 1 Ierland 2 662 668 7 1 Engeland 2 383 639 6 4 Italie 1 523 941 4 1 Verenigde State 1 039 496 2 8 Frankryk 740 709 2 0 Skotland 532 916 1 4 Pole 505 259 1 4 Rusland 440 588 1 2 Swede 433 847 1 2 Nederland 402 881 1 1 Noorwee 395 582 1 1 Portugal 359 570 1 0 Grootste metropole Wysig Los Angeles 4 031 000 2015 San Diego 1 392 000 2015 San Jose 1 042 000 2015 San Francisco 867 000 2015 Ekonomie Wysig Die boukuns van sommige wynplase in Kalifornie se befaamde wynboustreek Napa Valley is geinspireer deur Italiaanse of Franse voorbeelde Die foto wys die chateau of kasteelagtige plaashuis van die Domaine Carneros wynlandgoed Kalifornie het die grootste ekonomie van alle Amerikaanse deelstate met n bruto geografiese produk van 2 3 biljoen 2 300 miljard in 2014 Alhoewel dit hoogs gediversifiseerd is word dit veral verbind met hoetegnologie vermaak en landbou Sommige van die wereld se grootste ondernemings het hulle hoofkwartiere in die deelstaat insluitende Chevron Apple Hewlett Packard Intel Google Facebook McKesson die grootste farmaseutiese onderneming ter wereld en Wells Fargo amp Co Landbou Wysig Kalifornie is n belangrike uitvoerder van landbouprodrukte en die grootste en veelsydigste produsent van vrugte groente wyn en neute in die Verenigde State Die deelstaat se landboustreke wat sowat n kwart van die totale oppervlakte beslaan meer as 25 miljoen akkers en werk verskaf aan meer as n miljoen Kaliforniers produseer meer as twee derdes van alle vrugte en neute wat in die VSA geoes word en n derde van die groente Naastenby 5 000 wynboerderye in Kalifornie lewer 81 persent van die Amerikaanse wynoes en verkoop jaarliks sowat 241 miljoen kiste wyn met n kleinhandelwaarde van 43 6 miljard Jaarliks word Kaliforniese wyn ter waarde van meer as 1 5 miljard uitgevoer waarby die deelstaat 95 persent van die Amerikaanse wynuitvoere lewer 13 Op internasionale vlak is Kalifornie die vierde grootste wynprodusent 14 Ondanks die bedryf se belangrikheid vir die deelstaatekonomie en sommige van sy streke word dit oorskadu deur strawwe groei in ander sektore sodat sy aandeel steeds kleiner word Die bedryf het drie persent van alle werknemers in die privaat sektor in diens en dra sowat een persent tot Kalifornie se bruto geografiese produk by Watertekorte onder meer as gevolg van droogtes is n groot uitdaging vir Kaliforniese boere terwyl lewensnoodsaaklike besproeiingskemas steeds groter koste meebring Nywerhede Wysig Britse bierbroutradisies word voortgesit deur Sierra Nevada Brewing Company in Chico Butte County n bottel Pale Ale bier Kalifornie se nywerheidsektor is tradisioneel hoogs ontwikkel So het die deelstaat die hoogste industriele produksievolume van alle Amerikaanse deelstate 15 Vliegtuig en skeepsbou was nog voor die Tweede Wereldoorlog belangrike bedrywe wat hoofsaaklik in die suide van Kalifornie gevestig is Ondernemings uit die Ooskusstate en die Midde Weste het tot die na oorlogse industriele groei bygedra met die oprigting van Kaliforniese filiale terwyl die deelstaat ook voordeel getrek het uit federale befondsing van navorsings en ontwikkelingsprojekte Diversifisering in Kalifornie se nywerheidsektor het gedurende die 1970 s en 1980 s nuwe bedrywe soos rekenaartegnologie en biotegnologie laat ontstaan of die groei van bestaande sektore soos gesondheidsdienste bevorder wat in die 1990 s almal sterk groei getoon het Naas die bogenoemde vervaardigingsbedrywe speel ook elektronika chemiese produkte voedselverwerking asook die vervaardiging van metale en vervoertoerusting n belangrike rol Ekonomiese groei en die sterk bevolkingsaanwas wat die deelstaat in die 20ste eeu ervaar het was aandrywers vir die opswaai in die boubedryf wat eweneens tot een van die vernaamste sektore ontwikkel het Die konstruksiebedryf het sowat vyf persent van die werknemers in Kalifornie se privaat sektor in diens en dra sowat drie persent tot die deelstaat se bruto geografiese produk by In die vroee 21ste eeu het die bedryf egter onder druk gekom as gevolg van stygende oorkapasiteit hoe eiendomspryse n afswaai van die nasionale ekonomie en Kalifornie se openbare skuldkrisis Hoe koste bly n uitdaging vir baie ondernemings Sommige van hulle het begin om hul aanlegte na ander dele van die VSA te verskuif soos die Suidooste en Midde Weste of in die buiteland te hervestig Die vraag na hoogs geskoolde vaklui vir tegnologiegedrewe vervaardigingsprosesse bly egter hoog Inligtingstegnologie Wysig Somersonstilstand in die Silicon Valley Die Facebook kampus in Menlo Park Apple kampus 2 in Apple Park Cupertino n Kampeervakansie onder die Kaliforniese sterrehemel by die Upper Boyscout meer naby Mount Whitney Kalifornie was steeds n baanbrekerstaat in die tegnologiese en digitale revolusie Die Stanford universiteit in Palo Alto het in die 1950 s n beskeie begin gemaak met die verhuring van kantoor en ander ruimte aan ondernemings uit die hoetegnologiebedryf wat vir die universiteit van enige nut kon wees Een van die eerste huurders was Hewlett Packard wie se kontrak as die beginpunt van die doelgerigte konsentrasie van inligtingstegnologie ondernemings in n klein gebied beskou word waarna later in die 1980 s as Silicon Valley verwys sou word Hierdie term verwys eerder na die netwerk van tegnologiegedrewe besighede in sy geheel as na n streng afgebakende geografiese gebied Die streek aan die suidelike kant van San Franciscobaai waar hulle gelee is strek van Palo Alto tot San Jose die enigste groot stedelike nedersetting in Silicon Valley en beslaan rofweg 100 vierkante myl 260 vk km Hierdie munisipaliteite vorm die hartland van Amerika se moderne inligtingstegnologiebedryf waar mikroverwerkers rekenaars sagteware slimfone en ander digitale toestelle ontwerp en ontwikkel word Sommige van die plaaslike ondernemings het tot globale rolspelers gegroei wat die alledaagse lewe van verbruikers oorheers Hul invloed strek so ver dat hul name in enkele gevalle ingang gevind het tot die omgangstaal soos die werkwoord to google n soektog in die soekmasjien Google doen 16 Groot mylpale in die tegnologiese geskiedenis van Silicon Valley was die ontwikkeling van mikroskyfies deur Intel in 1971 en die eerste persoonlike rekenaar vir die massamark wat in 1977 deur Apple bekendgestel is Reeds jare vroeer in 1969 het Len Kleinrock n professor in rekenaarwetenskap wat aan die Universiteit van Kalifornie te Los Angeles UCLA verbonde was daarin geslaag om data vanuit n rekenaar in Los Angeles oor n afstand van sowat 360 myl na n ander rekenaar in Stanford te stuur Die internet was sodoende gebore al het die stelsel destyds vasgeloop nadat die laaste van drie letters L O en G ingetik is 17 Silicon Valley het net soos die res van Kalifornie hoog gery op die golf van sukses toe gedurende die 1980 s die digitale revolusie met die ontwikkeling van persoonlike rekenaars ingelui is Al het ook hierdie revolusie die pad van ekonomiese golfbewegings gevolg toe die rekenaargedrewe sakesiklus sy laagtepunt bereik en honderde ondernemings hul deure moes sluit Die volgende uitvinding van Kalifornie se kreatiewe innoveerders die wereldwye web op die internet het dieselfde pad geloop as die grootste beleggingsborrel ooit Teen die laat 1990 s was werkloosheid in Silicon Valley feitlik onbekend Skare entrepreneurs het daarin geslaag om beleggers miljarde uit die sak te jaag met die onsekere vooruitsig om voordeel te trek uit die volgende tegnologiese siklus Beleggers het dieselfde gedrag getoon soos delwers tydens die Kaliforniese goudstormloop van 1848 Entrepreneurs kon miljoene verdien met besigheidsplanne sonder gedetailleerde beskrywings van die betrokke projek Weereens het talle ondernemings insolvent geraak Die ekonomiese krisis waaronder Kalifornie aan die begin van die nuwe millennium gebuk gegaan het is vererg deur kragtekorte Klanktegnologie Wysig Twee groot internasionale rolspelers in die klanktegnologiebedryf wat onder meer omringklankformate vir die rolprentbedryf en tuisteaterstelsels ontwikkel het hulle hoofkwartiere in Kalifornie DTS Inc wat intussen deel uitmaak van Xperi Corporation in San Jose in Calabasas Los Angeles County en Dolby Laboratories in San Francisco Die laasgenoemde is oorspronklik deur die Amerikaanse ingenieur Ray Dolby 1933 2013 in Londen in die Verenigde Koninkryk gevestig maar in 1976 na Kalifornie verskuif Toerisme Wysig Volgens Visit California n nie winsgewende organisasie en deelstaatagentskap wat bemarkingsprogramme vir Kalifornie se toerismebedryf ontwikkel en onderhou het toeriste onder wie 17 miljoen besoekers uit die buiteland en sakereisigers in 2015 VSA 122 5 miljard in die deelstaat bestee Die inkomste het werkgeleenthede vir 1 064 000 Kaliforniers en n belastinginkomste ter waarde van 9 9 miljard op deelstaat en plaaslike vlak gegenereer 18 Disneyland Hollywood Beverly Hills Golden Gate BridgeKultuur WysigRolprente en televisie Wysig Vroee 20ste eeuse rolprentteater boukuns is deur eksotiese beskawings geinspireer en het bygedra tot die atmosfeer van n droomwereld waarin besoekers die versmorende realiteit kon ontvlug Mayan Theater in Los Angeles Televisie uitsaaigeriewe in Oaklandhawe Kalifornie se rolprent en televisiebedrywe wat oorspronklik hoofsaaklik in Hollywood gesetel was maar hul ateljees en ander geriewe intussen grotendeels na ander liggings in en buite Los Angeles soos Burbank en Culver City verskuif het is rolspelers en uitvoerders van wereldformaat Vir die rolprentbedryf se vroee 20ste eeuse baanbrekers het Suid Kalifornie in die belangrikste behoeftes voorsien n maksimum van daglig en sonskynure gematigde temperature gevarieerde terrein en dramatiese landskappe historiese en moderne boukuns en goed opgeleide mannekrag Die rolprentbedryf het sy eerste bloeitydperk tussen die 1920 s en 1940 s beleef in n tyd toe mense die realiteit van twee wereldoorloe die prohibisie en Groot Depressie in die droomwereld van rolprentteaters probeer ontvlug het maar was na die Tweede Wereldoorlog heeltemal onvoorbereid vir die uitdaging en strawwe mededinging wat televisie uitsendings gebied het Gehore het die voorkeur begin gee aan enige televisievermaak wat tuis geniet kon word Terselfdertyd het geregshowe ferm teen die rolprentbedryf se vertikale integrasie begin optree n organisasievorm waarvolgens groot rolprentmaatskappye nie net die vervaardiging van films beheer het nie maar ook hul bemarking verspreiding en vertoning Die bedryf se grootste rolspelers is deur regters as trusts bestempel Rolprentateljees het die uitdagings met tegnologiese innovasies die hoof probeer bied Wyeskermvertonings in rolprentteaters ryker kleure nuwe gesofistikeerde kameralense en stereofoniese klank is ingevoer maar desondanks het die ateljees steeds groot finansiele verliese gely en begin om hul rolprentargiewe te verkoop en hul ateljeefasiliteite aan televisie ondernemings te verhuur of te verkoop Sommige rolprentateljees soos Universal het self begin om televisieprogramme te vervaardig Gedurende die 1990 s het die rolprentbedryf sy ateljeestelsel met sukses begin herorganiseer en op uitvoermarkte gefokus Musiek Wysig Die Beach Boys in 1964 tydens n televisie opname Leonard Nimoy as Spock en William Shatner as Captain Kirk in Star Trek n televisiereeks uit die 1960 s wat tot n hele onderneming en kulturele fenomeen gegroei het Kaliforniers het hierdie wetenskapsfiksie met filosofiese diepte gekombineer Die meeste ondernemings van Kalifornie se musiekbedryf is in Los Angeles saamgetrek wat in die 1960 s New York as spilpunt van die Amerikaanse musieksektor vervang het Die eerste groot etiket in die deelstaat en aan die hele Amerikaanse weskus Capitol Records is in 1942 gestig en vanaf die 1950 s het onafhanklike etikette soos Specialty en Modern grootliks bygedra tot die ontwikkeling en gewildheid van musiekstyle soos rhythm and blues en rock and roll Reeds in die laat 1940 s het Kaliforniese musici hul invloed op jazzmusiek laat geld en hul eie styl gevestig waarna as Cool Jazz of West Coast Jazz verwys is Kalifornie se strand en jeugkultuur is weerspieel in die sukses wat n plaaslike groep die Beach Boys met hul ontspanne musiekstyl behaal het wat as surf music surfing harmony sounds of sunshine pop gekategoriseer is Ander kunstenaars uit Suid Kalifornie het uitgeblink in n verskeidenheid musiekgenres soos folk rock country rock punk en gangsta rap terwyl San Francisco met psigedeliese rockmusiek en Bakersfield met country rock geassosieer word die sogenaamde Bakersfield Sound waarin country en rockmusiek tot n unieke styl versmelt Country sanger Buck Owens het een van sy grootste treffers The Streets of Bakersfield aan die stad gewy 19 Sport Wysig Hoofweg aansluiting in Los Angeles Amerikaanse voetbal Oakland Raiders San Francisco 49ers en San Diego Chargers Yshokkie Anaheim Mighty Ducks Los Angeles Kings en San Jose Sharks Bofbal Los Angeles Angels of Anaheim Los Angeles Dodgers Oakland Athletics San Diego Padres en San Francisco Giants Basketbal Golden State Warriors Los Angeles Clippers Los Angeles Lakers en Sacramento Kings Sokker Los Angeles Galaxy San Jose Earthquakes en Club Deportivo Chivas USA Verwysings Wysig en Persverslag van die Department of Finance 2 Mei 2016 New State Population Report Besoek op 7 Junie 2016 Geargiveer 4 Junie 2016 op Wayback Machine East Bay Times 29 Oktober 2009 Exhibit in Oakland traces history of the Mormon church in California Besoek op 4 Augustus 2020 Temple Hill Oakland CA History of Oakland Temple Besoek op 4 Augustus 2020 www ca gov Doing Business Besoek op 15 April 2018 Politifact California 26 Julie 2016 Does California really have the 6th largest economy on planet Earth de www finanzen100 de 16 Junie 2016 Selbst Kalifornien hat jetzt eine starkere Wirtschaft als Frankreich Besoek op 15 April 2018 The New York Times 13 Februarie 2018 Boom and Gloom An Economic Warning for California Besoek op 15 April 2018 California Energy Commission 16 Julie 2020 New data shows nearly two thirds of California s electricity came from carbon free sources in 2019 Besoek op 4 Augustus 2020 Ramon A Gutierrez en Richard J Orsi reds Contested Eden California before the Gold Rush Berkeley Los Angeles London California University Press 1998 bl 19 Kevin Starr California A History New York NY Modern Library 2015 bl ix x State of California Employment Development Department Demographic Profile California and Counties DP02 Selected Social Characteristics in the United States 2008 2012 American Community Survey 5 Year Estimates Geographic Area California Besoek op 1 Mei 2018 Tomas Almaguer Racial Fault Lines The Historical Origins of White Supremacy in California Berkeley Los Angeles London University of California Press 1994 bl xix Business Insider 26 April 2019 16 mind blowing facts about California s economy Besoek op 4 Augustus 2020 Discover California Wines Media amp Trade Statistics Besoek op 4 Augustus 2020 Investopedia California s Economy The 9 Industries Driving GDP Growth Besoek op 1 Mei 2018 visitcalifornia com Spotlight Silicon Valley Besoek op 1 Mei 2018 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Mei 2018 Besoek op 1 Mei 2018 lonelyplanet com History of California Besoek op 1 Mei 2018 www ca gov Visit California Besoek op 15 April 2018 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 April 2018 Besoek op 15 April 2018 Visit California Hear the Bakersfield Sound Live Besoek op 20 Mei 2018Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met California Amptelike webtuistesState of CaliforniaToerismeVisit CaliforniaGeskiedenisCalifornia Historical Society Online Archive of CaliforniaWynbouDiscover California WinesArgitektuurThe Economist 1843 Magazine The story of California s bizarre novelty architecture Rethinking the Future Architects in California 75 Top Architecture Firms in California Verenigde State van Amerika StateAlabama Alaska Arizona Arkansas Colorado Connecticut Delaware Florida Georgia Hawaii Idaho Illinois Indiana Iowa Kalifornie Kansas Kentucky Louisiana Maine Maryland Massachusetts Michigan Minnesota Mississippi Missouri Montana Nebraska Nevada New Hampshire New Jersey Nieu Meksiko New York Noord Carolina Noord Dakota Ohio Oklahoma Oregon Pennsilvanie Rhode Island Suid Carolina Suid Dakota Tennessee Texas Utah Vermont Virginie Washington Wes Virginie Wisconsin WyomingFederale distrikDistrik Columbia Washington D C EilandgebiedeAmerikaanse Maagde eilande Amerikaans Samoa Guam Noordelike Mariana eilande Puerto RicoKlein afgelee eilandeBaker Howland Jarvis Johnston Kingman Midway Navassa Palmyra WakeGeassosieerde landeGefedereerde State van Mikronesie Marshalleilande PalauOntsluit van https af wikipedia org w index php title Kalifornie amp ol,