×
Gaskons

Gaskons (Frans: Gascon[gaskɔ̃]) is 'n dialek van die Oksitaanse taal wat hoofsaaklik in die suidweste van Frankryk in die historiese provinsies Gaskonje en Béarn gepraat word. Slegs Aranees, 'n suidelike Gaskonse dialek word in Spanje gepraat. Aranees is aansienlik deur Katalaans en Aragonees beïnvloed. Die invloed onderskei dit van die dialekte van Gaskonje wat in Frankryk gepraat word. Aranees is mede-amptelik met Spaans en Katalaans in die Val d'Aran.

Gaskons
gascon
Gepraat in: Frankryk
Spanje
Totale sprekers: 250 000
Taalfamilie: Indo-Europees
Romaans
Wes-Romaans
Galloiberies
Galloromaans
Oksitaans-Romaans
Oksitaans
Gaskons
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Amptelike status
Amptelike taal in:
Gereguleer deur: Congrès Permanent de la Lenga Occitana
Taalkodes
ISO 639-1: oc
ISO 639-2: oci
ISO 639-3:
Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat.

In Frankryk word Gaskons spesifiek in die volgende départements gepraat: 'n deel van Pyrénées-Atlantiques, Hautes-Pyrénées, Landes, Gers, die grootste deel van Gironde, 'n deel van Lot-et-Garonne, 'n deel van Haute-Garonne, en 'n deel van Ariège; en in die klein Spaanse vallei Val d'Aran, in die noordweste van Katalonië. Wêreldwyd word dit deur 253 814 mense gepraat.

Inhoud

Kaart van die Gaskonse taalgebied met byskrifte in Frans en Gaskons

Die woord gascon het die dieselfde etimologiese herkoms as die buurtaal Baskies (Gaskons: basc, Frans: basque, Spaans: vasco van die Latynse stam vasco/vasconem). Dit is 'n Galloromaanse uitspraakvariant van die Germaanse woord waskon. Dit is omstrede of Gaskons 'n taal in eie reg is, of 'n dialek van Oksitaans is. Meeste taalkundiges meen dat Gaskons deel van die Oksitaans spraakwêreld is; 'n minderheid beskou dit egter as 'n aparte taal. Gaskons vertoon in elk geval eiesoortige fonetiese, sintaktiese en leksikale eienskappe wat dit van die ander Oksitaanse dialekte onderskei. Dit word gedeeltelik verklaar deur die bestaan van 'n Akwitaanse of Baskiese substraat: Voor die romanisering is Akwitaans, wat na aan Baskies was, in Gaskonje gepraat. Later sou Baskies self die substraat werking oorneem.

'n Tipiese Gaskonse eienskap wat moontlik deur die substraat veroorsaak is, is die sogenaamde '"f" na "h" klankverskuiwing.' Waar 'n woord oorspronklik in Latyn met[f] begin het, soos festa 'party/fees,' het die klank verswak na die geaspireerde[h] en het dit in sommige gebiede heeltemal verdwyn. Volgens die substraatteorie is dit as gevolg van die Baskiese taal se gebrek aan 'n ekwivalent vir die/f/ foneem. Dus het ons Gaskons hèsta[ˈhɛsto] of[ˈɛsto]. 'n Soortgelyke verandering het in Spaans plaasgevind; Spaans het in Kantabrië ontstaan waar daar ook Baskiese sprekers was en kon dus ook op 'n Baskiese substraat ontwikkel het. Die Latynse facere gee die Spaanse hacer[aˈθɛɾ] (of, in sommige verafgeleë gebiede, veral in suidwestelike Andalusië,[haˈθɛɾ]).

Die geloofwaardigheid van die Baskiese substraat teorie word egter deur taalkundiges in twyfel getrek en baie van hulle vors verduidelikings binne die taal self na om hierdie en ander afwykings te verduidelik. Die feit dat die besondere verandering in beide Gaskons en Spaans voorkom, wat beide in oorspronklik Baskiessprekende gebied ontwikkel het, kan bloot toevallig wees.

Moderne Baskies is weer leksikaal deur Gaskons beïnvloed soos gesien kan word in woorde soos beira ("glas"), polit ("mooi", Gaskons polido/polida).

'n Opname wat in 1982 in Béarn gedoen is het aangedui dat 51% van die bevolking Gaskons gepraat het, 70% dit verstaan het en 85% ten gunste van beskerming van die taal was. Gebruik van die taal het egter dramaties afgeneem in onlangse jare aangesien Gaskons selde oorgedra word na jonger generasies. Die algemene term wat gebruik word om na Gaskons te verwys is "patois", 'n woord wat in Frankryk na 'n nie-amptelike dialek verwys, waaraan slegs lae status toegeken word. Hoofsaaklik in Bearn, wat van 1347 tot 1620 'n soewereine staat was, gebruik die plaaslike bevolking die woord "Béarnais" om na vorms van Gaskons te verwys. Béarnais word dus na aanleiding van geskiedkundig politieke eerder as taalkundige oorweginge.

Gaskons bestaan uit drie hoof taalgebiede:

  • 'Garonnais Gaskons' word in en om die Garonne-riviervallei gepraat. Die gebied het die minste Gaskons spesifieke vorme.
  • 'Suidelike Gaskons' word in die suide en in Gaskonse taalgebied gepraat. Die Gaskons van die gebied het die meeste eiesoortighede ten opsigte van Oksitaans, moontlik omdat Baskies hier die sterkste uitwerking gehad het.
  • 'Intermediêre Gaskons' in 'n intermediêre sone tussen die bogenoemde twee gebiede.

Daar is ten minste twee Afrikaanse woorde wat moontlik 'n Gaskonse oorsprong het:

kadet

Deur Nederlands (cadet) en Frans (cadet) uit Gaskons capdet ('hoof, kaptein') wat weer deur Provensaals (capdel) uit Latyn (capitellus verkleinwoord van caput 'hoofd'..

baret
van Bearnaise Frans béret en Gaskons berret "pet".

Franse woorde uit Gaskons, wat intussen ook in ander tale opgeneem is, sluit in Barrique (wynvat) en cèpe (boletus sampioene). Gascon en ander streeks tale is in die tyd van Rabelais gesien as bronne van veryking van die Franse taal en die renaissance filosoof en politikus Michel de Montaigne spreek hom so oor die taal uit: ”que le gascon y aille si le français ne peut y aller” (laat ons dit in Gaskons sê as ons dit nie in Frans kan sê nie).

Taalkontak met Baskies lei ook tot veral tot leksikale verlening, die gebruik van leenwoorde, maar ook fonologiese en morfosintaktiese veranderings in Baskies.

  1. Martin Haase, , Hamburg: Buske. Pp.: 194
  2. , , besoek op 17 Maart 2007>
  3. in die Online Etymology Dictionary.
  4. in die Online Etymology Dictionary.
  5. Henriette Walter, French – An Accommodating Language:The Chronology, Typology and Dynamics of Borrowing
  6. Michel KELLE, 28 Junie 2007 op Wayback Machine, besoek op 18 Maart 2007
  7. Martin Haase, 15 Mei 2007 op Wayback Machine, besoek op 18 Maart 2007


Indo-Europese tale: Kentum-tale: Italiese tale
Italiese groep Oskies | Umbries | Faliskies | Latyn
Romaanse tale
Iberoromaans Aragonees | Asturies | Galicies | Katalaans | Ladino | Leonees | Portugees | Spaans
Galloromaans Langues d'oil: Frans | Gallo | Lorreins | Normandies (Auregnais | Guernésiais | Jèrriais | Sercquiais) Pikardies | Champenois | Waals | Anglo-Normandies
Oksitaans: Aranees | Auvergnat | Gaskons | Languedokies | Limousin | Provensaals
Frankoprovensaals
Galloitalies Lombardies | Monegaskies | Piëmontees | Venesiaans
Retoromaans Romansch | Ladinies | Friulaans
Italoromaans Dalmaties | Italiaans | Napolitaans
Suid-Romaans Korsikaans | Sardies (Campidanies, Galluraans, Logudories, Sassaries) | Sisiliaans
Balkanromaans Aroemeens | Istro-Roemaans | Meglenoroemaans | Roemeens
Romaanse
Kunstale
Interlingua | Interlingue | Lingua Franca Nova


Publikasie datum: September 26, 2021

gaskons, frans, gascon, gaskɔ, dialek, oksitaanse, taal, hoofsaaklik, suidweste, frankryk, historiese, provinsies, gaskonje, béarn, gepraat, word, slegs, aranees, suidelike, dialek, word, spanje, gepraat, aranees, aansienlik, deur, katalaans, aragonees, beïnvl. Gaskons Frans Gascon gaskɔ is n dialek van die Oksitaanse taal wat hoofsaaklik in die suidweste van Frankryk in die historiese provinsies Gaskonje en Bearn gepraat word Slegs Aranees n suidelike Gaskonse dialek word in Spanje gepraat Aranees is aansienlik deur Katalaans en Aragonees beinvloed Die invloed onderskei dit van die dialekte van Gaskonje wat in Frankryk gepraat word Aranees is mede amptelik met Spaans en Katalaans in die Val d Aran Gaskons gasconGepraat in Frankryk SpanjeTotale sprekers 250 000Taalfamilie Indo Europees Romaans Wes Romaans Galloiberies Galloromaans Oksitaans Romaans Oksitaans Gaskons Skrifstelsel Latynse alfabet Amptelike statusAmptelike taal in Gereguleer deur Congres Permanent de la Lenga Occitana 1 TaalkodesISO 639 1 ocISO 639 2 ociISO 639 3 oci Nota Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat In Frankryk word Gaskons spesifiek in die volgende departements gepraat n deel van Pyrenees Atlantiques Hautes Pyrenees Landes Gers die grootste deel van Gironde n deel van Lot et Garonne n deel van Haute Garonne en n deel van Ariege en in die klein Spaanse vallei Val d Aran in die noordweste van Katalonie Wereldwyd word dit deur 253 814 mense gepraat Inhoud 1 Naam en Herkoms 2 Gebruik van die taal 3 Subdialekte 4 Gaskons se invloed op ander tale 5 VerwysingsNaam en Herkoms Wysig Kaart van die Gaskonse taalgebied met byskrifte in Frans en Gaskons Die woord gascon het die dieselfde etimologiese herkoms as die buurtaal Baskies Gaskons basc Frans basque Spaans vasco van die Latynse stam vasco vasconem Dit is n Galloromaanse uitspraakvariant van die Germaanse woord waskon Dit is omstrede of Gaskons n taal in eie reg is of n dialek van Oksitaans is Meeste taalkundiges meen dat Gaskons deel van die Oksitaans spraakwereld is n minderheid beskou dit egter as n aparte taal Gaskons vertoon in elk geval eiesoortige fonetiese sintaktiese en leksikale eienskappe wat dit van die ander Oksitaanse dialekte onderskei Dit word gedeeltelik verklaar deur die bestaan van n Akwitaanse of Baskiese substraat Voor die romanisering is Akwitaans wat na aan Baskies was in Gaskonje gepraat Later sou Baskies self die substraat werking oorneem 2 n Tipiese Gaskonse eienskap wat moontlik deur die substraat veroorsaak is is die sogenaamde f na h klankverskuiwing Waar n woord oorspronklik in Latyn met f begin het soos festa party fees het die klank verswak na die geaspireerde h en het dit in sommige gebiede heeltemal verdwyn Volgens die substraatteorie is dit as gevolg van die Baskiese taal se gebrek aan n ekwivalent vir die f foneem Dus het ons Gaskons hesta ˈhɛsto of ˈɛsto n Soortgelyke verandering het in Spaans plaasgevind Spaans het in Kantabrie ontstaan waar daar ook Baskiese sprekers was en kon dus ook op n Baskiese substraat ontwikkel het Die Latynse facere gee die Spaanse hacer aˈ8ɛɾ of in sommige verafgelee gebiede veral in suidwestelike Andalusie haˈ8ɛɾ Die geloofwaardigheid van die Baskiese substraat teorie word egter deur taalkundiges in twyfel getrek en baie van hulle vors verduidelikings binne die taal self na om hierdie en ander afwykings te verduidelik Die feit dat die besondere verandering in beide Gaskons en Spaans voorkom wat beide in oorspronklik Baskiessprekende gebied ontwikkel het kan bloot toevallig wees Moderne Baskies is weer leksikaal deur Gaskons beinvloed soos gesien kan word in woorde soos beira glas polit mooi Gaskons polido polida Gebruik van die taal Wysig n Opname wat in 1982 in Bearn gedoen is het aangedui dat 51 van die bevolking Gaskons gepraat het 70 dit verstaan het en 85 ten gunste van beskerming van die taal was Gebruik van die taal het egter dramaties afgeneem in onlangse jare aangesien Gaskons selde oorgedra word na jonger generasies Die algemene term wat gebruik word om na Gaskons te verwys is patois n woord wat in Frankryk na n nie amptelike dialek verwys waaraan slegs lae status toegeken word Hoofsaaklik in Bearn wat van 1347 tot 1620 n soewereine staat was gebruik die plaaslike bevolking die woord Bearnais om na vorms van Gaskons te verwys Bearnais word dus na aanleiding van geskiedkundig politieke eerder as taalkundige oorweginge Subdialekte WysigGaskons bestaan uit drie hoof taalgebiede Garonnais Gaskons word in en om die Garonne riviervallei gepraat Die gebied het die minste Gaskons spesifieke vorme Suidelike Gaskons word in die suide en in Gaskonse taalgebied gepraat Die Gaskons van die gebied het die meeste eiesoortighede ten opsigte van Oksitaans moontlik omdat Baskies hier die sterkste uitwerking gehad het Intermediere Gaskons in n intermediere sone tussen die bogenoemde twee gebiede Gaskons se invloed op ander tale WysigDaar is ten minste twee Afrikaanse woorde wat moontlik n Gaskonse oorsprong het kadet Deur Nederlands cadet en Frans cadet uit Gaskons capdet hoof kaptein wat weer deur Provensaals capdel uit Latyn capitellus verkleinwoord van caput hoofd 3 4 baret van Bearnaise Frans beret en Gaskons berret pet 5 Franse woorde uit Gaskons wat intussen ook in ander tale opgeneem is sluit in Barrique wynvat en cepe boletus sampioene 6 Gascon en ander streeks tale is in die tyd van Rabelais gesien as bronne van veryking van die Franse taal en die renaissance filosoof en politikus Michel de Montaigne spreek hom so oor die taal uit que le gascon y aille si le francais ne peut y aller laat ons dit in Gaskons se as ons dit nie in Frans kan se nie 7 Taalkontak met Baskies lei ook tot veral tot leksikale verlening die gebruik van leenwoorde maar ook fonologiese en morfosintaktiese veranderings in Baskies 8 Verwysings Wysig Congres permanent de la langue occitane Congres permanent de la lenga occitana Un nouvel organisme de regulation de l occitan au service des usagers et des locuteurs Martin Haase Sprachkontakt und Sprachwandel im Baskenland Die Einflusse des Gaskognischen und Franzosischen auf das Baskische Hamburg Buske Pp 194 Etymologisch Woordenboek van het Nederlands cadet besoek op 17 Maart 2007 gt cadet in die Online Etymology Dictionary beret in die Online Etymology Dictionary Henriette Walter French An Accommodating Language The Chronology Typology and Dynamics of Borrowing Michel KELLE DIVERSITE ET UNITE DE LA LANGUE FRANCAISE Geargiveer 28 Junie 2007 op Wayback Machine besoek op 18 Maart 2007 Martin Haase BASQUE AND GASCON LANGUAGE CONTACT Geargiveer 15 Mei 2007 op Wayback Machine besoek op 18 Maart 2007 Indo Europese tale Kentum tale Italiese taleItaliese groep Oskies Umbries Faliskies LatynRomaanse taleIberoromaans Aragonees Asturies Galicies Katalaans Ladino Leonees Portugees SpaansGalloromaans Langues d oil Frans Gallo Lorreins Normandies Auregnais Guernesiais Jerriais Sercquiais Pikardies Champenois Waals Anglo Normandies Oksitaans Aranees Auvergnat Gaskons Languedokies Limousin Provensaals FrankoprovensaalsGalloitalies Lombardies Monegaskies Piemontees VenesiaansRetoromaans Romansch Ladinies FriulaansItaloromaans Dalmaties Italiaans NapolitaansSuid Romaans Korsikaans Sardies Campidanies Galluraans Logudories Sassaries SisiliaansBalkanromaans Aroemeens Istro Roemaans Meglenoroemaans RoemeensRomaanse Kunstale Interlingua Interlingue Lingua Franca NovaOntsluit van https af wikipedia org w index php title Gaskons amp ol,