fbpx
Wikipedia

Ganumedes (maan)

Ganumedes (Grieks: Γανυμήδης, Engels: Ganymede; ook Jupiter III genoem) is die grootste maan van die planeet Jupiter, asook die grootste maan en negende grootste voorwerp in die Sonnestelsel. Met ’n deursnee van 5 268 km is dit groter as Mercurius, maar sy massa is net 50% van dié van Mercurius. Ganumedes is die enigste maan wat sonder 'n teleskoop sigbaar is, maar net in baie goeie en donker situasies.

Ganumedes   

Ganumedes, soos waargeneem deur die Galileo-wenteltuig op 26 Junie 1996.
Ontdekking
Ontdek deur Galileo Galilei
Datum 7 Januarie 1610[1][2][3]
Alternatiewe nameJupiter III
Wentelbaaneienskappe
Periapside 1 069 200 km[b]
Apoapside 1 071 600 km[a]
Semihoofas 1 070 400 km[4]
Wentelperiode 7,15455296 dae[4]
Gem. omwentelingspoed 10,880 km/s
Hellingshoek 0,20° (tot Jupiter se ewenaar)[4]
Satelliet van Jupiter
Fisiese eienskappe
Gem. radius 2634,1 ± 0,3 km
(0,413 aardradiusse)[5]
Oppervlakte 87,0 miljoen km2
(0,171 aardes)[c]
Volume 7,610 km3
(0,0704 aardvolumes)[d]
Massa 1,481923 kg
(0,025 aardmassas)[5]
Gem. digtheid 1,936 g/cm3[5]
Oppervlak-
aantrekkingskrag
1,428 m/s2 (0,146 g)[e]
Ontsnapping-
snelheid
2,741 km/s[f]
Rotasieperiode sinchronies
Ashelling 0-0,33°[6]
0,43 ± 0,02[7]
Oppervlak-temp.
   Kelvin
mingem.maks
70[8]110[8]152
Skynmagnitude 4,61 (opposisie)[7]
4,38 (in 1951)[9]
Atmosfeer
Oppervlakdruk Tekens
Samestelling Suurstof (100 %)[10]
Die baanresonansie van Ganumedes, Europa en Io.

Ganumedes het ’n metaalkern en is die enigste maan in die Sonnestelsel wat sover bekend ’n magneetveld het. Dit is die derde van die mane van Galilei, die eerste groep voorwerpe wat om ’n ander planeet wentel wat ontdek is. Dit is die sewende maan van Jupiter af.[11] Dit wentel rofweg elke sewe dae om Jupiter en is respektiewelik in ’n 1:2:4-baanresonansie met die mane Europa en Io.

Dis moontlik dat Ganumedes in 364 v.C. deur die Chinese sterrekundige Gan De ontdek is. Galileo Galilei kry egter gewoonlik die eer daarvoor; die sterrekundige het die maan se bestaan op 7 Januarie 1610 geregistreer, saam met die drie ander mane van Galilei, Kallisto, Europa en Io. Ganumedes is die enigste maan van Jupiter wat 'n manlike naam het. Dit is genoem na Ganumedes, ’n goddelike held en Trojaanse prins, seun van Tros van Dardanië en Kallirroë, en ’n geliefde van Zeus in die Griekse mitologie.

Ganumedes is saamgestel uit omtrent ewe veel hoeveelhede silikaatrots en waterys.[12] Dit het ’n ysterryke, vloeibare kern en ’n interne oseaan wat meer water kan bevat as die Aarde se oseane saam.[13][14][15][16][17] Sy oppervlak bestaan uit twee soorte terrein: Donker streke vol impakkraters wat dateer van vier miljard jaar gelede bedek omtrent ’n derde van die maan, terwyl ligter streke met uitgebreide groewe en riwwe wat net effens jonger is, die res bedek. Die oorsaak van die ligte terrein se versteurde geologie is nie bekend nie, maar dit is waarskynlik vanweë tektoniese aktiwiteit wat deur getyverhitting veroorsaak is.[5]

Ganumedes se magneetveld word moontlik geskep deur konveksie in sy vloeibare ysterkern.[18] Die maan het ’n dun suurstofatmosfeer wat O, O2 en moontlik O3 (osoon) insluit.[10]

Van Pioneer 10 af het verskeie ruimtetuie Ganumedes verken.[19] Die Voyager-tuie het metings van sy grootte verfyn, terwyl Galileo sy ondergrondse oseaan en magneetveld ontdek het. Die volgende beplande sending na die Jupiterstelsel is die Europese Ruimteagentskap se "Jupiter Icy Moon Explorer" (JUICE), wat volgens plan in 2022 gelanseer sal word. Ná verbyvlugte van al drie ysmane, sal die tuig waarskynlik in ’n wentelbaan om Ganumedes gaan.[20]

Geskiedenis

 
’n Vergelyking in die grootte van die Aarde, die Maan (links bo) en Ganumedes.

Volgens Chinese sterrekunderekords het Gan De in 365 v.C. iets met die blote oog waargeneem wat ’n maan van Jupiter kon wees, waarskynlik Ganumedes.[21][22] Hy het egter berig die kleur van die metgesel was rooierig, wat raaiselagtig is omdat die maan te ver is om die kleur met die blote oog uit te maak.[23] Shi Shen en Gan De het saam redelik akkurate waarnemings van die vyf grootste planete gemaak.[24][25]

Op 7 Januarie 1610 het Galileo Galilei iets waargeneem wat hy beskou het as drie sterre naby Jupiter, insluitende wat later besef is Ganumedes, Kallisto en die gesamentlike lig van Io en Europa was; die volgende aand het hy opgemerk hulle het beweeg. Op 13 Januarie het hy al vier vir die eerste keer saam gesien, maar hy het elke maan voor dié datum minstens een keer apart gesien. Teen 15 Januarie het Galileo tot die gevolgtrekking gekom die "sterre" is eintlik liggaame wat om Jupiter wentel.[1][3] Hy het die reg opgeëis om die mane name te gee. Hy het eers sy ontdekking die "Cosmica Sidera" ('Cosimo se sterre') gegee ter ere van Cosimo II de' Medici, ’n ryk student van hom. Op voorstel van Cosimo het hy die naam verander na "Medicea Sidera" ('die Medici-sterre') ter ere van Cosimo en sy drie broers. Die ontdekking is in Maart 1610 aangekondig, minder as twee maande ná die eerste waarnemings.

Nadat verskeie individuele name voorgestel en verwerp is,[26][27] is eindelik besluit op Ganumedes, Io, Europa en Kallisto, wat minnaars was van Zeus (die Griekse weergawe van die Romeinse god Jupiter).

Wentelbaan en rotasie

 
Jupiter se Groot Rooi Vlek en Ganumedes se skaduwee.[28]

Ganumedes wentel op ’n afstand van 1 070 400 km om Jupiter en is die derde maan van Galilei van die planeet af.[29] Dit voltooi ’n revolusie elke sewe dae en drie uur.

Soos die meeste bekende mane is Ganumedes in ’n sinkroniese wentelbaan, met dieselfde kant wat altyd na Jupiter wys. Sy dag is dus ook sewe aarddae en drie uur lank.[30] Sy wentelbaan is baie effens eksentriek en gehel tot Jupiter se ewenaar; dié twee faktore verander kwasiperiodiek vanweë son- en planetêre swaartekragversteurings op ’n tydskaal van eeue. Die omvang van dié veranderings is respektiewelik 0,0009-0,0022 en 0,05-0,32°.[31] As gevolg van dié veranderings wissel sy ashelling (die hoek tussen sy rotasie- en wentelas) tussen 0 en 0,33°.[6]

Ganumedes is in ’n baanresonansie met Europa en Io: vir elke wentelbaan van Ganumedes draai Europa twee keer en Io vier keer om Jupiter.[31][32] Die buitekonjunksie tussen Io en Europa geskied altyd wanneer Io by sy periapside en Europa by sy apoapside is. Die buitekonjunksie tussen Europa en Ganumedes geskied wanneer Europa by sy periapside is.[31]

Die lengtegraad van die Io-Europa- en die Europa-Ganumedes-konjunksies verander teen dieselfde tempo, en dit maak driedubbele konjunksies onmoontlik. So ’n ingewikkelde resonansie word die "Laplace-resonansie" genoem.[33]

Fisiese eienskappe

 
Ganumedes met die lengtegraad 45° W in die middel. Die donker deel bo is die Perrine-streek en die donker deel onder die Nicholson-streek; prominente kraters is Tros (regs bo) en Cisti (links onder).

Grootte

Ganumedes is die grootste en swaarste maan in die Sonnestelsel. Sy deursnee van 5 268 km is 0,41 dié van die Aarde, 0,77 keer dié van Mars, 1,02 keer dié van Saturnus se maan Titaan (die tweede grootste maan), 1,08 keer dié van Mercurius en 1,51 keer dié van die Maan. Sy massa is 10% groter as Titaan s’n en 2,02 keer dié van die Maan.[34]

Samestelling en oppervlak

Die gemiddelde digtheid van Ganumedes is 1,936 g/cm3, en dit dui op ’n samestelling van gelyke dele rotsagtige materiaal en meestal wateryse.[5] Daar kan ook ander vlugtige yse soos ammoniak teenwoordig wees.[35][36]

Die maan se oppervlak het ’n albedo van sowat 43%.[37] Dit lyk of waterys alomteenwoordig is.[5] Naby-infrarooi-spektroskopie het die teenwoordigheid van sterk waterys-absorpsiebande by golflengtes van 1,04, 1,25, 1,5, 2,0 en 3,0 μm getoon.[37] Die gegroefde terrein is helderder en bevat meer ys as die donker terrein.[38] Daar is verskeie niewatermateriale: koolstofdioksied, swaeldioksied en moontlik sianogeen, waterstofsulfaat en verskeie organiese verbindings.[5][39] Galileo-resultate het ook gewys daar is magnesiumsulfaat (MgSO4) en moontlik natriumsulfaat (Na2SO4) op die oppervlak.[30][40] Dié soute se oorsprong kan die ondergrondse oseaan wees.[40]

 
’n Skerp grens skei die antieke,donker terrein van die Nicholson-streek van die jonger, helder terrein van die Harpagia Sulcus.
 
’n Foto van Galileo met verhoogde kleure van Ganumedes se kant wat weg van sy wentelrigting wys.[41] Die krater Tashmetum se prominente strale is regs onder te sien en die groot ejektaveld van Hershef regs bo. ’n Deel van die donker Nicholson-streek kan links onder gesien word.

Ganumedes se oppervlak is ’n mengsel van twee soorte terrein: ’n baie ou, donker terrein vol kraters en ’n ietwat jonger (maar steeds antieke), ligter terrein met groewe en riwwe. Die verhittingsmeganisme wat nodig is vir die vorming van die gegroefde terrein is onbekend, maar dit kan tektonies van aard wees.[5] Kriovulkanisme kon dalk ook ’n klein rol gespeel het.[5] Die kragte wat die sterk spanningsdruk in Ganumedes se yslitosfeer veroorsaak het wat nodig is om tektoniese aktiwiteit aan die gang te sit, kan verband hou met getyverhitting in die verlede; dit is moontlik veroorsaak toe die maan deur onstabiele baanresonansies beweeg het.[5][42] Die getybuigings van die ys kon die binnekant verhit en druk op die litosfeer geplaas het, en dit kon gelei het tot krake en verskuiwings wat die ouer, donkerder terrein oor 70% van die oppervlak bedek het.[5][11] Die vorming van die groewe kan ook verband hou met die vroeë vorming van die kern en gevolglike getyverhitting van Ganumedes se binnekant.[5] Tydens die daaropvolgende evolusie kon diep, warm waterpluime uit die kern na die oppervlak opgestoot en gelei het tot die tektoniese deformasie van die litosfeer.[43]

Kraters kom op albei soorte terrein voor, maar is veral volop op die donker terrein; dit is vermoedelik impakkraters.[5] Die ligter terrein met groewe bevat heelwat minder impakkraters, wat nie van groot belang was vir die maan se tektoniese evolusie nie.[5] Die digtheid van die kraters dui op ’n ouderdom van 4 miljard jaar vir die donker terrein, nes die Maan se plato's, en ’n ietwat jonger ouderdom vir die gegroefde terrein (hoeveel jonger is onseker).[44] Ganumedes kon ’n geskiedenis van hewige katervorming 3,5 tot 4 miljard jaar gelede gehad het, nes die Maan.[44] Ouer groewe kan gesien word, asook relatief jong strale ejekte.[34][45] Ganumedes se kraters is platter as dié op die Maan en Mercurius. Dit is moontlik vanweë die relatief swak aard van Ganumedes se yskors, wat kan (of kon) vloei en dus die reliëf versag.

Ganumedes het ook poolkappe, wat moontlik uit waterryp bestaan. Die ryp strek tot by breedtegraad 40°.[30] Data van Galileo dui daarop dat die teenwoordigheid van ’n magneetveld lei tot intens gelaaide deeltjies wat sy oppervlak in die onbeskermde poolgebiede bombardeer; spatsels veroorsaak dan ’n herverspreiding van watermolekules, met ryp wat na plaaslik kouer streke van die poolterrein migreer.[46]

’n Geologiese kaart van Ganumedes (Februarie 2014). Die ouer streke met ’n lae albedo en baie kraters is rooibruin; jonger dele met ’n hoër albedo is blou as dit groewe het en blougroen as dit glad is (pers is ’n mengsel van gegroef en glad).

’n Kater met die naam Anat is ’n verwysingspunt vir lengtegrade op Ganymede. Anat is by lengtegraad 128°.[47] Lengtegraad 0° wys direk na Jupiter en, tensy anders vermeld, neem die lengtegrade weswaarts toe.[48]

Ondergrondse oseane

 
’n Kunstenaar se voorstelling van die interne struktuur van Ganumedes. Lae is volgens skaal.

In die 1970's het Nasa-wetenskaplikes die eerste keer vermoed Ganumedes het ’n diep oseaan tussen twee yslae, een op die oppervlak en een onder ’n vloeibare oseaan en op die rotsagtige mantel.[5][15][49][50][51] In die 1990's het Nasa se Galileo-sending verby Ganumedes gevlieg en bevestig dat die maan ’n ondergrondse oseaan het. ’n Ontleding is in 2014 gepubliseer wat die realistiese termodinamika vir water en die uitwerking van sout in ag geneem het. Dit het daarop gedui dat Ganumedes verskeie oseaanlae het wat geskei word deur verskillende fases van ys, met die laagste vloeistoflaag teenaan die mantel.[15][16][17][52] Die kontak tussen water en rots kan ’n belangrike rol speel in die oorsprong van lewe.[15]

Die ontleding het ook aangedui dat die uiterste dieptes wat betrokke is (~800 km tot die rotsagtige "rotsbodem") beteken die temperatuur op die bodem van ’n oseaan tot 40 K hoër kan wees as dié by die ys-water-skeidingsvlak. In Maart 2015 het wetenskaplikes berig metings met die Hubble-ruimteteleskoop van hoe die auroras oor Ganumedes se oppervlak beweeg, dui op die bestaan van ’n ondergrondse oseaan. ’n Groot soutwateroseaan beïnvloed die maan se magneetveld en gevolglik sy aurora.[13][52][53][54] Die getuienis het getoon Ganumedes se oseane kan die grootste in die hele Sonnestelsel wees.[55]

Daar is gissings oor die moontlike bewoonbaarheid van Ganumedes se oseaan.[51][56]

Verkenning

 
Ganumedes soos gesien deur Pioneer 10 (1973).

Verskeie ruimtetuie wat verby Jupiter gevlieg of om die planeet gewentel het, het Ganumedes van naderby beskou – onder meer tydens vier verbyvlugte in die 1970's en verskeie in die 1990's tot 2000's. Pioneer 10 was in 1973 naby die maan en Pioneer 11 in 1974.[19] Hulle het inligting teruggestuur oor onder meer fisiese eienskappe.[57] Pioneer 10 se naaste afstand was 446 250 km.[58]

Voyager 1 en Voyager 2 was volgende, in 1979. Hulle het die grootte van die maan gemeet en onthul dit is groter as Titaan, wat voorheen geglo is groter is.[59] Die gegroefde terrein is ook waargeneem.[60]

In 1995 het Galileo om Jupiter begin wentel en tussen 1996 en 2000 ses naby verbyvlugte van Ganumedes onderneem.[30] Die naaste afstand was 264 km van Ganumedes se oppervlak af.[18] Tydens ’n verbyvlug in 1996 is die maan se maagneetveld ontdek,[61] terwyl die ontdekking van die oseaan in 2001 aangekondig is.[18][30] Galileo het ook verskeie verbindings ontdek wat nie yse is nie.[39] Die laaste naby waarnemings van Ganumedes is deur New Horizons gemaak, wat in 2007 op pad na Pluto data oor die topografiese eienskappe en verbindings op Europa en Ganumedes verskaf het.[62][63]

Verwysings

  1. 1,0 1,1 Galilei, Galileo (1610). (PDF). University of Oklahoma History of Science. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 2005-12-20. Besoek op 2010-01-13.
  2. Wright, Ernie. (in Engels). University of Oklahoma History of Science. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 30 September 2015. Besoek op 13 Januarie 2010.
  3. 3,0 3,1 . Solarsystem.nasa.gov. 29 September 2009. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 November 2015. Besoek op 8 Maart 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 "Planetary Satellite Mean Orbital Parameters". Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 Showman, Adam P. (1999). "The Galilean Satellites" (PDF). Science. 286 (5437): 77–84. doi:10.1126/science.286.5437.77. PMID 10506564. Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  6. 6,0 6,1 Bills, Bruce G. (2005). "Free and forced obliquities of the Galilean satellites of Jupiter". Icarus. 175 (1): 233–247. Bibcode:2005Icar..175..233B. doi:10.1016/j.icarus.2004.10.028.
  7. 7,0 7,1 Yeomans, Donald K. (13 Julie 2006). "Planetary Satellite Physical Parameters" (in Engels). JPL Solar System Dynamics. vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020. Besoek op 5 November 2007.
  8. 8,0 8,1 Delitsky, Mona L. (1998). (PDF). J.of Geophys. Res. 103 (E13): 31, 391–31, 403. Bibcode:1998JGR...10331391D. doi:10.1029/1998JE900020. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 4 Maart 2016. Besoek op 23 Maart 2012. Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  9. Yeomans and Chamberlin. "Horizon Online Ephemeris System for Ganymede (Major Body 503)". California Institute of Technology, Jet Propulsion Laboratory. Besoek op 2010-04-14. (4,38 op 3 Oktober 1951)
  10. 10,0 10,1 Hall, D.T.; Feldman, P.D.; et al. (1998). "The Far-Ultraviolet Oxygen Airglow of Europa and Ganymede". The Astrophysical Journal. 499 (1): 475–481. Bibcode:1998ApJ...499..475H. doi:10.1086/305604.
  11. 11,0 11,1 Bland; Showman, A.P.; Tobie, G. (Maart 2007). "Ganymede's orbital and thermal evolution and its effect on magnetic field generation" (PDF). Lunar and Planetary Society Conference. 38: 2020. Bibcode:2007LPI....38.2020B.
  12. Chang, Kenneth (12 Maart 2015). "Suddenly, It Seems, Water Is Everywhere in Solar System". New York Times (in Engels). vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2020. Besoek op 12 Maart 2015.
  13. 13,0 13,1 Staff (12 Maart 2015). "NASA's Hubble Observations Suggest Underground Ocean on Jupiter's Largest Moon". NASA News. vanaf die oorspronklike op 5 November 2019. Besoek op 15 Maart 2015.
  14. "Jupiter moon Ganymede could have ocean with more water than Earth – NASA". Russia Today (RT) (in Engels). 13 Maart 2015. vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op 13 Maart 2015.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 Clavin, Whitney (1 Mei 2014). "Ganymede May Harbor 'Club Sandwich' of Oceans and Ice". NASA (in Engels). Jet Propulsion Laboratory. vanaf die oorspronklike op 31 Januarie 2020. Besoek op 1 Mei 2014.
  16. 16,0 16,1 Vance, Steve; Bouffard, Mathieu; Choukroun, Mathieu; Sotina, Christophe (12 April 2014). "Ganymede's internal structure including thermodynamics of magnesium sulfate oceans in contact with ice". Planetary and Space Science. 96: 62–70. Bibcode:2014P&SS...96...62V. doi:10.1016/j.pss.2014.03.011. Besoek op 2014-05-02.
  17. 17,0 17,1 Staff (1 Mei 2014). "Video (00:51) - Jupiter's 'Club Sandwich' Moon". NASA (in Engels). vanaf die oorspronklike op 9 November 2019. Besoek op 2 Mei 2014.
  18. 18,0 18,1 18,2 Kivelson, M.G.; Khurana, K.K.; et al. (2002). "The Permanent and Inductive Magnetic Moments of Ganymede" (PDF). Icarus. 157 (2): 507–522. Bibcode:2002Icar..157..507K. doi:10.1006/icar.2002.6834.
  19. 19,0 19,1 . Solar System Exploration. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2011-09-02. Besoek op 2008-01-06.
  20. Amos, Jonathan (2 Mei 2012). "Esa selects 1bn-euro Juice probe to Jupiter". BBC News (in Engels). vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020. Besoek op 2 Mei 2012.
  21. Chamberlain, V. D. (1981). "Astronomical content of American Plains Indian winter counts". Bulletin of the Astronomical Society. 13: 793. Bibcode:1981BAAS...13..793C.
  22. Brecher, K. (1981). "Ancient Astronomy in Modern China". Bulletin of the Astronomical Society. 13: 793. Bibcode:1981BAAS...13..793B.
  23. Yi-Long, Huang (1997). "Gan De". Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures. Ed. Helaine Selin. Springer. ISBN 0-7923-4066-3. 
  24. Yinke Deng (3 Maart 2011). Ancient Chinese Inventions. Cambridge University Press. p. 68. ISBN 978-0-521-18692-6.
  25. Xi, Ze-zong (1981). "The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan De 2000 Years Before Galileo". Acta Astrophysica Sinica. 1 (2): 87. Besoek op 2017-03-22.
  26. "Satellites of Jupiter". The Galileo Project (in Engels). vanaf die oorspronklike op 1 November 2019. Besoek op 24 November 2007.
  27. . Cascadia Community College. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2006-09-20. Besoek op 2007-11-24.
  28. "Jupiter's Great Red Spot and Ganymede's shadow". www.spacetelescope.org (in Engels). ESA/Hubble. vanaf die oorspronklike op 24 Augustus 2019. Besoek op 31 Oktober 2014.
  29. . The Planetary Society (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Maart 2012.
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 Miller, Ron; Hartmann, William K. (May 2005). The Grand Tour: A Traveler's Guide to the Solar System (3rd uitg.). Thailand: Workman Publishing. pp. 108–114. ISBN 0-7611-3547-2.
  31. 31,0 31,1 31,2 Musotto, Susanna; Varadi, Ferenc; Moore, William; Schubert, Gerald (2002). "Numerical Simulations of the Orbits of the Galilean Satellites". Icarus. 159 (2): 500–504. Bibcode:2002Icar..159..500M. doi:10.1006/icar.2002.6939.
  32. Phillips, Cynthia (3 Oktober 2002). . SPACE.com (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Augustus 2010. Besoek op 18 Oktober 2018.
  33. Showman, Adam P.; Malhotra, Renu (1997). "Tidal Evolution into the Laplace Resonance and the Resurfacing of Ganymede" (PDF). Icarus. 127 (1): 93–111. Bibcode:1997Icar..127...93S. doi:10.1006/icar.1996.5669.
  34. 34,0 34,1 "Ganymede" (in Engels). nineplanets.org. 31 Oktober 1997. vanaf die oorspronklike op 27 Augustus 2019. Besoek op 27 Februarie 2008.
  35. Kuskov, O.L.; Kronrod, V.A. (2005). "Internal structure of Europa and Callisto". Icarus. 177 (2): 550–569. Bibcode:2005Icar..177..550K. doi:10.1016/j.icarus.2005.04.014.
  36. Spohn, T.; Schubert, G. (2003). (PDF). Icarus. 161 (2): 456–467. Bibcode:2003Icar..161..456S. doi:10.1016/S0019-1035(02)00048-9. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 2008-02-27.
  37. 37,0 37,1 Calvin, Wendy M.; Clark, Roger N.; Brown, Robert H.; Spencer, John R. (1995). "Spectra of the ice Galilean satellites from 0.2 to 5 µm: A compilation, new observations, and a recent summary". J. Geophys. Res. 100 (E9): 19, 041–19, 048. Bibcode:1995JGR...10019041C. doi:10.1029/94JE03349.
  38. . Wayne RESA (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2008. Besoek op 31 Desember 2007.
  39. 39,0 39,1 McCord, T.B.; Hansen, G.V.; et al. (1998). "Non-water-ice constituents in the surface material of the icy Galilelean satellites from Galileo near-infrared mapping spectrometer investigation". J. Geophys. Res. 103 (E4): 8, 603–8, 626. Bibcode:1998JGR...103.8603M. doi:10.1029/98JE00788.
  40. 40,0 40,1 McCord, Thomas B.; Hansen, Gary B.; Hibbitts, Charles A. (2001). "Hydrated Salt Minerals on Ganymede's Surface: Evidence of an Ocean Below". Science. 292 (5521): 1523–1525. Bibcode:2001Sci...292.1523M. doi:10.1126/science.1059916. PMID 11375486.
  41. "Galileo has successful flyby of Ganymede during eclipse". Spaceflight Now (in Engels). vanaf die oorspronklike op 19 November 2018. Besoek op 19 Januarie 2008.
  42. Showman, Adam P.; Stevenson, David J.; Malhotra, Renu (1997). "Coupled Orbital and Thermal Evolution of Ganymede" (PDF). Icarus. 129 (2): 367–383. Bibcode:1997Icar..129..367S. doi:10.1006/icar.1997.5778.
  43. Barr, A.C.; Pappalardo, R. T.; Pappalardo, Stevenson (2001). "Rise of Deep Melt into Ganymede's Ocean and Implications for Astrobiology" (PDF). Lunar and Planetary Science Conference. 32: 1781. Bibcode:2001LPI....32.1781B.
  44. 44,0 44,1 Zahnle, K.; Dones, L. (1998). (PDF). Icarus. 136 (2): 202–222. Bibcode:1998Icar..136..202Z. doi:10.1006/icar.1998.6015. PMID 11878353. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 2008-02-27.
  45. "Ganymede". Lunar and Planetary Institute (in Engels). 1997. vanaf die oorspronklike op 11 Februarie 2017. Besoek op 18 Oktober 2018.
  46. Khurana, Krishan K.; Pappalardo, Robert T.; Murphy, Nate; Denk, Tilmann (2007). "The origin of Ganymede's polar caps". Icarus. 191 (1): 193–202. Bibcode:2007Icar..191..193K. doi:10.1016/j.icarus.2007.04.022.
  47. "USGS Astrogeology: Rotation and pole position for planetary satellites (IAU WGCCRE)" (in Engels). vanaf die oorspronklike op 24 Oktober 2011.
  48. "Planetary Names: Target Coordinate Systems". planetarynames.wr.usgs.gov (in Engels). International Astronomical Union. vanaf die oorspronklike op 21 April 2020.
  49. Sohl, F.; Spohn, T; Breuer, D.; Nagel, K. (2002). "Implications from Galileo Observations on the Interior Structure and Chemistry of the Galilean Satellites". Icarus. 157 (1): 104–119. Bibcode:2002Icar..157..104S. doi:10.1006/icar.2002.6828.
  50. Freeman, J. (2006). (PDF). Planetary and Space Science. 54 (1): 2–14. Bibcode:2006P&SS...54....2F. doi:10.1016/j.pss.2005.10.003. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 2007-08-24.
  51. 51,0 51,1 "Underground ocean on Jupiter's largest moon" (in Engels). EarthSky. 15 Maart 2015. vanaf die oorspronklike op 11 Oktober 2019. Besoek op 14 Augustus 2015.
  52. 52,0 52,1 "Hubble observations suggest underground ocean on Jupiter's largest moon Ganymede". NASA. PhysOrg. 12 March 2015. Besoek op 2015-03-13.
  53. https://www.sciencedaily.com/releases/2015/03/150312112112.htm
  54. Saur, Joachim; Duling, Stefan; Roth, Lorenz; Jia, Xianzhe; Strobel, Darrell F.; Feldman, Paul D.; Christensen, Ulrich R.; Retherford, Kurt D.; McGrath, Melissa A.; Musacchio, Fabrizio; Wennmacher, Alexandre; Neubauer, Fritz M.; Simon, Sven; Hartkorn, Oliver (2015). "The Search for a Subsurface Ocean in Ganymede with Hubble Space Telescope Observations of its Auroral Ovals". Journal of Geophysical Research: Space Physics. 120: 1715–1737. Bibcode:2015JGRA..120.1715S. doi:10.1002/2014JA020778.
  55. Overlooked Ocean Worlds Fill the Outer Solar System. John Wenz, Scientific American. 4 Oktober 2017.
  56. Griffin, Andrew (13 Maart 2015). (in Engels). The Independent. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 September 2015. Besoek op 19 Februarie 2018.
  57. "Chapter 6: Results at the New Frontiers". SP-349/396 Pioneer Odyssey (in Engels). NASA. Augustus 1974. vanaf die oorspronklike op 14 Julie 2019.
  58. "Pioneer 10 Full Mission Timeline" (in Engels). D Muller. vanaf die oorspronklike op 14 Augustus 2017. Besoek op 18 Oktober 2018.
  59. . ThinkQuest. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2007-12-26. Besoek op 2008-01-06.
  60. "The Voyager Planetary Mission". Views of the Solar System (in Engels). vanaf die oorspronklike op 23 Oktober 2019. Besoek op 6 Januarie 2008.
  61. "New Discoveries From Galileo". Jet Propulsion Laboratory (in Engels). vanaf die oorspronklike op 2 Junie 2010. Besoek op 6 Januarie 2008.
  62. "Pluto-Bound New Horizons Spacecraft Gets A Boost From Jupiter". Space Daily (in Engels). vanaf die oorspronklike op 23 Maart 2019. Besoek op 6 Januarie 2008.
  63. Grundy, W.M.; Buratti, B.J.; et al. (2007). "New Horizons Mapping of Europa and Ganymede". Science. 318 (5848): 234–237. Bibcode:2007Sci...318..234G. doi:10.1126/science.1147623. PMID 17932288.

Eksterne skakels

  • Ganumedes 7 November 2015 op Wayback Machine by Nasa se Solar System Exploration site
  • Ganumedes by Views of the Solar System
  • Ganumedes-kraterdatabasis by die Lunar and Planetary Institute
  •   Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ganumedes (maan).
  •   Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia

Ganumedes (maan)
ganumedes, maan, ganumedes, grieks, Γανυμήδης, engels, ganymede, jupiter, genoem, grootste, maan, planeet, jupiter, asook, grootste, maan, negende, grootste, voorwerp, sonnestelsel, deursnee, groter, mercurius, maar, massa, dié, mercurius, ganumedes, enigste, . Ganumedes Grieks Ganymhdhs Engels Ganymede ook Jupiter III genoem is die grootste maan van die planeet Jupiter asook die grootste maan en negende grootste voorwerp in die Sonnestelsel Met n deursnee van 5 268 km is dit groter as Mercurius maar sy massa is net 50 van die van Mercurius Ganumedes is die enigste maan wat sonder n teleskoop sigbaar is maar net in baie goeie en donker situasies Ganumedes Ganumedes soos waargeneem deur die Galileo wenteltuig op 26 Junie 1996 OntdekkingOntdek deur Galileo GalileiDatum 7 Januarie 1610 1 2 3 Alternatiewe nameJupiter IIIWentelbaaneienskappePeriapside 1 069 200 km b Apoapside 1 071 600 km a Semihoofas 1 070 400 km 4 Wentelperiode 7 15455296 dae 4 Gem omwentelingspoed 10 880 km sHellingshoek 0 20 tot Jupiter se ewenaar 4 Satelliet van JupiterFisiese eienskappeGem radius 2634 1 0 3 km 0 413 aardradiusse 5 Oppervlakte 87 0 miljoen km2 0 171 aardes c Volume 7 610 km3 0 0704 aardvolumes d Massa 1 481923 kg 0 025 aardmassas 5 Gem digtheid 1 936 g cm3 5 Oppervlak aantrekkingskrag 1 428 m s2 0 146 g e Ontsnapping snelheid 2 741 km s f Rotasieperiode sinchroniesAshelling 0 0 33 6 0 43 0 02 7 Oppervlak temp Kelvinmingem maks70 8 110 8 152Skynmagnitude 4 61 opposisie 7 4 38 in 1951 9 AtmosfeerOppervlakdruk TekensSamestelling Suurstof 100 10 Die baanresonansie van Ganumedes Europa en Io Ganumedes het n metaalkern en is die enigste maan in die Sonnestelsel wat sover bekend n magneetveld het Dit is die derde van die mane van Galilei die eerste groep voorwerpe wat om n ander planeet wentel wat ontdek is Dit is die sewende maan van Jupiter af 11 Dit wentel rofweg elke sewe dae om Jupiter en is respektiewelik in n 1 2 4 baanresonansie met die mane Europa en Io Dis moontlik dat Ganumedes in 364 v C deur die Chinese sterrekundige Gan De ontdek is Galileo Galilei kry egter gewoonlik die eer daarvoor die sterrekundige het die maan se bestaan op 7 Januarie 1610 geregistreer saam met die drie ander mane van Galilei Kallisto Europa en Io Ganumedes is die enigste maan van Jupiter wat n manlike naam het Dit is genoem na Ganumedes n goddelike held en Trojaanse prins seun van Tros van Dardanie en Kallirroe en n geliefde van Zeus in die Griekse mitologie Ganumedes is saamgestel uit omtrent ewe veel hoeveelhede silikaatrots en waterys 12 Dit het n ysterryke vloeibare kern en n interne oseaan wat meer water kan bevat as die Aarde se oseane saam 13 14 15 16 17 Sy oppervlak bestaan uit twee soorte terrein Donker streke vol impakkraters wat dateer van vier miljard jaar gelede bedek omtrent n derde van die maan terwyl ligter streke met uitgebreide groewe en riwwe wat net effens jonger is die res bedek Die oorsaak van die ligte terrein se versteurde geologie is nie bekend nie maar dit is waarskynlik vanwee tektoniese aktiwiteit wat deur getyverhitting veroorsaak is 5 Ganumedes se magneetveld word moontlik geskep deur konveksie in sy vloeibare ysterkern 18 Die maan het n dun suurstofatmosfeer wat O O2 en moontlik O3 osoon insluit 10 Van Pioneer 10 af het verskeie ruimtetuie Ganumedes verken 19 Die Voyager tuie het metings van sy grootte verfyn terwyl Galileo sy ondergrondse oseaan en magneetveld ontdek het Die volgende beplande sending na die Jupiterstelsel is die Europese Ruimteagentskap se Jupiter Icy Moon Explorer JUICE wat volgens plan in 2022 gelanseer sal word Na verbyvlugte van al drie ysmane sal die tuig waarskynlik in n wentelbaan om Ganumedes gaan 20 Inhoud 1 Geskiedenis 2 Wentelbaan en rotasie 3 Fisiese eienskappe 3 1 Grootte 3 2 Samestelling en oppervlak 3 2 1 Ondergrondse oseane 4 Verkenning 5 Verwysings 6 Eksterne skakelsGeskiedenis Wysig n Vergelyking in die grootte van die Aarde die Maan links bo en Ganumedes Volgens Chinese sterrekunderekords het Gan De in 365 v C iets met die blote oog waargeneem wat n maan van Jupiter kon wees waarskynlik Ganumedes 21 22 Hy het egter berig die kleur van die metgesel was rooierig wat raaiselagtig is omdat die maan te ver is om die kleur met die blote oog uit te maak 23 Shi Shen en Gan De het saam redelik akkurate waarnemings van die vyf grootste planete gemaak 24 25 Op 7 Januarie 1610 het Galileo Galilei iets waargeneem wat hy beskou het as drie sterre naby Jupiter insluitende wat later besef is Ganumedes Kallisto en die gesamentlike lig van Io en Europa was die volgende aand het hy opgemerk hulle het beweeg Op 13 Januarie het hy al vier vir die eerste keer saam gesien maar hy het elke maan voor die datum minstens een keer apart gesien Teen 15 Januarie het Galileo tot die gevolgtrekking gekom die sterre is eintlik liggaame wat om Jupiter wentel 1 3 Hy het die reg opgeeis om die mane name te gee Hy het eers sy ontdekking die Cosmica Sidera Cosimo se sterre gegee ter ere van Cosimo II de Medici n ryk student van hom Op voorstel van Cosimo het hy die naam verander na Medicea Sidera die Medici sterre ter ere van Cosimo en sy drie broers Die ontdekking is in Maart 1610 aangekondig minder as twee maande na die eerste waarnemings Nadat verskeie individuele name voorgestel en verwerp is 26 27 is eindelik besluit op Ganumedes Io Europa en Kallisto wat minnaars was van Zeus die Griekse weergawe van die Romeinse god Jupiter Wentelbaan en rotasie Wysig Jupiter se Groot Rooi Vlek en Ganumedes se skaduwee 28 Ganumedes wentel op n afstand van 1 070 400 km om Jupiter en is die derde maan van Galilei van die planeet af 29 Dit voltooi n revolusie elke sewe dae en drie uur Soos die meeste bekende mane is Ganumedes in n sinkroniese wentelbaan met dieselfde kant wat altyd na Jupiter wys Sy dag is dus ook sewe aarddae en drie uur lank 30 Sy wentelbaan is baie effens eksentriek en gehel tot Jupiter se ewenaar die twee faktore verander kwasiperiodiek vanwee son en planetere swaartekragversteurings op n tydskaal van eeue Die omvang van die veranderings is respektiewelik 0 0009 0 0022 en 0 05 0 32 31 As gevolg van die veranderings wissel sy ashelling die hoek tussen sy rotasie en wentelas tussen 0 en 0 33 6 Ganumedes is in n baanresonansie met Europa en Io vir elke wentelbaan van Ganumedes draai Europa twee keer en Io vier keer om Jupiter 31 32 Die buitekonjunksie tussen Io en Europa geskied altyd wanneer Io by sy periapside en Europa by sy apoapside is Die buitekonjunksie tussen Europa en Ganumedes geskied wanneer Europa by sy periapside is 31 Die lengtegraad van die Io Europa en die Europa Ganumedes konjunksies verander teen dieselfde tempo en dit maak driedubbele konjunksies onmoontlik So n ingewikkelde resonansie word die Laplace resonansie genoem 33 Fisiese eienskappe Wysig Ganumedes met die lengtegraad 45 W in die middel Die donker deel bo is die Perrine streek en die donker deel onder die Nicholson streek prominente kraters is Tros regs bo en Cisti links onder Grootte Wysig Ganumedes is die grootste en swaarste maan in die Sonnestelsel Sy deursnee van 5 268 km is 0 41 die van die Aarde 0 77 keer die van Mars 1 02 keer die van Saturnus se maan Titaan die tweede grootste maan 1 08 keer die van Mercurius en 1 51 keer die van die Maan Sy massa is 10 groter as Titaan s n en 2 02 keer die van die Maan 34 Samestelling en oppervlak Wysig Die gemiddelde digtheid van Ganumedes is 1 936 g cm3 en dit dui op n samestelling van gelyke dele rotsagtige materiaal en meestal wateryse 5 Daar kan ook ander vlugtige yse soos ammoniak teenwoordig wees 35 36 Die maan se oppervlak het n albedo van sowat 43 37 Dit lyk of waterys alomteenwoordig is 5 Naby infrarooi spektroskopie het die teenwoordigheid van sterk waterys absorpsiebande by golflengtes van 1 04 1 25 1 5 2 0 en 3 0 mm getoon 37 Die gegroefde terrein is helderder en bevat meer ys as die donker terrein 38 Daar is verskeie niewatermateriale koolstofdioksied swaeldioksied en moontlik sianogeen waterstofsulfaat en verskeie organiese verbindings 5 39 Galileo resultate het ook gewys daar is magnesiumsulfaat MgSO4 en moontlik natriumsulfaat Na2SO4 op die oppervlak 30 40 Die soute se oorsprong kan die ondergrondse oseaan wees 40 n Skerp grens skei die antieke donker terrein van die Nicholson streek van die jonger helder terrein van die Harpagia Sulcus n Foto van Galileo met verhoogde kleure van Ganumedes se kant wat weg van sy wentelrigting wys 41 Die krater Tashmetum se prominente strale is regs onder te sien en die groot ejektaveld van Hershef regs bo n Deel van die donker Nicholson streek kan links onder gesien word Ganumedes se oppervlak is n mengsel van twee soorte terrein n baie ou donker terrein vol kraters en n ietwat jonger maar steeds antieke ligter terrein met groewe en riwwe Die verhittingsmeganisme wat nodig is vir die vorming van die gegroefde terrein is onbekend maar dit kan tektonies van aard wees 5 Kriovulkanisme kon dalk ook n klein rol gespeel het 5 Die kragte wat die sterk spanningsdruk in Ganumedes se yslitosfeer veroorsaak het wat nodig is om tektoniese aktiwiteit aan die gang te sit kan verband hou met getyverhitting in die verlede dit is moontlik veroorsaak toe die maan deur onstabiele baanresonansies beweeg het 5 42 Die getybuigings van die ys kon die binnekant verhit en druk op die litosfeer geplaas het en dit kon gelei het tot krake en verskuiwings wat die ouer donkerder terrein oor 70 van die oppervlak bedek het 5 11 Die vorming van die groewe kan ook verband hou met die vroee vorming van die kern en gevolglike getyverhitting van Ganumedes se binnekant 5 Tydens die daaropvolgende evolusie kon diep warm waterpluime uit die kern na die oppervlak opgestoot en gelei het tot die tektoniese deformasie van die litosfeer 43 Kraters kom op albei soorte terrein voor maar is veral volop op die donker terrein dit is vermoedelik impakkraters 5 Die ligter terrein met groewe bevat heelwat minder impakkraters wat nie van groot belang was vir die maan se tektoniese evolusie nie 5 Die digtheid van die kraters dui op n ouderdom van 4 miljard jaar vir die donker terrein nes die Maan se plato s en n ietwat jonger ouderdom vir die gegroefde terrein hoeveel jonger is onseker 44 Ganumedes kon n geskiedenis van hewige katervorming 3 5 tot 4 miljard jaar gelede gehad het nes die Maan 44 Ouer groewe kan gesien word asook relatief jong strale ejekte 34 45 Ganumedes se kraters is platter as die op die Maan en Mercurius Dit is moontlik vanwee die relatief swak aard van Ganumedes se yskors wat kan of kon vloei en dus die relief versag Ganumedes het ook poolkappe wat moontlik uit waterryp bestaan Die ryp strek tot by breedtegraad 40 30 Data van Galileo dui daarop dat die teenwoordigheid van n magneetveld lei tot intens gelaaide deeltjies wat sy oppervlak in die onbeskermde poolgebiede bombardeer spatsels veroorsaak dan n herverspreiding van watermolekules met ryp wat na plaaslik kouer streke van die poolterrein migreer 46 n Geologiese kaart van Ganumedes Februarie 2014 Die ouer streke met n lae albedo en baie kraters is rooibruin jonger dele met n hoer albedo is blou as dit groewe het en blougroen as dit glad is pers is n mengsel van gegroef en glad n Kater met die naam Anat is n verwysingspunt vir lengtegrade op Ganymede Anat is by lengtegraad 128 47 Lengtegraad 0 wys direk na Jupiter en tensy anders vermeld neem die lengtegrade weswaarts toe 48 Ondergrondse oseane Wysig n Kunstenaar se voorstelling van die interne struktuur van Ganumedes Lae is volgens skaal In die 1970 s het Nasa wetenskaplikes die eerste keer vermoed Ganumedes het n diep oseaan tussen twee yslae een op die oppervlak en een onder n vloeibare oseaan en op die rotsagtige mantel 5 15 49 50 51 In die 1990 s het Nasa se Galileo sending verby Ganumedes gevlieg en bevestig dat die maan n ondergrondse oseaan het n Ontleding is in 2014 gepubliseer wat die realistiese termodinamika vir water en die uitwerking van sout in ag geneem het Dit het daarop gedui dat Ganumedes verskeie oseaanlae het wat geskei word deur verskillende fases van ys met die laagste vloeistoflaag teenaan die mantel 15 16 17 52 Die kontak tussen water en rots kan n belangrike rol speel in die oorsprong van lewe 15 Die ontleding het ook aangedui dat die uiterste dieptes wat betrokke is 800 km tot die rotsagtige rotsbodem beteken die temperatuur op die bodem van n oseaan tot 40 K hoer kan wees as die by die ys water skeidingsvlak In Maart 2015 het wetenskaplikes berig metings met die Hubble ruimteteleskoop van hoe die auroras oor Ganumedes se oppervlak beweeg dui op die bestaan van n ondergrondse oseaan n Groot soutwateroseaan beinvloed die maan se magneetveld en gevolglik sy aurora 13 52 53 54 Die getuienis het getoon Ganumedes se oseane kan die grootste in die hele Sonnestelsel wees 55 Daar is gissings oor die moontlike bewoonbaarheid van Ganumedes se oseaan 51 56 Verkenning Wysig Ganumedes soos gesien deur Pioneer 10 1973 Verskeie ruimtetuie wat verby Jupiter gevlieg of om die planeet gewentel het het Ganumedes van naderby beskou onder meer tydens vier verbyvlugte in die 1970 s en verskeie in die 1990 s tot 2000 s Pioneer 10 was in 1973 naby die maan en Pioneer 11 in 1974 19 Hulle het inligting teruggestuur oor onder meer fisiese eienskappe 57 Pioneer 10 se naaste afstand was 446 250 km 58 Voyager 1 en Voyager 2 was volgende in 1979 Hulle het die grootte van die maan gemeet en onthul dit is groter as Titaan wat voorheen geglo is groter is 59 Die gegroefde terrein is ook waargeneem 60 In 1995 het Galileo om Jupiter begin wentel en tussen 1996 en 2000 ses naby verbyvlugte van Ganumedes onderneem 30 Die naaste afstand was 264 km van Ganumedes se oppervlak af 18 Tydens n verbyvlug in 1996 is die maan se maagneetveld ontdek 61 terwyl die ontdekking van die oseaan in 2001 aangekondig is 18 30 Galileo het ook verskeie verbindings ontdek wat nie yse is nie 39 Die laaste naby waarnemings van Ganumedes is deur New Horizons gemaak wat in 2007 op pad na Pluto data oor die topografiese eienskappe en verbindings op Europa en Ganumedes verskaf het 62 63 Verwysings Wysig 1 0 1 1 Galilei Galileo 1610 Sidereus Nuncius PDF University of Oklahoma History of Science Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 2005 12 20 Besoek op 2010 01 13 Wright Ernie Galileo s First Observations of Jupiter in Engels University of Oklahoma History of Science Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 30 September 2015 Besoek op 13 Januarie 2010 3 0 3 1 NASA Ganymede Solarsystem nasa gov 29 September 2009 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 November 2015 Besoek op 8 Maart 2010 4 0 4 1 4 2 Planetary Satellite Mean Orbital Parameters Jet Propulsion Laboratory California Institute of Technology 5 00 5 01 5 02 5 03 5 04 5 05 5 06 5 07 5 08 5 09 5 10 5 11 5 12 5 13 5 14 Showman Adam P 1999 The Galilean Satellites PDF Science 286 5437 77 84 doi 10 1126 science 286 5437 77 PMID 10506564 Onbekende parameter coauthors geignoreer help 6 0 6 1 Bills Bruce G 2005 Free and forced obliquities of the Galilean satellites of Jupiter Icarus 175 1 233 247 Bibcode 2005Icar 175 233B doi 10 1016 j icarus 2004 10 028 7 0 7 1 Yeomans Donald K 13 Julie 2006 Planetary Satellite Physical Parameters in Engels JPL Solar System Dynamics Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020 Besoek op 5 November 2007 8 0 8 1 Delitsky Mona L 1998 Ice chemistry of Galilean satellites PDF J of Geophys Res 103 E13 31 391 31 403 Bibcode 1998JGR 10331391D doi 10 1029 1998JE900020 Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 4 Maart 2016 Besoek op 23 Maart 2012 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Yeomans and Chamberlin Horizon Online Ephemeris System for Ganymede Major Body 503 California Institute of Technology Jet Propulsion Laboratory Besoek op 2010 04 14 4 38 op 3 Oktober 1951 10 0 10 1 Hall D T Feldman P D et al 1998 The Far Ultraviolet Oxygen Airglow of Europa and Ganymede The Astrophysical Journal 499 1 475 481 Bibcode 1998ApJ 499 475H doi 10 1086 305604 11 0 11 1 Bland Showman A P Tobie G Maart 2007 Ganymede s orbital and thermal evolution and its effect on magnetic field generation PDF Lunar and Planetary Society Conference 38 2020 Bibcode 2007LPI 38 2020B Chang Kenneth 12 Maart 2015 Suddenly It Seems Water Is Everywhere in Solar System New York Times in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Mei 2020 Besoek op 12 Maart 2015 13 0 13 1 Staff 12 Maart 2015 NASA s Hubble Observations Suggest Underground Ocean on Jupiter s Largest Moon NASA News Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 November 2019 Besoek op 15 Maart 2015 Jupiter moon Ganymede could have ocean with more water than Earth NASA Russia Today RT in Engels 13 Maart 2015 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019 Besoek op 13 Maart 2015 15 0 15 1 15 2 15 3 Clavin Whitney 1 Mei 2014 Ganymede May Harbor Club Sandwich of Oceans and Ice NASA in Engels Jet Propulsion Laboratory Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Januarie 2020 Besoek op 1 Mei 2014 16 0 16 1 Vance Steve Bouffard Mathieu Choukroun Mathieu Sotina Christophe 12 April 2014 Ganymede s internal structure including thermodynamics of magnesium sulfate oceans in contact with ice Planetary and Space Science 96 62 70 Bibcode 2014P amp SS 96 62V doi 10 1016 j pss 2014 03 011 Besoek op 2014 05 02 17 0 17 1 Staff 1 Mei 2014 Video 00 51 Jupiter s Club Sandwich Moon NASA in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 November 2019 Besoek op 2 Mei 2014 18 0 18 1 18 2 Kivelson M G Khurana K K et al 2002 The Permanent and Inductive Magnetic Moments of Ganymede PDF Icarus 157 2 507 522 Bibcode 2002Icar 157 507K doi 10 1006 icar 2002 6834 19 0 19 1 Pioneer 11 Solar System Exploration Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2011 09 02 Besoek op 2008 01 06 Amos Jonathan 2 Mei 2012 Esa selects 1bn euro Juice probe to Jupiter BBC News in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Mei 2020 Besoek op 2 Mei 2012 Chamberlain V D 1981 Astronomical content of American Plains Indian winter counts Bulletin of the Astronomical Society 13 793 Bibcode 1981BAAS 13 793C Brecher K 1981 Ancient Astronomy in Modern China Bulletin of the Astronomical Society 13 793 Bibcode 1981BAAS 13 793B Yi Long Huang 1997 Gan De Encyclopaedia of the history of science technology and medicine in non western cultures Ed Helaine Selin Springer ISBN 0 7923 4066 3 Yinke Deng 3 Maart 2011 Ancient Chinese Inventions Cambridge University Press p 68 ISBN 978 0 521 18692 6 Xi Ze zong 1981 The Discovery of Jupiter s Satellite Made by Gan De 2000 Years Before Galileo Acta Astrophysica Sinica 1 2 87 Besoek op 2017 03 22 Satellites of Jupiter The Galileo Project in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 November 2019 Besoek op 24 November 2007 Discovery Cascadia Community College Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2006 09 20 Besoek op 2007 11 24 Jupiter s Great Red Spot and Ganymede s shadow www spacetelescope org in Engels ESA Hubble Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Augustus 2019 Besoek op 31 Oktober 2014 Jupiter s Moons The Planetary Society in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Maart 2012 30 0 30 1 30 2 30 3 30 4 Miller Ron Hartmann William K May 2005 The Grand Tour A Traveler s Guide to the Solar System 3rd uitg Thailand Workman Publishing pp 108 114 ISBN 0 7611 3547 2 31 0 31 1 31 2 Musotto Susanna Varadi Ferenc Moore William Schubert Gerald 2002 Numerical Simulations of the Orbits of the Galilean Satellites Icarus 159 2 500 504 Bibcode 2002Icar 159 500M doi 10 1006 icar 2002 6939 Phillips Cynthia 3 Oktober 2002 High Tide on Europa SPACE com in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Augustus 2010 Besoek op 18 Oktober 2018 Showman Adam P Malhotra Renu 1997 Tidal Evolution into the Laplace Resonance and the Resurfacing of Ganymede PDF Icarus 127 1 93 111 Bibcode 1997Icar 127 93S doi 10 1006 icar 1996 5669 34 0 34 1 Ganymede in Engels nineplanets org 31 Oktober 1997 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Augustus 2019 Besoek op 27 Februarie 2008 Kuskov O L Kronrod V A 2005 Internal structure of Europa and Callisto Icarus 177 2 550 569 Bibcode 2005Icar 177 550K doi 10 1016 j icarus 2005 04 014 Spohn T Schubert G 2003 Oceans in the icy Galilean satellites of Jupiter PDF Icarus 161 2 456 467 Bibcode 2003Icar 161 456S doi 10 1016 S0019 1035 02 00048 9 Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 2008 02 27 37 0 37 1 Calvin Wendy M Clark Roger N Brown Robert H Spencer John R 1995 Spectra of the ice Galilean satellites from 0 2 to 5 µm A compilation new observations and a recent summary J Geophys Res 100 E9 19 041 19 048 Bibcode 1995JGR 10019041C doi 10 1029 94JE03349 Ganymede the Giant Moon Wayne RESA in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2008 Besoek op 31 Desember 2007 39 0 39 1 McCord T B Hansen G V et al 1998 Non water ice constituents in the surface material of the icy Galilelean satellites from Galileo near infrared mapping spectrometer investigation J Geophys Res 103 E4 8 603 8 626 Bibcode 1998JGR 103 8603M doi 10 1029 98JE00788 40 0 40 1 McCord Thomas B Hansen Gary B Hibbitts Charles A 2001 Hydrated Salt Minerals on Ganymede s Surface Evidence of an Ocean Below Science 292 5521 1523 1525 Bibcode 2001Sci 292 1523M doi 10 1126 science 1059916 PMID 11375486 Galileo has successful flyby of Ganymede during eclipse Spaceflight Now in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 November 2018 Besoek op 19 Januarie 2008 Showman Adam P Stevenson David J Malhotra Renu 1997 Coupled Orbital and Thermal Evolution of Ganymede PDF Icarus 129 2 367 383 Bibcode 1997Icar 129 367S doi 10 1006 icar 1997 5778 Barr A C Pappalardo R T Pappalardo Stevenson 2001 Rise of Deep Melt into Ganymede s Ocean and Implications for Astrobiology PDF Lunar and Planetary Science Conference 32 1781 Bibcode 2001LPI 32 1781B 44 0 44 1 Zahnle K Dones L 1998 Cratering Rates on the Galilean Satellites PDF Icarus 136 2 202 222 Bibcode 1998Icar 136 202Z doi 10 1006 icar 1998 6015 PMID 11878353 Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 2008 02 27 Ganymede Lunar and Planetary Institute in Engels 1997 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Februarie 2017 Besoek op 18 Oktober 2018 Khurana Krishan K Pappalardo Robert T Murphy Nate Denk Tilmann 2007 The origin of Ganymede s polar caps Icarus 191 1 193 202 Bibcode 2007Icar 191 193K doi 10 1016 j icarus 2007 04 022 USGS Astrogeology Rotation and pole position for planetary satellites IAU WGCCRE in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Oktober 2011 Planetary Names Target Coordinate Systems planetarynames wr usgs gov in Engels International Astronomical Union Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 April 2020 Sohl F Spohn T Breuer D Nagel K 2002 Implications from Galileo Observations on the Interior Structure and Chemistry of the Galilean Satellites Icarus 157 1 104 119 Bibcode 2002Icar 157 104S doi 10 1006 icar 2002 6828 Freeman J 2006 Non Newtonian stagnant lid convection and the thermal evolution of Ganymede and Callisto PDF Planetary and Space Science 54 1 2 14 Bibcode 2006P amp SS 54 2F doi 10 1016 j pss 2005 10 003 Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 2007 08 24 51 0 51 1 Underground ocean on Jupiter s largest moon in Engels EarthSky 15 Maart 2015 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Oktober 2019 Besoek op 14 Augustus 2015 52 0 52 1 Hubble observations suggest underground ocean on Jupiter s largest moon Ganymede NASA PhysOrg 12 March 2015 Besoek op 2015 03 13 https www sciencedaily com releases 2015 03 150312112112 htm Saur Joachim Duling Stefan Roth Lorenz Jia Xianzhe Strobel Darrell F Feldman Paul D Christensen Ulrich R Retherford Kurt D McGrath Melissa A Musacchio Fabrizio Wennmacher Alexandre Neubauer Fritz M Simon Sven Hartkorn Oliver 2015 The Search for a Subsurface Ocean in Ganymede with Hubble Space Telescope Observations of its Auroral Ovals Journal of Geophysical Research Space Physics 120 1715 1737 Bibcode 2015JGRA 120 1715S doi 10 1002 2014JA020778 Overlooked Ocean Worlds Fill the Outer Solar System John Wenz Scientific American 4 Oktober 2017 Griffin Andrew 13 Maart 2015 Ganymede oceans on Jupiter s moon could have been home to alien life in Engels The Independent Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 September 2015 Besoek op 19 Februarie 2018 Chapter 6 Results at the New Frontiers SP 349 396 Pioneer Odyssey in Engels NASA Augustus 1974 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Julie 2019 Pioneer 10 Full Mission Timeline in Engels D Muller Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Augustus 2017 Besoek op 18 Oktober 2018 Voyager 1 and 2 ThinkQuest Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2007 12 26 Besoek op 2008 01 06 The Voyager Planetary Mission Views of the Solar System in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Oktober 2019 Besoek op 6 Januarie 2008 New Discoveries From Galileo Jet Propulsion Laboratory in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Junie 2010 Besoek op 6 Januarie 2008 Pluto Bound New Horizons Spacecraft Gets A Boost From Jupiter Space Daily in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Maart 2019 Besoek op 6 Januarie 2008 Grundy W M Buratti B J et al 2007 New Horizons Mapping of Europa and Ganymede Science 318 5848 234 237 Bibcode 2007Sci 318 234G doi 10 1126 science 1147623 PMID 17932288 Eksterne skakels WysigGanumedes Geargiveer 7 November 2015 op Wayback Machine by Nasa se Solar System Exploration site Ganumedes by Views of the Solar System Ganumedes kraterdatabasis by die Lunar and Planetary Institute Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Ganumedes maan Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse WikipediaOntsluit van https af wikipedia org w index php title Ganumedes maan amp oldid 2435018,