×
Eerste Wêreldoorlog

Die Eerste Wêreldoorlog was die eerste oorlog waarby lande van die hele wêreld betrokke was. Dit het van 1914 tot 1918 tussen die Geallieerdes en die Sentrale Moondhede plaasgevind en het al die wêreld se groot moondhede betrek. As gevolg van sy sterk teenwoordigheid in die kollektiewe herinneringe van Frankryk en die Engelstalige wêreld staan dit daar steeds bekend as die Groot Oorlog (Engels: The Great War, Frans: La Grande Guerre).

Eerste Wêreldoorlog

Regsom van bo: Die nasleep van bombardemente tydens die Slag van die Somme; Britse Mark V-tenks kruis die Hindenburg-lyn naby Bellicourt in September 1918; HMS Irresistible sink nadat dit deur ’n myn getref is in die Slag van die Dardanelle; Britse Vickers-masjiengeweerpersoneel dra gasmaskers tydens die Slag van die Somme; Duitse Albatros D.III-tweedekkervliegtuie van Jagdstaffel 11.
Datum 28 Julie 191411 November 1918 (Wapenstilstanddag)
Ligging Europa, Afrika, Midde-Ooste, Pasifiese eilande, China, Indiese Oseaan en die kuste van Noord- en Suid-Amerika.
Resultaat Oorwinning deur die Geallieerdes (Uitsondering: Russiese nederlaag).
Gebieds-
veranderinge
Sien Nasleep
Strydende partye
Geallieerdes (Entente)

Frankryk
Britse Ryk

Russiese Ryk (1914–17)
Italië (1915–18)
Verenigde State (1917–18)
Serwië
Roemenië (1916–18)
Japan
België
Griekeland (1917–18)
Portugal (1916–18)
Montenegro (1914–16)
Koeweit (1914)
Brasilië (1917–18)
China (1917–18)
Siam (1917–18)
Nepal
Hejaz (1916–18)
Sowjet-Rusland (1918)
Armenië (1918)

Sentrale Moondhede

Duitse Keiserryk

Oostenryk-Hongarye
Ottomaanse Ryk

Bulgarye (1915–18)

Co-oorlogvoering:
Darfoer
Derwisjstaat

Jabal Sjammar

Satellietstate:
Pole (1916–18)
Kurland (1918)
Litaue (1918)
Oekraïne (1918)
Wit-Rusland (1918) Azerbeidjan (1918) Georgië (1918)

Aanvoerders
Geallieerdes (Entente)

Raymond Poincaré
George V

  • Herbert Henry Asquith (1914–16)
  • David Lloyd George (1916–18)
  • Billy Hughes
  • Karel Hardinge (1914–16)
  • Frederik Thesiger (1916–18)
  • Robert Borden
  • Edward Morris
  • William Massey
  • Louis Botha

Nikolaas II (1914–17)
Viktor Emmanuel III
Woodrow Wilson
Pieter I
Ferdinand I
Yoshihito
Albert I
Konstantyn I (1917)
Alexander (1917–18)
Bernardino Machado (1916–17)
Sidónio Pais (1917–18)
Nikola I
Venceslau Brás
Feng Guozhang
Vajiravudh
Tribhuvan
Wladimir Lenin

Sentrale Moondhede

Wilhelm II

  • Frederik II
  • Lodewyk III
  • Frederik Augustus III
  • Wilhelm II
  • Karl Ebermaier (1914–16)
  • Alfred Meyer-Waldeck (1914)
  • Eduard Haber (1914)
  • Heinrich Schnee (1914–18)
  • Erich Schultz-Ewerth (1914)
  • Theodor Seitz (1914–15)
  • Hans-Georg von Doering (1914–16)

Frans Josef I (1914–16)
Karel I (1916–18)
Mehmet V (1914–18)
Mehmet VI (1918)

Ferdinand I

Co-oorlogvoering:
Ali Dinar
Mohammed Abdullah Hassan

Saud I bin Abd al-Aziz

Satellietstate:
Mindaugas II (1918)

Sterkte
Totaal: 42 959 850

12 000 000
8 841 541

  • 412 953
  • 1 440 437
  • 628 964
  • 128 525
  • 136 070
  • 6 211 922

8 660 000
5 093 140
4 743 826
1 234 000
800 000
707 343
380 000
250 000
200 000
200 000
50 000
1 284

Totaal: 25 248 321

13 250 000

  • 508 482

7 800 000
2 998 321
1 200 000
9 000

Ongevalle en verliese
Militêre sterfgetal:
5 525 000

Militêre gewonde:
12 831 500
Militêre vermiste:
4 121 000
Totaal:
22 447 500

Militêre sterfgetal:
4 386 000

Militêre gewonde:
8 388 000
Militêre vermiste:
3 629 000
Totaal:
16 403 000

Die oorlog is hoofsaaklik veroorsaak deur die konflikte van die drie groot magte Oostenryk-Hongarye, die Ottomaanse Ryk en die Russiese Ryk op die Balkanskiereiland en die ontluikende nasionalisme van die plaaslike bevolking. Hierdie konflikte het uitgeloop op die sluipmoord op aartshertog Frans Ferdinand en sy vrou Sophie Chotek, wat oor die algemeen beskou word as die oorsaak van die oorlog. Langtermyn-oorsake, soos imperialistiese buitelandse beleid van die groot magte van Europa, soos die Duitse Keiserryk, Oostenryk-Hongarye, die Ottomaanse Ryk, die Russiese Ryk, die Britse Ryk, Frankryk en Italië het ook ’n belangrike rol gespeel. Verskeie alliansies wat oor die vorige dekades gevorm het, het mekaar gesteun en binne ’n paar weke ná die sluipmoord het die groot moondhede oorlog gevoer. Hulle het die konflik deur hul kolonies vinnig oor die hele wêreld versprei.

Op 28 Julie 1914 het oorlog uitgebreek met die Oostenryk-Hongaarse strooptog in Serwië, gevolg deur die Duitse strooptog in België, Luxemburg en Frankryk en ’n Russiese aanval op Duitsland. Ná die Duitse mars teen Parys het die wesfront in ’n langdurige oorlog betrokke geraak. In die ooste het die Russiese weermag met sukses teen die Oostenryk-Hongaarse magte geveg, maar hulle is teruggedwing deur die Duitsers. Nog fronte het ontstaan nadat die Ottomaanse Ryk by die oorlog aangesluit het in 1914, Italië en Bulgarye in 1915, Roemenië in 1916 en die Verenigde State in 1917. Die Russiese Ryk het in 1917 ineengestort en Sowjet-Rusland het die oorlog verlaat ná die Oktober-rewolusie later in die jaar. Ná die Duitse aanval op die wesfront in 1918 het die Verenigde State tot die oorlog toegetree en die Geallieerdes het die Duitse weermag verdryf. Op 11 November 1918 het Duitsland ingestem om aanvalle te staak. Dié dag staan bekend as Wapenstilstanddag.

In geen ander konflik voor die Eerste Wêreldoorlog is soveel soldate gemobiliseer of het soveel slagvelde plaasgevind nie. Meer as 70 miljoen militêre personeel uit sowat 40 lande, waarvan 60 miljoen Europeërs was, het aan die oorlog deelgeneem. Teen die einde van dié oorlog was dit die tweede bloedigste opgetekende konflik (ná die Taiping-rebellie) met meer as 17 miljoen sterfgevalle, alhoewel dit binne ’n paar dekades oorskadu sou word deur die Tweede Wêreldoorlog.

Die Eerste Wêreldoorlog word gekenmerk deur die loopgraafoorlog, veral aan die wesfront. Meer as nege miljoen soldate het op die oorlogsveld gesneuwel, en amper ewe veel op die tuisfront weens voedseltekort, massamoord en grondgevegte. Chemiese wapens is vir die eerste keer gebruik, die eerste grootskaalse bomaanvalle uit die lug is geloods en van die eeu se eerste grootskaalse burgerlike slagtings het plaasgevind. Die Armeense en die Ponties-Griekse volksmoord, wat grotendeels in die Ottomaanse Ryk plaasgevind het, was verantwoordelik vir die stelselmatige uitmoor van ongeveer twee miljoen Armeniërs en Grieke deur die regering van die Jong Turke.

Die konflik het geëindig met ’n oorwinning deur die Geallieerdes. In die nasleep daarvan het die Verenigde State een van die belangrikste nywerheidslande geword, terwyl die sukkelende Europa minder belangrik geword het. Die oorlog het die selfbewussyn van die deelnemende koloniale soldate en nasies versterk en het gelei tot meer selfbeskikking in al die kolonies.

Inhoud

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Gebeurtenisse wat tot die Eerste Wêreldoorlog gelei het.
Alliansies in Europa net voor begin van die Eerste Wêreldoorlog
Etniese groepe in die Duitse Keiserryk in 1900
Die lede van die Drievoudige Verbond, in rooi, en die Drievoudige Entente, in grys
Die koloniale gebiede in 1898
Etniese groepe in Oostenryk-Hongarye in 1910
Die Balkan ná die Tweede Balkanoorlog in 1913
Gavrilo Princip word in hegtenis geneem nadat hy aartshertog Frans Ferdinand en sy vrou, Sophie Chotek, vermoor het
Die Ottomaanse Ryk omstreeks 1900

Alhoewel daar soms aangevoer word dat die sluipmoord op aartshertog Frans Ferdinand direk aanleiding gegee het tot die oorlog, lê die oorlog se ware oorsake verder terug, in die komplekse netwerk van alliansies en teenkragte wat ontwikkel het tussen die verskeie Europese magte ná die nederlaag van Frankryk in die Frans-Duitse Oorlog en die vorming van die Duitse staat onder Otto von Bismarck in 1871.

Ná die oorlog het Duitsland, Oostenryk-Hongarye en Rusland op Oktober 1873 die Driekeiserverbond gestig. Dié alliansie het egter misluk weens die Oostenryk-Russiese opposisie op die Balkanskiereiland en die weiering van keiser Wilhelm II van Duitsland in 1890 om die herversekeringsverdag te steun. In 1879 het Duitsland en Oostenryk-Hongarye die Tweekeiseralliansie gestig en in 1882 het Italië by die alliansie aangesluit, wat daardeur die Drievoudige Verbond geword het.

Op die Berlynse Kongres van 13 Junie tot 13 Julie 1878 het die koloniale magte die Balkankrisis tydelik opgelos en ’n vrede vir Suidoos-Europa bewerkstellig. Op die Kongokonferensie tussen 15 November 1884 en 26 Februarie 1885 is vrye handel aan die riviere Kongo en Niger onderhandel en in die Kongowet is die koloniale verdeling van Afrika geïnisieer.

In 1892 het Frankryk met Rusland ’n alliansie gestig as opposisie teen die Tweekeiseralliansie. In 1904 het Frankryk en die Verenigde Koninkryk die Entente Cordiale gevestig en in 1907 het Rusland en die Verenigde Koninkryk die Anglo-Russiese Alliansie onderteken. Hierdie stelsel van bilaterale ooreenkomste het die Drievoudige Entente gevorm.

Oostenryk-Hongarye het die Bosniese krisis van 190809 ontketen deur die amptelike anneksasie van die voormalige Ottomaanse grondgebied Bosnië en Herzegowina, wat sedert 1878 beset is. Dit het die Koninkryk van Serwië en sy beskermheer, die pan-Slawiese en Ortodokse Russiese Ryk, ontstig.

In die Italiaans-Turkse Oorlog van 1911 en 1912 het Italië die Dodekanes, Tripolitanië en Sirenaïka (die huidige Libië) van die Ottomaanse Ryk verower, wat die oorsaak van die Balkanoorloë tussen die Balkanlande en die verswakte Ottomaanse Ryk was.

In 1912 en 1913 is die Eerste Balkanoorlog geveg tussen die Balkan-alliansie en die swakker wordende Ottomaanse Ryk. Die gevolglike Verdrag van Londen het die Ottomaanse Ryk verder laat krimp, die stigting van ’n onafhanklike Albanese staat voorgestaan asook die uitbreiding van die gebiede van Bulgarye, Serwië, Montenegro en Griekeland. Toe Bulgarye Serwië en Griekeland op 16 Junie 1913 aangeval het, het dit in die daaropvolgende Tweede Balkanoorlog die grootste deel van Masedonië, Serwië en Griekeland en die Suid-Dobrudsja aan Roemenië verloor, wat die hele streek verder destabiliseer het.

Op 28 Junie 1914 is aartshertog Frans Ferdinand, die troonopvolger van Oostenryk-Hongarye, in Sarajevo, Bosnië en Herzegowina, deur ’n pro-Serwiese nasionalis (die Bosnies-Serwiese student Gavrilo Princip) vermoor.

Die sluipmoordaanval het tot ’n diplomatiese krisis tussen Oostenryk-Hongarye en die Duitse Keiserryk aan die een kant en die Russiese Ryk, Frankryk en die Verenigde Koninkryk aan die ander kant gelei, wat as die Juliekrisis bekend staan. Oostenryk-Hongarye het op 23 Julie 1914 ’n onaanvaarbare ultimatum van tien punte aan Serwië gestel. Serwië het slegs agt punte aanvaar, waarna Oostenryk-Hongarye met die ondersteuning van die Duitse keiser Wilhelm II op 28 Julie 1914 oorlog teen Serwië verklaar het. Een dag later het Rusland gedeeltelike mobilisering begin en op 30 Julie het Duitsland sy soldate gemobiliseer. Op 1 Augustus het Frankryk gevolg en Duitsland het op dieselfde dag oorlog teen Rusland verklaar en op 3 Augustus teen Frankryk. Die Ottomaanse Ryk het die Sentrale Moondhede in die oorlog gesteun nadat die geheime Ottomaans-Duitse Alliansie op 2 Augustus onderteken is. Ná die Duitse inval in België en Luxemburg het die Verenigde Koninkryk op 4 Augustus oorlog teen Duitsland verklaar na aanleiding van ’n "onbevredigende antwoord" op die Britse ultimatum dat België en Luxemburg neutraal gehou moet word.

Leiers van die Sentrale Moondhede van die Eerste Wêreldoorlog

Die Eerste Wêreldoorlog was ’n vier jaar lange oorlog, met die Sentrale Moondhede as die dominante magte aan die oosfront. Daar het veral Duitsland en Oostenryk-Hongarye teen die Russe geveg, wat in die Kaukasus deur die Ottomaanse Ryk ondersteun is. Aan die wesfront het drie jaar lank ’n balans tussen Duitsland, Frankryk en die Verenigde Koninkryk geheers nadat België en Luxemburg vinnig onderwerp is. Eers nadat die Verenigde State in 1917 by die Geallieerdes aangesluit het, kon dit die Duitse magte terugdryf. In die Alpe het die Koninkryk van Italië in twaalf Isonzo-slagte teen die Donaumonargie geveg. Op die Balkanskiereiland, waar die oorlog uitgebreek het, het veral Bulgarye, Duitsland, Oostenryk-Hongarye en die Ottomaanse Ryk geveg teen Montenegro, Roemenië en Serwië, wat deur Frankryk, Italië en die Verenigde Koninkryk ondersteun is. Die neutrale Albanië is in die noorde deur die Sentrale Moondhede en in die suide deur die Geallieerdes beset. In die Midde-Ooste het die Britte onder Lawrence van Arabië ’n suksesvolle Arabiese opstand teen die Turkse heerskappy van stapel gestuur. Tussen 1915 en 1918 het die Britte en Franse alle Duitse kolonies met ondersteuning van inheemse soldate beset. Qingdao is reeds ná ’n beleg van drie maande op 7 November 1914 deur Japannese magte verower, wat ook die Duitse kolonies in die Stille Oseaan verower het.

In 1917 het die Russe oorgegee en dit het tot die einde van die gevegte aan die oosfront en die Verdrag van Brest-Litofsk gelei. Deur dié verdrag het Finland, Estland, Letland, Litaue, Pole, Oekraïne, Georgië, Armenië en Azerbeidjan onafhanklike lande geword. In dieselfde jaar het die VSA by die Geallieerdes aangesluit, wat die kragte aan die wesfront verander het. Daardeur is die balans van mag ten gunste van die Geallieerdes verander.

Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Rekonstruksie van Europa na die Eerste Wêreldoorlog.
Die matroos-opstand van 1918 in die Duitse hawestad Kiel

Op 29 September 1918 het Bulgarye oorgegee, op 30 Oktober 1918 die Ottomaanse Ryk, op 4 November 1918 Oostenryk-Hongarye en op 11 November 1918 die Duitse Keiserryk.

Geen ander oorlog het die politiese landskap van Europa so drasties verander nie – vier ryke het tot ’n val gekom: die Duitse, Russiese, Oostenryk-Hongaarse en Ottomaanse Ryk. Die laaste twee lande het opgehou om te bestaan. Hierdie vier dinastieë, die Hohenzollern, die Habsburgers, die Ottomane en die Romanofs, wat tot uit die tyd van die kruistogte dateer, het almal geval tydens of ná die oorlog. Tydens die Russiese Rewolusie van 1917 het die Sowjetunie uit die Russiese Ryk gevorm, terwyl die kaart van Sentraal-Europa heeltemal oorgeteken is en verskeie kleiner lande ontstaan het.

Die Begraafplaas op die slagveld van Verdun

België en Serwië het erg skade gely, terwyl Frankryk 1,4 miljoen soldate verloor het, ander slagoffers uitgesonder. Duitsland en Rusland is op soortgelyke wyse geraak.

Ná die Russiese Rewolusie van 1917 en die val van tsaar Nikolaas II het die Bolsjewiste met die Sentrale Moondhede die Verdrag van Brest-Litofsk onderteken, wat Rusland se deelname aan die oorlog beëindig het. Dit het gelei tot die onafhanklikheid van Finland, Estland, Letland, Litaue, Pole en Oekraïne.

Die ondertekening van die wapenstilstand by Compiègne op 11 November 1918

Ná die oorlog is die verdrae van Parys tussen die Geallieerdes en die Sentrale Moondhede onderteken. In die Verdrag van Versailles op 28 Junie 1919 het Duitsland ’n republiek geword, Elsas en Lotaringe is aan Frankryk oorhandig, Eupen en Malmedy aan België, Noord-Sleeswyk aan Denemarke en Oos-Pruise aan Pole. Tanganjika, Samoa en Nieu-Guinee het ’n Britse, Togo en Kameroen ’n Brits-Franse, Suidwes-Afrika ’n Suid-Afrikaanse, Nauru en Nieu-Guinee ’n Australiese, Wes-Samoa ’n Nieu-Seelandse, die Karolina-, Mariana- en Marshalleilande ’n Japannese Volkebondmandaat geword. Tianjin en Qingdao is weer aan China toegevoeg. Daarbenewens is die vrye stad Danzig en die vrye staat Fiume gestig.

In die Verdrag van Saint-Germain-en-Laye op 10 September 1919 is Oostenryk-Hongarye ontbind, Hongarye, Pole, Tsjeggo-Slowakye en die Koninkryk van die Serwiërs, Kroate en Slowene gestig en Oostenryk het Trentino, Suid-Tirool, Triest, Istrië en Dalmasië aan Italië, Galisië aan Pole en die Boekowina aan Roemenië oorhandig.

Hongarye het in die Verdrag van Trianon op 4 Junie 1920 die Burgenland aan Oostenryk, Kroasië, Slowenië en die Banaat aan Joego-Slawië, Slowakye aan Tsjeggo-Slowakye en Transsilvanië aan Roemenië verloor.

In die Verdrag van Neuilly-sur-Seine op 27 November 1919 het Griekeland Wes-Thrakië en Joego-Slawië kleiner gebiede van Bulgarye ontvang.

In die Verdrag van Sèvres op 10 Augustus 1920 is die Ottomaanse Ryk en die Ottomaanse Kalifaat ontbind, Izmir en Wes-Thrakië het dele van Griekeland geword, die Koninkryk van Hejaz en die Demokratiese Republieke van Armenië, Azerbeidjan en Georgië is internasionaal erken, Koerdistan het onafhanklik geword, Siprus, Egipte, Mesopotamië en Palestina het ’n Britse, Libanon en Sirië ’n Franse Volkebondmandaat gewoord.

Nikolaas II in ballingskap nadat hy geabdikeer in 1917 het

Die Eerste Wêreldoorlog het ’n definitiewe wegbreek van die ou wêreldorde gebring en die absolute monargieë in Europa finaal beëindig. Na-oorlogse pogings om baie van die oorsake en gevolge van die oorlog doeltreffend te hanteer het gelei tot die ontstaan van fascisme in Italië, die nasionaal-sosialisme in Duitsland en die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog twee dekades later. Die oorlog was ook die katalisator vir die Russiese Rewolusie, wat later kommunistiese en sosialistiese rewolusies in ander lande soos China en Kuba sou inspireer, en dit het die basis vir die Koue Oorlog tussen die Sowjetunie en die Verenigde State gevorm. Die einde van die Ottomaanse Ryk in die ooste het ’n demokratiese opvolgstaat, Turkye, tot gevolg gehad. In Sentraal-Europa is die nuwe lande Tsjeggo-Slowakye en Joego-Slawië gestig, en Pole is herskep. Die oorlog was ook ’n oorsaak vir die Ierse opstand teen die Verenigde Koninkryk en die stigting van die Republiek van Ierland ná die Tweede Wêreldoorlog, wat reeds tussen 1917 en 1921 onafhanklik geword het. Die Britse kolonies soos Australië, Brits-Indië, Kanada, Newfoundland, Nieu-Seeland en Suid-Afrika het outonoome lande binne die Britse Ryk geword.

Aktiwiteite van Frankryk en die Britse magte in die ooste van die voormalige Ottomaanse Ryk het uiteindelik verskeie latere konflikte tot gevolg, insluitend die Israel-Palestynse konflik, die Grieks-Turkse konflik om eilande in die Egeïese See en Siprus, die Iran-Irak-konflik van die 1980's, en die gepoogde landbesettinge van die 1990's deur Irak in Koeweit. Die Grieks-Turkse konflik wat in 1924 geëindig het, was die laaste groot, direkte konflik van die oorlog. Ander konflikte met ’n oorsprong in die Eerste Wêreldoorlog is die Midde-Oosterse konflik, die konflikte in die Kaukasus-streek en op die Balkanskiereiland.

In Suid-Afrika het die oorlog die Maritz-rebellie onder leiding van Jopie Fourie, Manie Maritz en andere Duits-vriendelike Boere ontketen teen die land se deelname onder Louis Botha aan die kant van die Britse Ryk teen Duitsland.

Die Volkebond is as gevolg van die oorlog gestig in die hoop om ’n tweede wêreldoorlog te voorkom. Die groei van die Europese nasionalisme as gevolg van die oorlog, die ontbinding van ryke en die Verdrag van Versailles het gelei tot die begin van die Tweede Wêreldoorlog in 1939.

  • Die globale kolonialisme was een van die belangrikste oorsake van die Eerste Wêreldoorlog in 1914.

  • Die militêre alliansies voor die oorlog.

  • Die regeringsvorme voor die oorlog.

  • Die militêre alliansies tydens die oorlog.

  • Die strydende partye aan die begin van die Eerste Wêreldoorlog op 4 Augustus 1914.

  • Die strydende partye tydens die Eerste Wêreldoorlog.

  • Die uitbreiding van die Eerste Wêreldoorlog tussen 1914 en 1918.

  • Die strydende partye voor die einde van die Eerste Wêreldoorlog in Mei 1918.

  • Europa ná die Eerste Wêreldoorlog in 1923.

  • Oos-Europa ná die Vredesverdrag van Brest-Litofsk in 1917.

  • Duitsland ná die Eerste Wêreldoorlog.

  • Die Volkebondmandate wat gevorm is uit die voormalige Duitse koloniale ryk.

  • Oostenryk-Hongarye en nuwe lande wat in 1918 ontstaan het.

  • Die Ottomaanse Ryk ná die Eerste Wêreldoorlog.

  • Sentraal-Europa ná die Verdrag van Versailles.

  • Die koloniale gebiede in 1920.

  1. Syfers is vir die Britse Ryk en sy kolonies.
  2. Syfers is vir Frankryk en sy kolonies.
  3. Die term "Britse magte" is algemeen in daardie tyd gebruik vir die destydse Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland en hul eertydse kolonies Australië, Brits-Indië, Kanada, Newfoundland, Nieu-Seeland en Suid-Afrika.
  1. (en) Tucker & Roberts 2005, p. 273
  2. (in Engels). 1914-1918.net. vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2019. Besoek op17 April 2013.
  3. (en) Jain, G.: India Meets China in Nepal, Asia Publishing House, Moembaai 1954 bl. 92
  4. (de) Alfred Dehlinger: Württembergs Staatswesen. Band 1. Kohlhammer Stuttgart 1951, bl. 168.
  5. (en) Willmott 2003, p. 15
  6. (de) Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich en Irina Renz (Hrsg.): Enzyklopädie Erster Weltkrieg. Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-76578-9, bl. 664 v.
  7. (en) Willmott 2003, pp. 10–11
  8. (en) , URL besoek op 17 April 2013.
  9. (en) Keegan 1988, p. 8
  10. (en) Bade & Brown 2003, pp. 167–168
  11. (en) Spencer Tucker: The Encyclopedia of World War I. A Political, Social and Military History. Verlag ABC-Clio, Santa Barbara 2005, ISBN 1-85109-420-2, bl. 273.
  12. (en) Willmott 2003, p. 307
  13. (en) Keegan 1988, p. 11
  14. (en) Keegan 1998, pp. 48–49
  15. (en) Willmott 2003, pp. 2–23
  16. (en) Willmott 2003, p. 26
  17. (en) Taylor 1998, pp. 80–93
  18. (en) Djokić 2003, p. 24
  19. (en) Willmott 2003, p. 27
  20. (de) , URL besoek op 17 April 2013.
  21. (de) Imanuel Geiss: Julikrise und Kriegsausbruch. Eine Dokumentensammlung. Hannover 1963, Band 1: bl. 128 (Nr. 50); en Ludwig Bittner, Hans Uebersberger: Österreich-Ungarns Außenpolitik von der bosnischen Krise 1908 bis zum Kriegsausbruch 1914. Diplomatische Aktenstücke des österreichisch-ungarischen Ministeriums des Äußeren. Wien/Leipzig 1930, Band 8: bl. 370 f. (Nr. 10145).
  22. (en) Keegan 1998, p. 52
  23. (en) Willmott 2003, p. 29
  24. (en) 2 Augustus 1914, Yale-universiteit, URL besoek op 17 April 2013.
  25. (in Engels). bbc.co.uk. vanaf die oorspronklike op 15 Junie 2020. Besoek op17 April 2013.
  26. (en) Willmott 2003, p. 6
  27. (en) Keegan 1988, p. 7
  28. (en) , BBC News, 20 Janurie 2008, URL besoek op 17 April 2013.
  29. (en) , ABC-CLIO, bl. 273. ISBN 1-85109-420-2, URL besoek op 17 April 2013.
  30. (de) , URL besoek op 17 April 2013.
  31. Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich, Irina Renz (Hrsg.): Enzyklopädie Erster Weltkrieg. Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-73913-1, bl. 988 v., 997 v.
  32. (en)Plaatje, Sol (1916), , Native Life in South Africa, P. S. King in London, , besoek op 17 April 2013
  • (fr) Paul Cunisset-Carnot, La Vie aux Champs pendant la Guerre (1917)
  • (fr) Jacques Droz, Les Causes de la Première Guerre mondiale. Essai d’historiographie, éd. du Seuil, « Points »-histoire, 1997
  • (fr) Jules Isaac, Un débat historique : 1914, les origines de la guerre, éd. Rieder, 1933
  • (fr) Antoine Prost et Jay Winter, Penser la Grande Guerre, Seuil, 2004
  • (en) Dennis Showalter (dir.), History in Dispute: The First World War, Detroit, St. Martins Press, 2002
  • (fr) De Verdun à Cayenne, Robert Porchet (1891–1964)- Michel Valette, éd. Les Indes savantes, 2007.
  • (fr) Stéphane Audoin-Rouzeau, Encyclopédie de la Grande Guerre 1914–1918, Bayard, 2004, Paris,ISBN 2-227-13945-5
  • (fr) Stéphane Audoin-Rouzeau et Annette Becker, 14-18, retrouver la Guerre, Folio histoire, Gallimard, 2000,ISBN 2-07-030163-X
  • (fr) Stéphane Audouin-Rouzeau et alii (dir.), La Violence de guerre 1914–1945, Bruxelles, éd. Complexe, 2002
  • (fr) Fernard Gambiez (général) et Marcel Suire (colonel), Histoire de la Première Guerre mondiale, éd. Fayard, deux vol., 1968–1971
  • (fr) Pierre Miquel, La Grande Guerre, éd. Fayard, 1983
  • (fr) Pierre Renouvin, La Crise européenne et la Grande guerre, Presses universitaires de France, 1969
  • (fr) Hew Strachan, La Première Guerre mondiale, Éditions France Loisirs, Oxford, 2004
  • (fr) John Keegan, La Première Guerre mondiale, éd. Perrin, Collection Tempus.
  • (en) J.C.G. Rohl, From Bismarck to Hitler, Problems and perspectives in history, Longman, 1970,
  • (fr) Michel Valette, De Verdun à Cayenne, éd. Les indes savantes, 2007.ISBN 978-2-84654-150-3
  • (fr) Jean-Baptiste Duroselle, La Grande Guerre des Français, éd. Perrin, 1994
  • (fr) Pierre Miquel, Les Poilus : la France sacrifiée, éd. Plon, coll. « Terre humaine », 2000
  • (fr) Id., Le Gâchis des généraux : les erreurs de commandement pendant la guerre de 14-18, éd. Plon, 2001, rééd. Pocket, 2003
  • (fr) Id., Mourir à Verdun, éd. Tallandier, 2002
  • (fr) Id., La Bataille de la Marne, éd. Perrin, 2004
  • (fr) Id., La Butte sanglante. La tragique erreur de Pétain en 1915, éd. Plon, 2006
  • (en) Edward J. Erickson, Ottoman Army Effectiveness in W.W.I: A Comparative Study, Londen, Routledge, 2006
  • (fr) Olivier Faron, Les Enfants du deuil. Orphelins et pupilles de la nation de la Première Guerre mondiale, 1914–1941, éd. La Découverte, 2001 (ouvrage issu d'une habilitation à diriger des recherches)
  • (fr) Fritz Fitscher, Les Buts de guerre de l'Allemagne impériale, éd. Trévise, 1970
  • (fr) Olivier Lepick, La Grande Guerre chimique, Presses universitaires de France, 1998
  • (fr) Michel Goya, La chair et l'acier, l'invention de la guerre moderne (1914–1918), éd. Tallandier, 2004,ISBN 2-84734-163-3
  • (fr) Stéphanie Petit, Les veuves de la Grande Guerre, d'éternelles endeuillées ?, éd. du Cygne, 2007
  • (fr) Léon Schirmann, Été 1914. Mensonges et désinformation, éd Italiques, 2003,ISBN 2-910536-34-3
  • (en) Trevor Wilson, The Myriad Face of the World. Britain and the Great War, Cambridge, Polity Press, 1986
  • (en)
  • (en)
  • (en)
  • (en)
Geanimeerde kaarte
  • (en)
  • (en)
  • (en)

Publikasie datum: Augustus 07, 2021

eerste, wêreldoorlog, eerste, oorlog, waarby, lande, hele, wêreld, betrokke, 1914, 1918, tussen, geallieerdes, sentrale, moondhede, plaasgevind, wêreld, groot, moondhede, betrek, gevolg, sterk, teenwoordigheid, kollektiewe, herinneringe, frankryk, engelstalige. Die Eerste Wereldoorlog was die eerste oorlog waarby lande van die hele wereld betrokke was Dit het van 1914 tot 1918 tussen die Geallieerdes en die Sentrale Moondhede 5 plaasgevind en het al die wereld se groot moondhede betrek 6 7 As gevolg van sy sterk teenwoordigheid in die kollektiewe herinneringe van Frankryk en die Engelstalige wereld staan dit daar steeds bekend as die Groot Oorlog Engels The Great War Frans La Grande Guerre 8 Eerste WereldoorlogRegsom van bo Die nasleep van bombardemente tydens die Slag van die Somme Britse Mark V tenks kruis die Hindenburg lyn naby Bellicourt in September 1918 HMS Irresistible sink nadat dit deur n myn getref is in die Slag van die Dardanelle Britse Vickers masjiengeweerpersoneel dra gasmaskers tydens die Slag van die Somme Duitse Albatros D III tweedekkervliegtuie van Jagdstaffel 11 Datum 28 Julie 1914 11 November 1918 Wapenstilstanddag Die Verdrag van Versailles met Duitsland is op 28 Junie 1919 onderteken Die Verdrag van Saint Germain en Laye met Oostenryk is op 10 September 1919 onderteken Die Verdrag van Neuilly sur Seine met Bulgarye is op 27 November 1919 onderteken Die Verdrag van Trianon met Hongarye is op 4 Junie 1920 onderteken Die Verdrag van Sevres met die Ottomaanse Ryk is op 10 Augustus 1920 onderteken Ligging Europa Afrika Midde Ooste Pasifiese eilande China Indiese Oseaan en die kuste van Noord en Suid Amerika Resultaat Oorwinning deur die Geallieerdes Uitsondering Russiese nederlaag Einde van die Duitse die Russiese die Ottomaanse en die Oostenryk Hongaarse ryke Stigting van nuwe lande in Europa en die Midde Ooste Oorhandiging van die Duitse koloniale ryk en gebiede van die Ottomaanse Ryk aan die Geallieerdes Opkoms van die Verenigde State as wereldmag die fascisme in Italie en die nasionaalsosialisme in Duitsland Stigting van die Volkebond lees meer Gebieds veranderinge Sien NasleepStrydende partyeGeallieerdes Entente Frankryk Britse Ryk Verenigde Koninkryk Australie Indie Kanada Newfoundland Nieu Seeland Suid Afrika Russiese Ryk 1914 17 Italie 1915 18 Verenigde State 1917 18 Serwie Roemenie 1916 18 Japan Belgie Griekeland 1917 18 Portugal 1916 18 Montenegro 1914 16 Koeweit 1914 Brasilie 1917 18 China 1917 18 Siam 1917 18 Nepal Hejaz 1916 18 Sowjet Rusland 1918 Armenie 1918 Sentrale Moondhede Duitse Keiserryk Baden Beiere Pruise Sakse Wurttemberg Kameroen 1914 16 Kiautschou 1914 Nieu Guinee 1914 Oos Afrika 1914 18 Samoa 1914 Suidwes Afrika 1914 15 Togo 1914 16 Oostenryk Hongarye Ottomaanse Ryk Bulgarye 1915 18 Co oorlogvoering Darfoer Derwisjstaat Jabal Sjammar Satellietstate Pole 1916 18 Kurland 1918 Litaue 1918 Oekraine 1918 Wit Rusland 1918 Azerbeidjan 1918 Georgie 1918 AanvoerdersGeallieerdes Entente Raymond Poincare George V Herbert Henry Asquith 1914 16 David Lloyd George 1916 18 Billy Hughes Karel Hardinge 1914 16 Frederik Thesiger 1916 18 Robert Borden Edward Morris William Massey Louis Botha Nikolaas II 1914 17 Viktor Emmanuel III Woodrow Wilson Pieter I Ferdinand I Yoshihito Albert I Konstantyn I 1917 Alexander 1917 18 Bernardino Machado 1916 17 Sidonio Pais 1917 18 Nikola I Venceslau Bras Feng Guozhang Vajiravudh Tribhuvan Wladimir Lenin Sentrale Moondhede Wilhelm II Frederik II Lodewyk III Frederik Augustus III Wilhelm II Karl Ebermaier 1914 16 Alfred Meyer Waldeck 1914 Eduard Haber 1914 Heinrich Schnee 1914 18 Erich Schultz Ewerth 1914 Theodor Seitz 1914 15 Hans Georg von Doering 1914 16 Frans Josef I 1914 16 Karel I 1916 18 Mehmet V 1914 18 Mehmet VI 1918 Ferdinand I Co oorlogvoering Ali Dinar Mohammed Abdullah Hassan Saud I bin Abd al Aziz Satellietstate Mindaugas II 1918 SterkteTotaal 42 959 850 1 12 000 000 8 841 541 2 n 1 412 953 1 440 437 628 964 128 525 136 070 6 211 922 8 660 000 n 2 5 093 140 4 743 826 1 234 000 800 000 707 343 380 000 250 000 200 000 200 000 3 50 000 1 284 Totaal 25 248 321 1 13 250 000 508 482 4 7 800 000 2 998 321 1 200 000 9 000Ongevalle en verlieseMilitere sterfgetal 5 525 000 Militere gewonde 12 831 500 Militere vermiste 4 121 000 Totaal 22 447 500 Militere sterfgetal 4 386 000 Militere gewonde 8 388 000 Militere vermiste 3 629 000 Totaal 16 403 000 Die oorlog is hoofsaaklik veroorsaak deur die konflikte van die drie groot magte Oostenryk Hongarye die Ottomaanse Ryk en die Russiese Ryk op die Balkanskiereiland en die ontluikende nasionalisme van die plaaslike bevolking Hierdie konflikte het uitgeloop op die sluipmoord op aartshertog Frans Ferdinand en sy vrou Sophie Chotek wat oor die algemeen beskou word as die oorsaak van die oorlog Langtermyn oorsake soos imperialistiese buitelandse beleid van die groot magte van Europa soos die Duitse Keiserryk Oostenryk Hongarye die Ottomaanse Ryk die Russiese Ryk die Britse Ryk Frankryk en Italie het ook n belangrike rol gespeel Verskeie alliansies wat oor die vorige dekades gevorm het het mekaar gesteun en binne n paar weke na die sluipmoord het die groot moondhede oorlog gevoer Hulle het die konflik deur hul kolonies vinnig oor die hele wereld versprei Op 28 Julie 1914 het oorlog uitgebreek met die Oostenryk Hongaarse strooptog in Serwie gevolg deur die Duitse strooptog in Belgie Luxemburg en Frankryk en n Russiese aanval op Duitsland Na die Duitse mars teen Parys het die wesfront in n langdurige oorlog betrokke geraak In die ooste het die Russiese weermag met sukses teen die Oostenryk Hongaarse magte geveg maar hulle is teruggedwing deur die Duitsers Nog fronte het ontstaan nadat die Ottomaanse Ryk by die oorlog aangesluit het in 1914 Italie en Bulgarye in 1915 Roemenie in 1916 en die Verenigde State in 1917 Die Russiese Ryk het in 1917 ineengestort en Sowjet Rusland het die oorlog verlaat na die Oktober rewolusie later in die jaar Na die Duitse aanval op die wesfront in 1918 het die Verenigde State tot die oorlog toegetree en die Geallieerdes het die Duitse weermag verdryf Op 11 November 1918 het Duitsland ingestem om aanvalle te staak Die dag staan bekend as Wapenstilstanddag In geen ander konflik voor die Eerste Wereldoorlog is soveel soldate gemobiliseer of het soveel slagvelde plaasgevind nie Meer as 70 miljoen militere personeel uit sowat 40 lande waarvan 60 miljoen Europeers was het aan die oorlog deelgeneem 6 9 10 Teen die einde van die oorlog was dit die tweede bloedigste opgetekende konflik na die Taiping rebellie met meer as 17 miljoen sterfgevalle 11 12 alhoewel dit binne n paar dekades oorskadu sou word deur die Tweede Wereldoorlog 13 Die Eerste Wereldoorlog word gekenmerk deur die loopgraafoorlog veral aan die wesfront Meer as nege miljoen soldate het op die oorlogsveld gesneuwel en amper ewe veel op die tuisfront weens voedseltekort massamoord en grondgevegte Chemiese wapens is vir die eerste keer gebruik die eerste grootskaalse bomaanvalle uit die lug is geloods en van die eeu se eerste grootskaalse burgerlike slagtings het plaasgevind Die Armeense en die Ponties Griekse volksmoord wat grotendeels in die Ottomaanse Ryk plaasgevind het was verantwoordelik vir die stelselmatige uitmoor van ongeveer twee miljoen Armeniers en Grieke deur die regering van die Jong Turke Die konflik het geeindig met n oorwinning deur die Geallieerdes In die nasleep daarvan het die Verenigde State een van die belangrikste nywerheidslande geword terwyl die sukkelende Europa minder belangrik geword het Die oorlog het die selfbewussyn van die deelnemende koloniale soldate en nasies versterk en het gelei tot meer selfbeskikking in al die kolonies Inhoud 1 Agtergrond 2 Verloop van die oorlog 3 Nasleep 4 Kaarte 5 Sien ook 6 Notas 7 Verwysings 8 Bronnelys 9 Eksterne skakelsAgtergrond WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Gebeurtenisse wat tot die Eerste Wereldoorlog gelei het Alliansies in Europa net voor begin van die Eerste Wereldoorlog Etniese groepe in die Duitse Keiserryk in 1900 Die lede van die Drievoudige Verbond in rooi en die Drievoudige Entente in grys Die koloniale gebiede in 1898 Etniese groepe in Oostenryk Hongarye in 1910 Die Balkan na die Tweede Balkanoorlog in 1913 Gavrilo Princip word in hegtenis geneem nadat hy aartshertog Frans Ferdinand en sy vrou Sophie Chotek vermoor het Die Ottomaanse Ryk omstreeks 1900 Alhoewel daar soms aangevoer word dat die sluipmoord op aartshertog Frans Ferdinand direk aanleiding gegee het tot die oorlog le die oorlog se ware oorsake verder terug in die komplekse netwerk van alliansies en teenkragte wat ontwikkel het tussen die verskeie Europese magte na die nederlaag van Frankryk in die Frans Duitse Oorlog en die vorming van die Duitse staat onder Otto von Bismarck in 1871 Na die oorlog het Duitsland Oostenryk Hongarye en Rusland op Oktober 1873 die Driekeiserverbond gestig Die alliansie het egter misluk weens die Oostenryk Russiese opposisie op die Balkanskiereiland en die weiering van keiser Wilhelm II van Duitsland in 1890 om die herversekeringsverdag te steun In 1879 het Duitsland en Oostenryk Hongarye die Tweekeiseralliansie gestig en in 1882 het Italie by die alliansie aangesluit wat daardeur die Drievoudige Verbond geword het 5 Op die Berlynse Kongres van 13 Junie tot 13 Julie 1878 het die koloniale magte die Balkankrisis tydelik opgelos en n vrede vir Suidoos Europa bewerkstellig Op die Kongokonferensie tussen 15 November 1884 en 26 Februarie 1885 is vrye handel aan die riviere Kongo en Niger onderhandel en in die Kongowet is die koloniale verdeling van Afrika geinisieer In 1892 het Frankryk met Rusland n alliansie gestig as opposisie teen die Tweekeiseralliansie In 1904 het Frankryk en die Verenigde Koninkryk die Entente Cordiale gevestig en in 1907 het Rusland en die Verenigde Koninkryk die Anglo Russiese Alliansie onderteken Hierdie stelsel van bilaterale ooreenkomste het die Drievoudige Entente gevorm 5 Oostenryk Hongarye het die Bosniese krisis van 1908 09 ontketen deur die amptelike anneksasie van die voormalige Ottomaanse grondgebied Bosnie en Herzegowina wat sedert 1878 beset is Dit het die Koninkryk van Serwie en sy beskermheer die pan Slawiese en Ortodokse Russiese Ryk ontstig 14 In die Italiaans Turkse Oorlog van 1911 en 1912 het Italie die Dodekanes Tripolitanie en Sirenaika die huidige Libie van die Ottomaanse Ryk verower wat die oorsaak van die Balkanoorloe tussen die Balkanlande en die verswakte Ottomaanse Ryk was In 1912 en 1913 is die Eerste Balkanoorlog geveg tussen die Balkan alliansie en die swakker wordende Ottomaanse Ryk Die gevolglike Verdrag van Londen het die Ottomaanse Ryk verder laat krimp die stigting van n onafhanklike Albanese staat voorgestaan asook die uitbreiding van die gebiede van Bulgarye Serwie Montenegro en Griekeland Toe Bulgarye Serwie en Griekeland op 16 Junie 1913 aangeval het het dit in die daaropvolgende Tweede Balkanoorlog die grootste deel van Masedonie Serwie en Griekeland en die Suid Dobrudsja aan Roemenie verloor wat die hele streek verder destabiliseer het 15 Op 28 Junie 1914 is aartshertog Frans Ferdinand die troonopvolger van Oostenryk Hongarye in Sarajevo Bosnie en Herzegowina deur n pro Serwiese nasionalis die Bosnies Serwiese student Gavrilo Princip vermoor 16 17 18 Die sluipmoordaanval het tot n diplomatiese krisis tussen Oostenryk Hongarye en die Duitse Keiserryk aan die een kant en die Russiese Ryk Frankryk en die Verenigde Koninkryk aan die ander kant gelei wat as die Juliekrisis bekend staan Oostenryk Hongarye het op 23 Julie 1914 n onaanvaarbare ultimatum van tien punte aan Serwie gestel 19 Serwie het slegs agt punte aanvaar waarna Oostenryk Hongarye met die ondersteuning van die Duitse keiser Wilhelm II op 28 Julie 1914 oorlog teen Serwie verklaar het 20 21 Een dag later het Rusland gedeeltelike mobilisering begin en op 30 Julie het Duitsland sy soldate gemobiliseer 22 Op 1 Augustus het Frankryk gevolg en Duitsland het op dieselfde dag oorlog teen Rusland verklaar en op 3 Augustus teen Frankryk 23 Die Ottomaanse Ryk het die Sentrale Moondhede in die oorlog gesteun nadat die geheime Ottomaans Duitse Alliansie op 2 Augustus onderteken is 24 Na die Duitse inval in Belgie en Luxemburg het die Verenigde Koninkryk op 4 Augustus oorlog teen Duitsland verklaar na aanleiding van n onbevredigende antwoord op die Britse ultimatum dat Belgie en Luxemburg neutraal gehou moet word 25 Verloop van die oorlog WysigSien ook Oos Afrika veldtog en Suidwes Afrika veldtog Vlae van die Geallieerdes van die Eerste Wereldoorlog Leiers van die Sentrale Moondhede van die Eerste Wereldoorlog Die Eerste Wereldoorlog was n vier jaar lange oorlog met die Sentrale Moondhede as die dominante magte aan die oosfront Daar het veral Duitsland en Oostenryk Hongarye teen die Russe geveg wat in die Kaukasus deur die Ottomaanse Ryk ondersteun is Aan die wesfront het drie jaar lank n balans tussen Duitsland Frankryk en die Verenigde Koninkryk geheers nadat Belgie en Luxemburg vinnig onderwerp is Eers nadat die Verenigde State in 1917 by die Geallieerdes aangesluit het kon dit die Duitse magte terugdryf In die Alpe het die Koninkryk van Italie in twaalf Isonzo slagte teen die Donaumonargie geveg Op die Balkanskiereiland waar die oorlog uitgebreek het het veral Bulgarye Duitsland Oostenryk Hongarye en die Ottomaanse Ryk geveg teen Montenegro Roemenie en Serwie wat deur Frankryk Italie en die Verenigde Koninkryk ondersteun is Die neutrale Albanie is in die noorde deur die Sentrale Moondhede en in die suide deur die Geallieerdes beset In die Midde Ooste het die Britte onder Lawrence van Arabie n suksesvolle Arabiese opstand teen die Turkse heerskappy van stapel gestuur Tussen 1915 en 1918 het die Britte en Franse alle Duitse kolonies met ondersteuning van inheemse soldate beset Qingdao is reeds na n beleg van drie maande op 7 November 1914 deur Japannese magte verower wat ook die Duitse kolonies in die Stille Oseaan verower het In 1917 het die Russe oorgegee en dit het tot die einde van die gevegte aan die oosfront en die Verdrag van Brest Litofsk gelei Deur die verdrag het Finland Estland Letland Litaue Pole Oekraine Georgie Armenie en Azerbeidjan onafhanklike lande geword In dieselfde jaar het die VSA by die Geallieerdes aangesluit wat die kragte aan die wesfront verander het Daardeur is die balans van mag ten gunste van die Geallieerdes verander Nasleep WysigDie hoofartikel vir hierdie afdeling is Rekonstruksie van Europa na die Eerste Wereldoorlog Die matroos opstand van 1918 in die Duitse hawestad Kiel Op 29 September 1918 het Bulgarye oorgegee op 30 Oktober 1918 die Ottomaanse Ryk op 4 November 1918 Oostenryk Hongarye en op 11 November 1918 die Duitse Keiserryk Geen ander oorlog het die politiese landskap van Europa so drasties verander nie vier ryke het tot n val gekom die Duitse Russiese Oostenryk Hongaarse en Ottomaanse Ryk Die laaste twee lande het opgehou om te bestaan 26 Hierdie vier dinastiee die Hohenzollern die Habsburgers die Ottomane en die Romanofs wat tot uit die tyd van die kruistogte dateer het almal geval tydens of na die oorlog Tydens die Russiese Rewolusie van 1917 het die Sowjetunie uit die Russiese Ryk gevorm terwyl die kaart van Sentraal Europa heeltemal oorgeteken is en verskeie kleiner lande ontstaan het 27 Die Begraafplaas op die slagveld van Verdun Belgie en Serwie het erg skade gely terwyl Frankryk 1 4 miljoen soldate verloor het 28 ander slagoffers uitgesonder Duitsland en Rusland is op soortgelyke wyse geraak 29 Na die Russiese Rewolusie van 1917 en die val van tsaar Nikolaas II het die Bolsjewiste met die Sentrale Moondhede die Verdrag van Brest Litofsk onderteken wat Rusland se deelname aan die oorlog beeindig het Dit het gelei tot die onafhanklikheid van Finland Estland Letland Litaue Pole en Oekraine 30 Die ondertekening van die wapenstilstand by Compiegne op 11 November 1918 Na die oorlog is die verdrae van Parys tussen die Geallieerdes en die Sentrale Moondhede onderteken In die Verdrag van Versailles op 28 Junie 1919 het Duitsland n republiek geword Elsas en Lotaringe is aan Frankryk oorhandig Eupen en Malmedy aan Belgie Noord Sleeswyk aan Denemarke en Oos Pruise aan Pole Tanganjika Samoa en Nieu Guinee het n Britse Togo en Kameroen n Brits Franse Suidwes Afrika n Suid Afrikaanse Nauru en Nieu Guinee n Australiese Wes Samoa n Nieu Seelandse die Karolina Mariana en Marshalleilande n Japannese Volkebondmandaat geword Tianjin en Qingdao is weer aan China toegevoeg Daarbenewens is die vrye stad Danzig en die vrye staat Fiume gestig In die Verdrag van Saint Germain en Laye op 10 September 1919 is Oostenryk Hongarye ontbind Hongarye Pole Tsjeggo Slowakye en die Koninkryk van die Serwiers Kroate en Slowene gestig en Oostenryk het Trentino Suid Tirool Triest Istrie en Dalmasie aan Italie Galisie aan Pole en die Boekowina aan Roemenie oorhandig Hongarye het in die Verdrag van Trianon op 4 Junie 1920 die Burgenland aan Oostenryk Kroasie Slowenie en die Banaat aan Joego Slawie Slowakye aan Tsjeggo Slowakye en Transsilvanie aan Roemenie verloor In die Verdrag van Neuilly sur Seine op 27 November 1919 het Griekeland Wes Thrakie en Joego Slawie kleiner gebiede van Bulgarye ontvang In die Verdrag van Sevres op 10 Augustus 1920 is die Ottomaanse Ryk en die Ottomaanse Kalifaat ontbind Izmir en Wes Thrakie het dele van Griekeland geword die Koninkryk van Hejaz en die Demokratiese Republieke van Armenie Azerbeidjan en Georgie is internasionaal erken Koerdistan het onafhanklik geword Siprus Egipte Mesopotamie en Palestina het n Britse Libanon en Sirie n Franse Volkebondmandaat gewoord Nikolaas II in ballingskap nadat hy geabdikeer in 1917 het Die Eerste Wereldoorlog het n definitiewe wegbreek van die ou wereldorde gebring en die absolute monargiee in Europa finaal beeindig Na oorlogse pogings om baie van die oorsake en gevolge van die oorlog doeltreffend te hanteer het gelei tot die ontstaan van fascisme in Italie die nasionaal sosialisme in Duitsland en die uitbreek van die Tweede Wereldoorlog twee dekades later 31 Die oorlog was ook die katalisator vir die Russiese Rewolusie wat later kommunistiese en sosialistiese rewolusies in ander lande soos China en Kuba sou inspireer en dit het die basis vir die Koue Oorlog tussen die Sowjetunie en die Verenigde State gevorm Die einde van die Ottomaanse Ryk in die ooste het n demokratiese opvolgstaat Turkye tot gevolg gehad In Sentraal Europa is die nuwe lande Tsjeggo Slowakye en Joego Slawie gestig en Pole is herskep Die oorlog was ook n oorsaak vir die Ierse opstand teen die Verenigde Koninkryk en die stigting van die Republiek van Ierland na die Tweede Wereldoorlog wat reeds tussen 1917 en 1921 onafhanklik geword het Die Britse kolonies soos Australie Brits Indie Kanada Newfoundland Nieu Seeland en Suid Afrika het outonoome lande binne die Britse Ryk geword Aktiwiteite van Frankryk en die Britse magte n 3 in die ooste van die voormalige Ottomaanse Ryk het uiteindelik verskeie latere konflikte tot gevolg insluitend die Israel Palestynse konflik die Grieks Turkse konflik om eilande in die Egeiese See en Siprus die Iran Irak konflik van die 1980 s en die gepoogde landbesettinge van die 1990 s deur Irak in Koeweit Die Grieks Turkse konflik wat in 1924 geeindig het was die laaste groot direkte konflik van die oorlog Ander konflikte met n oorsprong in die Eerste Wereldoorlog is die Midde Oosterse konflik die konflikte in die Kaukasus streek en op die Balkanskiereiland In Suid Afrika het die oorlog die Maritz rebellie onder leiding van Jopie Fourie Manie Maritz en andere Duits vriendelike Boere ontketen teen die land se deelname onder Louis Botha aan die kant van die Britse Ryk teen Duitsland 32 Die Volkebond is as gevolg van die oorlog gestig in die hoop om n tweede wereldoorlog te voorkom Die groei van die Europese nasionalisme as gevolg van die oorlog die ontbinding van ryke en die Verdrag van Versailles het gelei tot die begin van die Tweede Wereldoorlog in 1939 13 Kaarte Wysig Die globale kolonialisme was een van die belangrikste oorsake van die Eerste Wereldoorlog in 1914 Die militere alliansies voor die oorlog Die regeringsvorme voor die oorlog Die militere alliansies tydens die oorlog Die strydende partye aan die begin van die Eerste Wereldoorlog op 4 Augustus 1914 Die strydende partye tydens die Eerste Wereldoorlog Die uitbreiding van die Eerste Wereldoorlog tussen 1914 en 1918 Die strydende partye voor die einde van die Eerste Wereldoorlog in Mei 1918 Europa na die Eerste Wereldoorlog in 1923 Oos Europa na die Vredesverdrag van Brest Litofsk in 1917 Duitsland na die Eerste Wereldoorlog Die Volkebondmandate wat gevorm is uit die voormalige Duitse koloniale ryk Oostenryk Hongarye en nuwe lande wat in 1918 ontstaan het Die Ottomaanse Ryk na die Eerste Wereldoorlog Sentraal Europa na die Verdrag van Versailles Die koloniale gebiede in 1920 Sien ook WysigBritse weermag tydens Eerste Wereldoorlog Slag van Cambrai Slag van Coronel Slag van die Marne Slag van die Somme Slag van Doggersbank Slag van die Falkland eilande Slag van Gallipoli Slag van Jutland Slag van Kakamas Slag van Sandfontein Slag van Salaita Slag van VerdunNotas Wysig Syfers is vir die Britse Ryk en sy kolonies Syfers is vir Frankryk en sy kolonies Die term Britse magte is algemeen in daardie tyd gebruik vir die destydse Verenigde Koninkryk van Groot Brittanje en Ierland en hul eertydse kolonies Australie Brits Indie Kanada Newfoundland Nieu Seeland en Suid Afrika Verwysings Wysig 1 0 1 1 en Tucker amp Roberts 2005 p 273 British Army statistics of the Great War in Engels 1914 1918 net Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Mei 2019 Besoek op 17 April 2013 en Jain G India Meets China in Nepal Asia Publishing House Moembaai 1954 bl 92 de Alfred Dehlinger Wurttembergs Staatswesen Band 1 Kohlhammer Stuttgart 1951 bl 168 5 0 5 1 5 2 en Willmott 2003 p 15 6 0 6 1 de Gerhard Hirschfeld Gerd Krumeich en Irina Renz Hrsg Enzyklopadie Erster Weltkrieg Paderborn 2009 ISBN 978 3 506 76578 9 bl 664 v en Willmott 2003 pp 10 11 en great adj adv and n in Oxford English Dictionary URL besoek op 17 April 2013 en Keegan 1988 p 8 en Bade amp Brown 2003 pp 167 168 en Spencer Tucker The Encyclopedia of World War I A Political Social and Military History Verlag ABC Clio Santa Barbara 2005 ISBN 1 85109 420 2 bl 273 en Willmott 2003 p 307 13 0 13 1 en Keegan 1988 p 11 en Keegan 1998 pp 48 49 en Willmott 2003 pp 2 23 en Willmott 2003 p 26 en Taylor 1998 pp 80 93 en Djokic 2003 p 24 en Willmott 2003 p 27 de Osterreichisch ungarisches Rotbuch Diplomatische Aktenstucke zur Vorgeschichte des Krieges 1914 Volksausgabe Manzsche k u k Hof Verlags und Universitats Buchhandlung Wien 1915 Dok 37 bl 117 URL besoek op 17 April 2013 de Imanuel Geiss Julikrise und Kriegsausbruch Eine Dokumentensammlung Hannover 1963 Band 1 bl 128 Nr 50 en Ludwig Bittner Hans Uebersberger Osterreich Ungarns Aussenpolitik von der bosnischen Krise 1908 bis zum Kriegsausbruch 1914 Diplomatische Aktenstucke des osterreichisch ungarischen Ministeriums des Ausseren Wien Leipzig 1930 Band 8 bl 370 f Nr 10145 en Keegan 1998 p 52 en Willmott 2003 p 29 en The Treaty of Alliance Between Germany and Turkey 2 Augustus 1914 Yale universiteit URL besoek op 17 April 2013 Daily Mirror Headlines The Declaration of War gepubliseer op 4 Augustus 1914 in Engels bbc co uk Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Junie 2020 Besoek op 17 April 2013 en Willmott 2003 p 6 en Keegan 1988 p 7 en France s oldest WWI veteran dies BBC News 20 Janurie 2008 URL besoek op 17 April 2013 en Spencer Tucker 2005 Encyclopedia of World War I ABC CLIO bl 273 ISBN 1 85109 420 2 URL besoek op 17 April 2013 de Friedensvertrag von Brest Litowsk 3 Marz 1918 URL besoek op 17 April 2013 Gerhard Hirschfeld Gerd Krumeich Irina Renz Hrsg Enzyklopadie Erster Weltkrieg Paderborn 2009 ISBN 978 3 506 73913 1 bl 988 v 997 v en Plaatje Sol 1916 Chapter XXIII The Boer Rebellion Native Life in South Africa P S King in London http www thuto org ubh etext nlisa nlcon htm besoek op 17 April 2013 Bronnelys Wysig fr Paul Cunisset Carnot La Vie aux Champs pendant la Guerre 1917 fr Jacques Droz Les Causes de la Premiere Guerre mondiale Essai d historiographie ed du Seuil Points histoire 1997 fr Jules Isaac Un debat historique 1914 les origines de la guerre ed Rieder 1933 fr Antoine Prost et Jay Winter Penser la Grande Guerre Seuil 2004 en Dennis Showalter dir History in Dispute The First World War Detroit St Martins Press 2002 fr De Verdun a Cayenne Robert Porchet 1891 1964 Michel Valette ed Les Indes savantes 2007 fr Stephane Audoin Rouzeau Encyclopedie de la Grande Guerre 1914 1918 Bayard 2004 Paris ISBN 2 227 13945 5 fr Stephane Audoin Rouzeau et Annette Becker 14 18 retrouver la Guerre Folio histoire Gallimard 2000 ISBN 2 07 030163 X fr Stephane Audouin Rouzeau et alii dir La Violence de guerre 1914 1945 Bruxelles ed Complexe 2002 fr Fernard Gambiez general et Marcel Suire colonel Histoire de la Premiere Guerre mondiale ed Fayard deux vol 1968 1971 fr Pierre Miquel La Grande Guerre ed Fayard 1983 fr Pierre Renouvin La Crise europeenne et la Grande guerre Presses universitaires de France 1969 fr Hew Strachan La Premiere Guerre mondiale Editions France Loisirs Oxford 2004 fr John Keegan La Premiere Guerre mondiale ed Perrin Collection Tempus en J C G Rohl From Bismarck to Hitler Problems and perspectives in history Longman 1970 fr Michel Valette De Verdun a Cayenne ed Les indes savantes 2007 ISBN 978 2 84654 150 3 fr Jean Baptiste Duroselle La Grande Guerre des Francais ed Perrin 1994 fr Pierre Miquel Les Poilus la France sacrifiee ed Plon coll Terre humaine 2000 fr Id Le Gachis des generaux les erreurs de commandement pendant la guerre de 14 18 ed Plon 2001 reed Pocket 2003 fr Id Mourir a Verdun ed Tallandier 2002 fr Id La Bataille de la Marne ed Perrin 2004 fr Id La Butte sanglante La tragique erreur de Petain en 1915 ed Plon 2006 en Edward J Erickson Ottoman Army Effectiveness in W W I A Comparative Study Londen Routledge 2006 fr Olivier Faron Les Enfants du deuil Orphelins et pupilles de la nation de la Premiere Guerre mondiale 1914 1941 ed La Decouverte 2001 ouvrage issu d une habilitation a diriger des recherches fr Fritz Fitscher Les Buts de guerre de l Allemagne imperiale ed Trevise 1970 fr Olivier Lepick La Grande Guerre chimique Presses universitaires de France 1998 fr Michel Goya La chair et l acier l invention de la guerre moderne 1914 1918 ed Tallandier 2004 ISBN 2 84734 163 3 fr Stephanie Petit Les veuves de la Grande Guerre d eternelles endeuillees ed du Cygne 2007 fr Leon Schirmann Ete 1914 Mensonges et desinformation ed Italiques 2003 ISBN 2 910536 34 3 en Trevor Wilson The Myriad Face of the World Britain and the Great War Cambridge Polity Press 1986Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Eerste Wereldoorlog en First World War com A multimedia history of World War I en Selected footage of World War I by rgallagher en The Heritage of the Great War en The World War I Document ArchiveGeanimeerde kaarte en An animated map Europe plunges into war en An animated map of Europe at the end of the war en WWI Maps of the Great WarOntsluit van https af wikipedia org w index php title Eerste Wereldoorlog amp ol,