×
Bretons
Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Bretonners.

Bretons of Bretoens (Brezhoneg, [bʁe.ˈzõː.nɛk],(hulp·inligting)) is 'n Eiland-Keltiese taal, wat ondanks die klassifikasie, in Armorika op die vasteland in die weste van Frankryk gepraat word. Die taal stam dan ook nie af van Gallies nie, maar het ontstaan uit Kornies en ander tale op die Britse Eilande. Tydens die Angel-Saksiese invalle in Britannië teen die begin van die 5de eeu vlug 'n groot aantal Kelte onder die leiding van hul monnike en stamhoofde na Armorika. Hulle neem die taal van Cornwall grotendeels mee en vermeng dit met die Kelties wat in Gallië gepraat is.

Bretons
Brezhoneg
Uitspraak: [bʁeˈzõːnɛk], [brəhõˈnek]
Gepraat in: Frankryk
Gebied: Bretagne
Totale sprekers: 300 000
Taalfamilie: Indo-Europees
Kelties
Eiland-Kelties
Britonies
Bretons
Skrifstelsel: Latynse alfabet (Bretonse variant)
Amptelike status
Amptelike taal in:
Gereguleer deur: Ofis Publik ar Brezhoneg ("Kantoor van Bretons")
Taalkodes
ISO 639-1: br
ISO 639-2: bre
ISO 639-3:
Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat.
Die Britoniese gemeenskap rondom die 6de eeu. Kornies en Bretons is nou verwant

'n Persoon wat Bretons praat is voorheen in Frans "bretonnante" genoem, maar in die afgelope aantal jare het die term "brittophone", sy verskyning gemaak en word dit soms gebruik. Bretons word hoofsaaklik in die Weste van Bretagne gepraat (begrens deur 'n lyn tussen Saint Brieuc in die Noorde en Vannes (Bretons: Gwened) in die Suide). Sprekers in Bretagne kan in twee gedeel word: Die wat Bretons praat in Neder-Bretagne (Bretons: Breizh Izel) en die wat Gallo praat in Opper-Bretagne (Bretons: Breizh Uhel). Gallo is 'n klein taal wat van Latyn afstam, en dus Romaans is en nie Keltiese nie, net soos Frans.

Bretons was die taal van die elite tot die 12de eeu, waarna die adel, na hulle mening stylvoller Frans, as standaardtaal verkies. As geskrewe taal word in Bretagne, wat tot die 16de eeu steeds 'n sekere mate van onafhanklikheid geniet, Latyn gebruik, vanaf die 15de eeu wen Frans egter ook op die terrein.

Daar bestaan tans 'n mate van omstredenheid tussen ondersteuners van die Bretonse omgangstaal (Frans: Breton populaire) en ondersteuners van 'n verenigde of standaardtaal.

Inhoud

Verskuiwing van die Bretonse taalgrens tussen 900 en 1900
Aanwysing by 'n tweetalige (Frans & Bretons) skool

Bretons word vandag nog deur tussen 300 000 tot 500 000 mense gepraat en verstaan, baie minder as die 1 300 000 in 1930. Die taal word hoofsaaklik deur ouer mense gebruik en word dus met uitsterwing gedreig. Verder kan mens nog opmerk dat in 1900 iedereen in Bretagne nog Bretons geken het, en slegs die helfte van die bevolking Frans gepraat het. In 1950 was daar nog slegs 100 000 mense wat wel Bretons en nie Frans kon praat nie. Die redelike groot getal word nog steeds vinnig minder.

Daar word gemeen dat Bretons nie van die vastelandse Keltiese tale, soos die nou uitgestorwe Gallies afstam nie, alhoewel dit definitief sekere eienskappe daarvan geleen het. Dit stam eerder van Eiland-Britoniese tale af.

Bretons, saam met Kornies en Wallies, is 'n lid van die Britoniese tale, 'n subgroep van die Eiland-Keltiese tale subgroep van die Keltiese tak van die Indo-Europese tale.

Bretons word hoofsaaklik in Westelike Bretagne gepraat, maar ook in 'n meer verspreide wyse in Oostelike Bretagne en in gebiede wat immigrante uit Bretagne ontvang het.

'n Tweetalige straatbord in Rennes

Bretons is die enigste lewende Keltiese taal wat nog steeds nie amptelik erken word nie. Dit is nie 'n amptelike taal van Frankryk nie, ten spyte van beroepe van onafhanklikheidsgesindes en ander wat hulle beywer vir amptelike erkenning, en dat die taal se plek in skole, die media, en ander aspekte van openbare lewe gewaarborg moet word. Tydens die 3de Republiek (1875–1940) probeer die Franse Departement van Onderwys selfs om die Bretonse heeltemal uit te wis. Vandag bied die Franse televisiekanaal France 3 tenminste 'n nuusbulletin in Bretons aan.

'n Poging van die Franse regering om die onafhanklike Bretonse-taal skole (genoem Diwan) in die staatsonderwystelsel te inkorporeer is deur die Franse Grondwetlike Vergadering verhinder op grond daarvan dat, aangesien die Grondwet van die 5de Republiek verklaar dat Frans die taal van die Republiek is, geen ander taal as onderrigmedium in staatskole gebruik mag word nie. Ondanks hierdie probleem is daar tans sowat 30 openbare Diwanskole, wat deur ouers en onderwysers gestig is, met nagenoeg 2 000 skoliere. Die Toubon Wet verklaar dat Frans die taal van openbare onderrig is. Die Departemente Keltologie aan die universiteite van Brest en Rennes bied Bretons as 'n studievak aan, alhoewel 'n Franse diploma in die Keltiese tale die kennis van 'n tweede Keltiese taal vereis.

Nogtans gebruik die streeks- en departementele owerhede Bretons tot 'n baie beperkte mate in soverre hulle toegelaat voel: byvoorbeeld, in aanwysing (veral vir toerisme verwante redes). Sommige tweetalige aanwysings mag ook waargeneem word, soos straatname in dorpies in Bretagne, en op 'n stasie in die Rennes metrostelsel wat aanwysings in beide Frans en Bretons het. Aan die anderkant het baie min winkels of ander privaateiendom in Rennes enige Bretonse aanwysings.

Verspreiding van Bretonse dialekte

Soos baie ander tale het Bretons 'n aantal dialekte. In Bretons sluit die verskille tussen dialekte uitspraak in die geheel en tot 'n geringe mate ook woordeskat in. Sekere dialekte vertoon ook klein verskille in sintaks. Die verskille tussen dialekte is klein in plekke naby mekaar maar hoe verder 'n mens van 'n spesifieke punt beweeg hoe meer verskil die weergawe van Bretons wat daar gepraat word. In die reël is daar dus nie spesifieke grense tussen die dialekte nie maar eerder 'n geleidelike oorgang.

Tradisioneel word die Bretonse dialekte na aanleiding van ou biskopdomme vernoem:

  • Cornouallais gepraat in:
    • die twee derdes suid van Finistère département (Carhaix, Quimper, Pont-Aven, Quimperlé, Douarnenez, Pont-l'Abbé, Sein, Châteaulin, Plougastell-Daoulas, …),
    • in die suide van die Côtes d’Armor (Rostrenen, …)
    • verder in 'n gedeelte van Morbihan (Gourin, Langonnet, Le Faouet, …)
    • in Belle-Île en mer
  • Léonard gepraat in die derde noord van die Finistère département (Brest, Morlaix, Plouguerneau, Landerneau, Saint-Pol-de-Léon, Landivisiau, Ouessant, …)
  • Trégorrois gepraat in die noordooste van Finistère en in die noordweste van Côtes d’Armor (Plestin-les-Grèves, Guingamp, Lannion, Tréguier, …)
  • Breton du Goëlo, gepraat in die gebied Paimpol, gewoonlik beskou as deel van Trégorrois (een verskil is in die uitspraak van /v/ aan woorde wat op -v eindig waar ander dialekte dit as /o/, /w/, uitspreek).
  • Vannetais, gepraat in :
    • die hele Bretons sprekende gebied van die Morbihan département (behalwe Belle-Île en die gebiede om Faouët en Gourin) : Vannes, Pontivy, Lorient, Plouay, Guémené-sur-Scorff, Baud, Auray, Quiberon, Sarzeau, …
    • la commune finistérienne d’Arzano.

Vannetais is duidelik onderskeibaar van die ander dialekte en die res word soms saam KLT genoem (afkorting vir Kerne, Leon, Treger : Cornouaille, Léon, Trégor).

Werkwoordaspek

Soos in Engels en Gaelies, is daar grammatikale aspekte vir werkwoorde in 'n spesifieke tyd, wat aandui of die handeling voortdurend is. Soos in Engels word 'n onderskeid aangetref tussen 'n voortdurende vorm en 'n progressiewe aspek:

  • Me zo o komz gant ma amezeg ("Ek is besig om met my buurman te praat / I am talking with my neighbor") ;
  • Me a gomz gant ma amezeg [bep mintin] ("Ek praat met my buurman [elke oggend]/ I talk with my neighbor [every morning]") ;

"Vervoegde" voorsetsels

Soos in ander moderne Keltiese tale, word Bretonse voornaamwoorde saamgesmelt met voorafgaande voorsetsels om 'n soort "vervoegde" voorsetsel te vorm. Onder volg 'n paar voorbeelde in Bretons (Léon-dialek) en Iers-Gaelies.

Bretons Iers Gaelies Afrikaans Letterlike vertaling
ul levr zo ganin tá leabhar agam Ek het 'n boek 'n Boek is by-my
un died zo ganit tá deoch agat jy het 'n drankie 'n drankie is by-jou
un urzhiataer zo ganti tá ríomhaire aige sy het 'n rekenaar 'n rekenaar is by-haar
ur bugel zo gantañ tá páiste aici hy het 'n kind 'n kind is by-hom
ur c'harr zo ganeomp tá carr againn ons het 'n kar 'n kar is by-ons
un ti zo ganeoc'h tá teach agaibh julle het 'n huis 'n huis is by-julle
arc'hant zo ganto tá airgead acu hulle het geld geld is by-hulle

Aanvanklike konsonantmutasies

Bretons het vier aanvanklike konsonantmutasies: moderne Bretons het egter die nasale mutasie van Wallies verloor, dit het ook 'n 'harde' mutasie, waar die stemhebbende 'stops' stemloos word en 'n 'gemengde' mutasie, wat 'n mengsel tussen harde en sagte mutasies is.

Konsonantmutasie in Bretons
Ongemuteerde konsonant Sagte mutasie Spirant mutasie Harde mutasie Gemengde mutasie
p b f
t d z
k g c'h
b v p v
d z t t
g c'h k c'h
gw w kw w
m v v

Bretons word met die Latynse alfabet geskryf. Die Bretonse alfabet bevat nie die letter c op sy eie nie, en het 'n spesiale : c’h, wat tussen die Spaanse jota en 'n harde h uitgespreek word. Diakritiese tekens wat gebruik word is: â, ê, ñ, ô, ù, ü.

Vergelykende leksikografiese tabel

Tweetalige padtekens in Bretons en Frans in Quimper, Bretagne

Onderstaande tabel vergelyk 'n aantal taal verskynsels in Kornies, Bretons, Gallo, Frans en Afrikaans.

Kornies Bretons Gallo Frans Afrikaans
gwenenenn gwenanenn avètt abeille by (insek)
kador kado(e)r chaérr chaise stoel
keus keuz, fo(u)rmaj fórmaij fromage kaas
yn mes er-maez desort dehors buite
koedha kouezhañ, kouezho cheir tomber val
gaver gavr biq chèvre bokmelkkaas
chy ti ostèu maison huis
gweus gweuz lip lèvre lip
ganow genoù, beg góll bouche (gueule) mond
niver niver limerot numéro
perenn perenn peirr poire peer
skol skol escoll école skool
gwiwer kazh-koad, gwiñver chat-de-boéz écureuil eekoring
sterenn ster(ed)enn esteill étoile ster
megy butunat, fumiñ betunae fumer rook
hedhyw hiziv, hidi, hiriv anoet aujourd'hui vandag
whybana c'hwibanañ, c’hwitellat, sutal… sublae siffler fluit

Voorbeelde

Besoekers aan Bretagne kan die volgende woorde en frases raakloop (veral op aanwysings en plakkate):

Bretons Afrikaans
deut mat oc'h welkom
Breizh Bretagne
brezhoneg Bretons (taal)
ti huis
ti-kêr stadsaal
kreizkêr middestad
da bep tu alle rigtings
skol skool
skol-veur universiteit
bagad tradisionele Bretonse musiekgroep (meervoud: bagadoù)
fest-noz ceilidh, tradisionele konsert/dans
kenavo totsiens
krampouezh pannekoek
sistr sider (gegiste appelsap)

Wat die woord Welkom betref, in baie plekke word tekens met "Degemer mat" aangetref, maar eintlik is dit heeltemal verkeerde frase in die konteks, aangesien dit "goeie ontvangs" beteken. At 'n Bretonse spreker "Welkom!" aan iemand sê sal hulle sê "deut mat oc'h", "kom wel u/jy (-is)".

Ander voorbeelde in Afrikaans, Frans en Bretons met die standaarduitspraak in Bretons:

Afrikaans Frans Bretons Standaarduitspraak
aarde terre douar 'duar
hemel ciel oabl wabr
water eau dour du:r
vuur feu tan tã:n
man homme den de:n
vrou femme maouez mow_s
eet manger debriñ 'dibi
drink boire evañ 'e:v_
groot grand bras bra:s
klein petit bihan 'bij_n
nag nuit noz no:s
dag jour deiz de:

war vor atao = altyd ter see

  1. (in Engels). Ethnologue. vanaf die oorspronklike op 29 Junie 2019. Besoek op22 Maart 2016.

Bronne vir die leer van Bretons

  • Divi Kervella, Le breton sans peine (Bretons sonder moeite), Editions Assimil, 2005
  • Fañch Morvannou, Le breton sans peine (Bretons sonder moeite), T. 1 et 2, Editions Assimil, 1979
  • Divi Kervella, Le breton de poche, Editions Assimil
  • Fañch Morvannou, Initiation au breton sans peine, Editions Assimil
  • Mona Bouzec-Cassagnou, Dominik Bosse, Selaou, selaou, Editions Staj Brezhoneg Koad-Pin
  • Nikolaz Davalan, Brezhoneg, méthode oulpan, Editions Skol an Emsav
  • Mériadeg Hérrieu, Le breton parlé vannetais, Editions Bleun-Brug Bro-Gwened
  • Mark Kerrain, Ni a gomz brezhoneg, Editions TES

Woordeboeke

  • Albert Deshayes, Dictionnaire étymologique du breton (Bretonse etimologiese woordeboek), Editions le Chasse-Marée
  • Francis Favereau, Dictionnaire du breton contemporain, Editions Skol Vreizh
  • Jules Gros, Dictionnaire breton-français des expressions figurées (Bretons-Frans woordeboek), Editions Emgleo Breiz/Brud Nevez
  • Jules Gros, Le trésor du breton parlé: dictionnaire français-breton des expressions figurées, Editions Emgleo Breiz/Brud Nevez
  • Roparz Hémon, Geriadur istorel ar brezhoneg, Editions Preder
  • COLLECTIF, Dictionnaire français-breton et breton-français, Editions Garnier
  • COLLECTIF, Geriadur brezhoneg, Editions An Here
  • Émile Ernault, Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes, Editions Emgleo Breiz/Brud Nevez
  • G.L. Guilloux Grand dictionnaire français-breton du dialecte de Vannes, Editions Hor Yezh (3 volumes).

Geskiedenis van die taal

  • A Historical Phonology of Breton, Kenneth JACKSON, Dublin, The Dublin Institute for Advanced Studies, 1967, 904 p.
  • Histoire de la langue bretonne, Fañch Broudic, Editions Ouest-France, 1999, 64 p. Volg die skakel vir 'n 9 Maart 2006 op Wayback Machine
  • Histoire de la langue bretonne, Hervé Abalain, Editions Gisserot, 2000

Sosiologiese studies van die taal

  • Qui parle breton aujourd'hui ? Qui le parlera demain ? (Wie praat vandag Bretons? Wie gaan more Bretons praat?)), Fañch Broudic, éd° Brud Nevez, Brest, 1999, 153 p. Étude réalisée à partir du sondage effectué en 1997 par l'Institut TMO-Régions. Volg die skakel vir 'n 27 Januarie 2005 op Wayback Machine
    • Une première étude de l'ensemble du sondage a été publiée en breton dans la revue Brud Nevez : Ar brezoneg hag ar vrezonegerien e 1997. Eun enklask bet kaset da benn gand "TMO-Régions". – BRUD NEVEZ, n° 207, genver 1998, p. 5-59.
  • La pratique du breton de l'Ancien Régime à nos jours, thèse de Fañch Broudic, 9 November 2004 op Wayback Machine
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Bretons

Woordeboeke

  • : vanaf – die Rosetta Uitgawe.
  • – Bretons-Frans-Bretonse woordeboek (met klankopnames).
  • 29 Oktober 2016 op Wayback Machine – Bretons-Frans woordeboek.

Voorbeelde van Bretons deur moedertaalsprekers

  • un conteur du Trégor
  • du Faou, en Cornouaille
  • breton du Bas-Léon
  • 4 Mei 2005 op Wayback Machine (Haute Cornouaille, proche Pays Vannetais)
  • de la région d'Auray, Pays Vannetais (attention : il semble que cet enregistrement provoque une erreur dans RealPlayer après 14 minutes).
  • 7 April 2005 op Wayback Machine (le premier enregistrement parlé en breton – qualité d'époque)

Voorbeelde van Bretons deur mense wat Bretons aanleer (néo-bretonnants)


Indo-Europese tale: Kentum-tale: Kelties
Eiland-Keltiese tale
Goidelies: Iers-Gaelies | Skots-Gaelies (Skotland • Kanada) | Manx-Gaelies | Galweegse-Gaelies †
Britonies: Wallies | Kornies | Bretons | Cumbries † | Piekties †
Vasteland-Keltiese tale
Vasteland-Keltiese tale: Gallies †: | Leponties † | Galaties
Keltiberies
Gemengde Tale
Gemengde Tale: Shelta | Bungee †
Uitgestorwe

Publikasie datum: September 26, 2021

bretons, hierdie, artikel, handel, taal, etniese, groep, sien, bretonners, bretoens, brezhoneg, bʁe, ˈzõː, nɛk, luister, hulp, inligting, eiland, keltiese, taal, ondanks, klassifikasie, armorika, vasteland, weste, frankryk, gepraat, word, taal, stam, gallies, . Hierdie artikel handel oor die taal Vir die etniese groep sien Bretonners Bretons of Bretoens Brezhoneg bʁe ˈzoː nɛk luister hulp inligting is n Eiland Keltiese taal wat ondanks die klassifikasie in Armorika op die vasteland in die weste van Frankryk gepraat word Die taal stam dan ook nie af van Gallies nie maar het ontstaan uit Kornies en ander tale op die Britse Eilande Tydens die Angel Saksiese invalle in Britannie teen die begin van die 5de eeu vlug n groot aantal Kelte onder die leiding van hul monnike en stamhoofde na Armorika Hulle neem die taal van Cornwall grotendeels mee en vermeng dit met die Kelties wat in Gallie gepraat is Bretons Brezhoneg Uitspraak bʁeˈzoːnɛk brehoˈnek Gepraat in Frankryk Gebied BretagneTotale sprekers 300 000 1 Taalfamilie Indo Europees Kelties Eiland Kelties Britonies Bretons Skrifstelsel Latynse alfabet Bretonse variant Amptelike statusAmptelike taal in Gereguleer deur Ofis Publik ar Brezhoneg Kantoor van Bretons TaalkodesISO 639 1 brISO 639 2 breISO 639 3 bre Nota Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat Die Britoniese gemeenskap rondom die 6de eeu Kornies en Bretons is nou verwant n Persoon wat Bretons praat is voorheen in Frans bretonnante genoem maar in die afgelope aantal jare het die term brittophone sy verskyning gemaak en word dit soms gebruik Bretons word hoofsaaklik in die Weste van Bretagne gepraat begrens deur n lyn tussen Saint Brieuc in die Noorde en Vannes Bretons Gwened in die Suide Sprekers in Bretagne kan in twee gedeel word Die wat Bretons praat in Neder Bretagne Bretons Breizh Izel en die wat Gallo praat in Opper Bretagne Bretons Breizh Uhel Gallo is n klein taal wat van Latyn afstam en dus Romaans is en nie Keltiese nie net soos Frans Bretons was die taal van die elite tot die 12de eeu waarna die adel na hulle mening stylvoller Frans as standaardtaal verkies As geskrewe taal word in Bretagne wat tot die 16de eeu steeds n sekere mate van onafhanklikheid geniet Latyn gebruik vanaf die 15de eeu wen Frans egter ook op die terrein Daar bestaan tans n mate van omstredenheid tussen ondersteuners van die Bretonse omgangstaal Frans Breton populaire en ondersteuners van n verenigde of standaardtaal Inhoud 1 Geskiedenis 2 Klassifikasie 3 Geografiese verspreiding 4 Amptelike status 5 Dialekte 6 Grammatika 6 1 Werkwoordaspek 6 2 Vervoegde voorsetsels 6 3 Aanvanklike konsonantmutasies 7 Skryfstelsel 7 1 Vergelykende leksikografiese tabel 7 2 Voorbeelde 8 Verwysings 9 Bibliografie 9 1 Bronne vir die leer van Bretons 9 2 Woordeboeke 9 3 Geskiedenis van die taal 9 4 Sosiologiese studies van die taal 10 Eksterne skakels 10 1 Woordeboeke 10 2 Voorbeelde van Bretons deur moedertaalsprekers 10 3 Voorbeelde van Bretons deur mense wat Bretons aanleer neo bretonnants Geskiedenis Wysig Verskuiwing van die Bretonse taalgrens tussen 900 en 1900 Aanwysing by n tweetalige Frans amp Bretons skool Bretons word vandag nog deur tussen 300 000 tot 500 000 mense gepraat en verstaan baie minder as die 1 300 000 in 1930 Die taal word hoofsaaklik deur ouer mense gebruik en word dus met uitsterwing gedreig Verder kan mens nog opmerk dat in 1900 iedereen in Bretagne nog Bretons geken het en slegs die helfte van die bevolking Frans gepraat het In 1950 was daar nog slegs 100 000 mense wat wel Bretons en nie Frans kon praat nie Die redelike groot getal word nog steeds vinnig minder Daar word gemeen dat Bretons nie van die vastelandse Keltiese tale soos die nou uitgestorwe Gallies afstam nie alhoewel dit definitief sekere eienskappe daarvan geleen het Dit stam eerder van Eiland Britoniese tale af Klassifikasie WysigBretons saam met Kornies en Wallies is n lid van die Britoniese tale n subgroep van die Eiland Keltiese tale subgroep van die Keltiese tak van die Indo Europese tale Geografiese verspreiding WysigBretons word hoofsaaklik in Westelike Bretagne gepraat maar ook in n meer verspreide wyse in Oostelike Bretagne en in gebiede wat immigrante uit Bretagne ontvang het Amptelike status Wysig n Tweetalige straatbord in Rennes Bretons is die enigste lewende Keltiese taal wat nog steeds nie amptelik erken word nie Dit is nie n amptelike taal van Frankryk nie ten spyte van beroepe van onafhanklikheidsgesindes en ander wat hulle beywer vir amptelike erkenning en dat die taal se plek in skole die media en ander aspekte van openbare lewe gewaarborg moet word Tydens die 3de Republiek 1875 1940 probeer die Franse Departement van Onderwys selfs om die Bretonse heeltemal uit te wis Vandag bied die Franse televisiekanaal France 3 tenminste n nuusbulletin in Bretons aan n Poging van die Franse regering om die onafhanklike Bretonse taal skole genoem Diwan in die staatsonderwystelsel te inkorporeer is deur die Franse Grondwetlike Vergadering verhinder op grond daarvan dat aangesien die Grondwet van die 5de Republiek verklaar dat Frans die taal van die Republiek is geen ander taal as onderrigmedium in staatskole gebruik mag word nie Ondanks hierdie probleem is daar tans sowat 30 openbare Diwanskole wat deur ouers en onderwysers gestig is met nagenoeg 2 000 skoliere Die Toubon Wet verklaar dat Frans die taal van openbare onderrig is Die Departemente Keltologie aan die universiteite van Brest en Rennes bied Bretons as n studievak aan alhoewel n Franse diploma in die Keltiese tale die kennis van n tweede Keltiese taal vereis Nogtans gebruik die streeks en departementele owerhede Bretons tot n baie beperkte mate in soverre hulle toegelaat voel byvoorbeeld in aanwysing veral vir toerisme verwante redes Sommige tweetalige aanwysings mag ook waargeneem word soos straatname in dorpies in Bretagne en op n stasie in die Rennes metrostelsel wat aanwysings in beide Frans en Bretons het Aan die anderkant het baie min winkels of ander privaateiendom in Rennes enige Bretonse aanwysings Dialekte Wysig Verspreiding van Bretonse dialekte Soos baie ander tale het Bretons n aantal dialekte In Bretons sluit die verskille tussen dialekte uitspraak in die geheel en tot n geringe mate ook woordeskat in Sekere dialekte vertoon ook klein verskille in sintaks Die verskille tussen dialekte is klein in plekke naby mekaar maar hoe verder n mens van n spesifieke punt beweeg hoe meer verskil die weergawe van Bretons wat daar gepraat word In die reel is daar dus nie spesifieke grense tussen die dialekte nie maar eerder n geleidelike oorgang Tradisioneel word die Bretonse dialekte na aanleiding van ou biskopdomme vernoem Cornouallais gepraat in die twee derdes suid van Finistere departement Carhaix Quimper Pont Aven Quimperle Douarnenez Pont l Abbe Sein Chateaulin Plougastell Daoulas in die suide van die Cotes d Armor Rostrenen verder in n gedeelte van Morbihan Gourin Langonnet Le Faouet in Belle Ile en mer Leonard gepraat in die derde noord van die Finistere departement Brest Morlaix Plouguerneau Landerneau Saint Pol de Leon Landivisiau Ouessant Tregorrois gepraat in die noordooste van Finistere en in die noordweste van Cotes d Armor Plestin les Greves Guingamp Lannion Treguier Breton du Goelo gepraat in die gebied Paimpol gewoonlik beskou as deel van Tregorrois een verskil is in die uitspraak van v aan woorde wat op v eindig waar ander dialekte dit as o w uitspreek Vannetais gepraat in die hele Bretons sprekende gebied van die Morbihan departement behalwe Belle Ile en die gebiede om Faouet en Gourin Vannes Pontivy Lorient Plouay Guemene sur Scorff Baud Auray Quiberon Sarzeau la commune finisterienne d Arzano Vannetais is duidelik onderskeibaar van die ander dialekte en die res word soms saam KLT genoem afkorting vir Kerne Leon Treger Cornouaille Leon Tregor Grammatika WysigWerkwoordaspek Wysig Soos in Engels en Gaelies is daar grammatikale aspekte vir werkwoorde in n spesifieke tyd wat aandui of die handeling voortdurend is Soos in Engels word n onderskeid aangetref tussen n voortdurende vorm en n progressiewe aspek Me zo o komz gant ma amezeg Ek is besig om met my buurman te praat I am talking with my neighbor Me a gomz gant ma amezeg bep mintin Ek praat met my buurman elke oggend I talk with my neighbor every morning Vervoegde voorsetsels Wysig Soos in ander moderne Keltiese tale word Bretonse voornaamwoorde saamgesmelt met voorafgaande voorsetsels om n soort vervoegde voorsetsel te vorm Onder volg n paar voorbeelde in Bretons Leon dialek en Iers Gaelies Bretons Iers Gaelies Afrikaans Letterlike vertalingul levr zo ganin ta leabhar agam Ek het n boek n Boek is by myun died zo ganit ta deoch agat jy het n drankie n drankie is by jouun urzhiataer zo ganti ta riomhaire aige sy het n rekenaar n rekenaar is by haarur bugel zo gantan ta paiste aici hy het n kind n kind is by homur c harr zo ganeomp ta carr againn ons het n kar n kar is by onsun ti zo ganeoc h ta teach agaibh julle het n huis n huis is by jullearc hant zo ganto ta airgead acu hulle het geld geld is by hulleAanvanklike konsonantmutasies Wysig Bretons het vier aanvanklike konsonantmutasies moderne Bretons het egter die nasale mutasie van Wallies verloor dit het ook n harde mutasie waar die stemhebbende stops stemloos word en n gemengde mutasie wat n mengsel tussen harde en sagte mutasies is Konsonantmutasie in Bretons Ongemuteerde konsonant Sagte mutasie Spirant mutasie Harde mutasie Gemengde mutasiep b ft d zk g c hb v p vd z t tg c h k c hgw w kw wm v vSkryfstelsel WysigBretons word met die Latynse alfabet geskryf Die Bretonse alfabet bevat nie die letter c op sy eie nie en het n spesiale c h wat tussen die Spaanse jota en n harde h uitgespreek word Diakritiese tekens wat gebruik word is a e n o u u Vergelykende leksikografiese tabel Wysig Tweetalige padtekens in Bretons en Frans in Quimper Bretagne Onderstaande tabel vergelyk n aantal taal verskynsels in Kornies Bretons Gallo Frans en Afrikaans Kornies Bretons Gallo Frans Afrikaansgwenenenn gwenanenn avett abeille by insek kador kado e r chaerr chaise stoelkeus keuz fo u rmaj formaij fromage kaasyn mes er maez desort dehors buitekoedha kouezhan kouezho cheir tomber valgaver gavr biq chevre bokmelkkaaschy ti osteu maison huisgweus gweuz lip levre lipganow genou beg goll bouche gueule mondniver niver limerot numeroperenn perenn peirr poire peerskol skol escoll ecole skoolgwiwer kazh koad gwinver chat de boez ecureuil eekoringsterenn ster ed enn esteill etoile stermegy butunat fumin betunae fumer rookhedhyw hiziv hidi hiriv anoet aujourd hui vandagwhybana c hwibanan c hwitellat sutal sublae siffler fluitVoorbeelde Wysig Besoekers aan Bretagne kan die volgende woorde en frases raakloop veral op aanwysings en plakkate Bretons Afrikaansdeut mat oc h welkomBreizh Bretagnebrezhoneg Bretons taal ti huisti ker stadsaalkreizker middestadda bep tu alle rigtingsskol skoolskol veur universiteitbagad tradisionele Bretonse musiekgroep meervoud bagadou fest noz ceilidh tradisionele konsert danskenavo totsienskrampouezh pannekoeksistr sider gegiste appelsap Wat die woord Welkom betref in baie plekke word tekens met Degemer mat aangetref maar eintlik is dit heeltemal verkeerde frase in die konteks aangesien dit goeie ontvangs beteken At n Bretonse spreker Welkom aan iemand se sal hulle se deut mat oc h kom wel u jy is Ander voorbeelde in Afrikaans Frans en Bretons met die standaarduitspraak in Bretons Afrikaans Frans Bretons Standaarduitspraakaarde terre douar duarhemel ciel oabl wabrwater eau dour du rvuur feu tan ta nman homme den de nvrou femme maouez mow seet manger debrin dibidrink boire evan e v groot grand bras bra sklein petit bihan bij nnag nuit noz no sdag jour deiz de war vor atao altyd ter seeVerwysings Wysig Ethnologue Languages of the World Seventeenth edition Breton in Engels Ethnologue Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Junie 2019 Besoek op 22 Maart 2016 Bibliografie WysigBronne vir die leer van Bretons Wysig Divi Kervella Le breton sans peine Bretons sonder moeite Editions Assimil 2005 Fanch Morvannou Le breton sans peine Bretons sonder moeite T 1 et 2 Editions Assimil 1979 Divi Kervella Le breton de poche Editions Assimil Fanch Morvannou Initiation au breton sans peine Editions Assimil Mona Bouzec Cassagnou Dominik Bosse Selaou selaou Editions Staj Brezhoneg Koad Pin Nikolaz Davalan Brezhoneg methode oulpan Editions Skol an Emsav Meriadeg Herrieu Le breton parle vannetais Editions Bleun Brug Bro Gwened Mark Kerrain Ni a gomz brezhoneg Editions TESWoordeboeke Wysig Albert Deshayes Dictionnaire etymologique du breton Bretonse etimologiese woordeboek Editions le Chasse Maree Francis Favereau Dictionnaire du breton contemporain Editions Skol Vreizh Jules Gros Dictionnaire breton francais des expressions figurees Bretons Frans woordeboek Editions Emgleo Breiz Brud Nevez Jules Gros Le tresor du breton parle dictionnaire francais breton des expressions figurees Editions Emgleo Breiz Brud Nevez Roparz Hemon Geriadur istorel ar brezhoneg Editions Preder COLLECTIF Dictionnaire francais breton et breton francais Editions Garnier COLLECTIF Geriadur brezhoneg Editions An Here Emile Ernault Dictionnaire breton francais du dialecte de Vannes Editions Emgleo Breiz Brud Nevez G L Guilloux Grand dictionnaire francais breton du dialecte de Vannes Editions Hor Yezh 3 volumes Geskiedenis van die taal Wysig A Historical Phonology of Breton Kenneth JACKSON Dublin The Dublin Institute for Advanced Studies 1967 904 p Histoire de la langue bretonne Fanch Broudic Editions Ouest France 1999 64 p Volg die skakel vir n gedetailleerde aanbieding in Frans Geargiveer 9 Maart 2006 op Wayback Machine Histoire de la langue bretonne Herve Abalain Editions Gisserot 2000Sosiologiese studies van die taal Wysig Qui parle breton aujourd hui Qui le parlera demain Wie praat vandag Bretons Wie gaan more Bretons praat Fanch Broudic ed Brud Nevez Brest 1999 153 p Etude realisee a partir du sondage effectue en 1997 par l Institut TMO Regions Volg die skakel vir n opsomming in Frans Geargiveer 27 Januarie 2005 op Wayback Machine Une premiere etude de l ensemble du sondage a ete publiee en breton dans la revue Brud Nevez Ar brezoneg hag ar vrezonegerien e 1997 Eun enklask bet kaset da benn gand TMO Regions BRUD NEVEZ n 207 genver 1998 p 5 59 La pratique du breton de l Ancien Regime a nos jours these de Fanch Broudic extraits a cette adresse Geargiveer 9 November 2004 op Wayback MachineEksterne skakels Wysig Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Bretons Wikimedia Commons bevat media in verband met Bretons Sien Bretons in Wiktionary die vrye woordeboek en Breton language Encyclopaedia Britannica Besoek op 7 April 2020 Ofis ar brezhoneg Bretonse webwerf met taallesse Geskiedenis van Bretons in Frans langue bretonne com Geargiveer 5 Julie 2019 op Wayback Machine Liste de 153 ouvrages pour apprendre le breton ministere de la Culture Ethnologue verslag vir Bretons Geargiveer 15 Maart 2005 op Wayback Machine Bretonse nuusbulletins van die televisiekanaal France 3 vir Windows Media speler Geargiveer 14 Julie 2005 op Wayback MachineWoordeboeke Wysig Bretons Engelse Woordeboek vanaf Webster s Online Dictionary die Rosetta Uitgawe Aanlyn Frans Bretons woordeboek Favereau Dictionnaire Freelang Bretons Frans Bretonse woordeboek met klankopnames Skolius Geriadur ar skoliataer Geargiveer 29 Oktober 2016 op Wayback Machine Bretons Frans woordeboek Voorbeelde van Bretons deur moedertaalsprekers Wysig Expressions populaires Sud Ouest Cornouaille Interview de Maurice Prigent un conteur du Tregor Interview de M Hetet du Faou en Cornouaille Producteurs d echalotes en crise interview de Jobig Uguen breton du Bas Leon Un conte de Marcel Le Guilloux Geargiveer 4 Mei 2005 op Wayback Machine Haute Cornouaille proche Pays Vannetais Georges Bothua sonneur et facteur de bombardes de la region d Auray Pays Vannetais attention il semble que cet enregistrement provoque une erreur dans RealPlayer apres 14 minutes Gens de Bannalec Sud Est Cornouaille en 1913 Geargiveer 7 April 2005 op Wayback Machine le premier enregistrement parle en breton qualite d epoque Voorbeelde van Bretons deur mense wat Bretons aanleer neo bretonnants Wysig Kinders in n publike tweetalige skool L esperanto onderhoud met Roland Lavanant Kinder van die Diwan skool van Quimper Indo Europese tale Kentum tale KeltiesEiland Keltiese taleGoidelies Iers Gaelies Skots Gaelies Skotland Kanada Manx Gaelies Galweegse Gaelies Britonies Wallies Kornies Bretons Cumbries Piekties Vasteland Keltiese taleVasteland Keltiese tale Gallies Leponties Galaties Keltiberies Gemengde TaleGemengde Tale Shelta Bungee UitgestorweOntsluit van https af wikipedia org w index php title Bretons amp ol,